(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Cistercium bis-tertium seu Historia elogialis, in qua sacerrimi ordinis cisterciensis anno Domini 1698 à sui origine sexies, seu bis-ter saecularis primordia, incrementa, praeclara gesta ... connexiones cum religiosis ordinibus, coenobiorum series per terras austriacas ."

9 



(T. 




mmxg^^ 



■■^■' 




LIBRARY OF THE 

UNIVERSITY OF ILLINOIS 

URBANA-CHAMPAIGN 



xq271 .12 



Sa7c 



.E"- r _fe- 



»^ 



* «*, 



l 



:\ 






V. 












tk 



\ 



-. 1 



^v 




ofm 






H.C^iscci del 



Gial t^nV/eslfffMut Scid 



i^ \A^ ^^..y^^^^ft^^ lll^y^ fr^^ U^^y, ^J^ /^^ 

asTERauM 

BISTERTIUM 

HISTORIA ELOGIALIS. 

SACERRIMl"oRDINIS 

GISTERCIENSIS 

■ . ANNO pOMINI iGgZ 

i Sui origine 

SEXIES , feu BIS-TER S^CULARIS 

Primordia, Incrementa , Prseckra Gefta > Merita in Eccle- 

llam, Orbemque Chriftianum, Prasrogativse, coelitiis hu- 

manitufque concellse , Connexiones cum Religio- 

iis OrJinibus , Coenobiorum Series 

per Terras Auftriacas. 

Atijue etiam ■ ,\ 

• DignitatibusEccIeiiafticis, Prorapi^,GIoriamiIitari,Doann^ 

Uureis iUuftres, inccrmixds ubique Elogijs, novlmechodorecenlcmur; 

4UTHQRE, 
j ^ Aimodum T^erenJtyU Cbrijlo Tatre i^^ 

Sac: .Ord: Cift.erc: Monafterij B. V. M. dV Oflreco ProfeHo' *^ ♦^ 
nupcr ibidem Philofophia,TheoIogift Moralis, ac Controverfiarum 

Fidei Profieflbrt, ac Suppriore : nunc Vicariatus Bohemo - Ciflercienfis 
' . Secretari6, acNocario ApoftoJic6.. ' -. ; 

Typis Archi -Epifcopalibus in CoUegio S. Horbcrii,apud WoLF/(§^44i5i Wickhart, 

anno m. d<:c. ^' 



Digitized by the Internet Archive 

in 2010 with funding from 

University of lllinois Urbana-Champaign 



http://www.archive.org/details/cisterciumbisterOOsart 



RELIGIOSISSIMIS ac FAVENTIS- 

blMJS AUSFICHS ktiVtREiNDlSSlMORM, ac AM- 
PUSSiMOiiUM DOMINORUM, DOMiNORUM 

A B B A T U M, 

VENERABILIUM DOMINARUM. 

DO M I N A R U M 

ABBATISSARUM, 

SACRI ORDINIS CISTERCIENSIS 

PER VICAKIATUM BOHEMliE. 

Reverendifsimi Domim, Domim 

BENEDICTLABBATIS 

DeOneco, per Bohemiam , Moraviam, & utramque Lufa- 

tiam Vifitatoris, ac Vicarij Generalis, nec non Vene- 

rabil: Virginam S. M. Magdalenae de Poenitentia in 

Civitate Pontenfi Vilitatoris. 

Revere^difsimi Domim\ Domim 

HENRICI, ABBATIS 

de Sedlecio , Vicariatiis Affiftentis. 

Rezxre^difiimi Domim^ Domim' 

WOLFFGANGL 

' AbbatisdeAula-Regia, Vicariatus Affiftentis. 

Ueverendifsimi Domim i Domim 

EUGENII, ABBATIS 

de Plaffio. 

XX %^^- 



TteDerendiJsimi Domim ^ Domini 
F L O R I A N I, ABBATIS 

de Wellehradio. 

Reverendifsimi Domim^ Domim 
P E T RI, ABBATIS 

dcNova-Cella. ♦ 

Revereridifsimi Domim 9 Domini 
EDMUNDI, ABBATIS 

de Fonte BeatjB Virginis adZatam. 

Reverendifsimi Domim Domim 
STANISLAI, ABBATIS 

de Alto-Vado. ' .. 

Reverendifsimi Domim , Domim 
MATHI.E, ABBATIS 

de Sanda Corona. 

Venerahilis B.D. THERESIiE, 

Abbatiffas dc Porta.Coeli ad Tifchtioviaoi. 

Venerabilis D .D. MARTHiE, 

Abbatiflas de Vaile S. Marise. . ' ' 

Venerahilis D.D. OTTILItE.» 

AbbatifTse deStellaS.Marf^B. ';. 

Venerak D.D. CONSTANTm, 

AbbatiflTaB dc Valle-Virgirium. 

Venerabilis D.D. BARB ARiE. 

AbbatiffaB de Sala S. Mariffi ad Brunam. ' * 

VeuerandiJJimorumVroyimcUAntyhtum^ i^everefidijjimorum 

Juorum Mecanatum ac Tatronarum, '^ . 

. , Rtve- 




REVERENDISSIME, acAMPLIS- 
SIMEDOMINE, 

D.VISITATORacVI 

carie generalis, 

REVEREiNDISSlMl, ac AMpLiSSlMI 
DOMINI, DOMiNl 

ASSISTENTES, 

V CaUriqut 

REVERENDISSIMI, ac AMPLISSIMI DOMINI, 
DOMINI INFULATI 

PRJiSaLES. 

VENERABILES, ac RELIGIOSISSIMiE DOMIN^ 

D. ANTISTITiE. 

MECO^ENATES OBSERVANDISSIMI, 
PATRpNiE GRATIOSISSlMyE. 

^JmOpushocVeJlrumefi^ qukmego Vejlerfum^ Antifth€sT^y>C' 
rendijjimi, Cijiercijnamcjue imago in Eo adumhrata^ Vix tam ad 
aliofjpeciatj acadCiJiercium^ yuode/iisVos, DiviJiinTitulos 
Lihrum^ omnihusTitulis una mecum omnino VeJirum. Vajiorales 
VeJiri^BacuuJwnmihi indrgumentum tuteUi AhhatialesVeJirae hijuU in tejje- 
ramproteciioms, In uno Jort^ feccarepotui , quod ojjcij mei rationem ex eo 
minus-videjr -adimplevife , utpote fii ad TroVtncia Vejira Munus Secretariale 
alfumptus^ Secreti nunc minim^ tenax^puhlicdhoc Opere propalare aufiis fm 
Ci/iercii Secreta , fia haUenus ignorahantnonpauci, Veritm dahitis Veniam , ' 
'Prafules Amplijjimi ,• Vos emmjujfi/iis lofii <^Jcrihere : Vejiro imperio ac au- 




DEDICATIO. 



Jficio cJam njunp/i ^ tamcattroouin Secreti amAUtem , (mam hic Glona Ci- 

(krciiS per Url^e.w emig^rnU /hdiojum, ^h(jjue enim maie ea fuhlice emn* 

tivitur^ aii,f henefad ? fnerunt. 'Xes Vejiras , ide/i^ Cijiercij , loauor <2r fan- 

.do^ CT' •jUhiem^^eJro nutu: fiidniVe/irum faciatis ^ cut Jucforitatem Ve/iram 

t^mgratiose infertimini > Inclytam Auliriici Orhis fortionem fiis ne/ciat FrO' 

ymciam Ve/iram ? JmaVit /emfer Au/iria 'Bernardum, at(jue in 'Bernardo Vos, 

T>omo/aue Vefiras^ fer retro-acta fiecula ClementiJJimi Sud ProteUione autfra^ 

Jervatas i naujrigjo , aut vindicuas^ Ordinicjue rejiitutas po/i turhinem. d^ecp 

mare Vos^aut Ve/irafotuit^ Domus Augu/it/lima ac VientiJ/ima , ni/i Aleritii . 

Ve/iris , Ve/irorumjue Amor ille Augu/ius , Ce/areis j(epjsjue Gratijsjw» 

eundus.frius froVocaretur, T^ddidit /emper T^oVnrcia VeJiraCaJari^^uaCa^ 

Jms^Jidelitatemacfietatem^hdcproT^gihusJuisVEO/ufpleXy iilderga^Pa» 

trian , Tatri^jue PatreSy Ce/Ares^ turhatis rehus^ fida ac devota, Ejecit t Se^ 

dihusrionnulhsex AnteceJforihusVefiris HareJif atjue temforum calamitas , ut . 

JcHicH Au/iriaha^jerety quos inge?iti hene/iciofofilimini^refoneret, Lu/Jrati 

Fa %s Domuum Vejirarum Oftimi Anti/iites , (^ unopeUore conc lamahitis in 

yerhameayfer^ua Vicariatui Vejiro Aufiriicis aujficijsjufer/iiti acjiorentijem 

Jiivd demione apflaudo, tjsdem porrojuniculisy cjurhus Aujiria^jimui coha rC" 

tis Fxclefnt : (juonim utriu/ijufrau/a una efi ^ eadem , ne^j^ ah Ecclefia amari 

anis dignior^ auXm is^ cjui An/iriaci amoris frarogativam mernerit, Pi-adecef' 

forum Vejirorum Merita^ titulohiereditarioVe/ira^viimprivata^tumfuhlrcafeJ 

mag)sfo/ieriora hac^ auihus iili juh tumultuantisolimhareJeosluSluo/atemfora 

inclaruermt ^ aureis charaBerihus injcrinio fecloris /crrfsire Pontifces Ma\ 

fcimij ^ fo/ieri r legerrda Tbnti/icihus , atjue JaVorihus cororranda, Commeih- 

Jatpraterea Provinciam Ve/iram^ Pi-afulesAmpUlftmi^ literarumcommuneStu- 

dium in Bernardao Pragenfi Collegio Celeherrima CaroiinAInirerJitati omninh 

eoavum^ ^ (jitaillufiri literaria PaUJira Viri per fitperiores atates frodiere , fd 

Ci/iercio^ qiti^egno^ cpti Puhlico iucemnonprivatam attulerint^ ijuorttm Vos 

e/li f , rtitfer ex eodem Collegio egre/fi^ facuUparalleU , atj:; mtnf Jitper Cande* 

lairtmfo/iti , inclyta ^egni lirminaria. Eapropter lucemftthlicam vijitra 

prafens hac mea huuhratio^ in lunine Ve/iro t fralo emergit^ clariorjid tam cu- 

mulatisd^minitm Vejirorum Jutura fuloorihus, Su/cifite Li^rum , A^ecana" 

tes ^everendijfimi , ex eo non amfliiis liherum^ijui i^ejirum^ ide/^^devindum: 

Imb tttm mixim^ liherum^ ciimVe/irum^ijUnndoc^niden Li^ri tum potijjimum 

Junt Liheriy cum intra Paterna attjpicia , cea hrachia collocantur, Peperit 

haud 



DEDICATIO. 



Imic OpenT^nulum bmdingrata \^er borum Jtjfiniuuy temporiimQnecomputus^ ut 
oh "Bis-terttam^ id eji^ fextam OrdimSacerrimi atatem^jeliciter nunc exii' 
Bam , C i fte rc i u m Bi S-Te r t i u m nuncuparetur. Torro hunc ipfum Ti^ 
tulum, atque Lihrijrontijjncium anig.na illu/iratfortentofk ccelejiis T)exteray 
Henrico Cafari injcrihentis^ Poft (e X, ei^\pq/ijex anuorum evolutiones Impe- 
rij portendentis Coronam, Omnipotentis Dextera Vos protegens^ Yos Vindi- 
caiis y Vos conferVanSypariter Vohis , totif^ Cifiercto Ordini^ Poft fe X , in ja- 
: culisfenis injcripftt, 'Jiepetat ^ opto , fapiiis characleres i/ios Divinm Scribal 
Etauemadmodum portendit HenricoCcejari Imperium , ita Cijiercio Vejiro pra- 
fagiat Cafarum Aujiriacorum perennaturosJalDores ^quos adnumerumamiorum^ 
feu pracedentium ( fiosjam excgimus ) /eufuhjecjuentium ( cjuos Superi pa- 
riterjelicesjaciantl ) Sexcentos^ aliosq^Sexcentos advoVeo l Tu imerimper 
Vota mea ^ ac fhQtminis indulgentiam y 7m, inijuam^ ^eioerendijjime ac Am* 
plijfime D.T). VicarieGeneralis^ Tater Ahha^ ac Operis prafentis per exhihi" 
taliheraliterpecuniariajuhjidiamunifcentijjime Auffex^ atcjue etiamVosTro- 
tiincia "Bohemo-Cijiercia Antijiites DigniJJimifPatroniOhferVandiJJimi^ Wite 
ad Tituli prafixi genium l&is-TcY Jeitciter , atjue Mellijiui Injiituti noVa 
rurJiisJaculaJapienti/fmisVe/irisguherriaculis quhn fortunatiJJimt aujpicemi- 
ni : ^ateniis finito in Jaculis numero uno "Bis-Tertioy numerm non defciat 
alter^ cjuemrurjiispojlferatemporanumerm novusnoviif^^excipiat^ ac ufauead 
Saculifinem^ DEf Diva, Cwlitiim^jue ^ atcjue in T^gum^ Trincipimme 
JaVore<ju^mheatifsimtprovehat l haVoVet^ (^ cpioad vivet ^ vovehit ^ qui 
Gratio/ifsimis Vejiris , un^ cumprafenti Operefoveri^ dejendicjue cupit JU' 
Jpicijs ac Patrocinijsy 

REVERENDISSIMORUM, ac AMPLIS- 
SIMORUM DD. ABBATUM, 

Ac 

VENERABILIUM DD. ABBATISSARUM, 
Mecaenatum Gratiofiffimorum 



XifVoti^mks Filiui ic Cliens 

Fr.AUGUSTINUS. 

D(XX 




FACULTAS ORDINIS. 

IJOS Fr: Benediaus, Sac:Ord:Cift:AbbasMonafterij B.M 
I V. de Ofleco , per Bohemiam , Moraviam, atque utramque 
* Lufatiam Vifitator, ac Vicarius Generalis : ut Liber, cui Ti- 
tulus eft ( Gftercittm Bu-Tertmm ) k R.P. Auguftinp , ejof- 
dem Ordinis & Monafterij ProfeiTo, accurate compofitus , a ViriS 
Religiofis Ordinis Noftri, 8c Hiftoria gnaris , quibus ipfum reviden- 
dum & examinandum commifimus, recognitus & approbatufe typis 
mandctarj, & in Lucem prodeat , tenore praefentium licentiam con- 
cedimus. In quorum fidem^praefentcs MantiNoftra fubfcripfimus, 
& confuetum Officij Noftri Sigillum appreffimus. In Monafterio 
Noftro Oflccenfi, die i8. Decembris. Anno 1699. 




Idem qm fupra. 




CENSURjE ordinis. 

|X gratioia commiflione Revercndiflimi ac Ampliflimi Domini Domini, 
B E N E D I C T I , Sacri Ciftercienfium Ordinis Indy ti Monafterij Beat*c 
MARIi£ Virginis de Cfleco Abbatis, & pcrBohcmiam , Moraviam , ac, 
utramque LufatiamVifitatoris, ac VicarijGeneralis, perlegimus Librum , cui TitG- 
lus , Cijiercwm^ Bh Tertiutn , at> Adraodum Reverendo Patre Auguftino Sartorio, 
cundem Ordincm in di6lo MoriafterioProfeflQReligiofifljmo, Sacro-SanilacThcp- 
logia: Profeflbre, Notario Apofttjlico, S: VicariatusBohemo-Ciftercienfis Sccreta- 
\rio compofitum: in c]uo nihil punkati Otthodoxx fidei, San6lorum Patrum menti, 
aut bonis moribus contrarium invcnijmus,,.im6 illum opus glorioium deprehendi-. 
mus, utpote in quo Ciftcrcij cxorienfis^intirpa myfteria , progredientis prxclara 
gefta , pracrogativa: & grati^, e:jta61:e, re(5l6 judici6,& fpecios^ fcribendi gencre re- 
cenfentur, ita ut nihil conrineatnonutile , vei quod Profeflbrum Ordinis cjuiclem 
voluntates ad Majorum fiiorum imitationem , & Exteros ad Eorum amorem non 
inflaramet, aut (juo.d Authoris folidam in lcholafticis & hiftoricis erudicionem non 
rcdplear. Proindc cum imprefljone & publicatione digniflimiim judicamus, Plafllij 
g. Dcccmbris Anno Domini 1699. 

Fr: FERDmJNDUS MAJER, Fr. FRJNCISCUS SPEER, 

Ordinem Ciffercietifetn Profeffus m PUfs, . \ Ordir^etJi Ci/Urcie>i(tt?.i itj Ofjtk Profefs: 
SAcr& -Satttid Tbeologiie Prufeffor. ''. Sacro-Sandttfhcclogia BaccaUureHS. 



^II^M^^^t^^^t?^til^M^ttl^tll^t^-^i%lle^t^tt^^ttl|-^f^^^ll#'i| 




Ce^fura^ Vemrahilis Confiftorlj Archi- 
Epi^ppalis Vragenjis. 

jPUS hoM me diligenter perled:um , erudltione in« 
figneifTebus recenlitis lingulare , & moribus Reli- 
giofisperutile, duvn Ci/krmm Antiquitate ^Bjs-Ter- 
tium anioeniffIm6 calamo dcfcriptum exhibet: inviolaiiln- 
ftituti fanilitate , ^ocftrin'^ excellentia , ac fpecialibus pr^- 
rogativis per tot Sxcula fuiile Primum of tendir. Coulum 
profe6l6 effc , quod in tlepraedicatione Ciftercise \ irtutis 
Gloriam DEl fideliter enarrat : Praeclara in ipfo Elogia, ma- 
nuumAuthorisEximij, omnique laude dignilFimi opera, sn- 
nunciant Uluflriifimi hujus Ordinis Firmamentum, Stellis 
Catholicx Fidei zelo, & devbtionis fervore igneis, nec non 
fapientise fplendore fulgidillimis, femper exarilTe ornatiiri- 
mum. Utitaque laudetiir Domipus inSanilis fuis, laude- 
turperUniverfumOrbemin Firmamento Ciilerci^ Virtu- 
tis, & in multitudine magnitudinisGeilorumGrandium ce- 
lebretur, praeliope pandatur hoc Coelum CunCtis utili cu- 
•riofitate fpe£tandum, ut pulchritudine fuS g|3^n>,miniis men- 
tisoculos recreet , qu^m anirnoi falutanbl^ Exemplorum 
ii^fluxibus pafcat: . ; .. 



Praga Dit 2, FehrHmj 170»» 



JOAKNES MARIA FLOZEK,C.R. 

Thcatinus , Archi-Epifcopalis Con= 
'iiftorij Pragenl^s Aneflbr, «Sc in Col- 
legio Archi-EDifcopali Controvcr- 
fiarumProfeflor. 



Imprimatur, 
DANIEL JOSEPH MAYER, 

bacrae xVletropoHt: l^ag: Fccleilae Prsepdlitus , 
pro Domko Officiale. 



"" '" '" '" "~ "" '"* "' SB»*«e;i£il!f pjf ag^jgs 



APPLAUSUS 

METRIGUS atq; AFFECTUOSUS, 

Quo Admodum Revercndo Patri 

AUGUSTINO, BERNARDO, 

ALEXIO SARTORIO, 

ComprofeflTofuodileaiffimo, CISTERCU BIS- 

TERTIl Authori,animitusadjubilat 

infrd fignatus 



P 



'Ingo Auguliinum , lumdnque decusque Tagdfta% 
Quem genuit felix Africa , pingo Virum. 
Cor gerit una manus , dextram tenet altera pennam , 
Non color^ at ealory & fiammA chara^er erit, 
^izGum-Auguftine, tuat\k. Sandi Dodtoris imago^ 
^^"* Ardet enim inc^/4wo/rf/»w«/rffacra tuo. 

^^{2LX\^-i nt[cnhtndo2\\]^ moveantquetrahantqui^ 

Sed tibi non fatiseft: amplius ipfe facis. 
Scriba «jo^u^j, & Scriba /M^/^., Scriba ^//c/j /^»«, 
Cogisque ut quivisTe, Tuaj LeiStor^met. 
Flammeus ingenio, genio, calamoque probaris i 

Clarm ab \mfltmmis quid nili Scriptor eris ? 
Sedneque, cum/^ww^^fpargis, Tibi//iw/«^de{fant5 

Das utrumque ftylo, quo fluis, atque flagras. 
Jgnes jungis aquas^ iterum Augufiinf/siid undat^ 
Aiiufio 4d Quem Puer Angclicfu pone docebat aqiias : 
%'1'^Lt Mortales animos haud Numinis efle capaces, 
aparmte, Q^^ j^^yg (jj- Numeu , FoffuU , parvus homo. 
cochiem At vero ipfe tuus ealamnt^ labor hic, Ltber ifte 
ZmJuZ Et Pueri diaum, & 'cochlear evacuant. 

*Hoc Op^ eft parvd vaftum marejcrobe coercens, 

'Foffa tuus Liber eft , & facer Ordo mare. 
Auguftine, tua efthaec laus, tua gloria, honorquc, 
Omni Te pofthac tempore fama canet. 
^^'mt -^^//^«^* flniul es faufto omine Nominis haeres, 
Nec fine felici hoc omine Nomen habes. 



Dul( 



Diilce tuis verbis. mel ineft, apis infidet ori, 

Et lingn® & labijs imprimit ipfa favos. 
Campanili melos fonat Alma Aisxio m Urbe ! 

Cum fuper aftra funm fpiritus iret iter, 
At Tibiper vitam, fimul &poft fata fonabit, 

Etdecus, & laudes inclyta Fama tuas. 
Lufu anagrammatico cupis efle Rofatim^ und 

R dempt6, florum gloria, duxque Rofa. 
Es Rofa nunc fpeciofa ttsis^ es fuave Rofetumy 

Quod mille Offccoferida Jerta ferat. 
Gloria es Ofreco , Tihi Gloria^ Gloria toti 

Bernardo Auftriaco , Mellifluisq ue Viris. 
Promericis nunc ergotuisquid, quaefo, rcpofcis? 

Ipfe D EUS merces fit Tibi magaa nimk ! 



Ita cccinit 



AddiBijJimusComfentus "B.M, V, 
de OJfeco, 



M.Exra3. 



■SARTO^taS 
ahjiii uru R. 
fit Atm^r: 
■ROSATIUS. 

Item 
t.QSA TUai 



STIIDIOS A ACCLAMMATIO 

Admodum R. P. Antbor.em Operis 

GISTERCII BIS-TERTIL 



IN 



MEHifuas nunc Praga vocat flttdiofa Camoenafi i 
Ipsegue Apollo novo carmine pledra movet. 
Augufiine tuos Chorushicdepromet honorea i 
Cujus nuper cras Pars benedoaa Domus, 
Te fert OJJkum in grmio , tu fe'rsqae vicilfim 

Osfecnm tecum^do&us in eloquio. 
Suada tuis fparfic labijs aurkmque faviimqtte \ 

Amem ore Vir es, Melleus ore Vir es. 
Mutas nunc//fig«^« munuscum munere/^fjd^-f , 

Fors -quia tu penna longius ire potes. 
Vix namque egreditur privatos fermoPenates, 

Vix fluit ore forius, 'vnx oritur, moritur. 
Liura (cripta manet^ calamique typiqne perennat 

Gloria, quas totote feret Orbe Virum. 
SOR8 priBcIaraTibieft, VITRAfunt,tuapenna,liberquc, 
GartHs c Vitrii Sol^ Sacer Ordo, micat. 

X)()CX »>^' 



Atithor dhfoU 
vit Philofophi. 
fdi^Theologi- 

caStiidiai» 
ColiegioSan^ 

Bemardi. 
Ojfectj Frofef. 
Viiper Eccleft- 
dfles, mmcSe* 
tretariiis. 



frofra<nmaz 

s/rtorvjs 

Anagramma'. 
SORS,ViT^A» 



Sors , y7tra^ res ali^s frasiles ; foUdaniur at in Te % 
Et foUdd hoc Libro tempora mnlta ferent. 
ittm. ROS ARIS TU mi Authoreris, cadethumida roris 



nosTU 

AKlS. 



Gutta Tuo t calamo , dosbcne grata Dip. 



Melliflais tuapenna Viris fluit inclyta laudes, 

At totas haelaudes rorit ad inftar ennt. 
'Thura crement alij Supirit ; Tu ror^ madentes 

H^ftor/cos offQts Caiifibm C2i\zmOS» 
Dluftres i^tfr« foetus funt l/»/c, Gfw«4, 

In calamoergo eft Ros^ umo^gemma^ tno. 
Ciim laudas Superos* Gtmm^ue & Rore coronaSi 
♦ Nonne Tibi in Coelis debifaferta dzhum} 
sr/mUST^A VIR, ROS ! ctenim bcntflat Ciftercius Ordo, ; 
Et Libro & calamd) ciim bene Tu-^w«. 
Stare F/>/ eft, & ^/rmm,,n^ cede labori ! 
* y ). Aftra ftdere Tibi pro ft^uone dabunt. 

'SdZhtSuVir^ Rosl magiseugeTooCQniungereiifff/, 
icwK B/w%«^ & Kor/r plnrima gntta fluet. 
w Afcw/Wxefttuavox: ARIS STRUO: NonneBeatis ',"'\ 
Aluo. TotTnTempIaftrnis,quoef/rfy4^4rejfer3? ' '^S^^ 
' iEdificant ali j faxit pragrandibus ades , - ^ 

Qui c<f/^/»^ »or« rx/ri>4i, Ipfe Vir es. ' 
Eft faxum granjim penn^ ; labor attamen alter "' / 

Ipsd faxoso ponderc fit gravior, J^' 

Extrnis , aedificas ^ Sanaorum exempla docendo , . 
Majar nbi labor cH -^ gloria major crit. 
uem: Conjanaus porr6 es rutilis ASTR ORIUS /fftrft, 

MagnatuoLibro/wr//o/«c/imeft. - .^ 

Stelligcrum 6t Mum fulget Ciftercim Ordo^ * * .-^^ 

Stz.mClari^h.6ccx\6Lun^ue'i Sblcfue^Viri, i 
Stas ftellas inter praclarum , Aftrorim , Aftrum , 

e'que tuo calamo fidera mille micant. * ' 
HsBc tna Lnx , noftra eft -, noftra eft haec gloria Bhri\ ^ 
Nam qui Nofter erasi qnid nisi Nofter eris? 

■n • , ■ 

^ It/i Utnork trgo dcclamavh 

PragenfeS. RERNARDI 
Studiolorum Cift: Colleginm. 







Applaufm Anagrammaticm 

AD AUTHOREM 

Admodum '^everendum Tatrem 

AUGUStlNUM SARTORIUM. 

Ptogramma, 
Pater Augustinus Sartorius ♦ 
; Anagramma, 

Ut SIS AuTOR, PATES ViR GNARU^i' ^ 

Uod ijnis jns alijs mlit, h6c ntatnr & ipfe , (a) ^^ 

Quod qnis jos pctijt , debet id iple pati. {b) jurk 

Qaodquis iti aTterius perfona credidit cquum, - ££^/' 

Inpropriacurnonidquoquejuriserit? (0 {f;r«s«w«/- 

;:Ciimlande«aIios,abijsquQquefnfcipelandes, '(d^merT- 
' Quas (d) pf ogramma notat , quasXO anagramma refert. ^ «/?'«« ^-r- 
» Qucm' labor, nunc honor, hunc & laus comitatnr, &inde^)^^Ju"},^«. 

iEquumeft te meritis condecorare tnis. '"''ITu/'' 

Nam licdt in Sacro vnfgaverit Ordinc fama w^rg-lr, 

\. Te gnarum Auforem^ tequc fcicntificum: j«r'«T 

Plenaquenullaiic^tvirtusausmentareqnirat, (j) ei-Zff.de 

-■^' . Jus tamenaccrefcensAlTnvionishabes(^) ^ /«r^?^'^'^' 

* Nam per Ciftertium Bis-Tertium (0 lande perenni . (^ ) C4«.7. 

- ; Noftratn in Ctftemam (JC) cum Aliuvione fluis. cLl'ud% 

^** Profluit i|jfe tnus Liber, (/) dc fimul omnis ab alto ^^» ^ 

:r. Flutltuat ingenio fplendor, 6c omne decus. 7/.^X*^i' 

ISplcndore illuftras, quos fcribis, laude perenni ^ ZluftZ' 

T^angis: dl\imc PiH9 ^hmc RarusSlAutorades. (m) %i>uci!':v<r^ 

Autof cs^, & gnarus, quem tanta fcientia prodit, ^j,y^^:t'-' 

llt quafi Caftrenfi totus ab arte mices: jh.mc,:. 

Legibnsesfacris, veIutarmis,condecoratus, (») . 'f^'^ 

Armatusjntilasjucc, togaqnenites. « *-^^ 

Auguft^ Auguiftus Mavortis vefle togatus *'^''" 
Dici Anguftinus non fine jure vales. ' 

^ho^tiiinma: Pater AugUftinusSartorius. {m') Atittttramrtta: Tutangis, espius,ratU$Autor. (n)Ar£m:Jt/f:r 

lt>J},t:;t!^rwtn,o. )( X )( X ^ ' ^^^^ 



^ trogranii 
* AUCUSTl 
NUS SARTO 
RIJS , 



Pr^BcIarus miles , qui militiasque togatflB st 0«' « ^ttMMdf 

'"'^'^'" Armati tuleras ftrcnuus arma Ducis. ^ ^i .^£c 

Mffophix. Te Fraterna phalanx , te OlTecia do61:a CatemV'^ ' '^M 

Artis Ariiloteliscaftra fecuta fuit. 
comroverfia.Yortibus arm^fti clypeis ad praelia Fratres, 
%««>fe. proControverfiscafibusarmadabas. 

'-'"■■ Hinc fruftra AfiutnmyGnatitmque Anagramma peroptat, 
^^^' . GuaYm & Aftuttes , qui tamen ante pates. 
Nonne Oifecenies es juxta nomini? omen 
o"im'G^- ConatusftudijsexcoluifleVirbs? v.^;_ 
^^''/'^"'i^inc Au^uftini pariter fers:nomcn & Aotebli' 
Dum fimili incumbis fednlitate libris. / 
s. ^''^"^'««^Corde Aoeuftini flaeras, cea fidus Acbates, 
gmr. Miti,&fincerocorde,ammoquevigea. 

iecretArim Hiflc mtx\tbt kxcm\% celandis dignus habcris, 
vumatus.- pabHeum ad Archivunt quem SiicerOrdo peHt. - 
pr»jri;«;»4:pj.ovidas, & fanus, prudenfque, fclenlqne refulges» 
iafttZ Do6fcus,facundus,Vir{apienfquenite8. 
inarrramma: Spiendc Auguftine,& radies Sacn Ordinis Aftruin,. 
^"irstlifuT S\s fdiim , nobis Vir quoque oratm eris. . ^ . ; ^: / . ..^ 

Ecce novnm Mundo Sascliim , ac Bis ^ Tcrtia' Noftrf , - ' ^ 
Ordinis aufpicijs Sa2cla vigere vides. * / .. 'r >. 
;^S:;^tSis AW«» aulpicijs N€o-S4cIf;.^t^tk^ue VirtuMy ' ■ '; *•: 

'iramma-.sis - Albefce i£i cauis pcr uova Sasclacomds! 

AUguftine mices , fulgcfce , nitefce, rcfulge: 
6s2. , 137- 33^- na- 3^3- 
Et felix Luce, vivcvvircfce, vige. 
105.340. 228. 414. 39»- 2t2l. 
Florefce, illuftra, gaude , ac lagtare, triumpha: 
259. 520. 217. 4. 212.. 488. 
Exulta , aeterna, jam efto perennis honor. 
626. 232. 40. 245. 329. 228. 
Exorna , radians fis in Sacro Ordine fplendorj 
476 225. 18949- 2124. 188. 349- . 
Condecora, ac tandem Phofphorus Axis erii. 
236. 4. 180. 696. 400, 184. 

Cl^rccs 



IS0VUS , grata 
VtrtHs. 



Clarens , ac radians ratiles , clarefce , corufces : 
239. 4. 225. 504. 207 521. 
Multos Neftoreos percipiafque dies. 
490. 510. 317- 275. 108. 

ltaConfr4Urndafff^uappUuferuntCa^ohijPlaJ[efjJts 
■ . '" SS.TheologiA ^i^ ]»ris Cammci Aiiditores. 



• . Adm6d$tm KeverendQ ac DodiJJtmO In Chrijlo Patri 

AU GU sr 1^0 sAT^ro/]^io, 

hjjgne opuf/uum, Ciftercium Bis- tertium , typis evulganti. 

EN Mv*-Cfi?^dbi, fua p^^orji ht o/?/*/, pandit, 
Oftia, quae tot6 cardine aperta patent. 
Difta a ceUndo Cella ett; at re find, nomcn 

Nunc placet, & non fum Cella , fed efle putor. ^ 
Crcde mihi , hsec metamorphofrs non eft mea tantiimj 

Sed magis ipfa tua eft, fed prior ipia tua eft. 
SecretaU ge- !$ ( Tibi plaudo! ) Vir optime, munus, 

Et tameri hoc Libro non benc munus agis. 
Prodk^Q\13d iafuere dm-, Secretaquerumpis^ 
: Sic cert^ non, quod diceri? , Author eris. 
Es&ntt:Stcri:f}Tvi Secrefariui ^ergo 

Tpfa ego non tf/<f/?i fim ATov^-Q^rf tibi. 
PandQ'^^«i animi rfrciiffo^, dignofque revclo 
. ' 7Applaufus,quatesTemerui{fe,liquet. . ' 

Si CefU eft C^lum , qiiod nomina & bmina dicunt^ 

Cor noftrum 5b/ fit, 'yo/^<j'»r fint r^dy;. 
Mille tibi illuftres radios , tibi votaque mille , 
' . Cord^ifque 8c Solis circulm ifte dabit. . * 

Noftra efFervefcunt hoc foU vocabula, & ipfe 

Sermo oris veluti cera tenella fluit. 
Solquot habet radios, atomos quot mobilis acr, 

Et quot Olympus habet fidcra , Pontus aquas. 
Tot tibi promeritos CAi perr^que favores 

Det DEUS atque Ordo\ Dent Superi atque homines\ 
Calum eft ecce Novum , Liber ifte, ubi Mellea Turba ^''^^- ^ '• 

Toto pracUrii emicaf Orbe Virit. 
Quid nifi pro Ccelo Ccelum Sacer Ordo rependat? 

Quod tu illi dederas •► Hoc dabit ipfe tibi. 

XX XXX H6cce 



Hocce Opere aJiT^mm Snpms traxijfe jnvabit, 
Te Sftperi ad Cdlum poft tua Fata trahent! 

Interea hic fauftos longasvus Vive per annos ! 
Opto, diu ut poffim hic dicere , Vive diu! 

His Nova . Cella calet , fervetque affe(^ibns in Te , 
Ut Calum tibi dent Numina , Cella vovet. 

lu affeduose plau/it Studium Monajl: hleo-CellenJis 

in Inferiori Lufatia. 



A 



Applaujas ad Admodum R,l\ Auguflinum Sartorium , Secretar/um Vi' 
cariatHS Bohemo-Ci/iercienJis, Authorem Libri^ CISTERCIJ BIS-TERTIJ. 

Uguftinc, micat per te Ciftercius Ordo, 
JEn tuus eft calamM^ non fecus ac radim. 
ff^j^^-^^^-Rivum ex Fonfe facis, numerosa hudG fluentem-, 
Currant Fontis aqua?, dum tua penna fluit. 
Ipfe canalif es huic fonti^ font'/^e Corona^ 
Fonfque canalit erit, Fonfque corona ttbt, 
Es fimul Auguftus > fimul Auguftinus^ adauges 
Famam, Fafta, Viros, ingenio & calamo. 
SL«Qi?® '"""'^^ docuiflfe juvat, placet cdere fcripto: 

Quod tua lingua dedit, nunc tua penna facit. 
TtitM, ^utas & liquidas garrit , mifcetque Poefis , 
In te nil mtitum eft, omnia funt liquida, 
i"hfi4ftes.y[Q\\Qjj^^ es magnes , Cicero linguam tibi ceflQt, 

Magnetem in verbis Tullius alter habes. 
bw'mLP^^°* Ariftotelcs per te coUegit ariftas , '^ 

Etmefemtxculmitistvliti&calamit. 
ulut^^^ rerum eaufat^ Cafttt tu Morit es orfus, 

Quos bene Difcipulis , Te duce, nolfe datum eft. 
supprior, sic prodeffe alijs , fimul & tibi profuit ipli , 

Utprofis^prafis^ Supprior cligeris. 
^"'"""'^•Nunc a Secretis fadlus, nil amplius in te 
Secretum fervat^ omnia ciim publicas, 
Te, tua, Noftra loquens, fcribenfque,arcanarevelans, 

Nobis fic prodi profuit, atque tibi. 
Scmper honos, nomenque tuum, laudefque manebunt, 
Immortalis erit gloria, jnre , tibi. 



Ita homri ^uthoris accinuit Mufieum 

Philof. Mofjo/ierij Altovadenfts. 



BENE- 




LECTORI BENEVOLO. - 

' ST, fiod paucif Te hoc in limine admoneam^ Amice LeBor, Ac 

primo cjffUem , iHcnbratiomm prafentem opus ej[e obeiiimtia , nojt proprij 
impetus : Unde Jnthon indulgefidum facilius^ fi ( c^ttodi}! humams ajfolet) 
quid mcndi hk irrepjerit. Digejft Ma terias in 'fitulos , quibui^ ceu jc en is^ 

^ „ . ^ ^i^ "tbeatrum prjtfem dijiinxi, litulos fingulos auj^icatm Jum a Symbolis , 

ac claMfi Elogijs .• priora illa ideo adjiciens , «f Ledoris animum curiofms pertrahtrem ad^ 
^erlegendtm Hiflortam: pojieriora hac ideo fubjungens , qnateniis mcntem letlione hifloricA 
fatigatam obledarem Elogiali iepore^ adgenium, qModJciim , fipientiffimi ftmul ac curio- 
fijftmi prafentis Sacuii , atque , utinam etiam! quodopf) , ad Japorem ^Jaiivam : quod 
quidem veiie potui, perficere autem ex me non haljui. Porrofub Operis ijiita pnmordia, Ke- 
verendilftmorum DD. Moderatorum meorum impeno, pne:ipue Elogia d me defideraijan-^ 
tur, quil^tui Meiiifluce Nofira Famiiia defex Saculis djui origme Jdicittr exa6iis, fiiiaii jubiio 
applauderem. Verum ego uitra imperium iiberaiu, Hiftoriam , ceu ciavim , ac iucem Elogijs 
Juperaddidi, cujus defedu ilia forte minus inteiligerentur dnonnuiiis , qui res Ordmis No- 
Jiri non adeo perjjyeiias haberent. Et Jane pnecipuus fyit iflefiimuius ad evuigandum pra^ 
fens hoc opus, quod fcilicet non raro adi)erttrem, ignorari InftitutiNoflri principia d nonpau- 
cis, haberjque vulgo Bernardum Meiiifiuum pro Famiiia Ciflercia primo Fundatore : ^ 
quafi adres novas bxrere muitos , cum Cifiercienfium Fundationem rejerri audiunt ad Di- 
vum Robertum. Accedit^ quodpneter Bernardum, aiij e Cifiercio Sanzii, Firique liiu- 
Jlres, atque etiam Noflrorum labores Apoftolici , infigniaque in Eccieftim , ac Orbtm Chri- 
ftianum Merita , fimui etiam Pontificum ac Principum immunitatesNoftris concejfa, pajjm 
ignorentur d muitis, Libavi itaque e fmgulis fontibus materias , (^ qaa videbantur pojje 
fervire ad Ciftercij mtitiam ac commendationem , in Titulos, veiuti rivulos digejft. hon 
tamen his ipfts Titulis, quantumvis numeroftsy Ciftercij Fontes exhauft. Et fecit id non mo- 
dica ex parte, Authorun cateroqum requijitorum defedius : Unde per fingulos fere fituios 
repetitd excufatione Le^ori Benevoio id conatus ft^m perfuadere, muita q-iidem hk pro di- 
verfitate materiarum adduci ; at vero etiam defiderari non pauca , qua: ob Authorum^ penu' 
riam omitti debuerant, Catericm ipfa Operis acceieratio in caufa efi , qu^d pr^cipue in po- 
fterioribus duobus Tituiis plura expedlarenon potuerinu, quia Jciiicet jam Anni duofupraSa- 
cuictrem eiapft eJJent^ eb* videretur quaft ipfa temporis ratio exigcre, ut, quandoquidem An- 
numjubii.eum Ordinis praterierim, faitem in Generaii Ecciefia Ji^bdao , id efi Anno 1700, 
ge^ninato plaufu, fexies jubilato Cifienio Ordini adjubiiarem , qitod Jcire n , Matris Ecciejia 
foicttia eo fore dniciora, quod cumuiarentur jubiiis fiiiorum , tot hadienus in Orbe Chnfliano 
facros triumphos procurantium. Pro Tituiorum varietate res eafd m noj raro refumpf ; at 
verofubdiverjajemperformaiitate: neque hdc repetitione cuipandus Jim , quia nemperesipfa 

XXXXX ' '"> 



in fc jormaUter multtt ac glomfa^ fluries cuperem commetjdari. Porro Tyfi menda, qua 
irrepferu»t , hon tam ferulam exigunt , quam benignam correSiionem , quam fofleriortm d 
Ledore Benevolo exoro^ atqueexeo faciliusjpero, quod Jutbori adeo imputari non debeant, 
qui d Typographia ahfensfuit. Correxi, qua: videhantur turbare aut vexare fuhflantiam 
fensuSy atque in fine Lihri ejufmodi Correciuram adjeci. Erfores reliquos Le6hri henevO' 
li ptudemid corrigi opto, prafertim uhi peccatum efl per tranjpofjtionem aut omijjionem pun- 
thrum^ commatftm «^*c, q-uce e -contextu haud diffjcukcr defumi poterunt. Utere hoc Li- 
hro^ Benevole mi Le^or, ad profiCium tuum JJiritualem , ^ DEUM ora^ut, quorum 
iaudamus (^ legimus Qloriofa Merita^etiam iemuUntes fa7t6ia Eorumcbarifmata ^ commu- 
ficm tandem cum Ijfif confequamur in CgsHs heatitudinem^ 

Prot^atio Authorls. 

^Rocluco/commendoque inhoc LibroVirosOrciinis 
Nollri lUuftres , ita tamen , ut juxta Decretum ac 
mentemSandlillimi D. N. tlrbani Vlll. Papas, tota 
commendatio fan^titatis cadat fupra Virorum, Virginum- 
que mores, ac geila > non fupra Perfonas ipfas , nifi ubi jam 
antecede.nter ciuibufdam accellerit Pontificiume Cathedra 
Oraculum. Eapropter fandlillimc proteftor , me omnia 
& fingula, quiB hoc opere ediilero , eo fenfu eloqui, qu6 ea 
vult intelligi San£ta Mater Noftra , Romana Ecclefia, cujus 
infaliibili judicio, exile hoc Opufculum, hiftoricamque il- 
lius fidem quam integerrime fubfterno, ac conformo. 





TITII 




^yf-.i/akn a/^rj,- d^J 



C3:i'.ttr.- Jiul.- 





TITULUS I. 

CISTERCIENSES 

FUNDATORES. 

^^ ISTERCiUM Fons parvus, mari magno&fpa- 
tioib Ampliffimo SacerrimoqueOrdini Bene- 
di<!iinorumprimamdebetOriginem. Unde e- 
nmi Benedi£bini nisi a Benediditinis? Angelus 
Manriqueus Hifpaniarum iile Iplendor eximio 
calamoinitio Annalium fuorum rem certam ingenue fafTus eft, 
dnmprimisverbis primamqualiveritatemceleberrimis volumi- 
nibusprasfixit: Ciflercienfem FamiliamBenedidini Monachiinflituhe, 
Non uni foji impofita ellMagni Ciftercienlium Progenitoris au- 
thoritasautfoecunditasyUtique quia ab uno Parente gigni non 
potuit tanta proles , Aiagna DEtm Soholes , MagnumJo^vU incre- 
meaum, Divifa in trcs prascipue fundationis praerogativa Divos 
ROBERtUM , ALBERICUM, & STEPHANUM, Ciftercien- 
iisOrbisnovosAt]antes,qui finguli novorerum ordine fummis 
favoribusmox recenfendis f^ecundati aDEIparaVirgineproIem 
eniti non potuere nifi Marianam. Errant qui putant , Ciftercien- 
fesinBernardo primum habuiffe Parentem : quos namque fiiios 
TriumViri Robertus, Albericus , Stephanus genuere, hos unus 
BERNARDUS fuo illo Iade,quodfuxit ex Virginis ubere, ma- 
cernus Pater lad^avit. Tribus Cifterci j Funda toribus additus unus 
c'usdem Propagator Dodtor Mellifluus, quafi Bernardus folus 
plus potuerit , quam tres illi Viri Magni , per quos parvis initijs fur- 
rexitCiftercium. Etvero potuit,qui graviffimas Ecclefiae cala- 
mitates , & pr^gravem accrefcentis Ciftercij molem unis ijs- 

A dem- 



Ciftercij bis Tertij 



demque humeris fortiorAtlante, robuftior Hercule pene folus 
fupportavit. Jam fentio, penna fua fponte in Bernardi laudes 
evolat , fed ad prsefcriptam epigraphen revocanda eft ; fcriptura 
hoc Titulo de Fundatoribus , infra Titulo quarto dulciffimum 
Bernardum liberiiis laudare audebit , debebitque. Igitur ve- 
tuflapoefi, quam fronti EcclefiaeCiftercienfis infcriptam fe vi- 
dififeaflferitGafpar Jongelinus Abbas MontisS.Difibodi, Cifter- 
cienfium Origo hic repetendavenit: 

Abbatia- Anno Milleno^Centeno^ bisminus mo^ 

rumord, Ponufce Urbano^Gallomm Regc Ffnlippo^ 

Burgundis Odone Diice^ ^ fundamina dante^ 
Siib Patrc Robertoccepit CiSTERClUS Ordo j 
Ccenobia in toto producens pliirima mundo^ 
Sic manfiira diu per San^um NomenJESU. 
Roberti PrimiCiftercij Abbatis auxiliatrices ambaemanus Al- 
bericus&Stephanus, ille primusin Ciftercio Prior, hic primus 
ibidem Supprior,Socijnafcentisnovffi FamilisepraetertresMag- 
nos Viros Fundatores, decem & o(5l;o. Lubetparumper ha^re- 
re in Fundatorum numero: neque enim absque latente myfte- 
rio nec pluresnecpaucioresa DEO dati funt Ciftercij Funda- 
tores, quam tres. Acutiffimus Manriqueus ex his tribus San- 
6i:is novam Ciftercienfium Trinitatem eruit, fufpicitque,inge- 
nioso, veroque adje(51:6 argumento: Haud alitercepijjedebuit Or^ 

!»rr»rf''ff. dojidei prdfertim tuteU deftinatus per multa tempora. Atque ne fo- 

AnmLcu |a numcri confomiitate Trinitatcm itt primis Ciftercij Funda- 
toribus agnoviflTe diceretur Magnus Theologus, data eft fin- 
gulis Divinae cujufpiam Perfonae proprietas : Divo Roberto Pa- 

mvodua: tri attributa Ciftercienfis Orbis prima Creatio : Divo Alberico 
'-i- affignata^//>f/o, quamautmeruit , autultro a Virgine Matre 
obtinuit , dum fcilicet humaniffima Parens qu^ oiimFilioDEI 
dedit e membrisfuis veftem carneam, Albericodeditmanibus 
fuis veftem candidam, utraque veftefe Matrerhprofefla, Chri- 
fti & Alberici, quos ambos filiosfecit, iilum naturalem , hunc 
adoptivum. Divo Stephanoab utroque procedenti,6cutriq; 
fuccedenti affimilata eft proprietas Spiritus San^ti, qui fub fa- 
mofo apud Theologos Charitatis chara6bere non potuit melius 
diffundi, riifiin Divi Stephani Charta Charitatis ^m qua fan6tus 
Pater prima fcripfit crefcentis Ordinis ftatuta. Idem ille Divi- 

nus 



TITLILUS I. 



F^ctc: 



nus in Ciftercij Fundatoribus numerus Henriqueo nollro oc- JnaM 
cafiofuit, utnonindo6leinveftigaric, demonftraritque Trini- ^'^^- '^'^- 
tatem hanc noftram fub fchemate Trium antiquorum Patriar- ''''' 
charum Abrahas, Ifaac , & Jacob. Sed in hiftoria non licet nobis 
diutius his immorari , qui ad (ingulorum Fundatorum fuccin- 
<5tam vitas feriem calamum adaptamus. 

Divo igitur ROBERTO iIluftresNataIesdeditFelixQ;«/?^»/>, 
floridoprorsusprasfagio, exhoc Campo florem proditurum, 
qui in VirgineisMari^manibusolimcoibit infertum,qu6Cam- 
pania, quo Galiia , quo Ecclefia , quo deniquej Coelum ipfum 
coronetur. Roberti illuftris Progenitor Princeps Theoaoricus 
Eurgundi.^ Dacibus 6c Germanias Imperatoribus fanguine jun- 
dius: Mater Emergardis nobiiiflfima foeminae Comitum Niver- 
nienfium familia oriunda. Ambo pij , fed ad tempus divina or- 
dinatio ne fteriles : Erat utique tota tantorum Parentum foecun- 
ditas infumenda inunum illum filium, qui morum fan^bitate ac 
Ciftercijnovi Ordinis inftitutione innumeras Ecclelias DEoq; 
generaturus erat proles. Pr^gnanti Matri in fomnis apparuic 
Diva Parens annulum aureum habens in manu fua,qu2B blande 
aflfata eft dormientemhis verbis:0 EmergaYdis^ volo Filiu?n^quem 
geftas in utero , hoc annulo mihi defponfare ! Semel , iterumque Vir- 
go Mater in vifioneeademrepetens, eadem fpondens , Emer- 
gardi omnem animi haefitationem omnino abfterfit. Deledta- 
bat in primis optimse Matris mentem, quod pretiofum charum- 
que uterifuipignus MARIA infponfumdefignaflet:utiqueultr^ 
vota mortaliumefle, a Regina Caelitumvelin fervulumadfumij 
aut infilium adoptari; at veroa Matre Virgine infponfum deli- 
gi, eoufque concefliim uni Jofepho : Novas haud dubie nalci- 
turse proli hsec connubia praeparari , cujus MARIA tam cupiat 
efleMater,quam optetfieri Roberto Sponfa. Nati per Rober- 
tumCiftercienfes, Emergardisfomnia, Mari^ oracula , Orbis 
vota implevere. Ele6la ex omnibus Cella celebre Divi Bene- 
di6i:i Afceterium, ubi Sponfus Virgini fervaretur; ubi flle poft 
religiofae vitae Tyrocinia fandbiflTimus Benedi6tinus nova anti- 
thefi ad futuramnovi Ordinis genefim jejunijs flagrifque exte- 
nuando fefe foecundavit ; Optime fiquidem dignoverat, ani- 
mum in fponfum concupijfle CaftiflTimam Virginem, non cor- 
pus : Neque pofle animum faciliiis rebus divinis foecundari , 

A a quara 



Ciftercij bis Tertij 



Manritf. 



quam atterendo carnem.Quem Maria fponfum elegerat,Celleii- 
fes digniffimum ^ftimavere , qui Prioris fungeretur, officio. Inde ' 
a vicinisTomodorenfibus aflumptus in Abbatem clavum non 
diu tenuit; quia enim filiorummores a regula aliquantum dis- 
tortos dc exerrantes ad conformitatem PaterSandiusrevocare 
nequierat, Abbatia dimifsa ad fuam Cellam redijt evocandus mox 
Ztrod': ad Prioratum S- Agiulphi. Coeperat ea aetate in Galiia nova 
Annauj. MonacHorum Congregatio inEremo CoianenftpQr duosFratres 
Normannos, nobilitate ac opibus praepotentes , qui praepin. 
guem haereditatem mutuis odijs fibi invidentes alternas caedes 
fratricidae fpirabant. At dumin Colanenfihorrida folitudine fo- 
liex condiAo congreflTi per duellum finem litigijs , odijs , vitae 
imponere decrevinent, ftantibusimmobiliter nervis, &mem- 
bris ftupore hasrentibus mutati momento divinitiis amborum 
animi, inveterata odia mutudveniaSc amplexuantiquarunt.Ec 
quia in illa.Eremo mutuis csedibus mori elegiflent, fuafu hor- 
tatuque fandH cujusdam Eremitas firmato inter ambosdecre- 
to quoad modum duntaxatmutato jun6lisdextrismoridecre- 
vere , fed mori mundo. Erei5la mox in vallium anguftiis qu«- 
dam domicilia, meliiis fpecus, adjun6ti fan6be converfationis 
complures focij fama fan6bitatis Colanum per Gallias reddide- 
recelebrem. llnus Colanenfibus deerat Robertus,quemiiIi 
concordibus votis in Abbatem ele<^um , invitis quidem fub 
initium Cellenfibus, fed tanc-jm ad afienfum per literas Apo- 
ftolicas compuIfis,nova£fua2Congregationi Patrem praefecere. 
Crevere fub tanto Viroomnia, fola loci incommoditasobfta- 
bat, Eremitis aptiorqu^m Coenobitis : quare de RobertiCon- 
filio fratrumque aflenfu mutataefedes , translat^que in Sylvam 
apud Burgundos MoUJmum appellatam. Et haec eft illa f^ecun- 
davinea, quae Ciftercio primos palmites dedit. Molismenfis 
Coenobij primae bafes ac fulcra , paupertas &abftinentia, utra? 
que fumma. San^tae converfationis odore ac fragrantia aufita 
egregie Molismenfium Familianovis filijs, inter quos prascipui 
AihericusSc Stephanus deinceps commemorandi. Crefcente filio- 
rum numerocrevere pariteropes^quaeinitio fub fpeciofoEIee- 
mofynarum vocabulo per Mecanates oblatae a Viris fumma - 
egeftate prelTis rejici vix poterant. Sed in ruinam Molismen- 
fiumaggerebanturcopiofas iUaB largitiones, re(Slius gravantia 

pondera 



TITULLIS I. 



pondera, quibusenervatapietas, rigorqueilleregulaeprimaevus 
Iuxatus,laxatusque non infelici quidem culp^, quod ex Molis- 
menfiumruinis Ciftercium furrexerit. Non tamen omnes una 
ruinainvolverat, flabant a Roberto non pauci , qui priftino ri- 
gore feu fervato feu refumpto damnabant caeterorum laxamen- 
ta. Omnem movebat pius Pater lapidem , ut eluxata mem- 
brarejungeret compagibus, & exorbitantes ad femitam Regu- 
laevel invitos retraheret; atrebus, iit fperaveratjminusexvoto 
fuccedentibus commifsa B. Alberico Priori Domus cura in 
Monafterium Haur^Hvt Aurum Molismovicinum fe conferens 
primiimMonachus, fubinde Abbas efFe^lus eft. Robertiabeun^ 
tis veftigia Albericus & Stephanus paulo poft fecuti ad ere- 
mum, cui l////V»5 nomen , dilbelTerunt. Sensere mox dolen- 
das orbitatis damna Molismenfes pulfati linguis Optimatum, 
contemptique,atque confuetis dellituti eleemofynis. Igitur 
magnis precibus folicitati Pontifex fummus, 8c EpifcopusLin" 
gonenfis Robertum aliosque reftituere Molifmo. Authoritate 
Apoftolica compulfi redire Patres fanfti , ingentibus animis, 
quafi ad hoc ipfum rediifient , opus reformationisrefumpfe* 
runt; Sed pluribusfummum vit^rigorem horrentibus,urgen- 
te praecipue Divo Stephano propofita pofitaque tandem poft 
tot molimina rerum Ampliffimae Ciftercienfium Congregatio- 
nis primordia. Calente opere Septem-Viri SancSti Kobcrtus^ 
Merkt/s^ St€phanus^Odo^Joannes,Liitaldus^ ac Petrus^ quibus moX 
accedent plures , Hugonem Archi-Epifcopum Lugdunenfem 
tunc Apoftolicae Sedis Legatum fupplices adeunt,facultatem- 
que,quam petunt, obtinent,difcedendi a Molismo, locumque 
propofito ianfto accommodum fibi feligendi. Convenien- 
dus praeterea erat Odo Dux Burgundiae , ad quem nomine Ro- 
berti fociorumque cum literis miffus Stephanus Principem pi- 
entiflTimum ferifit in fandia propofita propenfiflTimum. Literis 
LegatiPontificij,Ducisquemuniti convocato ConventuMo- 
lismenfibus valefaciuntrorationeRoberti moti univerfi inplan- 
£tus & lachrymas; quatuordecimver6eCongregationear(5lio- 
ris vitae ftudio accenfi , fefe comites adjunxerunt difcedentibus, 
quos inter Manriqueus duos duntaxat nomineteniis recenfet , 
Ignatium ^ lldebodum. Univerfim igitur per focios viginti <& 
unum numerofiffima Ciftercienfium familia fundata furrexit. 

B Datum 



Ciflercij bis Tertij 



Datum Ordini nomen a primo Coenobio , quod Viri Vircutum 
in vafta horridaque folitudine Ciftercinm antiquitus nuncupata 
extruxerunt, quod quidem CGenobium pro ilia prima nafcen* 
tis Ciftercij astate diotum etiam cfl refpedlive Alona^emm No- 
^um; quse tamen compeilatio crefcentibus perOrbem univer* 
fum Ordinis coenobijs tandem antiquata eft , retento folo no- 
mine loci. Unde autem locus Ciflercij nuncupationem fbr- 
titus fit, fincerior fides adhibenda efl Scriptoribus Burgundis 
utpote domeflicis,qui Ciflercijnomen vel t Qjlerms hauriunt, 
derivantque, quibus olim abundabat Cifi:ercienfisEremus,five 
h. juncorum paluflrium denfitate, quos Galli Ciflels dicunt, de- 
fumunt. Matth^us Paris & WeftiusScriptores Angli Cifler- 
cij nomenclaturam altiori principio, id efl voci c^litusauditis 
nixam arbitrantur : Primos namque noflros Patrespia indagine 
fcrutantes locum Coenobioconflruendo opportunum^fletiiie 
in loco, qui inde Ciflercius di^fius efl, audijffeque vocem coe* 
litus ad fe delapfam : ClESTAVUS. Quod Patria lingua fonat: 
hkftdte. Manriqueus affertionem hanc ex parte cafligat : lubet 
^aLad ^ui^^enipropnjsverbis audire loquQntGm: Egoiitdivimmrelpon' 
Am.iog^.Jfm fiihhisam alijs verhis certtim credo , /Vi etymologia huic minusfido. 
cap. 2, AlTentitur Vir Eximius, Primos Ordinis Fundatores divino im- 
perio monitos fubfiflere, jufsosque in Sylva Ciflercienfi habi- 
' tacula figere; at vero aPatrum noflrorum adventu & incolatu 
primtim profluxiffe Ciflercij nomen , doditus authoritate Exor- 
dij Magnintgzt-i cum jam antiquitus ea ipfa Eremus Ciftercium 
dicer etur , haud dubie, iit mcminimus , k frequentibus C/fterms. 
Situata efl domus Ciflercienfis in Ducatu Burgundi^ haud 
multo intervallo h Divione ParlamentiSedediflans. Fundator 
Ejuspragcipuus Au6t6rque0^o,five Otto BurgundiseDux, atque 
Odonis filij ac haeredes , per quorum mu aificentiam amplis prse- 
dijsac fumptuofis flruCburisaudlum, decoratumqueefl Cifler- 
cium : Quare ab eo tempore ad praefentem ufque aetatemBur- 
gundiae Duces tanquam Patronos Joci colit, fufpicitque. Gen- 
tilitium Ciflercij fcutum idem omnino efl, quod habent Bur. 
gundi^ Duces, Parma fcilic^t bicolor, id eft, coloris casrulei 
flavique feu aurei,diflin61:atransverfis Fafcijs,quam hodie fpar- 
fimaurea Gallise lilia cingunt , ornantque. Additus fcuto feu 
Parm« Baculus Pafloralis duplexr^Q veUParma praeiidiumv 

vel 



_^__ TITllLUg l __2 

velalilijs decus floremque Ciftercius Ordo obtineat. Novse 
Coiigregationis vivendi norma, Regula Benedi<5bi Patrisin ri- 
gore literas obfervanda : antiquata ea omnia ., quas regul^ feu 
dilpej^fationem feurelaxationem praefeferebant: adeo fcilicet 
primi Ciflercienfes nilmagiscupiebantefle, quarii Benedi^ti- 
ni, utabsquecalumniaeaquibusdam olirn fugillari non potue- 
irint , tanquam Novatores , qui pr^ter novuni Zelum* vitam, ac 
locumnil penitiis novumaddidereregulsB;quinpotius iflamin 
prim^vo rigore conflabiliere. Divus Robertusnovis votis a 
Benedi(5tinis Cifterdenfibus eleftusinPatreni, ritu folemni 
perBacuIi Pafloralis collationem inaugufatus eft iii Abbatem 
perGualterumEpifcopumCabilonenfem. Sedintenm Ma- 
lismenfes odia Principum, odiaomniumfeumeritifeupaffifua 
pcenitudine pijffimi Prsefulisabitum abfentiamqueacerbifrime 
deplorabant, atque tit quantocyus defolato gf egi reftituere- 
tur Optimus Paflor, magnis clamoribus iiiGenerali Concilio 
RomsB eoplane tempore fub Urbano II. congregato inflitef e. 
Nequeirritaefuereprecesarmatae lacrymis : Summus namque 
Pontifex Hugoni Lugdunenfi Archi-Epifcopo Sedis Apofto- 
licae Legato per literas demandavit , ut modo quo poffet me- 
liori Robertum Molismum reduceret. Literarum Apoftolica- 
rum initium tale fuerat : MoUsmenfnm Fratrum mitgmm in Conci- 
lj(lcUmoremaccepimus-) Abhatis fni reditum ijehementius poflulantium. 
Grave Ciflercienfibus vuInus,inunoRoberto&Patris &Fun- 
datoris& Pafloris patijad;uram;toIerabiIe tamenexeo, qu6d 
novi Ordinis molem in pares Alberici lacef tos potuerit trans- 
ferre. NuIIa quidem per Breve Pontificium Roberto impofi- 
ta fuit redeundi neceflfitas ; fed ipfum fummi Antiflitis bene- 
placitum, Hugonis Apoftolici Legati confilium, univerfasque 
SynodiProvincialiseade caufa convocatas reditumperomnia 
iuadentis, voluntatemnegligere Vir fan6tus,&fubefle&pare- 
re Viris tantis paratus vix potuit. Quare eadem Hugonis Le* 
gati Apofl:oIici authoritate , qua h Molismo excefllt, ad fuos 
Molismenfes redijt Anno io99.pofl:quamCifl:ercio pr^fuiflet 
annum unuin, menfes tfes, ad fummum quatuor. H^ fincerse 
caufae reditus Roberti Patris. Profundiofi tamen oculo Eximi* 
us Manriqueus hunc Roberti h. Cifl:ercio difceflum perfcruta^ 
tuseft,fcilicetut Giftercienfibus Patre orbatis folam daret in 

B a Matrem 



8 Ciflertij bis Tertij __^^ 

Macrem M ARl AM. Veritas ingenio calamoque Manriquei lon- 
g^dignisfima/ Robertusolim jamin utero defboniatus Matri 
Virgini perfonam Jofephi fuftinebat: Nuncupabatur Jofephus 
divinisfimaeProIisPater,' fedquam non genuit, figura potitis 
umbraque re(fitius compellandus , qua abfconditum illud a ix- 
culis Incarnationis myfterium obumbraretur. Sola MARIA 
fuit, quas Filium DEI mundo genuit hominem, nonlofephus, 
^ cui a DEO,a MARIA, a mundo Patris nomen impofitum eft, 
veri^m iit habet Manriqueus , fine opere. Angelum noftrum in 
ponenda Ciftercij genefi ftylo illo fuo foecundum facundum- 
AdAfimm que aufcultemus : A/b« decuit Virginem absqite fponfo effefacundam : 
»m.(.i. Quare MAKljECitieYcium pariturx Kohertus Fater in Sponjum da.tus 
fuerat : non fecus ac par/tur^ Chriftum Jofephus olim. Sola igitur Ala- 
ria relida eji.^ quaJcCiffercinmgenitumglorktur^ qu^fe Matremagnof- 
cat ^ fempergerat, Abijt itaque^ Ciftercio Robertus , fed non 
fineNumineDiv^, qu^ fola Maternitatem feu Genefim Ci- 
ftercij ambiebat , ut nempe quafi modo geniti Ciftercienles 
totos ie deberent alma> Matri , a qua toti profluxerint. Neq; 
Robertus CiftercienCsefle defijt , dumeCiftcrcioadMoIis- 
mumnon fua fponte, fed per Pontificefti fummum , aliosque 
Viros graviflTimos perfuafus migravit. Adhserebat abfentis ani- 
ma abientibus filijs non fecus , ac viiceribus fuis , illo diledkio- 
nisglutino, quod nulla corporumnullalocorumdiftantia ufpi- 
am disjunxerit:lndeilla in optimoPatre afFe6tuum teneritudo, 
excrebra Ciftercienfium reminifcentia in iuavisfimam Epifto- 
lam concinnata : Hanc quia ad rem noftram ex Bernardo Brii 
of . * to L.i.c.y, hic damus. Fratribus^ qui in Montibus Ciliercij ad mon- 
AnZ'i!'7d ^^^ perfedionis confcendunt, Robertus eorum quondam jocius , nitnc in 
Annu ,100. ruaUem miferiarum demerfus ^poji afcenfum paimam^ ^fui in ajcenden^ 
'*^' '' do recordationem, Si lingua calami 9 lacrym^ atramenti^ corpapyri «z;/- 
cesfuhirepofjent , forti calamusaures , atramentum oculos , papyrus affi' 
Biones , ^ omniafimul^ fmul ^ vos omnes ad affedttm miferationis 
commoviffent, Pojiquam enim vobis non adhxft^ adhafit lingua mea fatt- 
cibusmeisjcum vos non viderunt oculi^ litmen oculorttm meorum^ ^ ip- 
Jumnon efi mecnm i dttm cor a vobis (Jt a 'vobis unquampotttit ) fuit 
avttlfum.yfa6tumeHtanqitamc€raliqucfcensinmedio ventris mei. Sed 
me ^ vohis^ non tamen qitemquam ex vobis., ^ me ijlafeparabit avulfio; 
qjtos enimjungit charitasJESU Chrijii ^frujird dividunt tcrrarumfpa' 

tta. 



TITULUS I. 



ti4, Habeat Adolifmits pYdfentiam corporis , legibus obedientid adftri^ 

iiam j dummodd Ciftercium anim^ dejiderium poffideat. Hoc dtfpojuit 

AltilJimus^ cujusinfcrutabHiaJuntfecreta^ ut in di^uerfa difiradns-, nec 

anima percorporis converfatmem diftrahatur , nec corpus diftradum tam 

fancf^ converfatione fruatur, Pro anima njobifcum degente ormtionesjun- 

dite^corpus^cujusanimampoflidetis^tancfuamoptimapartispojfeftores^vos 

falutat in Domino, Haec ille. Qiiis igitur Robertum velin Mo- 

lismo Ciftercienfemneget? Ciflercium ei in votis,inpretio,in 

amoribus, quin imo ipfa Molismenfis folitudo novumfub Ro* 

berto Ciftercium,Patris ad exemplum ad imperium pulchef- 

rima iimilitudine reformatis univerfis. Atnon ultraannum 

ftetit Molismenfium felicitas, ambiente jamcaeloipso ViriSan- 

dticonfortium. Atque ut haberent orphaniin Molismo&: Ci- 

ftercio, qu6temperarentlu(5i:umlacrymasque, quas mors Pa- 

tris amantisfimi utrisque exprefierat , incrdit felicisfimus Ejus 

tranfitusinannum i loo. qui fuit totiOrbiChriftiano jubilasus: 

utique intercommunes Ecclefise jubilos/oli illi doloremfuum 

vix fentire audebant , neque plangereillum poterant qui intet 

jubilosad immortales triumphos confcendiffet. Et vero C^e- 

ium triumphanti Roberto geminaspulcherrimas irides veluti 

in arcus triumphales adornavi t , qu^ fub nodis initium illa ips4 

hordqua Pater San6bus cafnis ergaftulofolutus eft,fupra MO* 

Hlmum apparentes, magnis fulgoribus tota illa vicinia confpi* 

cuae,difpulsacaligme, no6tem verterunt in diem. MajeftaS 

fpedbaculi eo erat venerabilior , quod in fummitate utriusque 

iridis,ubiambas jungebantur, in illuftrisfima fphaera Crux ruti- 

lans & grandiuicula cin6ta crucibus parvulis & globulis fplendi- 

dis refulgeret. Ipfas vero irides non obfcuro myfteriofic erant 

fituatae, utin quatuor paf tes terrae extenfae Ciftercium pef or^ 

bem univerfum dilatandumilluftri pr^efagio poftenderint ; al» 

tera namque ab Aquilone ad Auftrum , altera vero a Septentrio- 

neadorientem (efelatisfime explicabat. Non potuit lane Ro- 

ma pro Divi Roberti apotheofi illuftriora teftimoniaaut expe* 

d:are aut defiderare , quam eadem haec ipfa , qu^e DEUS , quas 

Caelumei impenderunt. At Roberti illuftris fandtitas non fo- 

lam no6tem per lucidos illos arcus , verum & caecos reftitutd 

prodigiose lumine ad tumbamilluftravit.Infans inter grafiantes 

flammas folws in domo a Parentibus reli£tus> Divoque Roberto 

C peu 



lo Cifteftij bis Tertij 

pervota & precesabeisdem recommendatus inter cineres 6c 
domusruinas ludensflammisque illudens , fanus valensque re- 
pertus grandi prodigi6 fandti Abbatis merita divulgavit. Lu- 
pus rapaxfiliolum queminfylvaiiib arborequiefcenti matriab- 
fluIerat,interpeIIatoDiv6Robert6 illaefum famelicis faucibus in- 
terubera finumq; plangentis repofuit. Fugatus abenergumena 
Roberti Patris invocatione cacodaemon, fuaillafuga {andliVi- 
ripublicosinEcciefiahonoresacceleravit : quostandem cen- 
tum & amplius ab obitu San6li evolut is annis ei cu m titulo Sa^i- 

Ann^iizi. ^^ decrevit fummusEccIefi^PraefuI Honorius III. Annua San- 
6ti Patris celebritas non decima (eptinia Aprilis , qua obijt , fed 
vigefim^ nona memorati Menfis^qua inter San(5i:os relatus eft j 
feftiva agitur. 

Divo Roberto inCifterciofuccesfit S.ALBERlCUS^tVnoxt 
fufFragijs omnium defignatus iecundus Abbas : olim Roberti in 
Molismo diicipulus , Ejusdem in Eremum Ciftercienfem Co- 
nies,tandemnonmunerisduntaxat,{ed infupervirtutum Ejus 
dignisfimu&haeres. Nonpotuit non occupare corda & vota 
fratrum, qui omnium linguis & calamis hodiedum apud Man- 

Ai Ann. riqueum aiiosque celebratur ^ ingenid mitis^ eloqnio dukis , dijenus 

ii^y,u. ^clo^afpeHnVenerahilis^ dtniquc amari j?/iratior qtiam timeri. Pie- 
tatefuit inDEIparam fummus,a teneris innutritus Mariano cul- 
tui^ non ulliisea a^tate Alberico^ aptior, fub quo Ciftercienfis 
Congregatio , quam Virgofibigenuifiet, magnis incrementis 
adolefceret. Etne Roberti diicefTu aut obitu e Ciftercienfi- 
um animis abire poffet pulcherrima illa idea , qua fe in primo 
fuo Patre Virginese Matri defponfatos meminiffe pofrent , nov6 
facrament6 ie fuosque Mariaeintegerrimeobftrinxit Albericus; 
Neque illa paffa eft a Clientibus fe vinci , rependit amantilTima 
Matervicemlongeultra Alberici expeiStationem; dumnamque 
aliquando animo fuper fidera contemplando afcendiflet fan- 
^biflTimus Afceta , Caelorum Imperatrix fub augufta fpecie animo 
ocuIisqueAIberici obvia, quot verbis tot oracuIisCiftercienfium 
perennesamoresfibidemeruit, eorundemperpetuam Tutela- 
rem PatronamfefefantSbiflTimeprofeifa. VerbaDEIparas ad Al- 
bericum , im6 ad omne Ciftercium fuere haec : Ego Ordinem iftum 

iknmq.in ufque infincm fmtli protegam atque defendam. Fecit quod fpofpon- 

fAltt ^^^ Regina Caelitum per anaos omnino fexcentos inter procellas 

^tur- 



TITULUS I. n 



6c turbinesprofpefa^cadverfa falvoflorenteque hodiedumCi- 
fterci6:NequedeincepspoteritautvoIet deeilefuis &verbis(& 
clientibus,ut quae per annos fexcenties revolutos feliciffime ma- 
nutcnuerit Ciftercium, illud pef fexcentos alios^ aliosque fidiffi- 
ine fit defenfura. Eadem Alma Parens Alberico quinta Augufti ll"l^ff , 
in choro pfallenti Cuculiamcandidiffimaminduit,ami(5fcum fci- A,/uji,nl 
lic^t nomini fuo concolorem,ut qualis jam inttis eousqiie fuiflTet, 
etiam appareret foris^efletque animi veftiumque candofe Ma- 
tis albicans. ReliquoruminChoroGiftefcijcoiorismetamor- 
phofis pfene eadem,mutat^ omnium cucutias nigrae in albas, qua- 
fi non deceret eos amplius atr 6 illo Iu6iuos6que colore lugere 
Roberti ja6luram , quibus in locum Patf is accefFiiret una illa Op- 
tima Mater , quae una fola lolicitudine, poteftate , aflTe^bu Patres 
omnes longe excedat. Stant hodiedum Ciftercienfes in Cho- 
f o candidis induti cucuUis , qui neque morum neque veftium co- 
lore ufpiam efle volent Candidiffimae Purisfimaeque Virgini dif- 
colores. Solent qui Ordinem fundant, veftes luis, legesque 
prajfcribere. Utrumquein Alberico MARIA praeftitit univer- 
ns Ciftercienfibus ; Henriqueziusenimex joanne Abbare tra- JJ/^^^ 
dit, primas Ordinis conftitutiones Divo Alberico eflfe datas k z.c.z, 
DEIpara. Marianis igitur aufpicijs fundatus Ordo Ciftercius 
duobus a fundatione annis confirmatus eft a Pafchali II. Anno 
Millefimo Centefimo. Promotum eft negotium C>onfirmatio- 
nisper duospraecipue Cardinales,/orf»//f w 8c Benedi^nm Summi 
Pontificisin Gallia ad Philippum Regem Legatos, qui fama fur^ 
gcntisnovi Ordinis moti Ciftercium fponte fud nemine invi- 
tante inviferunt. H^ferunt Viri Magni ad fingula , quae viderilnt 
in Ciftercio eximia,vixquecredebanC eoshominesefle, qui in 
carne infirma tanta pro caslo, pro virtute poflent, tanta auderen t^ 
Itaque ambo Authores Alberico fadli, ut Ordo perfe6tionis tam 
fubtimistam angelic^ a Sede Romana omnis fanftitatis Magi* 
ftramoxapprobaretur;alioquinenim diuftarenon pofle,quem 
fcu novitas feufingularitas fecifletcalumnijsmultofum,utfolet, 
obnoxium. At Ciftercienfes quantumcunque optabant Do- 
mum fuaminnitiRomansB Petrae, aegreperfuaderi poterant, ut 
Romam ipfi adir^nt, five illos amor folitudinis, five aiiimi de- 
misfio, five gravis paupertas -, Gwt itineris prolixitas , {ive h^c 
©mmafiinulj ftliaqueaacoofiliaCardinalium reddiderint admo» 

C 2 dum 



la Ciftercij bis Tertij 



dumdifficiles ac reludtantes. Pervicere tandem Purpuratornm 
preces, tantumnonimperia,utduo e Ciftercio Vrattes Joam^ef 
6c Ildebodtts cum literis Cardinalium , Hugonis Archi-Epifcopi 
Lugdunenfis,&GuaIteri EpifcopiCabilonenfis adPafchalem ab- 
msTr lcgar^ntur.ObferYat acute hic pro more Manriqueus,^?^ o^yc/7/Vc^^ 
Alios Ordines ddmiferit Ecclejia , hmc^U/tJteriti &" qui pro altjs rogaban- 
tu^^ nt confentirent , Cijiercium pene rogarint , ut ejje vellet, Pergratae 
erantPafchalipreceS) quibus lubens gaudensque defideratum 
aflenfum pr^buit, dato brevi Apoftolico, in quo Ciftercium fub 
nuncupationeA/oi)/ Monaftcrij confirmat, fratresque Cifterci- 
enfesfemeliterumque filios in Chrifio dile^iSfmosaQdeftderatijJimos 
amantercompellat. QuantaautemAlberici totiusque Cifter- 
cij fuerit fandbitas, quantusvitas rigor,fuprafidem, fupravires 
cffe videntur , qu« & primi Ciftercienfes egerint , <5c Scripto- 
^pndMAn-j^Q^ fidi de ijs tradiderint. Michael Buchinger Colmaricnfis 
^d'Annum ScriptorGermanus(dignusquifidem-,quam meruitapud Man- 
>099.(.4. j-iqueum, etiamapudbenevolum Led:orem obtineat ) in vita 
Urbani II. haec habet : Ciftercium locus efi in Burgundia vaftafolitu- 
dinis.iachorrendiafpeMs: de^vitis Alonachorum primorum temporumfe- 
quentia legimus i Quatuor horis dormiebant in no6ie^ quatuorpfaUebant^ &* 
qttatmr operabantur. Deinde verb ufqtte ad nonam legebant , fcindentes 
foliapalmarum., ^pofihoc 'viBumfibi pr^pardbant^iCoUigentesquafdam 
herbasterra, Folijs palmarum contextis veftiebantur, Subintrat hic 
a^m. nirstis ingeniofus Manriqueus , 8c in allegata Buchingeri verba 
argutam nanc gloffam Format : Unnm aut alterum inter Fatres ilios 
'^gypti hxcobfervaJfememori4proditum^acpromiraculo habitum : mul- 
titudinem his legibus adftri^am haudfacili reperies ante Ciflercitm^ miniis 
poft ipfum. Huiic vitag angelicae ftatum Albericus cum fubdito 
gregeinconcufse tenuituiqueadfelicisfimumevitaexitum, qui 
iaciditinAnnum ii09.26.Februarij,poftquamMariano coetui 
pragfuiffetannos 9. 6c menfes 6. Mors ejus non fine portentis ; 
dum namque acut a febri correptns in le^fiulo decumberet,atq; 
coronafratrumaegrotum maeftaplan:gensquecircumft:aret , Vir 
San6lus deliquio morbian amoriSj incertum putat Manriqueus, 
extra fe fadus^fibique non diu poft redditus, l^eta fronte fin- 
gulosper ordinem luftrans omnium incaelo fedes,piroemia, fa- 
voresfe vidiflTe conteftatus eft , & qua potuit voce dixit lOfe- 
lices vos > quos tanta glortA wanet^ CMeftes Spiritus ^terniim bemtra I 



^ ^ TITUL U S I. 15 

Inderecicato Symbolo Apotlolico, atque Litanijs ad ea verba 
dcduOiisiSanf^aMaria orapro nobii I hgefit in dulciilima nominis 
MARlyE articulatione vox&lingva , vultusque&orantis&ex- 
pirantisfplendorefolisinftarperfurusfeupraefentem feu vocan- 
tem fvaviflimam Matrem vifus eft indicaiie. Non in mortem , 
fed in fomnum refolutum effe Patrem amantiffimum arbitraban- 
tur filij , tanta facilitate absque ullaomnino convulfione fpiritum 
exhalaverat. Apparatus funebris peradifcus eft fine faftu inter 
fufpiria dc lachrymas, quibus orbitatem fuam Orphani acerbe 
deplorabant. Divus Stephanus hadenus fub Alberico Prior 
funebri fermone DuIcifTimi Patris manibus parentavic. Ca^Ium 
ipfum in cultu Alberici aldus provehendo operofum ac folers tot 
faculis quot miraculis tumulum San^iii Abbatis illuftravit. Ne- 
que Albericus fibi ipfi defecic, quin crebris apparitionibus in cho- 
ro dum fratres pfallerent,in clauftro aut agro,dum labori infi- 
fterent, ftrenuus illis excitator , fibi vero fuaeque glorias fierec 
eximius ipfe Pr^eco. Illud quoque Divo Alberico ad cumulum 
gloriaeaddipoteft,qu6dunusidemqueannus ipfum, unaque il- 
luftres e DiviBenediiSii familia fan6tos D. Hugonem Cluniacen- 
fem,6cD. Anfelmum Archi-Praefulem Cantuarienfem immorta- 
litati tranfcripferitlaureandos. 

Concordibus votis Divo Alberico fubrogatus eft S.STE- 
PHANUSnobilifTimusAnglusrquicLim primum per astatem h- 
cuit,neangelicum nomen aut puritas vitiorumcontagiocon- 
taminaretur , in Schirburnenfi Benedi6iinorum coenobio Mo- 
nachusefle6cus eft:& quia praepollebat indole ac ingenio, pri- 
miimin Anglia,fubindeinScotia, ac demumParifijs inOallia in 
profanis divinisque literis evafit celeberrimus. Vix meliusVi- 
rum fan6tum Iaudavero,quam fi tribus Manriquei encomijs eun- 
dcmdepTxdicavtTO -ilaboreaffidimm , in^cmd profundum^ mcditatio- J^^^odna, 
nefrxcipimm. Animo difciplinis fcholafticis abund^ & excei- 
lenterexcultoplacuitdeincepsfoliftuderevirtuti; hinc quiaRo- 
ma, Sacri Apoftolorum cineres, cruenta Martyrum veftigia 
unice erant in votis, Clericum quendam eadem cupientem in 
via3 comitem adfumit. Paucos Roma vidit duobus his peregri- 
nis fimiles,qui viarum taedia & fcirent & vellent fallere precibus , 
fmgulis namqtie diebm integritm Coronati Vatis pfalterium alternii ver- 
fihm devotijjimi decant^b^nt, Nil tuiquam tam ar- 

D duuoi 



AnnALt^z. 



14 Ciilertij bis Terdj 

duumtam moleftumillisinviaevenirepoterat, quod eos a fta- 
tuto orationis penfo vel femel abftraxer i t. In reditu peragratag 
Gallise , dc pr^cipue in Molifmo vifitatusRobertus, qui omniura 
lingvis ea ^tate per Gallias fama fandtitatis celebrabatur. Dixilfes 
Jonathan incidiffe in Davidem , tantis mox affe<5tibus , tanto glu- 
tine coaluere amborum corda. Socio Clefico urgente difcef 
fuminPatriam,adParentes, Amicos, Stephanus fe h^c omnia 
in una Molifmi folitudine inveniffe ratus , Comiti fido vale dato , 
Roberto filium ac Molismenfibus fe junxit focium. Cadente 
fubinde, tepenteque primo Molismenfium feiTore , quemad- 
modum folent res pleraeque in aliquo fummo non diu ilare , do- 
lenscondolensqueStephanuscumRoberto& Alberico calami- 
taticollabentis difciplinas,omnimodeconabatur ad gradum ac 
ftationem priftinam reducere retr6 feu gradientes feu labentes : 
Eratque in eo totus Vir Zelotes , ut aegra Molifmi membra per- 
fanaret;atfruftr^:non quia morbus tam erat obtufus, ut extra 
fpem efiet curatio, verum quia infcrutabili AltiflTimi confilio per 
eamalatresilli Viri virtutum condendo Ciftercio pr^paraban- 
tur : quo firmato Molismenfis domus per Robertum redu- 
ceminmoreslongefandtiffimos quafipoftliminio non aegre el- 
fet reformanda. Primus prsecipuusque adeundi Ciftercii , ex- 
ftruendseque nov^ Domus, feu meliiis no vi Ordinis Author Ste- 
phanusPater, quod verbisExordijMagni luculentis ac eximijs 
cir.aptid palam conftat, ubihaechabentur : to/imodumverd cum wihtm m- 
Mam,.]. navafidx reli^ioms in eadem Domo ( Molifmo) moUim fui^et^ ipfe Ste- 
Amli. ' phanm primm inter primos fervemijjimofltidio Uboravit^ut locm^Ordo 
^' S' Ciftercienfis inftitneretur ^ cu]mpoftmodim ordinante DEO P^flor ^ Do- 
dor erat inftituendm, Ipfe igitur Ciftercij montes laudare, fva- 
dere , ipf e h^fitantes urgere , folertes firmare , ipfe pro omnibus 
Legatus, Advocatus, Orator pro Ciftercij folitudine Ducem 
Burgundi^folicitare, ut Viri eruditi non pauci crediderint Ste- 
phanum primum fuiffe Ordinis Authorcm ;quod tamen diftin- 
guendum effe arbitror , quod fcilicet Ordinem primus moverit, 
promoverit,fuaferit,urferit;nonver6 quiaOrdini primus Ab. 
bas autSuperiorpr$fuerit,haec enim gloria foli hadtentisRo- 
berto refervata eft:Seu etiamin hoc fenfu primus Ordinis Au- 
thor dicipoteft,qu6dfubipfoCiftercium coeperit effe foecun- 
dum, ac , uc loquitur Manriqueus, pYoHJicum^ hoc eft audlum 

pro^ 



TITIILUS I. 15 



propagatumque per diverfa coenobia , cum camen antea fub Ro- 
berto acAlberico non tam Ordo, quam fimplexMonafterium 
nuncupari debuerit. Munus Stephani in Cifbercio {uccefsive 
triplex;primus enim fuit fub Roberto Supprior, fecundus fub 
Alberico Prior , tertius tandem e jusdem Domus Abbas. Pau- 
pertaseipraecipueinamoribus,inpretio,quam infilijsvoluit ef- 
fefummam,ade6 quidem, ut etiam facraEcclefiasOrnamenta 
vetuerit effe aurea,argentea, vel ferica ; Pretiofa namque haec 
fenfa,primavelutiperfe6bionis rudimenta filiorum animis cre- 
brius inflillabat : Non tam auro argentove DEum coli, qu^m 
mente acSpiritu: Solis virtutibus abundare Monachos debe- 
re:gemmasopesqueinreligiofisDomibusnon lucere, non ful- 
geremod6fed infuperintuentium animos accendere ad invidi- 
am, aut , quod perniciofius, ad rapinam. Inde igitur fa(5tum 
eft,utfub Stephano Ciilercium egueritufquead mendicitatem, 
ipfeque optimus Pater ofliatim in proximis pagis mendicando 
una cum focio fratre fuorum inopiam fuble varit. Non tamen 
fordida, non indecorafuithaec Ciftercienfium ege{las,quae non 
necefsitate indudta eft, fed voluntate fed virtute. Paupertaci 
voluntariaejunxit optimam fociam fiduciam inDEUM Stepha- 
nus Pater;credebat enim,nilfibi,nil fuis deefle pofle, qui fpes 
curasque fuas in Dominum jacStarint. Grandis haec Stephani fi- 
ducia firmata eft ingenti prodigio : Dum namque Converfus 
quidamapio Abbate ad nundinas Vercelliacenfes deftinaretur, 
utfratribus, qui fame, frigore, nuditate niiiere premebantur, 
neceflaria coemeret , eique tres duntaxat denarij-,qui foli fueranc 
omnesCiftercienfisDomusdiviti^,aStephano pro tantis one- 
ribus , tribus ut juflferat quadrigis advehendis numerarentur, h^- 
fit Converfusadimperiinovitatem; at ille ftupentem interpel- 
lans ait: Hos^dQnmos^^Jtvolueris^tolle^reliqtwuerd cjtucitnque defti- 
erint^tihi^ Domim noftrijESV Chrijii gratia providcb/t. Ere6lus hac 
feuprophetia feu fiducia feu benedidiione frater folas fpes pro 
nummisfecumadferensVercelliacum lastus petivit: ubi Divina 
ordinationeViricujuspiamopulenti,qui mortiproximus facul- 
tates fuas pauperibus feftinanter erogabat, larga munificentia 
praeventus, imperatas fibi merces comparavit. Cui Cifterci- 
umrevertenti AbbasSandus folemni procefsione veluti Ange- 
loDEIoccurrenseleemofynara coelitiis fibimifl&mdevotus fuC 

D2 ce- 



i6 Ciflercij bis Tcrtij 



cepit , fuorumque animos aliquantum deje6fcos inSandla pau- 

pertate egregie folidavit. Minuerat aliquando fangvinem /?ro- 

per Chriftnm Pater San6lus, dc quia edulium aptum nec cocus 

nec focus prte manibus haberet, quod asgroto langventique Ab- 

bati apponeretur, fufcitavit DEUS antiqua Eliae ac Pauli mira- 

cula, avemque peregrinam ad Stephanumablegavit,qu2epi- 

fcempr£egrandem,ungvibusafportans coram ftupentium. ocu- 

Maniiq.ad lis projecit , avolavitque. Aiimterepingvmemproptcr Chrifium , an- 

Mnumini. tjquaapud Oftercienfes phrafis, fed Sanda, dc quia hodiernis 

"^*'* forte ignota pauculis explicanda. Sangvinis minutio olim no- 

ftris frequcns , non quidem curandce valetudini , fed enervand^ 

carniscupidinifaluberrimc inftituta, ut rebellis concupifcenda 

fangvine quafi armis exutaSpiritusimperium faciliuspateretur, 

ferretque. Dum hasc prsslia pro Spiritu contra carnern ge runc 

Optimi Ciftercienfes, incipiunt Anno prasc pue iiii fentire 

grave in Spiritu,incorde vulnus, funcra nempe 6cmortes com- 

pluriumefratribus: quae uticjue adhuc tolerabilia fui{fent,fi ex- 

tin6borum difpendiareparaflet novorum accefsio.Llnaomnium 

zxerian. vox,unumcum Stt^h^nolzm^ntum: Qnotidietollimuremedio-)^ 

Lt.(.2s. valdetimendum , ne nobifcnm pariter h^c noviter upta religiojinem acci- 

piat, Vulneri huic fola mederi poterat manus Altiffimi , fola de- 

bebat : quare Stephanus plenus fide , plenus Zelo quendam e fra- 

tribus viam univerf^ carnis ingredientem obedientiae imperio 

etiam ultra mortis limites conftnnxit,reverteretur, ferretque 

e Coelo nuncium, num nova hasc & a pluribus taxata vivendi 

norma Coelo Numinique arrideat ? sitne fpes aliqua, ut novus 

hicOrdo in ulteriores propagines foecundus pullulet^-an vero 

recifis pauculis , qui refidui eiTcnt , palmitibuSjforet emoriturus ? 

Aliquotevolutisdicbusfubvefperum frater ille dcfundlus mul- 

t6 circumfufus fplendore defideratifsima a Superis nuncia Ste- 

phanoPatriattulit:Eflfenimirumid vitse genus DEO longe gra- 

tifsimum , neque ut anxie timuerat , extmguendum in radice , 

fed propagandum per terras&maria in immenfum: Venturbsqnc 

f"J^^-^^^poftdies paucu/osFiros Nohiles ac literatosplurimos-,qui itafint Domum 

illam yepkuiri , ut hinc tanquam examina apum dftuantia , ^ redundantia. 

evolantes plurimas mundi partesfmt penetraturi, Exiliic animo Vir 

Sandus , & f^ecunditati fiisB congratulatus , venturos filios , qua- 

fi jam praefentes eflent , videbatur fibi felicifsimus Pater com- 



TITIILIIS I, 17 



pledi. Properabatinterim aurpicatirsimusnuncius reverti ad 
Superos , quare ab Abbate San6lo pro more benedici pollulans, 
occafionem dedlitamic«pugnae,petentealter6ab altero bene- 
di(5bionem, & neutro volente benedicere: Deferebat Stepha- 
nus benedicendi munus in filium jam gloriae confortem : rejicie- 
batidBeatusinPatrem, cujus magifterio ad gloriam emerriflet, 
FuittamenBeati eloquentia felicior, qua motus Pater Sandus 
inter gaudium & admirationem fludluans benedidionem 
difcipulo impertivit: qua obtenta ille ex oeulis Scephani abijt, 
at non ita ex animo. Tenebat pij Patris mentem tam amabilis 
fpcdlaculivivax reminifcentia, numerabat momenta pene fin- 
gula, &adoraculic2eleftiseventumtenerrimis dellderijs afpira- 
bat. Et fane meruit Bernardus, meru^re Bernardi focij millc 
hasc Stephani vota , quibus defiderabantur ; hi enim iili ipfi emn t, 
quosFratris defundli vaticinium nuper praecipue notaverat .Sub 
eosdem itaque ipfos dies Bernardus cum nobiliftimo agmine tri-^ 
ginta Sociorum Ciftercium ingreffus , & ad Stephani pedes 
provolutus implevit defundi oracula , Ciftercii vota , Stephani 
defideria , omnium amores & amplexus. Una hasc Patris feli- 
ciffmii Gloria reliqua omnia abforbet , tegitque, quse alioquin 
Virum San(5lum ornare pofTent , quod fcilicet Bernard um habu- 
erit^filium, difcipulum,quiutiquejam tunc in modica illa aeta- 
te per manus Stephani formabatur Regum Paedagogus, Ponti- 
ficum oraculum , Orbis Chriftiani Magifter. Debet Ecclefia 
Bernardo fe & fua pene omnia ; Hic vero ut deinde poflec 
omnia , a pientifTimo Praeceptore didicit quam plurima. Unum 
prcB c^eteris annotare hic lubet. Solebat Stephanus Oratori- 
um ingreffurus oftii pefTulum tenere prefsius,atque fubfiftere 
paululum,cumque ex more aliquando id faceret, frater qui e 
veftigio eum fequebatur,modefta curiofitate caufamreifcifci- 
tatuseft:Cui PaterSan(5tus: Omnihm cogitauonihm ^quas ex injun- 
ilo officioprodifpofitioneDomhsperdicmadmittere cogor^ dico^ntforhre- 
maneant^ nec prorsiisingredimecum pr^fumanf ^fed expe^ent^ qiiomqne 
re^verfm hk eas invemam, Quod (iivinum dogma quemadmo- 
dumBernardusaStephano pleno ore hauferat, ita per omnem 
deinde vitam tota virtute impleverat. Ncque Bernardo adhuc 
<3umCifterciiNovitio erimus tam injurii, fiex recitataejuspar- 
vula negligentia honornovusaccrefcat Stephano Pacri. Omife- 

E rac 






18 Ciftertij bis Tertij 



rataliquandoBernarduSidumlaiTusvelperi ad ilratum veniret^ 
pialmospoenitentialcs^quos indies pro anima defun6bae matris 
orare confveverat. Devotio haec omnibus incognita , omiifio 
nulli nota : Solus Stephanus in fecreta cordis Bemardi fui Divin^ 
haud dubie virtute penetraverat. Poftera namque die Bernar- 
dum fcoriim vocatum his verbis rtddirgmt:FraterBernardfub/tTam, 
qtt/ifb^ illos pftlfffos tuas hejlerna dit dimiftjli^aut cui eos commend^fii ? Eru- 
Duit Verecundus adolefcens , 5c in culpa deprehenfus didicit» 
quanti apud DEUMeflet Stcphanus. Parabatur interim in Bern- 
ardoAuguftiiTimas Virginialumnus, filius, Ganymedes,&quid 
non ? Erquia hasc omnia per Stephanum, non potuit ille non 
efle Almae Matri impense dile6tus. Rependit Stephano, totiq; 
Ciftercioprouno BemardoMaria donum iniigne prorsus,qu6 
fe Ordini , Ordinemque iibi ffiterniim obftrinxit. Legebat in 
meire ipicas in manipulos Stephanus Pater,& quia fcapulare mo* 
leftc cadens vagumque morabatur laborantem,Virgo Mater cin* 
gulum albicans obtuIit,quo colligeret vagam veftem, ligaretque 
non tam manipulos, quam fe fuosque in MARIiE filios^fervulos, 
Ai Anmm clicntcs. Manriqucus cx hoc cingulo reiblvit myfterium ple- 
/'/4.c.r. rosque latens : inde fcilicet Ciftef cienfes veftem una cum Sca- 
pulancingere, quiaStephanus diffluens fcapulare oblato a Vir- 
gine cinguIoiicjuflusfueratcolIigare.CogregatioHifpanica ca- 
doremDEIparsefacrum hodiedum fervat in cingulo^ quo fe id 
donumineoVirgineocoIore proteftatur per Stephanumab AI* 
ma Matre accepiffc. Crefcente Ciftercio, dc M^ Anno 1113. 
in Firmitatem , Anno 1 1 1 4. in Vontigniactm , 6c Anno 1 1 1 5. in CUram 
FaSemScA^ortmundum^id eft,in rivulos ieu novos alveos diffun- 
dentcSandlusAbbas Stephanus cum confilio communi Abba* 
tum communes Ordini novo leges pr^fcripiit , quas Chartam 
Cbaritatis appellavit : Quae Charta mox a CalixtoII. approbata j 
fubinde confirmata atq; laudata eft ab Eugenio lU. Clemente IIL 
aliisque Summis Pontificibus. Manriqueus triplici elogio hanc 
Ad Annum ^^^^tam omat , quod fcilicet fcripta lataque fit nofiris in unitatem^ 
W9.C.4. J^cularihm inadmirationem^caterifreligiofts inexemplar. Nova ifthsec 
nuncupatio defumpta eft a fine , charitate fcilicet & unione mu- 
tuaCapitisadmembra^&yiciifim. Perfeverathodiedumhoc 
nomen, unde ftatuta Capitulorum Provincialium ac Viiitatio* 
num vuIgatQ eoque pulcheraoid yocabulo apud Ciftercienfes 

pie 



TITULUS I. 19 



)lerumque dicuntur Charta Chartiatis, Porro Capituli Genera- 
isnormam,cujusfuturisannis tanta per orbem ibit fama ac ce- 
ebritas,primordia exemptionis novae Famili^ a jurisdidione 
\ ipifcoporum per Calixtum II. Exemptionem ejusdem a pen- 
dendis decimis per Innocentium II. Privilegium ne cogantur 
Abbates Ciftercienfes interefife Synodis , aliaque plane eximia 
Divo Stephano debent Ciftercienfes. Tantis tamen meritiSi 
tantis virtutibus una & profundifsima humilitas pro bafifut, 
qnam fuis moriens veluti in haereditatem t ranfcripii-t Stephanus; 
Dumenim vicini Aft)ates,qui ad preciofum agonem chari^simi 
Patris accurrerant , meritaEjusdem, praematuri nimiiim Pane- 
gyriftae fummis elogiis extollerent , felicemque pr^edicarent , qui 
absquemetu,jamfecurusdcbravio, de corona, homine n ex- 
ueret,intermortua actremulavoceimportunis Praeconibus in- 
dignatus, eoshis verbis cedro dignis graviter redarguit : Quid 
(fl , quad loquimini ? \n vcritate dieo vohis , quiaftc trepidm ^^olicidPK ad 
DEUMvado^ qttafiqui mtnqttam aliquid honi fecerim. Nam fi atiqtiid 
boni in mefnit , velffru^m aliquis per paroitatem meam pro^venire potttif 
cooperante gratia DEl^ timeo ^vaidi contremifio-y neforti miniis dignc^ 
mittiisve humilitergratiam apud me detinuerim. Aurea VOX , & qu6 
profundior,e6CaeI6dignior! Neque foM voce ftetit Stephani 
humilitas,baculoetiam inniti debuit, quem paftoralem feuPe- 
dum dicimus ; hunc enim neque argenteum,neque pretio^um 
haberevoluit,fedrudem&Iigneum, quales fenum effe folent, 
quibus innituntur, dignum pland quem primi Giftercienfes in 
Sacrariumrepofuerint exhibendum feris pofteris, ut meminif 
fent,quibus baculis,feu bafibus, res Ciftercii in tantum faftigi um 
olim furrexerint. Paul6 ante mortem cefsic Pragfedurae Vir 
San6lusfeniumincufans,6cfra£i;asvires Anno 1133. poftquam 
praefuifTet annis ^^.Pofito munere&baculo pauculis menfibus 
iupervixitStephanus,OrdinejamperProvincias centum facild 
Ccenobiis infigniter au6b6. Incidit mors Beati Viri in Annum 
1 134. Aprilisdiem 28. ut produnt antiquae tabul^ Ciftercienfes. 
MartyrologiumRomanumfeftumSan6loafsignat die 17. Apri- 
lis , quo die in numer um Sandorum relatus eft. Nuper ad Ca- 
pituli Generalis inftantiam InnocentiusXI.perBreve Apoftoli- 
cum indulfit , transferri Feftum Sandi Patris ex Aprili in Julii 
diem decimuoifextuma ut pofTet celebrari cum Odava folem- 

E a nu 



20 Ciftercij bis Tertij 



ni , quod Aprilis leu ob Quadragefimae lu6bum , feu ob Pafchae fo- 
lemniatolerarenoiipocuit. Eodemanno qu6Stephanus,eti- 
am Divus Norbertus fandifsimus Praemonflratenfium Funda- 
tor e vivis excefsit quafi ex condi6to , ut fcilicet fimul Auguflam 
Cxli Virginem pofl funera felices falu tarent Clientes ambo Ma- 
riani,fub cujus aufpicijs ille Ordinem propagaverat , hic fundave- 
rat. Pofl obitum Sandili videbatur Coelum ipfum eidem paren- 
taffe^notatus enimeflodorfvavifsimusperomnemdomum dif- 
fufus, vifafpIendidifsimaCruxfuper CiflerciiEcclefiamequin- 
que fiellis conferta, in aere auditi concenitos Angelici : quse o- 
mnia quafi quidam apparatus erant, tam San6to funeri deflinati. 
C^lo interim portentis tam eximiis Divo applaudente non de- 
buitfepulchrumSandbiferiariamiraculis, qu^ fingula veluti in 
fingulos radios diflin(Sta coronam Bcato aaornarunt,cum qua 
eidem folemnem cultum decrevit Ecclefia. Tres Ciftercii Pa- 
tres&Fundatoreshucusque per diverfa comitatus ad fidera & 
gloriam,nunciterumad fontem redeoac defcendo, futurus in 
hacCiflerna&fonte vel gutta, vel guttulae pun£tum5& fi quid 
pun£t6 minus eft. 



CISTERCIUM, 

ParveFons! 
Parve!nec/«i;/Wfo, 

Nec video 

Cur Tibi invideam ,* 

Quis enim farvii invideat^ 

Quae vix videntur? 

Magna maxime videri folent, 

& invideri. 

Igitur Parve^nec invideoi 

Invenifii inoculis ommum gratiam^ 

Quoniam omne parvnm gratiofum. 



Ma. 



TITIILIIS I. 21 



Maxime Pontifex ClemensIX. ir^^nuq.e 

Jam capio cur Ciftercium dixeris Varvum: vu/Fonr 

Habet EccIefiaCarolosA/^-^wo^ 
l^QohosMajores^ 
Pontifices Maximos. 
Et habet Ecclefia per Francifcum Seraphicum 

Fratres/Mwf5, 
PerFrancircumdePauIaFratresA//////«o5, 

DefuereBfra, 
Fecifti itaq; Clemens Maxime in Yontt^arvo 
Ciftercienfes omnes Par^os^ 
Magno haud dubie beneficio; 
Quia parnjulorim eft Kegnum Ccelorum, ^^"^- '^ 

Optimus DEIIS, Maximml^EUS, 
NuUos tam vocat (j^dmfar^uhs^ 

Sinite Parvulos ! ^-^^ 

Et finite roM'?^l«/ hos parvulos crefcere, 
Magniolimfient 
Magni^ocabuntur-, 
S&d in RegnoCcelorum. Manh.f. 

IbiCiftercienfesnoftri, Sol,fidera> Mareerunt, 
Magnierunt: 
In hoc terr^e pun<5lo 
Ubi vel ipfe DEUS Maximm 
Parvulm natm Parvulm faSus eft , jfsite, 9. 

Alij efle non cupiunt, nifi p^rvi. 
Igitur Ciftercium Fons Parve ! 
Quammihifaveo, 
Quod tui guttula fim , 
Tam tibi non invideo , 
Quod parvusfis, 
Dummodonon, 
Quod olim cecinit Nafo^ 
Relinquas mejiarecum longonafo. 
Et Jini me Itber , im6Fons , coi in Urbem & Orbem. \ 



Par- 



22 Ciftercij bis Tcrtij 

Parve/ 
Nonibisfineme: 
Sequor te qubcimqtie /er»: 
^*ttk s. g j jgj.js jj^ profundum Mari^ 

InfinumMARIi^., 

Sequarte: 
5/ afcenderii in ccelnm ^ 
f/'*''«- '^*- Parve 5 fequar te ; 

Neque ille ego ufp^iam cupiam efie, 

De quo iterum Nafo. 

Heu mihHquod Domino non licet ire tml 

Non it gutta non Huit, 

Sedftat,filblafit; 

Si in fonte , rivulo , alveo ^ 

lt,abit,fluit. 

Guttaego,tuFons. 

cmic. i. jPoJi /f , imo teciim , & in te , 

Et curramego, 

Et current,fluentque mecum 

Gmnes qui in hoc fonte 

Par^uddcAUgna gutta^ funt, 

Ad Primam Fontiiim omnium Originem 

DEUM, 

Apud (XpiCmomnesfarvi^ magni erurit^ 

Et Ma^rtitudiniscommnonerit 

rf^hn^u^' F I N I S. 





r ITULUSII. 

CISTERCIENSES 

GENERALES. 




^.Sah-n ojjeej' del: 



3 V. uT Scuh 



Onftrofa res, corpus fine Capite , aut caput dif- 
forme corpori : Peccatum capitaie , non habere 
caput , aut caput tale , quod mebris minus refpon- 
deat. Mortem infers , ii caput aufers, tam fcili- 
cet tollere caput, peccatum mortale eft. Non 
lego unquam Ciftercium acephalum fuilfe,aut caput habuiflfe in- 
decorumacinforme: non potuit utique Divina Puerpera mon- 

F 2 ftrum 








24 



Ciflertij bis Tercij 



ftrum generare,dum Ciflercium ipfa genuit Ciftercienfiu Primat 
&maximaParens: NequeperBernardumfurcepicla6l:are filios, 
quifinecapiteefrent,autcaput haberent Matre 8c membris in- 
dignum. Igitur tanta Parente genita Proles , fi Caput fi mem- 
bra fpedtes, non potuit elTe nisi numeris omnibus abfoluca 6c 
perfe6ba. Peralios titulos luflrabimus Ciftercii membra, an 
MARIA Matre digna fint, hic exhibehimus Capita ieu Ordinis 
fupremos Generales. Ubi quidem id prima fronte pro Cifter- 
ciigloriapra2cipueobfervo-,qu6d in ferie-Abbatum Archi-Coe- 
nobiiCiflercienfis viginti&ampliusiibiinvicem absque ulla in- 
terruptione fuccefferint, qui omnes ticulo Sandt aut Be^tiCo^- 
lum,Ecclefiam, Ciftercium ornent atque illuftrent: pulcherri- 
ma quadam analogia atque semulacione ad nafcentis Ecclefiae 
fanditiffima primordia , quae a Divo Petro Pontifices alios fum- 
mosnon intercisa ferie numerat quinquaginta & ampliiis San- 
ditosomnes. Filum ducemus a Ciftercii primitiis, neque omif 
furiSan6losRobertum&Albericum,quitametfiin rigore inter 
Generales computarinondebeant, fterili adhuc fub eorundem 
pr^fidentia Ciftercio, neque vel una filia aut filiationefoecundo; 
quiatamenpereorumZelarn aC ftudia conceptae promotaeque 
totius FamiliiE res dc fpes, idcirc6 commune Succefforibus o- 
mnibus Patris Generalk nomen etiam eis attribuemus , praefertim 
ctim ijs plantantibus atque rigantibus reliqui Ciftercio incre- 
menta dederint. Generalium Sedes Qfiemum Ordinis Mater , 
CoenobiuminDucatuBurgundiaepercelebre. Eorundem prse- 
rogativae per decurfum opufculi occurrent non infrequentes, 
equibusquidemeasmagiseximiaefunt, quas ijsdem contulitln- 
nocentius VIII. jurisdi(5io videlicet conferendi facros Ordines 
Diaconati)is&Hypodiaconatus omnibus Ordinis perfonis, at- 
que facultasbenedicendi,feu,utvulg6 loquimur, infulandi fin- 
gulos Ordinis Abbates. Reges Francise pro fua in Familiam no- 
ftrampropenfione alio infuper honore Generales Ciftercii or- 
navere, ut Regio fcilicet privilegio ad SucceflTores omnes per 
viamele<5bionistransfundend6ef^nt in Supremo Bur^unJ/^ Sen.tru 
Confiliarij , IMmi^ Mati, Hasc modice tetigifl^e fuiHciat. Illud 
forte non capiunt omnes , quod FamJli^ noflrie Generalis prout 
alia Religionum Capita Romae non refideat ; non enim ignorant, 
meruilfe utiquenoftros id beneficium alDunde a Pontificibus, 



quos 



TITULU S IL 2| 

quos non femcl contra Schifmata dc «mulos fortilTime propu- 

gnaverint:PuIchriushauddubiefore, longe'que gloriolius,tam 

illuftre, totque prasrogativis nobile Caputfpecflari in Urbe, 

tjuam interfylvas. Itaquidemnonnulli, &forte nonmale. Sed 

nonambiuntCiftercienfesnofbrieabeneficia,per qu2e peccare 

debeant in primos Ordinis Patres , quibuspretiof^e femper erant 

ill^Principumgratiae,perquas concederentur non Urbes&pa- 

latia , fed fylvae & nemora. Tot Sandorum veftigijs fignatas fo- 

litudines, &ipfis pene arboribus infculptaePatrummemoriag 

noftris pro monitis,im6 pro legibus funt,ne loca illa, e quibus 

totBeatorum phalanges evolarunt ad fidera, pofteri aut negli- 

gerentautdefererent. Fateor,Ciftercii folitudinem longiiis di- 

lcareab Urbe; fedquidinde? Ea certe diftantia duntaxat loco- 

rumeftrmeritisenim ac gratiis neque Ciftercium diftatRoma, 

nequeRomaCiftercio. Non poiTunt ignorare Ecclefiae fapien- 

tifiTimi Praefules Ciftercienfium inEcclefiamobfequia,im6 igno- 

rareneque debent, quae in Scrinio pecStoris claufa habere pra^. 

fumuntur. Sufficiat proinde noftrorum merita Romae efie , 6c 

quodcaeterislongeilluftrius,Summorum Pontificum nonPala* 

tia occupare , fed corda & pe6tora, Qu6d fi tamen curiofior Pon- 

tificesCiftercii quaefieris, utereDuce & Interprete Henriqueo 

noftro in volumme Privilegiorum , ubi deprehendes Romanos 

PontificesnunquamCiftercio defuifiTepergratias, qu^indiftan- 

tia penfandamagiseft,quam illaloci &perfonae. SednequePon* 

tificis perfonalis praefentia Ciftercii folitudini deneganda ell. 

LegeManriqueumad Annum 1148.C.7. & videbis Eagenmm IIL 

Pontificem Maximum in Capitulo Generali eo anno fub Rain- 

aldoCifterciiAbbatecelebrato negleda omni PapatusMajefta- 

te afifedifle Abbatibus caeteris veluti unum ex eis , non prsefedilTe: 

quod forte nuUa religio, nulla aetas, nulla Congregatio fpedta- 

verit unquam: aut fi aliquando religiofae quaedam familiae fpe6i:a- 

verint forte Pontifices de gremio afltimptos Capitulis fuis pr^- 

fentes , fimul illos haud dubie viderint prcefidentes. Hoc foliim 

datum abEugenio Pontifice DoaiflTimo & Sandiffimo Cifter- 

ciiMatrisfusehonori ac reverentiae, ut videre potuerit, fbrte& 

^merueritEcclefi^Caputin humili loco Rainaldi Generalis,c«- 

etrorumqueCapituliPatrumlegesac definitiones non feciis ap 

divinaoraculaaufcultare&revereri. Verbahicegononhabeo, 

G quibus 



a6 Ciflertij. bis Tertij 



quibus rem tantam pro dignitate expendam , audiendus pro me 
Manriqueus eft. Vir ille nofter & fplendor , qui loco mox citato 
fic fcribit: H^cftniinter humanasfubRainaldoParemeCiJierciigloria; 
hdcfeiicifasfumma^qudjpecialior^ iUnJlrior : quifpe Epifcopos exOrdine 
aJfumptosfrequentarehosConventm in ufu poptum j Summum Pontijicem^ 
ftni exemplohaSienusfttit, O qu^m liheri cunda definirent ! Qitamfecuri 
decernerent , quibm ^ in Nomim Chrijii congregatis , ^ cum Chrijii Vica^ 
rioduplici titul^ Chriflm ajfijiebat , dupiex Spirit^s SanBi fax praibat, 
Quihm Q^nQlieerrareinvoiuntate , ^ nonpoffe inpromptu^neciibrarecon' 
Jiiiapericuiofum^amtrutinamhaberent intraje ipfos, Videat Le6lor, 
quantaolimfuerit habita exiftimatio de Ciftercii Generalibus, 
quibus vel ipfi Ecclefise Principes,fummique Pontifices non mo- 
do paterentur fe pofthaberi, verum ultro optarent. Sed jam 
ipfam Generalium feriem ex Manriquei compendio novo rursiis 
compendio quam breviflTime texamus. 

Primm igitur Archi-Coenobii CiftercienfisProto-Abbas fuit 
S.P.ROBERTUS, DEIpar«ille Ocellus & per annulum fub- 
arrhatus Sponfus : qui Anno 1098. e Molifmo cum 20. focijs e- 
greflusinMontibusCifterciiauthoritateApoftolicaj&Odonis 
Burgundias Ducis confenfu in ipfis Benedi^bi Patriarchae folem- 
nijsprima fandtiflimasplantationifemina jecit: ut meflem aliam 
fperarenondebuerintCiftercienfesprimi, nifi in benedi(5tioni- 
bus , quorum Primus Pater in benedi6tionibus feminaflTet. Revo- 
catus tamen mox eft(ut titulo fuperiore vidimus) k Pontifice 
adMoIismenfes, reversusque,invitus quidem & doIens,ubi 
non amplius quam annum unum fuperfuit, mortuusAn.iioo. 
atque ab Honorio 1 1 1 . SaniStorum numero adfcriptus. Non ali- 
us certe primitias Ciftercii honorare d ebuit , quam Honorim ipfe. 

II. 

S: ALBERICUS RobertoParentifuccefsitAn:io99.ePrio- 
re eleCtus Abbas. Ab hoc emanavere primae Ciftercii leges , im- 
petrataqueeftaPafchalill.perAIbericumOrdinis novi Confir- 
matio,atque eCoelo a Virgine perennis Ciftercii tutela. Obiit 
Anno 1 1 09. dierum & virtutum plenus. Non vacuus abit ad Su- 
peros, quicumVirgineabit,quaenonfibi tantum,fed & clienti- 
bus gratia plena eft. Repetenda hic funt, quae fuperiori titulo 
deRoberto, Alberico&Stephano primis Ciftercii Patribus fu- 
fius narravimus. 111. 



TITULUS II. . 27 



IIL 

S. STEPHANUS Hardin^rum apud Anglos nobili oriundus 
profapia, olim fubRoberto Supprior, fub Aiberico Prior, ac 
tandem utroqueper mortem fublato confenfu omnium Abbas. 
Sub iplo propagatum Ciftercium , miiras colonise condendis no- 
visCcenobijs,fufceptusindutusque cum focijs triginta Berjiar- 
dus adolefcens : fcripta atque per Calixtum II. confirmata CW/^ 
Charitatis. iEtate gravis ac laboribus fra6tus cedit muneri Anno 
1 1 33. atque Anno pofteriori e carne ad Superos evola t. Sed for- 
te melius eo ipso cingulo , quod olim ei Virgo donaverat^ in cce- 
lum tra£bus,raptusve dici debuit. 

IV. 

S. RAINARDUS. Filius Mibnis Comitis Barri fnper Seqttanam^ 
^ Monacho Clara Vallenfi & Bernardi difcipulo alTumptus ad cla- 
VUmAn.1133. In revelatione quadam oftenfus S.ChriflianoCce- 
nobii de Eleemofy na Monacho inter Choros Angelorum-atquc 
intereosveluti vices fungens Abbatis. Vifitatus ab EugenioPa- 
pa in Generali Capitulo , ejus interventu S, Serlonem cum ampliffi- 
mzSavtgniacenfinm Congregatione fubCiftcrcii vexilla fufcipit, 
quemadmodum&Divum^^f/^/rrfw/wO/^^ic/»^ Abbatem cMm fubje- 
6lis Ecclefijs. Rainardi induftria reconciliatus Petrm Abailardm 
BernardoPatri,&perBernardum EcclefiaeMatri. Abijttandem 
maturus Coelo Anno 1151. Ita nimirum DEO caeloque matura 
funt,quaeinCiftercio maturuerint. 

V. 

S.GOSVINUS ex Abbate Bonae Vallis aflTumptus in Cifter. 
cii Archi-Pr^fulem ,PriviIegijs abEugenio III. & Anaftafio IV.im- 
petratisnobilitat Ciftercieniem Familiam, dignus, qui Bernar- 
do etiam inter Caelites gloriofo imperare potuerit , ut abftineret 
amiraculis: ^clonge dignior, cui Bernardus e Caslo obedierit, 
ut difcerent finguli noffe sftimareque Gofvinum , cui etiam 
Sandbi obedire vellent. Prsefuit annis 4. & hominem fandliffi- 
me exuit Anno 1155. e mille omnino digniffimus, quirursus 
Bernardumfuumnovoimperiofolicitet, atqneabimpofita obe- 
dientiaabfolvat cupientem effeThaumaturgum in filios. Hsec 
pro gloria Gofvini di6ba obftare ullatenus non debent gloriae 
Bernardi, quiperGosvini imperium interdidla duntaxat prodi- 
giaadtumulum, non vero extraCIaram Vallem: Neque Clara- 

Ga Vallen^ 



28 C iilcrtij bis Tertij 

Varienfibusfimpliciteracqueabfolutefabtra^bae Melliflui Paren- 
tisgratiae; fediilae praecise, per quas ob clientum frequentiam, 
&exterorum confluxum aliquid pati poffet regularis obfervan- 
tia. Limites fuos in patrandis miraculis in foIaCIara- Valle Bern* 
ardopofuitGosvinus,neque illos abfolute indifpenfabiles; abs- 
que ullo tamen reliqui Chriftiani Orbis praejudicio , qui per Gos- 
vinum privari non meruit Bernardo Thaumaturgo : quod nos 
infr^ Tit: 4. iterum producemus. 

VI. 

S:L AMBERTUS priiis Abbas Clarifontis&Morimundi 
Gosvino fubftituitur. Friderkum dtfarcm in fratrem Ordinis fu- 
fcipit,quem titulumlmperator per Legatos humiliter poftula- 
verat. Sub ipfo natae Nlilici^e de CaLitrava dc Alcantara , unit^que 
Ciftercio. Pulchrum eft Ciftercienfes C^efarem & nobiliiTi- 
mos Milices habere fratres , fed longe honorificentius , quod Fri- 
dericusC«farMilitdsque prius habuerint Ciftercienfes Fracres 
vot6,prece,dignatione,quamnoftriidne quidem fperarer^mi- 
nus petere aut ambire aufi fint . Cedit Praere(aur« Anno n 6 1 . 

VII. 

S: FASTR ADUS diiStus de Gaviatmer nobilis Belga e Provin- 
cia Hannonise oriundus , e Claras Vallis Abbate fupremus Cifter- 
cienfium Archimandrita ele(9:us eft. Memorandus in vita mo- 
rum fanftimonia , fed magis in morte , quod Parifijs inter ample- 
xus Akxandri III. Pontificis Maximi , qui extremam undtionem, 
(quis hoc credat?) Viro Sanfto contulerat, magnam animam 
efflavericquaevifaeftcselorumOrbesvelutifidus petere atque 
penetrare. Eti quis amabo fecur iiis Caelum petit , quam qui in 
illismanibus,quibus clavesRegniCoelorum commiflkfuntjex- 
pirat ? Biennio duntaxat clavum tenuit. 

VIII. 

S: GILBERTUS cognomento Magnm , quem ei titulum 
peperit eruditio fumma , eligitur ex Abbate Urfi-CampiAnno 
1 163. fub ejus regimine ingens Ciftercio acceflTitfplendor, Divm 
Thomoi Archi-Epifcopus Canttfarienfis Anglia pulfus & exul,atque 
inPontigniaco fua&Pontificis fummi voluntate fufcepto habi- 
tuCiftercienfis: quem Gilbertus contra furentem Henricum 
Anglorum Regem egregie tutatus eft, iterum ex eo Magnus, 
quod tam Magnum filium defendere non pocuerit nifi Pater , qui 

&ipfe 



TITULUS n. 29 



8c ipfe eflet magnus. Ad coelum migravic Anno 1 166. ubi in 
DEO Maximo omnia magna funt. 

IX. 
, S: ALEXANDER Patria Colonienfis, & olim ibidem Ca- 
nonicus S. MARI^ad Gradm: Nobile illud Bernardi Parentis fpo- 
lium,cuminGermania Crucem Apoftolicus Prasco pr^edicaret 
quem per miraculum converfum fecum traxit in Claram Vallem: 
Exqua in Abbatem Grandis-Sylvae affumptus fubindeGilberto 
Ciftercii fubrogatur. Pacificandis Principibus clarus: Frideri- 
cum C^farem Alexandro III. Henricum Anglias Regem Henrico 
FiIioconciliat,pacemquemundodat, quam mundus dare non 
potuit,meritushauddubie mercedem, quam dum mundus da- 
re non potuit , ca^lum dedit. Sanda morte confummatur An- 
noii75. 

X. 

S:GUILLELMUS I. exAbbateFirmitatisfubftitutus Afe- 
xandro , mifericordi^ laude per Galliam celeberrimus , quam fa- 
me mifere preffam annona , fumptu liberaliflim^ recreavit. In 
hocpulcherrimaanalogia componendus cum Alexandro ante- 
ceffore^qubdhic/^^cm hominibus dederit, iRepanem^ uterque 
remmaximam& Orbiperneceffariam,quam remunerare folus 
DEUS fe ipfo voluit. Abiit Guillelmus Anno 1 179. e corpore 
ad DEUM Judicem , non malam auditurus ab eo fententiam, 
quem jam per munerafandifsim^ corruperat. 

XI. 

B: PETRUS I. intereft cum alijs Illuftrifsimis e Ciftercii Vi- 
risConcilioOecumenicoLateranenfi fubAIexandro III. Abba- 
tumexemptionemperLuciumllLnova confirmatione confta- 
biliri procurat. Eledlus confecratusque in Epifcopum Atreha- 
tenfem Anno 1 183- extra Ciftercium moritur , fed non fine Ci- 
fterciilaude,cui haud indecorum perdere^gremio virosqui in 
Ecclefiarum Capita afliimantur. 

XII. 

B:BERNARDUS modicitemporisPraefuI, nec annum in- 
tegrum explet in munere ; prius utique defiit vivere , quam hifto- 
rici vix folum Bernardi nomen in fallis fcripferint. Sed fatis vi- 
xit , qui fatis meruit. Id glori^e habet Bernardus , quod in Ordi- 
nisMenoIogio e tot Beatorum centurijs unus&primus fit, qui 

H Calen- 



30 Ciftercij bis Tertij 



Calendas Januarij fuo nomine & memoria reliquis e Ciftercio 
faniflis aipcmtyjfrfmajanuarij Brimus Sandm, 

XIIL 

B: GLIILLELMUS IL Monachis Grandimontenfibus lite 
& fchifmate inter fe difsidentibus Judex a Pontifice datur; fed 
illinon tam Judicem, quam Patrem in Guillelmo experti funt, 
qui pulfos fedibus , domibusque hofpitio benigne excepit. Ha- 
ttenus Ciftercienies exempti quidem , at non omnimode : Guil- 
lelmohuic debent Exemptionis plenitudinem, quam ille privi- 
legio infigni roboratam a Sede Apoftolic^ impetravit,immor- 
talitate omnino utrobique dignifsimus in coelo&inCiftercio. 
MoriturAnno ii86. 

XIV. 

S: PETRLIS IL diuturniori gubernio dignior, digoitatem 
nonnifi libavit fex duntaxat menfium Archi-Praeful. Sed dece- 
pta eft mors,potuitilla quidempraematurofato toUerePetri 
vitam non famam, quae adhuchodie extat in Menologio in^ 
ter Ordinis Beatos iUuftris, 

XV. 
B: GUIDO I. fufFeaus PetroAnno 1 187. Philippo Franco- 
rumRegiinPaucischarus acpretiofus,ab eodemad gravia per- 
tra(5tanda negotia e Ciftercio ad Aulam evocatur. Vitae nierito 
Scprudentiae fmdtpurpuram a Clemente III. dc ab Inno centio IIL 
Epifcopafum PrAneftinum obtinet. Legationes quas obiit,Con- 
cilia qu^ celebravit , Conftitutiones quas fancivit , Virum pro- 
bant,nonmodicumfui{fe, quiPontificumimperijstanta potuit. 
Abftraxit Guidonem purpura a Ciftercio Anno 1 190. ctim tri- 
ennio praefuiifet. 

XVL 
B: GUIDO 11. Nominis,muneris,im6 & purpuras h^res. Cum 
CarthufienfibusCiftercioprope coaevis faedera & concordiam 
pangit :Confervando facerrimo illi animorum hexui, quo am- 
D2e Religiones intime fibi jungebantur. Foederum fumma , ne 
deinceps mutuos dc promifcuos tranlitus ex utroque gremio 
quispiam tentaret fine expreflb Generalium confenfu. Monen^ 
dus per parenthefim Ledior, ut videat primsevi Ciftercii fan6bif- 
fimum rigorem , Carthufienfium non minorem , atque etiam 

pa- 



TITULUS II. 31 



parem , dc pro tranfeuntium opinione etiam fuperiorem apud 
quosdam fuifle. Legatos Regis Daniae ad Coeleflinum Papam 
deftinatos, quos Philippus Galliarum Rex nefcio quo fato aut 
offensadetineri jufTerat, fuointerventu e cuftodia liberat Gui- 
do II. Ab Innocentio III. Judex datur Phiiippo Regi& Archi-Epi- 
fcopoRothomagenfi gravi litigio inter le contendentibus. Bi- 
blia facraab eodem Innocentio revidere , corrigereque jubetur: 
atqueciimper Virginem contra Innocentium triumphafFet, ut 
alibimemorabimus,intriumphi memoriam pr^miiimque Car- 
dinalis Epifcopm PraneflinM (^ Achi- Epifcopm Rheifnenjis creatur. 
Scilicet non magis meretur purpur^ aliosque honores, quam 
qui Virginem habet faventcm. Rexit Ciftercium annis 1 2. 

XVIL 
BrARNALDUS I. ExPopuIeti & Grandis-Sylvse Abbate 
eve<3;usadclavum Anno i202.unus iile intcr mille dignus&e- 
le6i:us , cui Innocentius III. opus Sermonum dedicarit. Albigen- 
fiumterror&malleus, quo eorundem vires attritae plurimum» 
dctantumnoneverfag. InquifitionisTribunalperArnaldum aut 
cceptum aut promotum eft ingentibus contra Albigenfes vi- 
6torijs,quasfacrislaureiscoronavit Innocentius Arnaldo ad 11- 
luftriftimas Archi-Epifcopatfig Narbonenfis fcfulas evocato, 
poftquam prasfuifiet Ciftcrcio annis decemc 

XVIIL 
B: ARNALDUS II. Promotus ad Clavum Anno i a 11. ex eb 
pra2fertimfelix,qu6d exLateranenfis Concilij decreto fpe6ta- 
verit , Ciftercienfes Abbates adfumi ad novos & infolitos hono- 
res, pragficique aliorum Ordinum Capitulis. Honorii Pontifi* 
cisjulTuIegationeadPhilippumRegemGallias <SAudovicum R- 
Iiumfungitur,&quafirebuspr^clareexpeditis non diupoft ad 
immortalitatem evocatur,ann6regiminis fui quinto. 

XiX. 
BiCONRADUS. JEgimonis Comitis fiiius, primum Villarij & 
Clarae Vallis , ac fubinde Ciftercij Abbas. Donatur pnrpnra ab 
Honorio Papa cum illuftri chara6lere Cardinalis Epifcopi Portucn^ 
fis, Non femel authoritate Pontificia ad diverfa Chriftiani Orbis 
climata Legatus a Latere Concilia Synod osque celebrat , ftatu- 
ta celeberrima promulgat , quae adhuc hodie luperllint. Inter 
pr^cipua&magisilluftriaConradifadla cenferi illudunum de- 

Ha bet. 



32 Ciftercij bis Tertij 



becquod facerrimamPraedicatorumfamiliam authoritatePon- 
tificiaprimus conftabilierit. Perviam compromiffi evehendus 
in Sedem Petri , fubmiffione qua potuit fandlifsimos honores 
fubterfugit. SeditCifterciiannisduobus. 

XX. 

B: GUALTERUS, infignis Dodior^ iit fcribit Manriqueus,ex 
AbbateLongiPontisaflumptus CifterciumAnno lai^.Hono- 
rium Summum Pontificem habet fibi faventifsimum, utpote 
qui Sermones fuos non alijs aufpicijs in lucem publicam prodire 
voluitvquamfftbnomineGualteri, cui ilios Pontifex dedicave- 
rat. Ejusdem juflli Legatus abit ad Regem Franci^ Philippum 
cumEpifcopo Parifienfi difsidentem , inter utrumque pacem re- 
formaturus. Elapso quadrrennio dignitatem 6c vitam fan6te 
claudit. 

XXI. 

BrJACOBUSI. Gualtero fuccedit Anno i^^^.Exemptio- 
nem Abbatum novis augmentis promove t . Cedit ^ ciim pras? 
fuifl^t annis 4. 

xxii. 

B:GUrLLELMUS m;ExaaraWlIetr^^^^^ 
Anno 1 227. a Gregorio IX.pef literas jubetur urgere negotium 
contra Albigenfes : novis gratijs ac privilegiis ab eodem Grego- 
rip concefsis ornat roboratque Ciftercienfem familiam. Inter 
RegesGalliag & Anglise inter fe difcordantes authoritate Ponti- 
ficia amicitiam compoftit. WiMmum Prdmonflrati Ahbatem inju- 
fte exau(5toratum jufiu Gregofii manutenet,atqueinSedem 
reftituit. Cedit tandem reverfus ad fuam Claram Vallem An- 
noi237. % 

XXIII. 

S: BONIFACIUS. Guillelmo fubrogatusinterefle jubetur 
Concilio Lateranenfi fpeciali Gregorij IX. mandato. Per infi- 
dias cum focijs Praelatis cap tus h. Friderico Barbarosfa Imperato- 
re,atqueincuftodiadiu&indignehabitus,confolatorias in car- 
cereobtinetaGregorio,cujuscausapoenasiIIas immeritus lue- 
bat. Poftquam Innocentius IV. Pontifex Summus eflet faluta- 
tus,ab eo Bonifacius nofter literas accipit honoris & reverenti^ 
plenas , ut fcribir Manriqueus. Ejus intuitu Blancha Francia 
Regina^&duoBlanchaefilij S.Ludovicus^cCaroIus conceflere 

an- 



TITULUS IL t^5 



annuosredditusprofuflentandisPatribus in Generaii Capitulo 
Ciftercij annue congregatis. Sub ipfo Fridericus Caefar, cum 
jam fatis Ecclefiam 3c Ciftercium vexaiFet, tandem pr^ter ex- 
pedationemmorigerusacpcenitensinCiftercienfi babitu mo, 
ritur. Neque expe6bavit mortem in culmine Bonifacius^fed 
depofita Amio 1254. dignitate, privatus obic 

XXIV. 

B:GUIDO Ill.Virmagm zeli&meriti, poftquam fex annis 
Congregationem Ciftercienfem egregie rexifiet, abUrbano 
Papa inter Furpuratos Patres affumitur iub tituh S.Laurentij in Lncina: 
atquea Clemento IV. Urbani Succeffore cum amplitudine po- 
teftatis,&chara(5lereLegatiaLatere infignis inGalliam,Dani- 
am,Sveciatn, Norvvegiam , Saxoniam,& in omnem Germa- 
niam deftinatur, ut omnia illa fplendida climata fidns e Cifter- 
cio affumptum fua purpura & virtute quam plurimum illuftraret. 
Celebrat Viennas in Gallijs Generale Concilium , (k fub Grego- 
rio X. ciim intereffet oecumenica? Synodo Lugdunenfi fan^tifTi- 
me confummatur Anno 1278. 

XXV. 

JACOBUS II.Eleaus a Priore Ciftercii & Conventu , non 
citatisnequeexpedlatisPrimis quatuor Abbatibus, atqueexeo 
ejuseledliovocatainquasftionem, utrum legitima fuerit&Ca- 
nonicaPLitigatumeftinter partes acriter aliquamdiu;fed Jaco- 
bus id beneficium Ciftercio dedit, <Sc munere fe abdicavit, ne 
videlicet litibus & jurgijs diftradus Ordo plagam accipeiec, 
quamfolent res aliasdum compagibusfolutce intet fe minus co- 
hsrent. PriEfuitannistribus. Subejusgubernioinftituta eft 
ab Urbano IV.foimmtas Corporis Chrifti toto Orbe celeberrima, 
cujus promotionem adS. JulianamCiftercii Virginem referen* 
dam efIe,docebimus alibi. 

XXVI. 

JOANNES LSubftituitur Jacobo Anno 126$. Ablaturus 
Schifmatum ulteriorum lemina ac fomenta, a Clemente IV: 
praeterinfignesalias gratias etiam impetrat dubiorum omnium 
quibus antehac turbataOrdmis pax & unio,authenticas declara- 
tiones. Rudolphm^nmuscx AuguftlfTima Domo Auftriaca Cx- 
Jarciim primumadculmenlmperiifuifleteve£tus, literas expe- 
dit^quibusnovamdignitatem Joanni intimat, dignatus Cifter- 

I cii 



34 Ciflertij bis Tertij 



cii Abbatem honore, quem alioquin fummi Principes fibi mu- 
tu6exhibent. Refcribit JoannesC^efarinomineOrdinisde Co- 
rona digniflimo Principi ex animo gratulatus. A Gregorio X. 
privilegium ingens Ciftercienfibus impetrat, exemptionema 
decimis omnimodam. Herbipokrjfis Collegij fiindationem pro 
excolendis in Germania Ciftercii ingenijs pcr Abbatem Ebra- 
cenrempromovet,&jamerc(5tumconfirmatipfe, atque ijsdem 
iuribusacimmunitatibusgauderevult,quibus Parifienfe inOal- 
iijs. Pr^fuit annis novemdecim pragfediurci longiori , fi cum 
plerisque anteceflbribus componatur , fed necefiaria , ut res ma- 
gnas Ordinique honorificas ac proficuas <Sc moliri potuerit & 
exequi. 

XXVII. 
THEOBALDUS ad faftigium afiiimptus AnnoiaSfaNi- 
colao IV.honoratus Epiftola, qua Abbati Pontifex eledionem 
fuam pericribit. Vifitare jubetur illuftre Coenobium S. Diony- 
fij Parifienfis. Privilegia eximia pro fe , quatuor Primis Abbati- 
bus, totoque Ordineimpetrat,6cnovemannisinmunerePafto- 
ralipraeclare exa(5tispie obdormit. 

XXVIII. 
ROBERTLtS II. EledusAnno i^^^.felixMonachatu AUni 
Magni Dodoris Uni^erfalis , qui fub Roberti magifterio Cifterci- 
um amplexus, Converforumque habitum indutus fplendorem 
do6brin^occuluitcura cuftodiaque pecorum, fadlus opiIio,Lic 
infra narrabimus. Coeleftinus V. Pontifex Robertum GaM 
Cardinalitid domt Anno 1294. & novis audum honoribus Ci- 
fterciofubo-ahit^poftquampr^fuifiTet anumnon ampliusunum. 

XXIX. 
RUFINUS. RobertofubrogaturAnno 1295. illo prascipue 
memorandus,qu6dcontraAppelIationesnovisprivilegijs a Bo- 
nifacio Papa obtentis munierit Ciftercium. Moritur Anno 
1298. 

XXX. 

JO ANNES II. Ex Abbate Mortui Maris 8c Igniacenfi eligi* 

tur Anno 1299. Uno facinore immortalitatem fem^meritus, 

quodin ConventuParifienfi^RegniEpifc-opis ac Praelatis colle- 

«aojfoIusprobarerecusa^^tPhilippi Regis placita BonifacioPa- 

pae 



TITIILUS 11. 35 



paB&Ecclefiae praejudiciofa. Ob quod datus imperio Regis in 
cuftodiam,detentusque Parifijs publicum fpecimen dedit, quan< 
tiim Ciftercienfis famifia cum fui etiam difpendio6cdifcrimine 
Sedis Apoftolicae jura & cultum tueatur, 

XXXI. 
HENRICUS ex Abbate Joiaci afiumptus in communem 
Ordinis Patrcm Anno 1304. Regi Philippo in paucis charus,in- 
figneprivilegiumab eoobtinet,quodtam concedentis dignita- 
te , quam favorum amplitudine inter Regia eft primum.Clemen- 
tiV.Pontificifummotantofuit in pretio, ut cum Orbis Ortho- 
doxi Patres Generalibus literis convocaretur ad Generale Con- 
ciUumViennenfe,HenricusnofteraPontifice fingulari epifboll. 
invitaretur,qu^ etiamnumhodieConcilioprofixalegi poterit. 
Sande confummatur Anno 1 3 1 5. 

XXXIl. 
GUILLELMUS IV. A JoanneXXn.&BenediaoXIL 
eximiaproOrdineindulta obtinet, quorum aliqua in Corpore 
Juris inter Cytravagantes circumferuntur. Diffinitiones Ordi- 
nisinlibellumcoordinat, quem confirmat idem qui ante Joan- 
nes XXII. Sceleri homicidii infenfifllmus , omnem deteftandi 
hujusflagitiilabem ac fufpicionem fequenti lege a Ciftercio ar- 
cet&profcribit,^>/fcilicet,??«to<^«/ ahhomkida frahat originem up 
cjue ad qidntam generationem in Ordine pojjit admitti, Migrat anno 
Regiminisfuivigefimdfecundolong^vus ac felix^quod rarum» 

XXXIII. 
JOANNES III. ExNobiliprofapia,& forte de KuheoMonis^ 
ht infinuat Manriqueus, eundem annum, qui fuit 1337. fui gu- 
bernii&primum&ultimum habuit , adeoque vix aliqua alia re 
hic memorandus, quam vitag & pr^efedurae brevitate; tametfi 
laudeomninononvacet^quodinamplifiTimge familiaePatrem ac 
Ducem afiiimptus fit , quod quia mereri debuit, etiam laudari 
poterit» 

XXXIV. 

JOANNES IV. didlusde/^<^f«^«SacraeTheologiaeProfef- 

for , diuturnior prasfe(5bura quain Joafies antecefibr , viginti duo- 

bus annis clavum tenuit. Sub ipfo peftifera lues in Catalonia & 

Gallia complura coenobiapene evacuavit : quarene Ordinis Ec- 

1 2 clefisB 



36 Ciftcfcij bis Tertij 



cleiias deftitutse incolis acMonachis occuparentur ab exteris,im. 
pctratifuntadpreces Joannis a Clemente VI. Conjhv^tores; fed 
qui fub fpeciofo munere quo feveriiis eo graviiis gradari dein- 
cepscoeperc in Coenobia&Coenobitas auumptonovo titulo 
CommeHdatorum. IntereasFamili^ clades Joannes pofteris datu- 
rusbeneficium,diffinitionesOrdinisquasr^cf«//omac forte No- 
W//3^vocamus,colligit,evuIgatque. Vita tandem, Gfficioque 
probe fundlushominemexuit Anno 1359. 

XXXV. 
JOANNES V. di(3:us dc Arvemia , alias etiam de Eugerip 
ex Abbate Clarae- Vallis afliimptus in Caput Ordinis,Urbanum V. 
PontificemMaximumfibiCiflercioque experitur mirifice affe- 
dJtum: A Gregorio XI. purpura donatus fub nuncupatione 
S. Lmrentii de Lucina extraCiftercium moritur Anno 1374. 

XXXVI. 
GERARDIIS Cujusprsefedlurainfaufta, nonfuo fedCom- 
mendarumviti6,qu£eturbatafub id tempus atque in fchifmata 
divulsa Ecclefiaimmodice divexavcre Ciftercienfem Familiam. 
Gerardijuflu^^-woiy^* Veteris montis Abbas Do^or apudGerma- 
nosceleberrimus calamum fumit, fcribitque opus infigne con- 
tra CommendasfubaufpicijsSixtilV. divuigatum ; fed illa inge- 
iiii & fcholarum praelia utut placuerint eruditis , movere non 
praevalebant Commendatarios, ut folo calamo petiti& juffi ti- 
tulis & vitulis ullateniis cederent. Obit Gerardus Ailo 1 389. 
Parifijs. 

XXXVIL 
JACOBIIS dc FUgniaco^iY^Florigniaco exBonffiVallis^cPon- 
tigniaci Abbatijs translatus Ciftercium , non minus dignitatis 
haeresquamcalamitatis. PenfioHiluii ^idcH^ novomalo videtdo- 
letque premi Ciftercienfem Familiam, quam ha£teniis impor- 
tunseCommend^Bfermeimpulerantin ruinam. Turbines quos 
declinare non poteft,forti animo fert, &:Ciftercii reliquias in- 
duftrie pra^fervat a praecipitio : 'affecutus inter adverfa tamam, 
quam forte inter profpera non tam celebrem habuiffet : ade6 
fcilicet res adverfkVirum exigunt, probantque. MigratAnno 
1405. 

XXXVIII. 
JO ANNES VI, didus de AUrtigniaco^ ex Abbate Morimun- 

di& 



^ TITULU S IL _57 

di&CIarJVaIlisele(5lus Ordinis Pater, incerefl Concilio Con* 
ftantiefiff,cujusauthoritate cum alijs duobus Cardinalibus do- 
gmata Wiclephi&Huffiiexaminat^damnatque. Sub ipfo au- 
diEcclefi^triumphipernovoseCiftercio Martyres,qui inBo- 
hemia finitimisque plagismagno numero ab Hufsitis trucidati 
innoxios ver tices non tam furentium gladiis , quam Coeli lau- 
reis fubfidere. Ciflercii primordia veluti e Commendarum 
Cineribus redivivum Phoenicemprodire videt gratulaturque in 
Hi^pmkMartwodeVargas Ciftercienfi Monacho Refirmamnem-, 
quam hodie vocamus Hijpankam , gloriofifsime aufpicante. Ea 
reformatione inHifpanijs fenfim excu(rae,five ultro reIi6taeCom- 
mend^ MartiniV.PontificisSummi,& Joannis Caftelk Regis 
fevore&afsiftentia. Moritur JoannesAnno 1428. ex parte jam 
feIicior,quam Gerardus&; Jacobus Anteceflbres , cum jam vi- 
deret Commendae decrefcere> 

XXXIX. 
JOANNES VII. didus dQAlmto. Ex Abbate Urfi-Campi 
afiumptus in Ciftercii Proto - Abbatem. Intereft Concilio Ba- 
fileenfi,fu6 & Almae Univerfitatis Parifienfis nomine : Cui gemi- 
no charadberi per Patrum decreta accefsere alii duo infignes ; Jo- 
annes enim cum duobus do^tifsimis Epifcopis primum quidem 
€le(51:us eft Judex in caufis fidei , ac fubinde etiam unus ille ad Bo- 
hemos authoritate Concilii Orator. Obtinet aPatribus Con» 
cilii prsBclara privilegia, quibus Commendas e Ciftercio elimi- 
naret;jfed illa extraHifpanias & Reformationem minus praeva- 
luere, MigratAnnoi^^o. 

JOANNES VIII. diaus^f r/o;i,ePriore Collegii Parifienfid 
& Theologise Baccalaureo acclatnatur Ordinis Univerfi Superi* 
or : abEugenio IV. longam & grave epiftolam accipit,in quaPon- 
tifex Joanni impense recommendat, ut collabentem amplif 
fimam celeberrimamque Familiam in priftinum florem Pater 
ipfe & cseterorum Dux erigat. Verum fruftra erat tentare Do* 
mus reftauramenta , quamdiu graves Commendatarij CcenO' 
biisincubabant. Sub hoc Joanne Primum Ordims Brcviarium 
typis excuditur , argumentum accrefcentis zeli ac pietatis in Ci- 
ftercio , fi modo aliunde non premeretur. Cedit praefefturae 
Anno 1458. 

^^ K XLI. 



38 Cillercij bis Tertij 



XLI. 
GIIIDO IV. DiO:uscle Edua^ Laureatus Theologus in fa- 
cultateParifienfi,cxAbbate Caroli-Ioci,&Pontigniaci elecSlus 
totius Famili^ Archi - Prseful. Oppugnats iterum per Guido- 
nemGommend^,impetrataqueaCaIixtoIII. earundem omni- 
moda revocatio; at fine eflfediu, langucnte & haerente execu- 
tione inter ipfos Purpuratos Patres , quibus favore Principum 
non pauca Ordinis Coenobia data in Commendas , ita ut jam mi- 
nus Ciftercienfes noftri feu petere feu expe6tare poflent avi- 
tamlibertatem, ctim illos rogare vix auderent , quos timerent 
ofFendere. Id tamen effeifium induftria GuidoniSjUt Abbates 
fascukresfuo fere genio ha6tenus viventes certis legibtis dein- 
ceps coercerentur : ficque aliquatenus refpiratum a preiTura. Mi- 
grat Guido Anno 1462. 

XLII. 
HIMBERTLIS. Didlus de Lona , ex Abbate Morimundi af- 
fumptusad Ciftercii clavum reftaurat continuatq; praelia con- 
traCommendas. Profe£lus ad Curiam Romanam tanta ener- 
giacoramfummoPontifice,& Cardinalium Collegio lingva, 
ingenio, voce declamavit, ut Pbntifex Cardinalesque cadenti- 
busubertim lachrymis approbarent ea, quae contra Commen- 
das diceret , peteretve Himbertus. Conceffa Ordini aliqua 
privilegia, feddefperato pene morbo media refpuente iterum 
praeterconatumeffedtumeftnihil. Tsedia ex ijs tempeftatibus 
enata aliquantummitigaturus Vir eruditus complura do6ba opu- 
lculafcribit, divulgatque,& tandem munere communis Patris 
Do^torisque prsBcIare fun(5tus decedit Anno 1 476. 

XLIII. 
JOANNES IX. didus de Cheio ex Abbate Balernae eledus 
Abbas Ciftercii eo quo Antecefforeszelo Commendisinfeftus, 
privatim & publice calamo & Ore contra eas difput at. Et licet 
confefsioneomnium pondere argumentorum femper viciflet; 
nullum tamen fere alium retulit viS:ori^fru(5tum,quam laudem, 
applaufum, & qusedam ^ Pontifice privilegia , per qu^ tamen 
Commendatarii ex antiquis Sedibus & proventibus ejici non 
poterant. Innocentio VIII. ob fingulares animi virtutes , do- 
6trinam&:praeclaramerita eximie cfiarus , ab eodem privilegi- 
umobtinet, nuUiereligiofis Pr^fulibus cum tanta amplitudine 

con- 



^^ TITULUS 11. ^g 

concefTum ha6tenus , nec fortaffis cum tamgenerali extenlio- 
ne ulli concedendum deinceps , confercndi videlicet S<icros cln^ 
os Ordines Diaconatifs ^ Sitbdiacon<ttus omnibus & fin^ulis 
Ordinis perfonis ad ea Ecclefiaftica munia idoneis. Ad inflan- 
tianiRegum Hifpania? omnes Sacras Militias fub Ciftercii legi- 
bus militantes per Petrum Clar^ Vallis Abbatem vifitari facit. 
Cedit tandem Anno i^o^.dignus longiori pra2fe(5lura&vita. 

XLIV. 
JACOBUS IV. didus de ?o«/f ^^c^, SacrseTheoIogi^ Pro* 
feflbrParifienfis, ex Abbate Caroli-Loci, BellaeVatlis, & Mori- 
mundieIe(5tusCiftercienfium Archi-mandritaAn: 1503. eadem 
cogitat,eademmolitur,qu^ Patres ante ipfum; veriim contra 
Commendas non praevaluit. Videat , quaefo, Le6bor, zelum 
& conftantiam Ciftercii Abbatum , qui nullis fradbi laboribus eti- 
amcumviderentPontificum declarationes & Bullas minus jam 
po(fecontraradicatummaIum,ammostamen omnino non de- 
lponderint,fedquaficx eventibus minus profperis audentiores 
id unum intenderint, ut tandem prima & florida cetas facerri- 
mas Familiae Patrum meritis rediret. Obit Jacobus Anno regi- 
minis fui decimo tertio. 

XLV. 

BLASIUS de /ifereio Doi^orT heologm Facultatis Parifienfis eli- 
gitur in Ordinis Caput Anno 1516. fed prsematuro fato, quo 
poftfexmenfesabreptuseft,magnaefpesuna cum Viro inter fi- 
liorum plandus contumulatae funt. 

XLVI. 

GUILLELMUS V.eledusAnno i ^iy.Segreiinelogio^Vir 
pietate ^ religione plenm , dodrinavenerandm. Prasfuit annis quatuon 

XLVII. 

GUILLELMUS VI. didlus Falconim, DodorJheohgr^s ex Ab- 
bate Miratorii affumptus ad Culmen Anno 1 52 1 . fub ipfo per An- 
glicanumSchifmafuppreffaeinijs partibus Ciftercii aliarum^ue 
Religionum Ecclefi^ , fangvine Martyru m , id eft purpura Supe- 
ris gratiffima , afperfse funt. Ipfe poft filiorum csedes & vulne- 
ranonfinevuInere,quianonfinegravi dolore k cruenta familias 
Ciftercienfis lanienainfli(9:o,fanS:emoritur Anno 1540. 

XLVIIL 

JOANNES X. Diausde Loysier CiHQrcnMomchusdcThc^ 

K 2 olo- 



40 Ciftertij bis Tercij 



ologus Parifienfis evehitur ad Clavum. Vir eloquio difertus » 
&zel6igneus exemplo Anteceflbrum Commendas oppugnat, 
San(!le decedit Anno 1 5 59. 

XLIX. 
LUDOVICLIS didus ^f £f/f/,ex AbbateMaceriarumele- 
d:usAno i56o.impetrat novum privilegium contraCommen- 
dasaPioIV. confirmatumdeindeaGregorio XIII. quod felicius 
quamreliquahadlenusexcutioni datum ell cum frudilu, modi- 
co illo quidem , fed tamen aliquo , non fine bono augurio , a par- 
vis progredi pofie etiam ad maxima. Intereft Sacro Tridentino 
Concilio,aquoreverfusinitineremigratad Patriam. An: 1564. 

HIERONYMUS Sockrim Theologus Parlfienfis i^ligituc 
Anno 1 564. dc obit Romae 'mttv Purpuratos Patrcshnno 1 571 .gem- 
ma&decusCifterciiPraefulum,de quo plura memorabimus in- 
fra inter Ciftercienfes Cardinales. 

LI. 
NICOLAUS I. Di(5l:usBo//ckr^///w,TheologusParifienfis 
laureatus , laureato Hieronymo fubrogatur. Ante Prsefefturam 
cumcharadbere Procuratoris Generalis interfuit Concilio Tri- 
dentino. Sub ipfo reformationem Hifpanicam amplexa funt 
Coenobia Lufitanise , & inftituta in Galliis Sixti V. authoritate 
Congregatio Fuiien/tumpQr B.Joannem jBrfrrm//w,utdicetur in ti- 
tulofubfequente. Eleganterdccumpublico plaufuRothomagi 
peroratcoramHenricoIII. PoIoniae&Franciae Rege, a quo do- 
natus illuftri charaftere Confiliarii Regii in Parlamenso. Ejus fen- 
tentiae a Tridentini Patribus in pretio & veneratione habitas 
funt. Variis Legationibus ad Pium V. Gregorium XIII. Pontifi- 
ces, Carolum & Henricum Galliarum Reges fungitur. Cedit 
tandem annismeritisque gravis , Annoi585.&moritur anno 
infequente. 

LII. 
EDMUNDUS a Cr//cf , TheoIogusParifienfis , jufiu Sixti V. 
vifitat Ecclefias Ciftercienfium per totum Orbcm,Iegesq; fan- 
cit, quibus induda Ciftercio alia facies. Peragrat pius & zelo- 
tesPraefuIRegionesnon modicas , aeque inter labores infracStus 
quam inter pericula imperterritus. Tandem cum in Hifpanias 
authoritateCIementisVIII.penetrat, Barchinone diem claudit 
cxtr emum Anno 1 604. • LIII. 



TITULUS 11. 41 



LUI. 

NICOLAUS II. di£tns Bottcheratiffs^Nicoh\?nmi, que mox 
anteEdmnndum memoravimus, nepos, ex Abbate Valcellen- 
a eledbus Anno 1604, Pauli V,Papa5, & totius Generalis Ca- 
pituli au£fcoritate, atque Philippi III Hifpaniarum Regis inftan- 
tid in RegnisAragoni«,ValentiaB,atque in Comitatu Barchino- 
nenfi Reformationem procnrat , Abbatnm perpetuitate com- 
mntata in tempus quadriennij, quod fcilicdt optime ficOrdini 
in ijs Partibus confnltnm videretur ob evitanda Commenda- 
rum pericula. Accefsere novas Reformationi non din poft 
Coenobia Regni Navarrae. Obijt Nicolaus Anno 1625. 

LIV, 

PETRUS NiveUitu^ Monachus Ciftercij & Do6bor Parifien- 
fis , ex Abbatia S. Sulpitij ad univ^erff Ordinis clavum transla- 
tus, decennio inPraefedlura cxadio aflumitnr ad Epifcopatum 
Lncionenfem Anno 1 63 5. L V. 

ARMANDUS Joannes du Pleffis , S. R. E. Eminentiffimus 
CardinaIis,Dnxde RICHELIEU, Nivellij Succeflbr, Cifter- 
cienfium, Praemonftratcnfium , & Carthnfienfium Generalisy 
fed, quod mireris, nullum cx his Ordinibus profeflus: quae res 
nova, atque in CiftcrciohaaenCis non vifa, ftimnlavitDoaif- 
fimum noftrnm C<fMJw«^/ififi , tum in Belgio commorantem, 
ut Anno 1638 eruditum opufculum divulg^rit , nuncupatum 
Ahtivumjurity in Curia Romana tum difceptatnm de Eminen- 
tiffimiCardinalisdeRichelieu, Ciftercienfis Archi Coenobij 
Abbatis Generalis erga nniverfum Ordinem authoritate & po- 
teftate. Argumentum Libri perquam curiofum, imo utile non 
Ciftercio duntaxat, vertim oc Divi Benedidi Congregationi- 
bus , Praemonftratcnfibus , Carthufianifqne , me vellicat , ut 
pauca exinde fummatim refcram, quae Audtor ibidem, prasci- 
pu^ Qudft: i.per izArtieuhs de memoratoEminentiffimiRiche- 
lij Generalatn difieruerat : Unde Ledori conftare valeat, quid 
poffint Abbates Commendatarij , & quid non , in Ccenobijs 
fibi Commendatis : atque etiam quid ex mentc Caramueiis 
potnerit Eminentiffimus Cardinalis refpe6kive ad Ciftercium 
fub diverfa formalitate confidcratus. Itaque in Artic, i. probat 
Caramnel, Abbatem Commendatadum ex vi jui officij nullam 
confequi jurisdidlionem fpiritualem in Religiofos Coenohij fi- 
bi in commendam dati, ex eo, quod ex natura Comendas fit 

L dun- 



42 CiftercijbisTertiJ. 



dantaxat Monafterij foi Nobilis quidam Protedlor , Admini- 
ftrator , atqae oeconomus faecularis. Pofle autem abfolut^ 
illi delegari a Summo Pontifice hanc ipfam in foro interiori 
au(9:oritatem ; at vcro in eo cafu obtemperaturos Eidem Re- 
ligiofos non qua Abbati Commendatario, fed qua Vicario, ac 
Summi Pontificis Legato. In Artk: 2''° demonftrat , Gardina- 
les, aut Epifcopos, fi fiant Abbates Commendatarij, non pof 
fe falva confcientia extrahere fumptus ad fnftentationem cort" 
gruam , quac compeiat CardimU , fed quae competat Abha$L In 
Artic: 3''"' aflerit, Pontifices Romanos ob bonum pacis fervan- 
dae inter Commendatarios & Religiofos , atque etiam ex mo- 
tivo prasvertendae reddituu dilapidationis,nonnunquam com- 
pulfos fuiffe, ut in Monafterijs, ubi id neceflltas exegiflet , an- 
nuos proventus in tria fragmenta dividerent, quorum portio 
una Communitati: altera,Domils fabricae: tertia,AbbatiCom- 
mendatario obveniret. Ut autem deinceps etiam arcerentur 
Commendatarij, quidpiam feu capere, feu exigere ultra trien- 
tem , definitam ete adversus hujufmodi tranfgrellores ab ij(^ 
dem Pontificibas excommunicationis poenam. Porro ufur- 
patorem tripartiu^ five trientis nulla quidem feriri cenfura Ec- 
clefiaftica, ciim ejufdem duntaxat exctjfm fimili poenae fubja- 
ceat, peccare tamen contra juftitiam , tenerique pro rata cx- 
cefsus ad reftitutionem; quandoquidem fumptus tantummo- 
do extrahere pollit ad congruamjui fufientationm , nil autem fu- 
perflui;tripartita ver6,ex probabili praefumptione^competen- 
tis fuftentationis limites excedere videatur. Securum in con- 
fcientia exiftimat Caramuel Commendatarium, fi determina- 
tae ac proportionatae quantitatis nfum a Pontifice obtineat ;tum 
enim cxtra difcrimen efle, fiquidemlegePontificia tuto ad prae- 
fixos limites accedere pofsit. In Artitulo 4'° pronunciat Ca- 
ramuel, non poflTe fieri concordia Partium, id eft , Abbatis & 
Conventus,utAbbastrientemtutaconfcientia accipiat,ex eo, 
quod Communitas nuII6 pa6i:6 Abbati poflSt dare fuperflua , fed 
congruaduntaxat; nomine autem trientis , praeter congrua, 
ordinarie etiam cenfeantur comprehcndi fuperflua. Neque 
tripartitam tutam videtur reddcre proventuum paucitas;quo- 
niam fuftentatio ccngrua commenfurari debet non accipienti 
fuftentationem, feddanti: non Abbati, fed Monafterio: fibi 
etenim imputec Commendatarius , quod Abbatia opulentiori 

provi" 



TiTnms xxviii 43 

proviius non fit. In ^rtktilo 5 demonftrat Caramuci , Commendatarios ni- 
hilabfolutepoflcdeBonis Monafteriorum guocunquc demum modo diven- 
dereautalienare, exeo, quianempenonftctpcnesipfosdominium, fedpcnes 
Communitatem. Quod fi tamen portionem aliquam determinatam au6torita- 
tePonti£cia aflignatam habeant , cum illa libcre pro arbitrio luo difponere 
pofle. In Artktilo 6 probat Caramuel, fubefle, tum cx natura rei, tum c decretis 
Pontificum, Commendatarios Ordinis Vifitatoribus , ratione adminiftrationis 
Domus extcrioris, cujus confervatio ordinata eft ad confervationeminterioris. 
In JwWo7&8aflerit , pofTcquidcm cflfe duos AbbatesCommendatariosin 
eodemMonaflerio, fedin diverfis pofleflionibus : Item AbbatemunumRegu- 
larcm, akerumCommendatarium , quod frequenter in ufuapud ftalos. Ve- 
rum, quodbeneibidemAu6loroblervat, ineoeventupenes Abbatem Regu- 
Jaremcxnaturareiftarerci temporalls adminiftrationem, penes Commenda- 
tarium Monafterij veluti prote6lionem , cuipoftcriori, au^loritatcPontificia, 
pro labore patrocinij certa portio aflignari, pcndiquc annue debeat. In Arti- 
culo 9 perhibet , Ordini vel maxime cxpcdire, non habere Commendas : ut fuus 
cuique gregi Paftor reftituerctur Abbas Regularis. In Artkuh 10 afleric, 
pofleComendatario unius Monafterij autOrdimscommcndariMonafterium 
alteriusOrdinis,cumnulIaexnatura reiinextcrna illa adminiftratione incom- 
poflibilicasallegari valeat. In Artkulo 1 1 demo.nftrac, Abbatem Commenda- 
tariumalicujus Domus Matrkis , non haberc poteftatem vificandiCanobiafi- 
lialia,nequeinfpiritualibus,nequcin tcmporafibus ; cum utraquc in co defi- 
ciat jurisdi(5lio: jllaquidem, cumnonfit vere Abbas, fed Nobilistantum Ad- 
miniftrator: ha^cvcro , quod acceflbriafit adfpiritualem , cxeaqucemancti 
neq;enimacceflbrium fubfiftit, ubi principalc collabitur. In Canobijs no- 
ftrisratioprincipalis ftac penes adminiftrationcm fpiritualcm, ratio accefTorij 
pencs admiftrationem temporalem ; cumque prior illa in Abbace Commenda- 
tariodeficiat,deficit&alterapoftcrior: nififorte aut alterutram,aut eciam u- 
tramqucconcedat Pontifex; fed cunc Commendatarius id non pra:ftabit qua 
Commcndacarius , fed qua LegatusPontificius. In Artkuh 12""° ad particula- 
rcsConclufioncsinordinead pcrfonam ac jurisdi6lioncmEminentiflimiCar- 
dinalis Richelieu dcfccndit, quarum prxcipuas fumatim hic adfcro. 1'"° Non 
potuifle D. Cardinalem crcari Ahbatem Commmdatarium Archi-Coenobij Cifter- 
cienfis, ciim ex privilegio Henrici II Galliarum Rcgis, MaterOrdinis,Ciftcr- 
cium, quatuor filia: primariac (Firmitas, Pontigniacum, Clara-Vallis, Morimun- 
dus ) (Sc prxterca alia quxdam Coenobia Regiae denominationi non fubjaceant ; 
atq;etiamuniverfaIiaPontificudecretaidvctcnt, ne ReligionHm Capitam Com- 
mendam dentur. 2^"^ D. Cardinalem non potuifTe eligi in Abbatem Archi - Coe- 
nobij ReQularmt ; fiquidem ex Privilegijs Pontificijs nullus in Ordine Cifter- 
cienfi Abbas inftitui poflit, Ordinem non profefTus. 3^'° His fuppofitis , non 
habuifle D.Cardinalcmjus adminiftrandi res fpirituales aut cemporales Mo- 
naflerij ac Ordinis Ciftercienfis : neque extrahcndi tripartita cx Archi-Coenobij 
provencibus : neque vifitandi OrdinisMonafteria , nifi acccdcnte fpeciali privi- 
legio Poncificio, quale fi Pontifex conceflerit (quod tamen, uc ait Caramuel, 
jf^ijjimi tum aSuc Jemper ab Eo foerat 77cgatmn } valiturum D. Cardinalem 

L 2 hacc 



44 eiftercij bis Terti). 



ha:c omnia, non vi fux cle(9:ionis aut creationis , fed vigore conceflionis 
Papalis , futurumque Ordinis Viiitatorem Pontificium , non Ordinis Ab- 
batcm Generalem. Porro , quot quidem tunc fama ferebat eventurum , 
fi Eminentiflimus afllimpfiflet habitumBenedi6linum, auc Cifliercienfem, po- 
tuiflet (ane abfoluto integre Tyrocinio admitti adOrdinis utriufque fuprema 
gubernacula, c(sequc, cjuod plaufibilitcr tunc futurum evulgabatur,Benedi6ti- 
narum Congregationum in ununi colligcndarum, atque etiam Ciftercicnfium, 
nuod ex identitatc utriufq;Ordinis,c|uam Caramuel erudite probat, fit con- 
fc6lancum, Supremus Pra:(es,& Abbas Gcneralis. At vcro in ea hypothe- 
fi, ut conficit Caramuel , Pra^monftratenfium Abbas Gencralis cfle non po- 
tuiflet,cumutriu(q;Ordinis profcffio fimul ftarc non (bleat. HaecCar^mue), 
ad apices Jurium Ordinis noftrl, titulum Gencralatus CardinaliRichcliorc- 
ccnter tunc oblatum erudite excutiens, gratulatus quidcm Ordini univerfb, 
quod purpuree-gemrujHS Jj>lendor eidem accrevijfet^ aviteeque laurea mvisfuiffetjt ra^ 
aijs redimit^} at vcro fimul perpendcns, fimul protcftans, quod nco-inaugurato 
Generali, Emincntilfimo Cardinali dcRichelicu omne obfequium^fed rationale^ 
confecrarit. Ut tale id fuijfd^ examine indiguiffe Jolertijfimo j obedientiam namqne 
inoffciofam ejfe^fi fuerit parca: fuferjiitiofami cum prodiga: ^ folum laude di^ 
gmjjimam^ cumfuerit iiberalis. Gcneralatum tamcn , quem (emcl afliimpfit, 
(cicnte Roma, quoad vixit, non dimifit Richelius. 

LVL 

CLAUDIUS Vaujftn^ Eminentifl^mi Succeffor Regularis, S. Theolo- 
giae Do£lor Sorbonicus , zelo Ordinis ftimulatus, in Gcrmaniam, Bohemi- 
amquc excurrit , Cifterciura vilurus extra Ciftercium , fuo non minus, 
quam filiorum (blatio. L V II. 

JOANNES PETIT, Claudium e Gremio Regulari (ecutus, no- 
ftram hanc aetatem attigit, ac illuftravit, Praeful , prudcntijc fingularis com- 
mendatione, morumque fuavitate infignis, nuUa re parvus,nisi nomine(PE- 
TIT) quod Patrium in Francia vocabulum, Latinis Parvum (bnat. 

LVIII. 

NICOLAUS Larcher, in GalliarumSorbonaDo^iorThcologus, cur- 
fumTheologiastcribidemdocendo emcnfus, jam (exagenario major, Anno 
1 692, 27 Martij evedus ad Ordinis gubernacula, nunc digniflime prxeft. Sub 
ip(bcelcbratumeftAnn6fuperiore, poft reftitutam OrbiEuropajo Rifvicen- 
fem Pacem, Ciftercij GeneraleCapitulum, in quo Parthcnonisnoftri^^ CU- 
retis m Regno Franciac ad Trappenfinm noftrorum rigorem ( de quo l^if.feq: ^ 
alibi ) accedentis fervor , tum ab illuftriflimo Archi-Epi(copo Parificnfiper cpi- 
ftolam , tum per Patrum Con(criptorum dccretainfigniter fuitcommendatus, 
utpote facinus prajter genium (exus cacteroquin rarum , ac praeprimis glorio- 
fum. Vivat AnnosNeftorcos univcrfiCiftercijIlluftrifl]musPra!fulN/co/<*/«/ 
Cui pro (apientiflimis gubernaculis, e Nominis fui fupremis litcris , fit feftiva 
LAUS, honor, gloria! PluradeinclytohocAntiftite, atqueetiam de proxi- 
mis Anteceiforibus perfcribenda forent ; at ego folam opulculi pr^clentis im- 
provi(amaccelerationeminculaverim, ex qua fa6lum eft, quod cumulatiora 
de Magnis his Ciftercij Generalibusprxftolari minuspotuerim. Le^i 



TITULUS II. 45 




Egifti jam magna Nomina 

LediJJimeLedorl 
!Sed Viros qui fuis nominibus majores fuere, 
Nonvidifti: 
Nominahaecmodica pagina, 
Viros Orbis ille alter & felix habet. 
Nusquam crederet Cifterciu fe tam Magnum eflfe , 
NisiexCapite: 
NequeHoc fciret cffcAhgm/m^ 
Nifiid publicis hononhus AU^nificarenf 
Virgo , Roma , Orbis , 
Virgo favoribus & affedbu , 
Roma privilegijs & purpura, 
Orbis muneribus & cultu. 
Pingat Apelles Ciftercium , 
Sednontotum; 
Id enim Apelles non audeat , non poflTit, 
Alexandrum forte totum ille pinxerit> 
Quia Alexander ex omni partc 
Nonfuit Af^|««*, 
Corpore Parvm, 
At non capiet Apelles Ciftercii Caput^ 
1^'vamMagnum efl pro piflore 
Qui tantiimp^^i'^ 
In Alexandro AUgno pinxit. 
Vidit in Ciftercii Capite Rainaldo 
Evgenius Pontifex C^/?w/ Or^« 
Aliquid infvetum&ingens, 
Quod forte nec llle alibi , 
Nec alij ullibi nisi in Ciftercio 
Vidiife voluerint aut potuerint. 
Evgenius Caput non Caputl 
Caput,qu6dPapa. 
Non Caput , quod in Capitulo Generali reverentiam Capitis 
Rainaldo dctulit, 
Dumlocum, quiprimuseft jceffit ,RainaId6que poftfedit, 

M Ubi- 



4.6 CiHertij bis Tertij 



Ubique alioquin Summm^ubiqac Caput^ praecerquam Ci[l2:\:ii. 

Non pofTunt elTe paroi^ 

Quos colunt Summi. 

Ducamus altius lineas/ 

JBernardus raptus e Ciftercio ad Superos, 

Tamaltefuper fideraingloria afcendere non potuiL ^ 

Quin iplum Gosvinus Ciilercii Generalis imperio non niotio 

'(ailetuiiii^ 
Sed , quod magnificentius , fupergrcirub fit , 

Major enim Bernardo eflfe debuit, 

Qiti Bernard um a ptodigi js abllinere j uilit , 

Probante Viri&Imperii magnitudinem Bernardo ipsO, 

Dum Gosvino obtemperavit. 

Sed forte non paffa effet Caslitum Majellas 

In fingulorum veluti pi^judicium 

In unoBernardo fibi omnibusa mortaiileges ferri 6t fcribi ^ 

NiflD6ffent,pr£eterCiflerciiGeneraIemvix aliquem id audefia 

Gcmterk xAim EI/&abetba cselitiis foecUndataPa!rens 

ZacharUMagnum Virnm 

Non folis certe id d^tum Elizabethsfe &Joanm 

Poffe magnum gignere , & magnum gigni , 

Etiam MagnaDivorum Imperatrix MARIA 

Giftcrcii Viros Patres , fibi Filios & Spoujbs 

Nonnifi mtMdgnosgemtif^ 

AntMagnosfeciL 

Koberim , Albericm ^ Stephanm , 

JPrimi Ciftcircii , aufpiciis Magnse Matris , Trium-Viri i 

UtrinqueMaghi, fi Virorum merita, 

Aut Magn^ Virginis in Virbs Favores 

Non parvis oculis atqiie affe^bibus penitiils intf ofpicias; 

RobertUS ^«««/^, Albericus albicate njejie^ Steplianus candiS cihgUA 

Ab una Vifgine donati funt: 

Magna funt ifthasc munera^ 

Sedmajorainmuneribusmyfteria, • 

In annulojides & perennitasi^ 

In vejie tediio dc protedio ■) 

tw, Cin^ulo 'yincftla Sc amofes i 



Magn« 



TITULUS 11. ^47 

Magnae res , Magnse fpes , 

a Virgine dc Ciftercio promiffe, 

dc Qftercio fervatae. 

Certavit pene Roma cum Magna Matre 

In magnificandis Ciftercii Capitibus ; 

Indultonamquelnnocentii VIII. dpto magmt^ 

Quae poHiint .4<f.7^«/Eccle{iarum /V^//^/"-) 

Non miniis poifunt Ciftercii Generales , 

Abbatesinfulare, 

Etgeminos Diaconatus&SubDiaconatus Ordines conferre. 

Loquantur aliihagc accentu acutiore 

Ego ne rei veritatem & magnitudinem 

Stylo altiore ofFenderefn, 

Malui fimpliciiis, qUam fubtiliiiSi 

Vef lus quam do6titis loqui ; 

Ea enifti qiiag fimpliciofa,veriora {lint 

Didicerint igitUr alii iiofle konem ex utjguef 

^godiicamOflercium ndjfe venerarique ex Capife» 

Tu fincere Le£tor ( huic enim tanttim haec fcribo,) 

SidomefticuseSiMagnumhoc Caput venerare> 

Si exterus , admirare : 

Aut R utrUmque utrique libuerit, 

Nihil novi praeftabunt utrique, 

Magna enim non minus folemus venerari^ qu^m admimL 




TITU- 



(480 m 




TITULUSIII. 

eiSTERCIENSES 

C0NGREGATI0NE5. 




IdimUs fuperiLisTituld primo Ciftercium inFon- 
fl te, id eft , Ciftercii originem, tiunc fpedabimus 
fontis rivulos, qui quidem pro Congregacionum 
diverfitate etiam diverfi funt. Non habet fane 
fons ifte Ciftercii uildas fteriles,tot facris familijs 
fcecundus&multiplex. Ibo per Congregationes fingulas,da- 
b6quefingularumoriginem, fluxum, foeeunditatem. ^Sunt igi- 

tur. 




TITULUS III. 49 



tm ^prjtferOrdmes Militares^ quos inferius pcculiari titulo produ- 
cemus , familige , numero novem , nimiriim Guillelmiu , Gilbertinr^ 
MontiiVirginis^ Grandimontenfes^ Florenfes^ VaUis-CaHlium^JmmacuU' 
uConceptionis B, Virginis^ Congregatio H/Jpanica^ Reformatio Fulienjls, 
De quibus brevitate qua pofFumus , dilferemus. Sub ipfa Bern- 
ardi tempora natae Famili^ Religiofae tres , GHillelmitarum , Gilber. 
tinorum^^ MontisVirginis ^quas Henriqueus in fuo Fafciculo fub 
Ciflerciivexillarefert. Primisduabusnomendacumablnftitu- 
tore , Guillelmitis quidem a S. Guillelmo Aquitanise Duse perBern- 
ardumParentem ad meliora&fandiora converfo, & Gilberti- 
nis a S. Gilhertode Semprimgham Viro , illuftri in Anglia ; Montis Vir- 
ginis vero a DEIparas patrocinio , cui de vot us dedicatusque fpe- 
cialiterOrdo. 

De Guillelmitis video controverti in ter nos & A. R. P. P. Augu- 
IlinianosEremitas: His aflerentibus, Divum Guillelmum infti- 
tuilTeOrdinem fuumfubDiviAuguftini legibus,noftris vero QXccip,tord» 
adverfocontendentibus,San6lum militalfe fubReguIaDiviBe- g"'«^''«- 
nedi(Sti , atque eandem fuo exemplo tradidilfe difcipulis. Henri-?JI^:'1^17. 
queusexinduftriacontroverfiaehujtfcfontes altius repetitin ci-^f" "''''- 
tato Fafciculo , atque ex BuIIis Summorum Pontificum Inno- ««"?'■ 
centii IV. Urbani IV. dc Alexandri IV. egregie evincit, Guillel- 
mitasadBenedi6linorum Familiam, atque infuper ad Cifterci- 
enfienfium fped:are. QjLiod quidem verofimilius effe videtur , 
cumGuillelmusDuxBernardimagifteriopenein omnibus i^fus 
vixaliudinftitutumfequivoluifie credendus fit,quam BernaVdi 
Magiftri , ex quo totus pendebat. Et certe Ciftercienfes noftri 
funtinpoifeflione, cum hodie,ut idem Henriqueus ibidem af- 
firmat, GuiIIelmitae Mifiali dc Breviario non alijs utantur quam 
noftris , habitumque domi geftent , qualem Ciftercienfes , dc Di- 
vosBenedi£tum,Bernardum atque Guillelmum praecipuos fui 
Inftituti Patronos colere fe verbo dc fcripto profiteantur. Argu- 
mentum quod pars adverfa pro fe add ucit ; inefficax eft, nempe, 
" per S. Guillelmum reformatos effe Eremitas Auguftinianos : Igi- 
turGuillelmuniAuguftinianum fuifie. Cur non & fic arguant: 
Bernardum Patrem Templarii habent Legislatorem , igitur 
Bernardus non Monachus fed miles Templarius fuit ? Ifta feque- 
lafanenonfacietBernardumex Abbate MagiftrumMiIitum,ne. 
que praecedens al tera Guillelmum ex Ciftercienfi Auguftianum. 

N Non 



50 Ciflercij bis Tcrtij 



Nonfumustamen tam duri in fan^tiffimam Eremitarum Fami- 
liam , ut ei totum fub trahamus Guillelmum , utrorumque eft , & 
Ciftercienfium&Auguftinianorum , illorum per unius Regulae 
obfervantiam , horum per Reformationem; Neque enim vi- 
deo, unde haec duo adeo inter fe pugnent , quod Guillelmus pro- 
feflus Divi Benedi6li Regulam confilio , hortatu , dc quod his am- 
plius, exemplo reformare mintis potuerit EremitasprofeflosRe- 
gulam Divi Auguftini, praefertim cum & ipfe Guillelmus poft 
converfionem, eremum , vitamque eremiticam eximie colu- 
erit,atque illuftrarit, fuosque Guillelmitas Eremitas eile volu- 
erit. Potuereigitur vit«&eremi, non vero Regulae Socii Ere- 
mitae Auguftiani , qui fub illud tempus per folitudines difperfi, 
tefteHenriqueo,nonade6inter fe cohserebant, a Sociis Guil- 
leImitis,&EremimagnoLuminariGuillelmo multa difcere,& 
imitatione etiam propius accedere adGuillelmi inftituta&ex- 
empla,ficqueGuillelmumhabere fuiOrdinis fanftiffimum Re- 
formatorem. Quod (i aliquid in Guillelmo amplius fibi vindi- 
care voluerint Auguftiani, id agant per Pontificum Bullas, per 
quas , 8c vix aliter doceri cufiunt Ciftercienfes noftri , quam fci- 
licet,&perquamReguIam Regulam GuillelmusAuguftinianus 
fuerlt. Sed quid tandem opus eft multo litigio? Audiendi funt 
Guilielmitae ipfi apud Henriquezium, e quorum confeffione fen- 
tentia haec pendeat. Narrat rem jucundam memoratus Author 
Fafciculi Lih. 2. d/JI: 12. c, I. quam fibi in Belgio evenilfe fcribit, 
dum illud authoritate Ordinis ob perveftigandas Familiae no- 
ftrseantiquitatesperagraretrlncidiffefe fcilicet aliquando in du- 
osPnovesBrugefifgmAugudinimomm^dc^IoJiefjfefn Guillelmita- 
rum;&quiaHenriqueusipfeha(5benusderei veritate dubius in- 
ftrui cuperet , quamnam Regulam , quodve inftitutum fe^taren- 
turGuillelmitae , quseftionem utrique movet : Refpondit mox 
Auguftinianus, Fatres Guillelmitas Auguftinianos efie; ex ad- 
verfoveroGuillelmitarumPriorftomachatusfibimetamorpho- 
fimimputari,de qua nunquam fomniaffet, conftanterpronun- , 
ciavit , fe fuosque fub Divi Benedidi legibus militare. Audiamus 
BonumVirumapudHenriqueum, qui curiof^ huic liti curiofus 
Auditornonfinevoluptate interfuit, in hsec verba loquentem: 
Mirum fi?, inquiebat : qudd mihi perfaaderevelis , mealiamjervare re- 
^ttlam^qudmprofeJJ^mfumiSan^i Jugu/fini Regulam venerorquidem ^ 

exojau 



TITULUS III. 51 



exofculor , nunquam tamen eandem profejfmjum , nec in Ordinc meojcrva^ 
tur, Multosjam annosfum Religiofm , Snperior (um in Ord/ne ijlo , facil^ 
fcirepojjlim , an Benedidini , an Augujiiniani fimm. Ad quid perfvadere 
mihi vis , quodnullum habetfundamentHm ? Quis enim certius jcire potefi , 
quamfervcmm Regulam , quam nos ipfi? Quld refert multos ejfe Scriptores-, 
quidtcant^ nos Augnjiinianos effe ^fi njeritas ipfa illosfalfitath arguit-, ^ 
ipft Guillelmitd dicant^fe Benedidinos effe ? Et hagc quidem Guillelmi- 
ta Augufliniano. CumqueHenriquezpro domo luapluraa Viro 
quaereret,annon etiam,liquidem Benedi6binam profiterentur 
Regulam , aliquo pa^bo ad Ciftercienfes fpe(5larent ? Subjecit 
ille: imo vcro Nos Patrem hahemm S.Guillelmum Ducem Aquitani^; 
^avum ^ Legisljtorem S. Bernardum. Hilaris eo refponso Henri- 
quezius nofter MiiTale atque Breviarium a Priore Guillelmita fibi 
inafifertionis argumentum exhibita infpexit, quae deprehendit 
Ciftercienfium efie , ipfumque Guillelmitarum habitum alium 
omnino non effe quam Ciftercienfium , tunicam fcilicet albam , 
fcapulare Sc caputium nigrum. TumHenriqueum familiariiis 
affatusGuillelmita: ut Wf/,inquit, nosfervamm vejlram regulam-, 
^ fequimur ^ quantum in nohis eH^ injiitutum vejlrum^^ eisdem njohi- 
fcume^remonijs iitimur^offici^. Non potuit majora pro domo & 
fententia fua expe^tare Chryfoftomus, quijam do(5biorcon- 
Ilanter deinceps afiTeruit, Guillelmitas pertinere adBernardum 
6c Ciftercium. Similia nobis recitent pro fe Optimi Patres Au- 
guftiniani , & haud gravate totum ipfis cedemus noftrum Cifter- 
cienfemGuiIlelmum,GuilIeImique Eremitas filios. 

De ORDINE GILBERTINORUM minor, imoveriiis, 
nulla eft controverfia,iIIumCiftercii propaginem atque furcu- 
lum fuilfe , affirmantibusidManriqueo in Laurea Evangelica , 
Henriqueo in Fafciculo , & Miraeo in Monafticis Originibus. Et 
quidem Gilbertus ipfe Familiae Parens olim Bernardi in Clara 
Valle difcipulus&Monachus fuit, ficque deinde Angliae fuae da- 
turus novi Ordinis honores , vix aliquid a Bernardo , Clara Valle , 
atque Ciftercio alienum & difForme meditari atque moliri po- 
tuit. Id ipfum etiam ab obitu Viri San(5li publico cultu teflati 
Gilbertini , qui.unis veluti honoribus Divos Bernardum&Gil- 
bertumpraecipuos Congregationis fuse Antefignanos & Duces 
eximie femper profecuti funt, quafi Gilbertus Pater coli non 

N 2 vellec 



52 Cillertij bis Tertij 

vellet absque Bernardo Socio imo Magiftro , atque inde femper 
meminiflent Gilberti filii, fe ex Ciftercio veluti primo fonte 
prodiifle. 

ORDINI MONTIS VIRGINIS nuncupatoprimaini- 
tiain Apulia dedit B:GLIILLELMIIS Vercellis e progenie no- 
biIioriundus,qui priusquam nova Sbbole eflet Ciftercium au- 
^t^fht <^urus,lorica feirea fiipra nudam camem indutusCompoftel- 
ordo cnca Jam primum , ac fubinde etiam Palaeftinam de vo tiflimus Cultor 
il^p*'" vifitavit. ReduxfandimoniavitaBatque prodigijs illuftris ora- 
culo coelitiis admonitus ad pedem Montis Virgiliani , quem olim 
PoetarumillefplendorVirgilius domicilio felix incola nobilita- 
verat)modicatugurioIa,prima veluti novaeCongregarionis ru- 
dimenta fub Ciftercienfium ftatutis pofuit. Tacebo ob angu- 
ftiaspaginaede Guillelmo alia omnia, facinus duntaxat unum, 
heroicumillud quidem, &Iongepulcherrimum tacere fineGu- 
illelmi&Ciftercii injuria non aufim, quod in Fajchuli fui Libro 
a. dift: 14. c. 2. in ferie vitaBmemorat Henriqueus nofter. Rogeri- 
nsSiciliaeRex Virum San<5lum pro dignitate egregiarum virtu- 
tumpr^cipuisprofequebatur honoribus, quibus ofFenlaatque 
indignatamulierculaqu^dam forma & fcelere infamis Guillel- 
mi fan^bimonias maculam hypocryfeos impudenri lingva affi-i- 
cavitapud Regem, auda<f^er Regi pollicita, proxima nofte o- 
ftenfuram fe, quo loco eflet Gmllelmi fandlitas. Data igitur 
acceptaquefponfionelub no(9tem furrive inCellulamViriDEI 
penetravit , nutu geftuque caftum &ferr6 armatum illud pe(5lus 
impudicis ignibus emollitura. Sed deprehenso hofte&peri- 
culo egregius Heros incendia incendiis fuffocaturus , vicinos 
carbones,quos in foco habuerat,in Ie6tulum adornavit, fupra 
quosvelutiplumasmoxincubans Scortum ad facinus jam lon- 
ge &ipfe adfpeciem audacior folicitavit. Veni,inquit, mon- 
ftrum ! cuba hic mecum , non in alio ego ftrato tecum lafciviam, 
quam in his ipfis ignibus : Neque tu , lupa , alias plumas tuo fce- 
lere mereris, quam haec ipfa incendia: Veni Scortum,cuba,6c 
pecca ; aut ^i hic cubare te terreat , terreat & peccare. Suavius, 
mehercle,me mulcentipfihiignes,quamquiin tuis pr^cordijs 
turpiffime ardent. Difcede obfcoene titio ! non tangea, non ac- 
eedes m:e, jam aliis ardeo incendiis, qu2e Superi in me fuccende- 

runt. 



TITLILUS III. 53 



runt. J ! monftrum , brevi cubabis in haud diffimiii ied:ulo vo- 
racibusgehennasflammis asternum uftuandal Sed ftetitilla pa- 
vens ac tremens abforpta horrorerpe61:acuIi,6c damnato mox 
immanifacrilegio, quo fe polluere decreverat, longe alia de fe 
ftatuit,atquefubprimum diluculum longe fandliora deGuillel- 
mo Regi fuggeffit , quam Rex forte a Scorto expe6i:averat. Non 
diupoftuteffugeret Sceleri fuo deftinata inferm incendia, Ve- 
nuCix in Clauftrum Virginum fe abdidit, atque ibi non prius poe- 
nitentiam claufit quam vitam. E praeliis tandem & vidtoriis ad 
proemia&ibraviaVirSandlusabiit Anno 1141. eetms fuse Anno 
57. Atque hae quidem familiae primiti^ Ciftercii fub Bernardo 
ccepere. 

Sed aliquantum forte mirabilius eft, Ordinem GRANDI- 
MONTENSEM anteBernardumatqueetiamante Ciftercium 
anniso^bodecimmundo cxortum, deinceps cum Ciftercienii- 
bus leges habuilfe communes. Congregationis Author STE- 
PHANUS VirSandus,6cilluftriloco apud Arvernos Italise po- 
pulos natus. Aquitania Galliarum Provincia novae proli quas- cofpith^s 
fit^e cunae inMonte , quem /Mwetitm dixere incolae , ubi Angelum o do ah- 
non exltalia , fed de Coelo illapfum in Stephano fpe6fcavit Gallie. 
Socii Stephani fimul & focii novcc famili^e , cui primum ab obitu 
PatrisSan6tiinditumdivinitusnomen,cumnimirLim filii orbati 
Patre titulationibus preffi Sedem ac locum juberentur mutare 
caeleftioracuI6,terfubMifiarumSoIemniis admoniti: In Gr.mdi 
Monte, XnGr^ndi Monte. InGrandiMonte. Erat is Mons MuretO 
vicinus, igitur afportatis fecum exuviis Patris San6bi ad locum 
praeoftenfum digreffi a novis fedibus nuncupati funt deinceps 
Grandi-Montenfes. Quod autem Ciftercii legibus vixerint Fra- 
tres de Grandi Monte ex Jacobo Vitriaco Cardinali recenfet 
Henriqueus in Fafciculo. Lib. 2. dift: 1 1 . c. 4. 

Diverfis porro aetatibus reliquse per Orbem natse familiae,qua2 
Matrem quae Cunas agnofcant in Ciftercio. FLORENSIS in 
primisinCalabria Inftitutore B: JOACHIMO Abbate, cogno- 
meto PROPHETA , qui ad majora anhelans An. 1 1 ^o.aCifterciO' 
digrefilis,fundat6 nov6Coenobi6,cui nomen a Flore FlorefiCon,-. ^""^f^^^* 
gregationiprimainitiadedit. Superadditaeantiquis Ciftercien- o4r<.- 
lium obfervantiis a Joachimo novae qusedam , propagataque re-/;^'^"' ^"^ 

O cens 



54 Ciftercij bis Tertij 



cens nata familiaPontificum Bullis & Regum munificentia per 
Italiam, au(3;ainfuperhonoribus, ut Ccenobium de Fl&re^Kegum Ski- 
lU CapelU diceretur , & Abbates Capellam Kegum. Unum in nova 
Congregatione minus placuifie video Manriqueo noflro , quod 
fcilicet k reliquo Ciflercii Corpore divifa Sedi Apoftolicaj im* 
mediate fubjici voluerit, primo pr^fertim faeculo, cum omnia 
adhuc vigerent in Ciftercio. Rediere tamen Florenfes veluti 
pollliminio ad Fontem ad Ciftercium, poflquamnimirum pri- 
mus ille fervor&FIoris flos per Commendarum aeftum marci- 
dusdecidiffet,quasfiturideinceps refrigeria & nova incremen- 
ta aFonte Matre. De Joachimo Fundatore id obiter notandum 
exifbimo, injuriosViroSan6toe{fe,quideillius fama&vita mi- 
nus re6be hodie fentiunt. Erraverit fane in Libro , quem de fan- 
^tiflTimas Trinitatis myfterio contra Magiftrum Sententiarunj: 
fcripfit;Sed meminerint ,hominem fuifle, qui errare potuerit. 
Erravitquod folent homines,& nonnunquam homines do6ti: 
correxit errorem, quod folent Sandi; Mox enim ut per Cen* 
fores didiciflTet, fefe errafl^e , retra&avit fcripto divulgata dogma- 
ta. Et nunquid etiam Auguftinus Dodlorum ille Sol in libris 
quos retra6bationum vocat, publice Orbiliterario confeflTus eftj 
fe erraflfe , aut faltem errare potuiffe , jamque minus probare quse 
antea fenferit ; Nunquid tamen per hoc aliquid Auguftini de- 
trac^umautSandimoniae aut fcientiae? Nihi fane horum. Fe- 
cit quod homo , 6c infuper quod Do6bor , quod Sandlus , erravit^ . 
6c correxit. Nec aliter Joachimus nofter , praefertim cum Con- 
ciliiLateranenfis Patres Librum & dogma Joachimi duntaxat 
fefe damnare profefli fint , non Joachimum Libri Authorem. 
Etprofe6b6fiemoribu8do(StrinamSan(Sfci penfare voluerint in- 
tempeftiviCenfores, deprehendent Joachimum San(5bimonia 
&rigore vitaenilminusmeruiflTe quam reprehenfionem, nilma- 
gis (ju^m laudem atqueexiftimationem. Cum enim adhuc late- 
retintramaternavifcera, angelumhabuit futurae fu® fan(5bimo- 
niaenon vanumEncomiaften,qui Matrinunciavit, enixuram fe 
prolem,qu^Coeli & Divorum coetus eflfet au(5bura. Et implc- 
vitpuer JoachimusmoxCoelide fe pronunciataOracuIa, fupra 
«tatem ingenio pollens, & bonitate morum futurae fandlimo- 
niae egregie praeludens. Perluftrata fubinde Palaeftina in folitu- 
diiiem fecefeicubi aliquamdiu moratus ctim per occultos mo- 

tus 



TITULUS III. 55 



tus fentiret, fe aDEO vocari in Ecclefi^e 8c proximi obrequia , Si- 
ciliamingrefTusmunusEcclefiaftisinteranimarum non modica 
lucrapubliceexercuit. lis ftudiis occupatum Ciftercienfis fa- 
milia ad fe Virum traxit , futurum Ordinis illuftre fidus. Cnrati^ 
//«CifterciiDomusinSiciliaprasaliis Joachimo placuit, ubi af- 
fumpta facra veftenondiupoft Prior, ac tandem Abbas inftitu- 
tus eft, invitus quidem,&: nonnifi Epifcopi, & vicinorum Ab- 
batumrogatuac propemodum imperio ad acceptandos hono- 
res compulfus; quos tamen mox iterum dimifit , atque Cafae-Ma- 
riumdigrefiTusdivinarumliterarum ftudiis & eximiis lucubratio- 
nibusfetotum dedit,Summis Pontificibus Lucid^Urban^^dcCk- 
wtf»;^ Joachimum per literas ad confcribendos facros Commen- 
tarios impigre ftimulantibus. Neque ille minus fecit,quamPon- 
tificesoptaverint, quod manifeftum fit ex pr^ecIarisVoIumini- 
bus , quorum non paucalonga ferie recenfet Henriquez in Fafci- 
culo Lib, 2. dift: 1 3. c. 3. Alio infuper dono caelitus dat6 ubique 
terrarum celebrabatur fama Joachimi , quod fcilicet polleret 
SpirituProphetic6,qu6infignidon6 ipfi novum nomen accre- 
vit , diiSbusque eft paffim Toachim Prophefa. Illud inter omnia Viri 
San<5li Prophetica oracula celcbre prorsiis eft & eximium , quod 
DivosPatriarchasDow/«/V///»&Fr^»r//f//wquadraginta annis ci- 
tius,antequamnofciinmundo coepiflent, praenunciarit ventu- 
ros;quodqemirabiIiuseft, utrumque SanAum^in fuo quemq; 
habitu,qualeraoIimeflentgeftaturi,tamapte fermone expref- 
fit , ut Piaores Venetiis in S. Marci Bafilica in Ecclefiae parietibus 
fecundtimrevelatasper Joachimum ideas Dominicum & Fran- 
cifcum&huncpofterioremquidemcum Sacris ftigmatibus ad 
vivum pinxerint,cumtamen fub id tempus neuter Sandus ea 
velfomni^rit,quae Joachimus de utroque efiet vaticinatus.Cla- 
des quoque triumphosque Ecclefiae Sacer Vatespr^cinuit,& 
praefertim celebrem illam ad Naupa£tum vidboriam, quse inci- 
dit in Annum 1571. quatuor fere ab obitu Joachimi retroadlis 
feculis in fuis illisCommentariis, quos in Apocalypfin fcripfit, 
quosque Lucio III. Pontifici Maximo dedicavit, non obfcure 
prasvidit praedixitque , ut obfervant Eruditi. Inftituta Florenii 
Congregatione vivam fe Monachis Regulam exhibuit , nil ab 
ipfisexigens,quod ipfepr£evi6exempI6 prius in fe non probaf- 
fet. Sed in jejunijs forte aliquid amplius aufus , quam potuerint 

O 2 ctete^ 



56 CillertijbisTertij 



casteri,alternisduntaxatdiebusvid;um fumpfit, quiinQuadraT 
gefimaalius nonfuit, quampanis &aqua. Verum non vacat his 
diutiiis immorari , illud notaffe fufficiat , Virum Sand:um ab obi- 
tufu2ESan6titatistefleshabuifre,qui mentiri vixpoflunt, mira- 
cula nimirum a quibusconfundi debeant, qui de Joachimo con- 
trarium fentiunt. 

CONGREGATIONIS.qu^ VALLIS CAULIUMnun- 
cupatur, primordia fuccinif^e referenda funt ex Jacobo deVi- 
triacoCardinali,quiinH//?:ocaW:cap.i7.hisverbis ea recenfet: 
cxph hici Xn Epifcopatu Lingonenjifmt quidam Fratres Monachi DEO amMes^ ^ 
1L7, """ valdiReligioJi^ qui de Falle Caulium nominantur, Hi Cifiercienfis Ordi- 
m injiituta , 'viBu ^ <vefiitu ,* ^ Divinis officijs ^ in omnihm alijs di^ 
Jiri/^i ^ diligenter objervant, A pr^cipuo Con^regationis Canohio ,, 
quod reliquse Domus tanquam Caput & Matrem refpiciunt, for- 
tita pariter novaFamilia nomen de Valle Caulium, Confirmatam 
ab Innocentio III. Anno 1 207. afferit Manriqueus ad hunc afiom 
cap.j^. De primo Congregationis Au(5tore nihil notatum inve- 
nio ; nifi forte Congregatio Vallii Scholarium , cujus exordia ex 
Chronico Belgico ad eadem tempora referuntur, eadem eflet 
cum Vallis G///////»2,cum Authoresutramque natam afHrment in 
DiciecefiLingonenfi,fic enim (quod quidem ego pronunciare 
nonaudeo, cumvideamipfumhichgerere atque dubitare Man- 
riqueum) Authoresnov^FamiliaeecitatoChronico effent?^/7-; 
lelmnsAnglicm^dc FraterKichardm de ikf^rdo. Noftra vix intereft» 
h^ctamfcrupulose expIorare,dummod6 Congregationis ori-^ 
ginem&Ieges, atque Pontiffcem Summum teneamus,qui Iri-' 
ftitutumhoc adCiftercii normam confirmaverit. Henriqueus" 
infuoMenoIogio ad 20. Augufti afferit^hodiedum fupereffe in 
GalliisOrdinem Vallis Caulium, atque Regulam, Conftitutio/ 
nes , modum pfallendi , & habitum Ciftercienfium retinere. 

ORDO IMMACULATiE CONCEPTIONIS BrMA- 

RliE fubCifterciiinftitutisFundatus eft apudHifpanos a B:BE- 

ATRICE Virgine Nobilifsima,& ob formse venuftatem per o- 

mnem Hifpaniam celeberrima , circa Annum reparatas falutis 

l"^fcmgfeM^9' CujusSan6ta2 Virginismeminiffe debebimus alibiTit: ig. 

gatto.An» Prim^ Beatricis Sorores fumpt^ e Monafterio Ciftercienfi Di^i 

""^^* Dominid de Silos in ui'be Toletana. Ijoaocentius VIII. Pontifex 

Maxi- 



TITULUS III. 57 

Maximus novam Ciftercii progeniem confirmavit diplomatC:» 
quod cum in Mari per obortam tempeftatem periiilet, Virgo 
Sanda precibus fuis no vas mari , no vas aqui s leges pofitura, tam 
diufupplexDEUM, Coelitesque inclamavit->quousqueLiteras 
Pontificias falvas omnino e Scrinio , veluti e pelago ingenti fane 
prodigio extraxerit. Placuifle Numini & Virgini novam Fami- 
liam,novosquefub Virginisimmaculatse prasfiSio titUios,abun- 
depatet e literis confirmationis divino prodigio fervatis&red- 
ditis. 

Inter omnes tamen Ciftercii Congregationes vix uUa illu^ 
ftrior, quam HISPANICA fub TITULO S:BERNARDI,qu2e 
Anno I425.ideft,antetriaferef2eculain Monte Sion prope To- 
letumnata magnis incrementis ad hanc ufquenoftram ^tatem 
progrelfaeft^Ciftercienfisnominis Columna&SoI. Congre- 
gationis Auaor B:M ARTINUS de VARGAS Vir monaftico 
zelo 6c Magno Bernardo plenus , qui jam olim Ciftercien fem Or- 
dinem profeflus in P!i:ira Aragoni^ Coenobio , ciim videret per ^ ^^^ 
Abbates Commendatarios avitam Ciftercii gloriam & regul^e ««'^m-*? 
obfervantiam eorundem feu ignavia, feu avaritia penitus pro- 
culcariacpelfumdari^utpraecipitium ruinamqe tam illuftrisFa- 
miliae pr^everteret novus Ciftercii Atlas, impetrata a Romano 
Pontifice facultate cum Sociorum manipulo ad Alontem Sim lo- 
cumToIetan^Urbivicinum,acfub idtempus adhuc incultum 
& folitarium digrelfus , redivivam primsevi Ciftercii ideam fuas 
exhibuit Hifpanis. Plurimiim h«c Reformationis primordia 
promovere Reges Caftellae , cedentes juri quod habebant in Ab- 
batumeIedionibus,inijsfciIicetCoenobiis,e quibus Monachi 
convolare velient fub Martini vexilla. Igitur ciim noftri fub 
Commendisingemifcentes confpicerent , fe pofie nunc tandeni 
eIabietamdunscompedibus,rurfus4ue intcgre fe fibi nunc re- 
ftitui,gratulatiHirpani2efu2e,qu6ddeincepscum Gallia difper- 
tiri polfet primitivi Ciftercii gloriam ac fplendorem, magnis ani- 
mis ac agminibus fandtiffimam Reformationem amplexi fnnt. 
FamaMartiniomnemHifpaniam impleverat,ut vulgo iummis 
laudibus recommendareturViri fanditas , cui fimilem nunquam 
vidiflent Hifpani. HenriqueusEjusdem Congregationisalum- 
nusin V^cknli LtkiJifi: 14. c. i. modicis his verbis primitias ri- 
goris Martini 6c novae Famili^ exp^efsit : Vejiitm crat vilis^wBm 

P herbA 



tio Anm 

l*2S' . 



58 .___^ CiHerdjbisTeiti) ^ 

herb^camportm ^)ilentmm contimmm^ Oratio jycquciitijjima. AdJi- 
dit Martinus veluti pro iigno diilindlivo nov^ milid^e a rc> 
liquo Ciflercio Cingulum ex lana candida, ciim alioquin Cilb-r- 
cienfes aliinigrum geftent. Expun6ia Commendarum pcite, 
ne ultra quovismodo contagio poflet afflare Familiam , cofidicas 
legesprseiervativ^ contra morbi pericula, abolitaque commu- 
niomnium confenfu Abbatum perpetuitas,6cordinati Abbatcs 
Triennales^utvelficaCiftercio prohiberecur Procerum ambi- 
tio 5 qui deinceps negligerent ambire Sedes & Fafligia , e qiiibus 
mox iterum abire ac defcendere debeant. Neque Congre.f^a- 
tionis Superiori, quem Generakm Reformaiorem vocant, looglor 
inmunere mora, quam triennium: Ejus Sedes eil Coenobium 
i'4//6?^-/W^KMJfP^/^y?o/«inVeteriCaftelIa,ubi<&CapitulaGe- 
neralia fingulis trienniis celebrantur. Florct hodie j florebitq; 
femperViris San^liflBmis&Do^iiflrimis h^cReformatio,ubi o- 
mnifoIIicitudineidcurantomnes,utcommuni atque indiflbki-. 
bili nexu fibi invicem coh^reant , liter^ & virtutes. Digniili- 
ni^ effent leges , quibus Magni illi Viri cum t anta animorum har- 
monia gubernantur, ut his paginis pretium darent; at quia hic 
multuseflenon poflum, Viros monftro, Henriqueum in Fafci- 
culo,&Manriqueum in Appendice Annalium fuorum, ubi eas,- 
aliaque huc ipeftantia fufius leget , qui volet. 

Sed etiam Gallia Commendarum morbo diu laboravit , ne* 

iSl/T^^lue aliis remediis profligari malum potuit, quam quibus oliiu 

^mAnnc Hifpaniaufa elfc. JOANNES BARRERIUS Virin Gallia illu- 

'^^'^' ftris primam manum operi admovit : Is recommendationepa- 

rentum titulum vitulumq; a Rege obtinuit in Monafterio Fulli- 

enfiin Aquitania,cujusinprimaadhuc adolefcentia conftitutus, 

eft AbbasCommendatarius. Titulusifte quafi importunusmo- 

nitor peflus primum juvenis, ac deinde etiam Viri jugiter in- 

quietaverat. Et quia infuper divinis igniculis valide ureretur 

Barrerius ( fuo ingenuo non malus , dignus plane qui Fullium pra^ 

aliiscommendaret)opusdivinumaggreflus eft per Gallias ani- 

mo & zelo , quo olim Martinus apud Hifpanos. Afllimpto igi- 

tur Ciftercienfium habitu dc inftituto, quafiturpe eflet, alios 

velleemendarefineproprio exemplo, jun6bisque fociis,qui di- 

Finitus ad hoc fuerant praeordinati , coQtra Comixiendas , Qc vi- 



TITU LUS m. S9 

taDMonafticaelaxamenta ingences ludias&pr^eliajamreligiorus, 
c Commendatario , Abbas fufcepit. Primitias Reformacionis 
coepta^ Anno 1 577. in f «toyiCcenobio, unde6c Cmmeg^iyo' ve- 
lutiaCapite&Fonte dida deinceps eft FULIENSIS. F^hn^ 
Famili^ authoritate Apoilolica Gmerdis idem qui <5c Audlor dc 
Reformator B: Barrerius , primicivi Ciftercii rigoris, ac primo- 
rumPatrumzelotes ac ^mulator egregius. Primis Alumnis per 
Barrenum h^e di^lata^ dataeque leges: ut Primo quidem perpe-;!toW'7. 
tu6abftinerentacarnibu3,ovis, pitcibus, vino, oleo, fale. Se- ^^°^^^ 
cundoutadrefedionem accefliiri humi coniiderent iicu poeni- 
tentium, fublato omni meniarum ufu. Tertio uc perpetuam 
crurum, pedum ac Capitis intra Coenobii claufuram fervarent; 
nuditatem. Quarto uc nonniii nudag tabulas fme ullo ftramen- 
to dormientes incumberent. Mitto aufteritates alias ; quas ta-> 
men Viri fandiiTimi nulla coadione , nuUo metu aut terrore 
compuIii,fed hilares omnino, atque ea prorsiis alacritate, qud 
alii in res fuaves & deliciofas irruunt , ad ungvem quam regidiiTi- 
me obiervabant,froen6initiper atque Imperio a Barrerio Patre 
indies cohibendi ,ne fervore Spiritus majora auderent. Mirum 
eft,tantumrigorempercompIura Galiias Monafteria propagari 
potuiife , hodieque non modo fupereife , fed (Sc florere Fulienles, 
ObiitBarreriusrevelationibus dc miraculis illuftrisRomae A.nno 
fsBCuIari 1600. in Jubilaei Univerlalis Solemniis, Vir utriusque 
EccIeiiasMilitantis fcilicet&Triumphantis jubilo atque plaufu 
tonge digniisuims. 

Atque hi func rivuli, quiNuminis & Virginis inRuxu in Ec- 
clefise Catholica^ decus 5c obfequium e Ciftercio proiiiierint. 
Audio quidem etiam hodie in Galliis eximie celebrari Ordinis 
iioftri Coenobium de U Trappa , quod omnes reliquas Familias 
rigorevitasvinceredicitur;IedquousquepIeniusinftrudiisnon 
fuero de Trappa certum nihil pronuncio. Credo egoTrap- 
penfes nullam novam Familiam conftituere, qu£e a Fulienfi di^ 
verfafit ,fedTrappameife furculum Fulienfis Congregationis, 
quilangvcntemfort^ aliquantum vigorem novo zelo an^marit, 
& refumpto veluti fpiritu pra3 alijs Goenobiisrursum vivaciiis re- 
floruerit. Eanamqueipfa,feuferceadem,qu2eaudivi deTrap- 
pa,etiamIegideFulIi05ade6 utTrappenfiura mores&rigores 

P2 ex 



6o Gftercij bis Tertij 



exprimitiisFullii veluti ex Originali tranfumpti efTe videaatur. 
Corrigi taraen ego in his opto , fi erro. Interea Ciftercio Ma- 
tri foecundiffimffi quam devotiffime applaudo , quod etiam poft 
annos Sexcentos, quaatate aliae MatresfteriIefcunt,non ceflet 
foecundari&parturire, fed nova femperprolejfcEccIeflam» 
Coelum quam plurimiim augeat ! 



CISTERCIUM MATER 

E Ciflernk 

Non tam Nomen traxit , qxiamfacundaatem. 

Prodigium! 

Gftercii Genealogia in aquis fcripta eft, 

Nec tamen cum aquis dilapfa 

Adhuc hodie integra legitur 

In Ciflerna & Fonte -, 

Duplicato prodigi6> 

Ciim edax vetuftas genefes faxis&rupibus infculptas 

Abrafit, 

Genealogiae Ciflercii aqim infcriptae 

Pepercit! 

Garriunt adhuc hodie rinjtdi i Ciflercio egrefli 

Aiatrem Fontem ! 

Haud diffimiles Matri, 

Nifi quod illi currant^ 

H4cflet: 

lltrobique tamen aqudperennes funt, 

Et cum decurrunt , & cum flant : 

Neque defluxu abfumptae 

Neque ftatione corruptae. 

Sexcentiamii ingentes alveos ficcavere, 

Parvulm Ciftercii Fons 

Commendis diminutm^ 

lempeflatibus turbidm 

Pen- 



TITULUS III. 6i 



Penfionihm vexatm 

riHYimh denique •probatm calamitatibm 

Adhttcfiat^ adhucjlnit! 

Stat in Matre,flttit in rivnlis. 

Pfofundum eft hoc fflnigma in fonte! 

Non caperem ego cumPhilofopho 

Hunc perennemFontis parvi flttxum ^inflttxttm^ 

Nifi Moyfes ille aquarum Ftlim 

Ea indubie fcripfifiet de Ciftercii rivulis, 

Qu£B fcripfit de primis Orbisconditi aquis, 

Congregationes aquartim appellatas ejfe 

Audite vos Cifiercii rivttli 

Eftis Congregationes aquarum 

Natae in Fonte^mtx in aquis! 

Habetis communem venam cum MARIA» 

Prima veftra origo non unum Mare^ 

SedMARIAeft. 

NttUm Bernardm , 

NuIIa quantumvis milleBernardi labia 

Exhattrient , exugent hoc Pelagm 

Quod immenfum DEUM compleftitur. 

Fluent anni & fascula, 

FIuentfsBCulorum revolutionesFamilias Ciflercia 

Iterum iterumque, quomodo h.a&.QnuS', Bistertia^ 

Velips6nomineto%?/f felices ac profperiE, 

Et femper Marianls aqtm plenus erit Ufiercii Fons > 

Nequedeficietifte, 

Neque deficient ill«. 

MARIA 

De Vino olim (olicita in Nttptiis ^ 

HoJpes-,nonAlater^ 

QuidmdcaqtfasOflercio providebit 

Alater ^non Hojpesi" 

Virginis ubera^vifcera^ brachia 

Otnales erunt, 

Quibus Virgo in Fontcm , e Fonte in rivulos 

n E Ri- 



J«mn,:> 



Cillercij bis Tertij 



E Rivulis rursum una cumFonte 
Rivulisque in iinum fuum velutiMare 
Seipram reforbeat ! 
IterivuJi! 
Sub A4am MJRJJzmfpicm 
Fcecundl-)peremes , FelJces ! 
Ite,&: dulci murmure populis garrite 
Dulcifsimos Vhginh in Cijlercium 
Illapfm! 




TITO 



m C63.) m 






^f^'"!?' 






TITULUSIV. 

CISTERCIENSIUM 

PROPAGATOR 

MELLIFLUUS 

BERNARDUS. 




ERNARDUS 1 Coelitibus , Viatoribus, & qui m 
flamtnispiacularibusgemunt,amabilifsimumTri- 
ryllabon!Histribusnatus,histribus datus Bernar- 
dus,in Civem,Ducem,Patronum,ada2quavit au- 

_^._.^j guftam menfuram pulcherrimiTrifyllabi. Si lite- 

rasinhoclKiryllabonumeres,noveminvemes,tot utique Mu- 




64 CillertijbisTertij 

fas quotliteras,qua(i(&:liter^,&rchoIae,&Muia3 noviim fibi in 
BernardoformaverintApoIlinem. NataleBernardifolumFow- 
to^inBurgundiadi6tum aFontibus Gaftellum, nobile Parentis 
fuidomiciIium,liquid6hauddubiepr<jeragi6, ex ijs Fontibus na- 
fcinonPotuifTenifi fontem,cui olim Salvator e vulnere rofeas; 
VirgoMateremammillis ladleas, facundia flylusque mellifluas 
undas afpergerent , affunderentque.Bernardi Progenitores Tf- 
Jcelinm Pater & Aleidh Mater illuftribus apud Burgundiones orti 
FamiliisiVsitercComitibmC^Jfeliioner.Jjbm^yiatQr e nobili Safrenjt* 
um profapia^utQxGvilMmo Paradino Authore Burgundo<&fido 
Ad Anmm: tradlt Manrlqueus. Sunt quidem e Noftratibus , qui ambosPa- 
«.M-«i>.r. renteslaudabiliinBernardumpietatealtius fubvehant, Tefceli- 
numinterDucumBurgundi^, atque hodie interRegun\Galliae 
propinquos, Aleidem inter Regum Lufitaniae Confangvineos; 
athoc magis pium,magis decorum ac plaufibile quam certum 
€xiftimatManriqueus,licetinterim eam opinionem fuis nixam 
principiis neque oppugnet neque expugnet , fed pr^cise quse 
certa funt amplexetur, incerta relinquat. Neque mukum la- 
l3orandum,calamisvepugnandum eft,utBernardum participa- 
tionefangvinis interReges feu Duces reponamus, qui virtute> 
magifteri6, imperi6 etiam fuper Reges fuit. Quod fi tam fan- 
gvinequamvirtute penfanda fit nobiiitas, extra controverfiam 
eft,BernardumnoftrumfuififeNobilifsimitm,queminterimhic 
inter llluftrifsimos Comitum Cafteilionenfium Filios aut Nepo- 
tes retulifle fuflSciat. Quod ideo noto, ut fe errare memine- 
rintilli,quidum hodie audiunt Bernardum nuncupari de ¥onta' 
«/V,exiftimantidefireGentilitiumFamilia2 pr^edicatum , id nam- 
que duntaxat nomen domicilii eft , ubi natus educatusque Bern- 
ardus,nonutiquenomenprofapi^ a qua reftius compellandus 
erit Bernardus e Comitihm de Ca/iellionc. Quanquam exiftimem , 
nequepofl"eofi^endiBernardum,firecepto jam hodie ftyl6 dica- 
tur, de Fontanis^ pr^fertim cum ea nuncupatione San(3:i Dodto- 
ris cunas ,Paternos Lares, nataleque folum novis honoribus cu- 
mulent clientes optimi. Fontanis itaque nafcitur Bernardus 
Ann6 reparat^e faiutis 1091. exllluftribus piisque Parentibus, 
quos laudabimus Titul6 fubfequente. Nativitatem ejus pr^- 
cefsit vifio divinitus oftenfa Matri praegnanti in fomno , qua 
Bernardulusadhucintra materna vifcera clauliis fub catelli pul- 

cher- 



'TITULUS IV. 65 



cherrimi-,canc]idi,in dorfo fubrufi atque latrantis imagine Ma- 
tremvehementerterruit. Seddidicit illae Viro Religiofo gran- 
de vifionis myfterium ingenti perfufa gaudio^ non monftrum 
fepbirituram^verumoptimiCatulirefe Futuram Matrem, qui in 
hofles RdQi mordax pro HcclefiaDEI magnos editurus fit latra- 
tus 5 6c gratia lingvag medicinalis , qualis canum eiTe folet , multos 
curaturus fit animarum langvores. Sic Sandli naici folent prae- 
eunte Coelo , praeferenteque vifiones quafi faces , quibus morta- 
lium animi tum illuminati tum accenfi eos iplos dignofcant a- 
mentqiTe,quosDEUSvelinuterofibi fuique Ecclens deleg?- , 
rit aut Cuftodes ; aut Vindices. Septe proles pi enti-sima Pai^ns 
Aleidisgenuit,mafculos fex,foeminaunam; fed m uiioBeinardo 
pene totahaefit amore,votis, folicitudine : refiquoi pafia pro mo- 
re illius fseculi miIiti£E armisque accingi, folum Bernardum lite- 
ris, ftudiis ,DEO adhucdum interbrachia fuapraenfantemmam- 
millas deilinaverat. Solebat pia Matrona, iit de illa referunc 
Gu/!kImifs3cAL^nusScnptorQS vitx Bernardi, proles dum enixa 
effet , propriis manibus in Ecclefia oHcrre DEO,ut iUx olim duni 
auditara2eiTent,quidMatereginet,veiIent efic, quod Mater a- 
ptaverat. CumfoIoBernardoaliquidfupmfcemmam fupra ma- 
trem aufa , eundem veluci novum Samuelem divinis obfequiis irt 
perpetuumconceptovotomancipavitrquaficertaforet, fe una 
cumla(5lepia h^c defideria in tenera pueruli labia ac prsecordia 
transfudifle,futurumqueBernardum fibi iitMatri olim tam ob- 
fequentem , ut probaturus fit ea, quas Mater promifcrit , qua^ vo- 
verit. Et fanepromicabant exparvulo vultu fpes magna^., quaS 
hauddubieMateroraculifibifaCliconfcialonge meliiis notave- 
rat , quam Bern.trdm Ealernenfts^y qui de Ia6lente Bernardo hi£C 
fcribit: De AUtrktttcroexiertint cum iHo indicia honitatis ^Jdcies grMio-^^p^yr^^^^^^^^ 
fa^njultmplKabiiis ^ ocu]i cohtmbini y infiins nondumf<ins lin^Vit^Jari «D/- i>i>-'' vnx 
dchatnrgr.itiaj4maceepta. iEgrotaverat aliquando puerulusBern- 
ardus^adquemingreffa ellmulierfiiperftitioio carmine mitiga- 
tura capitis dolores*: at ille pefsimarn niedicinam lupra ipfum 
morbum averfatus in impetu Spiritus de le^fti^lo fe proripienS 
dum fugit lacrilegum pharmacum , valens lcetusque morbum fu* 
giTe fentit : Prasfago miraculo , quanto o!im ia moi bos , Strigeg^ 
larvas ,da2mones imperio praspollchit. Septenni Bernardo Na- 
tivicas Chrilli oftenfa ell , virio rnagna ^ delicioia» Vifionifi 

R thea» 



66 Ciftercij bis Tertij 



theatrum , Ecclefiffi Caftellionenfis ; tempus ,Dominic^ Nativi- 

tatisfacratifsimanox. ParabanturomnesadVigiliarumfolem- 

nia,jufliisetiam,reupotius,quiajam fponte volebat, permiiTus 

cumcaeteris vigilare Bernardus, teneros interim affeAus ador- 

nabatinfafcias, quibus fvavifsimum Pufionem exciperet: Mo- 

dica brachia jamjam explicabat in parvulos nafcentis DEI am- 

plexus.-SoIamora accufabatur, quodprastermorem horaOfH- 

ciinodurniprotraheretur. Mos ifte elb amantium, ut cito ad- 

efle velint , quod cupiunt, quod amant,indignantes tempori, 

qu6dfufpendat,qu6dteneatcupida brachia, ne amat^ rei am- 

" plexibus mox involvantur. Cadebant interim pucruli palpebrce 

feudefideri6,feu langvoregravesindulcem foporem, dormie- 

batque Bernardus, fed plura, fed auguftiora vidit dormiens quo- 

visvigilante. Repraefentabanturdormientie^demcunarum de- 

liciae, quas olim vidit rupes Bethiehemitica, Cunae, panoi, fa- 

fcise,Mater,Nutritius, Coeleftes Genii,& fuper omnia Pufio 

candidus 6c rubicundos totidem fcenis in mille afFeGus unius 

pueruUamoresimpIicabant. Tenuitamabilifsimihujus fpedla- 

cuIiideaBernardimontem, quoad vixit, crediditque deinceps 

Ipe^baculi tempuseamipfamhoramfuiffe,quanatusoIim mun- 

do fuerat Salvator. Et hx f unt illas vifionum primitiae , quibus 

Bernardus ad fublimesecftafes & raptus parabatur: hsec prima 

fcaturigo,unde melleusilleftylidulcorin Bernardi Iingvam,ca- 

lamumqueprofluxit, quemomnibus deinde voluminibusinftil- 

Aimu hi lavit : p raecipue tamen m his , ^u^ ad illud pertinent Sacramentum , fcili- 

v,tA.(a£.i.^^^^ Nativitatis Dominicae, ^ fenfm ei profundior ^ ^ fermo copio- 

fior, Quam primum per «tatem licuit , miftiis eft a Matre Caftil- 

lionem , erudiendus literis , ubi tunc erat , ut habet Manriqueus, 

Burgundiae ftudium nobilifsimum. Et quia erat ingenio prom- 

GuM. in pto ac docili, brevi fuperavit fpes & vota Matris,/« literarum flu- 

vita.u. diofupra dtatem , ^pr^ omnibm co/ttaneisfuis profictens. Propendebat 

"'^■'' tamenponderequodam gratiae formatricis, indolisque bonita- 

temagisiniacrasquamprofanasliteras: Unde,feu calumnia leu 

error fit,graviter caftigandi funt ii, qui hodie Bernardum ultra 

Rhetoremvixfapuiffeafferunt. Appellavit Innocentius 111. (ia 

ColIe6la, quam Honori Melliflui Parentis ipfe compofuit)Bern- 

ardum boAorem £^rfg/ww ,qualemvix dixiflet, fi merum purum- 

queRhetoreminBeinardo agnovifTet, Laudandus eorum ze- 

luSjk 



TITIILUS IV. 67 



lus, Iabor,ingeniumefl-,quinuperpublicistypis ac applaufibus 
Bernardum vindicaruntTheologum: ijs omnibus in Germania 
noftra(quantum quidem fcio) facem pr^tulifTe videtur Reve- 
rendillimusacAmplifrimusDominusAlbericusBurghoffAbbas 
deNo va-CelJa in inFeriori Lufatia, S. Theologiae Dodor, in fuo 
Bernardolheologo fub Auguftiffimi C^iaris LEOPOLDI aurpiciis 
publicato. Accedit audioritas graviffimi Viri Manriquei etiam 
inHiflorianunquamnonTheologi,qui Tomo i. ad ^^nmm 1 105. 
c.2.affirmat, Bernardumquemadmodum&aliis fcientijs , iic6c 
principijs Theologicis imbutum fuilTe Caftillione, ftudio Bur- 
gundiae publicoac Celebri. Et licet pafTim credatur , habuifie 
Theologiam potius infuram , quamacquilitam, cuiBernardus 
ipi^ liio iilo feflivo joco adflipulari videri poflet, fe iaa quae fciret, 
didici^^Qinter qmrcm ^ fagos'^ Id tamen, ut bene notatManri- 
queus,ad incrementa potius Theologise.quam ejusdem imda 
referendum efl. Literis' fociavit virtutes Bernardus , ne Cie fo- 
lae eflent,qu^ folaeflare vix poflfent. Longum nimis foret,re. 
cenfere omnes,cumnulla ex ijs illi defuerit,quae (blent ornare 
adolefcentes. UnaresvidebaturefleBernardo obnoxia, fbrma 
elegans,vultus blandus, & focii forte moribus non oer omnia 
probi&fimiles. Tentatainde Juvenis caflitas, & lick non vi- 
61a, indifcriminetamen, utvincipotuerit,iiimpudicatelaaliud 
quam Bernardi pedus tetigiflent. Injedla efl aliquando in ja- 
centis ledulum puella nuda , fuo illo impuro, quo ardebat in- 
cendio datura plumis prunas, quibus Bernardus confiagraret : 
unafugapropinquisflammisdebuerit feu potuerit elabi carcifTi- 
mus adolefcens; jacuit tamen, & ne inhumanus effet erga no- 
vam Ie£tuli hofpitam , am omnipace ^fikntiopartm illi kltuif^qium 
occupaverat ; cejjn ; ^S in latm alterum fe convertit , atque dormivit. Re- 
tufisprimisjaculis fucceffere fortiora,flimuli,preces,blanditis; 
Veriam cum i!la , inBernardo non inveniret carnem&fangvi- 
nem,fed lapidem faxumque immobile, metu ac flupore pene 
obriguit,6cquod antea debuerat,erubuit, furgensque auiugit. 
In hoc pra^lio Bernardus fomno ac filentio hoflem devicerat , 
quem in fubfequenti proflraturus efl vigilia ac clamore. Conti- 
git Bernardum una cum fociis hofpitari apud Marronam, quae 
apud Authores nomen non habet , nifi quod ei Bernardus infa me 
interlatronesdedit. Captaefl,qua5 capi voluit, illaqueari de(i- 

R 2 ^e^a^ 



Gtnh. Vn. 



6S Cillercij bis Tertij 



deravit elegantia vuItusfuavilTimi aclolefcentis, &non aliter his 
vinculis exolvi decrevit , nifi per nodturnum fcelus. Pr^para.- 
tus Bernardo led:ulus feorfim mollior , pretiofior , tanquam e fo* 
ciishonoratiofi, ledfci interimusquead profundas tenebras fur- , 
tiviignesutfolum & dormientem, & impotentem efFugere fe- 
, curiiis opprimerent imnrovrfa incendia. Ad quietem compofi- 
tis finguiis, fola vigilabat quae fola amabat: atque u^: improbas . 
fpesfuasilleipfereilingveret,qui illas innocentiiume accende- 
rat, le6fculumBernardi, ipfumque Bernardum aggreHa elU aufa 
non petere, fed exigere , fed extorquere , quod cailus adole^ 
fcens fuper vitam pretiofius femper habuit. Armatse preces e* 
rant,6clupampr^fenspra2daexafperaverat,utferocireu Amor 
quiferox,ctiamBernardometuendus erat, quem vicit ac fuga- 
vit, dum clamando terruit: Latrones^ Latmm! Fatali latronum 
vocabulo excita familia , caeterique Bernardi focii per doinum 
vagi infeilis latronibus jam furcaSjfunera^mortes^minabantur; 
fedfubmuliebrilarva h^rentes neque Diogenes ipfe in medio 
Sole deprehendiflTet. Solus Bernardus larvatum latronem di- 
gnoverat , quem tamen prodere ea no£te noluit, fed terrere. 
Quaefitisper omne diverforium latronibus, <3c deprehenso ne- 
mine finguli {t^^ recollegere ad Ie(5tuIos, etiam infelix hofpita 
ad fuum rediit; Sed quia mulier irrequietum malum quiefcere 
feunonpotuit,feu non voluit, per no6lurnas tenebras audaci- 
or ad Bernardile6bulum importuna rediit. Ckimavit in terapo- 
reBernardus, adefie latrones lairones! fugit illa , haud ignara» 
illa vocefe peti,fe notari, & fimul corkn alijs indignari vifa, fi- 
mul compati, quod per intcmpellivos feu latrones feu clamo* 
res gratilTimis hofpitibus fomnus interturbaretur. Quaefitus 
rursus latro , at mini me in vent us. Mille diras imprecati latroni- 
busturbatihofpitesad ftratum redeunt: at infelix mulier tertia 
ufque ad pr^meditatum facinus regreflTa, & tertio repulfa, ne 
tandem latroni larva detraheretur , tentare deftitit , quem vince- 
re non potuit. Pofterd die dum iter agerent , interpellatus a So- 
ciisBernardus,qua2naminromnia,autquinamlatrones eum to- 
ties fuperiore no6fce infeftarint ? Quibus ille : Verdciter aderat latro ^ 
iJLiin ~ ^ ^^^^^ cafiitatem hofpita nitebatur anferre^ irreparahilem thefaimtm, 
^"'^ Adeo Bernardus pro latrone , pro hofte habuit , qu^ Virginitati 
fuae aufa eflTet infidiari. In fe quoque folit us feipfum ar mare anim- 

adver- 



TITULUS IV. 69 



adverfionibusreveriffimis,fi vifuslibiforfan vel in minimo deli- 
quilTe. Salutaverat dumtranfiiiTetcumrociisquasdam^&quia 
forte&alii, fic&Bernardus in afpe<^u unius morofius hasfillet, 
licetinterim illajiiorofitas in folis oculis (leterit, atque ibi extia- 
^afit; animum vero Bernardi nullatenus momorderit; rigidus 
tamen in fe Vindex non folos oculos damnavit ad eluendum 
hoc qualecunque crimen, fed fe totum: Unde in propinquum 
ftagnumgelidisaquishorridumcollotenusfe immerfit,6c eouf- 
que ibi fubftitit , quoufque friCTore pene obrigiierit. Erant ca- 
ftiilimo Juveni exinde fufpe(^a omnia, ne forte alicubi infidiae 
laterent, quibus incautus involveretur. Ex eo metu natum eft 
fubinde mundi blandientis faftidium , contemptus , ac demum 
fuga,qua fola difcrimina omnia uno velut\ i£tu prsecide^entur. 
Fugae , feu potius convcrfionis focii Fratres germani , confangvi- 
nei,familiaresnumer6triginta, quos inter milites, literati, no- 
biIes,&quodmirabilius, conjugati. UnusGerardusfraterjam 
milesper prodigia erat compellendus : germani reliqui dedere 
manus vifa Matrc , quae nuper defunfiba fingulis fada fpedabilis , 
propofitafiliorumimpenselaudavit monuitque omnesBernar- 
dum fequi Ciftercium. Afpera haud dubi^ imperia , petere Ci- 
ftercium,cujU3velfoI6nomine terrebantur ha6tenus;at quia k 
Coelo, a Matre profe^ta , ampledlenda ab omnibus. Urgebac 
interea Bernardus tardantes , firmabat fuii fpcnte currentes, 
evocabatnovosnov6squeinChriftimilitiaSodales:& licet ple- 
risque ipfe astate efiet imbecillior, tolerahatur tamen ab omni- 
bus, imo amabatur veluti Pater,Dux, Magifter. Srupebanc 
namque omnes attoniti, atqne fufpiciebant in adolefcente Bern- 
ardonovum S lulum, qui pr^dicationis feuanimonia feu fvavita- 
teformaretomnium animos ad fui Coelique arbitrium & obfe- 
quium. JuvathicaudireGuillelmumdc Bernardo privato apud 
focios,&publicoinUrbispiateis Ecclefiafte eleganter loquen- 
tcm: Jamqueeo pnblici S pri^oatim prddicmte AUtrcsjiiios abjconde- 1,1^,^^^^^ 
bant ^uxores detinebant m.iritos ^ amrci amicos averteb.^ntj quia voci ejiU 
Spiritmfanclm tjnt^d.ihat ^ocem 'virtutis^ ut vix alUpils al/quem tene- 
ret ajfedm. KxxCzo f )ciorum numero creicenteque ufque ad tri* 
ginta,non ftatim petitu n Ciftercium,ne imoetu dicerentur ele- 
gifle rigqrem , qui forte aliquando difplicere poiret. Sex integ- 
ris menfibus jada Cuftellione novae converfationis exordia in 

S dt>mo^ 



70 ^ CillertijbisTertiJ 



domo,qu2BSociiscoiiimunis,exterospme omnes arcebat. Ibi 
vitam qu«E Ibper homines eflet , inter medios homines aufpicati 
nafcentis Eccleiia^ primordia eo vivacius repra^fentabant, quo 
amplius novae Societatis erat cor unum 6c anima una. Anno 
igitur h Naco Salvatore 1113. a fundata Domo Ciltercienfi 15., 
dum Bernardu3 annum ageret fecundum fupra vigefimumNo- 
bilifsinium Sociorum agmene Caflellione prorupit, ac mundi 
illecebfis, opibus, amicis,Conjugibus, liberis fapremiim vale- 
re.juisis tantofervors tantozelo Ciftercium evolavit, ut non ad 
Cruces,adlu(3:as, dc ardua qUseque, verum ad laureolas ac tri- 
umphos properare finguli viderentur. Tam numerofam prd- 
lem^tamnobilemutaudiit, utvidit accedere fuoCiftercioSte- 
phanus Pater, fcla tiis totus d iffluens DEUM Coeli benedicebat ;. 
cadentibusqne pras gaudio lachrymis filiorum in paternos am- 
plexusruentiumcoIiairrigabat,qu6dfciIicetjam hi ipfi advenil^ 
fent, qui nupero oraculo Ciftercio promifsi novellam Planta* 
tionem ad Pofteros eflent tr ansmiflur i. Anguftior domus era t, 
quamquae pofletjam totcapere: quare placuit de Vetcranis fe- 
ligere duodecim , quibus datus BeYtrandm in Abbatem Vir do(3:rf- 
na&zelo exiraius,ad condendam Fhmitatem primam Ciftercii 
filiam. Mirum eft, in tanto Juvenum , Nobiliumque numero 
nonfuififenifi unum&alterum, qui a coeptoretrogrefsi defece-' 
rint,proutidipfumBernardo adhucdum CaftillionecumSocii^ 
degenti per vifionem oftenfum eft, quorum nimirum vitio fir- 
marentur caeteri in ftatione. Primus quidem minori culpa re- 



fih> 



filiit,priusquamSocii Ciftercium migrarent: alter turpiori fuga 

dTyrocinioelapfuspcenammifer circumtulit,quoad vixit. ndi 

ego^ fcribitGuillelmusAbbas, eum mfecuiopo/iedva^um^^ profu^ 

gum afacie Dominificuti Cain , hominem miferabilii confuponii , projeBum 

^ cognatis ^ amicisi dc licet inopia & aegritudine prefliisClaramVal- 

lemtandemredierit,in poenam tamen transgrefsionis non obiiP 

intiis fjcnt frater ^ domefticm ^fedforh mifericoraiam poftuUns ^ Jicufi 

pauper ^ mendicm. Non maculat hic naevus neque Bernardum 

neque Ciftercium , quin potius utrique pretium addic ac venera- 

tionem. Audiendus hac in re Reverendifsimus nofter Angelus 

AmultUohfervatum video^ ab illo die ufque in prafens tempm vix tmum 

fi^- ** aliquem Ciftcrcienfem ingreffitm Ordinem , rediijfe ad ficuhim , qui non in 

fAculo tnijerandm , ahje^hsqttefifAin hac vifa apoftaji^ p(xnai litaP» Non 

arma^ 






^ TI TULIIS W __7i 

arrr-aretfeNumenipruni contra deiercores Cillercii, nifi ama- 
retCillerciam : ita mrniiiim DEUS pro Ordinibus zelat,quos 
amaf. Sed non licet nobis ioagius cum transfuga a Bernardo 
recedere,adlineam redeundnm eil. 

MagnisiatereapafsibusBernardasad faftigium virtutis elu- 
6babatur, Sc ne fors languerc poffet, pro horario veluti calcari, 
ac incitamento libi ipfi ifthasc verba recitabat: EeYnarde Bertiar- 
deadquid venifii? In mortificandis fenfibus fuit affiduus ac inge- 
niofus,ijsdemdeinceps nonaliterufurus,nifind oificia pietaiis. 
Venerant aliquando amici, Bernardum, hoc eil, fuas itlas deli- 
cias inCiftercio vifitaturi, juffus ad eos exireSandlus Movicius 
liberaliorfortafsisincolloquionon prius fe iingva deliquilfe de- 
prehendit, qpam dum caftigantem Altifsimimanum dc Jens per- 
fenfit , quae interna illa folatia &mella illa, quibus anima inter am- 
pIexusdile<3:iamabiliterfoletdiffluere,Bernardo fubtraxin. Ex- 
pavit timoratus adolefcens ad juftam Numinis caftigationeni, 
& quia hanc poenam haud dubie poenitudine 6c lachrymis abo- 
iendam noverat, poft viginti quinque dierum plandus dc lamen- 
ta amiilam gratiam aegre recuperavit. Atque ne deinceps tam 
divinaBreicTifpendiumpatipoilet^diftavit auribus novas leges, 
ut , fiquidem lingva & aures mutuisauxiiiis & feu vitiis feu virtu- 
tibus cohaererent , auresque fsep^ virus quod hauriunt 5 transfun- 
derent in lingvam , e« ftupis paterentur fefe obfti ui. Qu^ col- 
loquendipraxisdeindeBernardo fuitperqu^mfamiliaris, ut vo- 
catusadamicorumleu faecularium colloquia,prius non exiret, 
donec auribus ftupas injecilfet , futurus utique novus Achilles , (i 
qu^ forte Sirenes fefe fuis auribus aufse fuerint ingercre. Neque 
auribus dantaxat,fed (Screliquis fenfibiis hanc ncceiritatem five 
legemindixerat, utad fcnfualiapen^cefiarenterfcquod eront: 
Videns qtiippe nonvidehat ^audiens non audiehat^ nihil fapicbai grtflanti-^ ^^ 
niix aliquid fenfu aliqno corporfi fentlehat. Et quia animum ad diy i- r;M < 
na 6e caeleftia pene per fingula momenta evolantem fenfus lequi 
nonpoterantallegatiprefsiq; idolis ccrporeis, indignatus Bern- 
arduseorundemimpotentiae, quafi hxc culpa eliet, in poenam 
quod eifent, quod efie debebant, eos domi ar^tiiTima claude- 
bat cuftodia ne perillecebras corporum evagantes focium ani- 
mum fecum traherent in illicita. Anno integro commoratus 
iaCellaNovitiorumdum inde eprederetur, ignorabat, qualis- 

S 2, aani 



r 



72 ______ Ciflertij bis Tertij 



namineaefTetteftadoreupavimentumfuperius. Fuerant in ca- 
pite Ecclefiae feneftras tres, Bernardus veluti eas nunqn.am feu 
vidiflet , feu numerafTet ■> unam tantum efle arbitrabatur. Haec 
ci fenfuum cuftodia&caftigatio in Tyrocinio, qus ei cum an- 
nis&:fervorecrevit,utquosprimum caftigaverat, eos tandem 
reddidcrit quodammodo emortuos:indeeft,qu6dper complu- 
res omnino dies fangvinem crudum per errorem fibi oblatum 
probutyro manducarit, oleumbiberit^aquamefteratus^&plu- 
ra ^a his fimilia. Eques nliq nando vifitaverat Venerabilem Gui- 
donemMagna2Carthufi<sPriorem:h«rebantomnesinVirifua- 
Vifsimi angelicis moribus , folus equus cuiPater Sandius infede- 
rat , &pretioiius forte equi ftramentum oculos animosque quo- 
rundam ofFenderant : primiim igitur admiratio deinde murmur , 
acpenefcandalumortumeftinterCarthufienfes in Bernardum 
ac Ciftercium alioquin propenfifsimos. Diluit omnia verbo k 
Guidoneinterrogatu3Bernardus,fimuI&:ipfe miratus ftramen- 
tum,petensqueabaliis, qualenam illud efietpfe utique per to- 
tumiUuditeraClaraVallein Carthufiam ufqueid omnino neq; 
vidiflfe, neque nofie fand:iffime proteftatus: non equum, non 
ftramentum fuum efie , fed Avunculi fui, Monachi cujusdam 
Cluniacenfis. Erubuit Vir magnus, 8c rubore ille fuo praematu- 
ramfuamfuorumquecenfuramquafi ferula correxit , quod fci- 
licetprimo intuitu aufifuifientvidereaccorrigere, quasBernar- 
dus tanto viarum tradlu minime viderit. Ita nimirum fenfim 
fenfus omnes formarat ad unius fpiritus imperium , ut fuo ill6 
pondere, quo alioquin aggravant , non praepedirent animam 
cuntem in lublimia. 

His feveris legibus fenfus , feverioribus fenfualitatem ipfam 
coercebat. Cruentaflagella,&plurima cufpide ferreum hor- 
renscingulumeiequuleiinftar erant6ccataftae, quibus eo acer- 
bioriquodiuturniorimartyrio torqtferet carnem, tam hic foci- 
am tribulationum , quam ibi fociam confolationum. Parfimo- 
jiia vi<9:us fuit prorsiis admirabili, quafi jam puderet hominem 
£ffe,&alimentis vefci,quod folent&hruta. .Naufeabat cibum 
antequam fumeret , & (umptum omnino crudum per os regere- 
bat,utrumq;interau(5^ifsimosdolores: indenat^ Bernardo per- 
enjaescojatraefcasquerimonise, Cbi fcilicet Gibum tormentum 

cife-. 



TITULUS IV. 73» 



elTe, feque ad eum iumendum accedere quafi ad tormentum 
Tormendcaufam affignat Alanus duplicem JtGmachi defcdtm fj' ^^^,.^^ 
n}ffcerimcornfptmem:utrumq\iQmt\im non ex naturaevitio, fed «?.«» 
exanimiexcelli ac virtutis imperio, ut in carne infirma fpiritus « 
e(rete6validior,<&ad ardua quasque expeditior. Nil tamen ^ 
Bernardo per corporis aegritudinem detradtum eO: communi- 
buslaboribu3:or^^<«f/?^«^,ait Alanus: dte riQ^hqhr^ doiiec genna cjm ^,.^-^^ 
irffirmata ^ jejtinio^ ^pedes ejm a Ubore inflati corpm fufthure non pof <^- "• 
fent, Neque mitius per Bernardum in fomnum a6ium ePc; Vires 
namque quas inedia extenuarat , vigiliis pene attrivit,«y/^/7rf«i it/^»«. 
nltra hitmanampojfihilitatem : acerbiiTime queri folitus , nuilius tem- 
porisja(5luramtame(redeplorandam,quam eam qu^ per fom- 
numfit: Cibum rcilicet&fomnum duo efle gravifsima tributa, 
quas corpori pendi debeant necefsitate non voluptate. Non 
capiebanthosBernardi aphorismos quosCasIum ei diiSbaverat, 
CarnalesMedici,profundadefixi admiratione, homine ^grum 
ac viribiisprope exhauftum fine pharmacis, quaeBernarduscon- 
ftanter averfabatur, tanta audere,& tanta,oc quidem tam diu 
poife. Eleganter Alanus, quiinBernardi intima penetraverat: 
tjuis mflra , inquit , Atate quanlumvis robufii corpori^ , ^ accurat^ vaiefH- ^« ^''^* 
dinii-ytanta aliquandofecit^quanta i^e moribundm ^ Lmgvidm ad ho* '^ 
norem DEJ^ ^ Sandji Ecclefu utilitatem^ Acutioriacperfpicaciori 
oculoBernardi afiiidlionesintuitus Alexander lil. aliquid digni- 
usini]Iisdeprehendit,quodforte Alanus non viderit; eas nam- 
que in Bulla Canonizationis laureola Martyrij coronat, atque 
Bernardum tot fiagellis cruentum, tot jejunijs langvidum, tot 
vigiliis exhauflumMartyrem vocat, ea voce qu^ ialli non pot 
fit. Quod fi fors illhoc Bernardi martyrium mitius leviusve 
videri quibusdam poisit prelfuris , catallis , rogis . gladijs , quibus 
trucidatiMartyresSan6l;i,idutique verum elfe exiftimo,fi fpe- 
£teturdoIorumintenfio,qu3e tamen intenfio per integros qua- 
draginta annos,quibus in religioneBernardus vixit, abunde & 
propemoduminimmenfum fuppleri potuit temporis tam mo- 
rofi duratione : prascipue cum Berndus, iit loquitur Alanus,/?/* Jyj^^w 
rittenerA nimh&' deiicat^ complexionii^ adeoque fenfationis magiS ''"'" 
acutas ac penetrativae. Non fufficiet fortalfe omnibus dixilfe 
Bernardum complexionis tenerse, nifi curiosa pietate fuis ex- 
preflUmcoloribushictotumBernardum videant. Non tango 

T inte^ 



i4i>. iC^ 



74 Ciftercij bis Tertij 



interna, non magnum ilium 8c Gasli capacem animum , quo ple- 
numBernardiCorpuSjEccIefia, Orbis.-IIlam pulcherrimasmen- 
tisfimetriam,&internaanimae lineamenta,quas fiio digito ex- 
♦ prefsit formatrix gratia in Bernardo , folus Angelus pingat , noil 
obtufus ifte & teter calamus. Externse tanttim quaedam lineas 
hic petendas funt & expeftandse , quas vix melitis dabimus >, 
quam ex AUm Bcrnardi coaetaneo , qui ut gra tiam vultui exter- 
no, coloribusque pretium adderet , principium linese ducit ab 
internis:Ti?///^fr^^(fcribitilIe)/«/mor^ ejm homwis pulchritudo^ itt 
AUnm in tvidenttbm quibmdam indicijsforas erumperet , & de mmulo intern^pn^ 
Vrt^f^. s, ritatii ^gratite perfitjm homo quoque exteriorvideretur. Corpm omne 
tenuijjimum , ^Jinecarnihm erat. Ipfa eti^m JubtiliJJima cutk in getfis 
modicirubensi illdnimirilm^ quidquid caloris ineratnatmalis^^fjiduit 
meditatio , ^ftudiumfacrdcompundfionis attraxerat. dijaries exjlavo 
colorabatur ^ eandido^barbafubruffa^circajinem vit^ejm refperja canis, 
Statura mediocritatis honeJlA-y longitudiriitafnenvicinior apparebat, 

Talis Bernardus ad extra; & meliora atque majora latebant ; 
quae tamen acumine plusquam humano perfpiciensDivusSte- 
phanus Pater Bernardum fuum annUm vixdum agreffiim vigefi- 
mum quartum no vae Coloniae in Claram Vallam deftinand^ An- 
no 1 1 1 5. defignavit Abbatem. Erant qui Bernardo de oblato 
munereprimum plus audebant compati quam gratulari. yEtas 
tenera, verecundianovo muneri minus idonea, & experientia 
in exterioribus pene nulla totidem veluti lingvis obftare vide- 
bantur, ne Bernardus annis junior, viris ftrenuis ac maturis da* 
retur in Abbatem. Ufta fere omnium mens , una vox, non in- 
videre fefe novos Bernardo honores^ fed timere^ fed confule- 
re verecundae Jnvenis tenef itudini : Cum tempore utiq; Berii- 
ardo ventura omnia, etiam majora , Una hac feftinatione Ipes re- 
liquas omuino obrui. Sic feiltiebant homines *, fed fupra homi- 
nes Stephanus , qui aliquid Divinum fpirans,ac in Bernardo pr^- 
fagienseundemadhucJuvenemVifisprastuIit praefecitque. Nu- 
merusnovaeColoniasCIar^-Vallenfis duodenafius,quaIis olidi 
inCoIIegio ApoftoIico,nonfinMatentemyfterio-, ut fcilicet ad 
numeri Apoftoliciconformitatem meminiffent fimul addere fi^ 
miles Apoftolismores, vitanl^ fatidiitatem. Atque ita obtinUit 
mosinprimitivoCifterciOiUt fingulis fundandisCoenobiisple- 

fUmql 



IriTULUSlV. 7§ 



rumque darentur duodecim,totidemVelutiApoftoli, quibus 
fuperadditusdecimus tertius, qui fub Abbatisnomine Ghriflum 
fignaret. Inter duodecim filicSlquosBernatdus a Stephano in 
Claram Vallemdeducendosobtinuerat, erant Bernardi Fratres 
germani, Galdricus avunculus aliique qiios ille non pridem e fe- 
culo in Ciftercium traxerat eorundeffii Dux , mox Pater. Lubet 
hic feu calamo , feu aninio , feu quod meliiis , utroque abeunteni 
eCiftefcio Bernardum fequi in fuam illani tam Charam quam 
Claram Vallem , qua^ fplendorem omfienl jafft tot fasculis exifni^ 
um uni certe praecipU^ debet Bernardo. Nomen ei antiqUituS 
latrociniis horridiim , & a copiofo abfynthid ibi fuccrefcente ama- 
rum , dida vulgo Vallisahfymhiaifs^k melleo & illuftri Incola dein- 
ceps ValltsClara^ qUse vocabuloruni metaoiofphofis jamolim vef^ 
fu rythmico celebrabatUr'. * 

JnVallemCUr.m-yVailmWnvertit arhdr^ 
Sita eft Clara-Valiis in Comitatu Campaniae inDioecefi Lingo-= 
nenfi , modico ab Alba Fluvio intervallo. Ejus Fundatio pluri- 
mum promota & au6fca per TheobaldUni pieUtiffimUm Gam- 
panise Comitem. Injurius Bernardo forem , fu^que Valli Cha- 
rtnTimag , fi paUculas lineas ex AlafiD liaec noh tranfcfiberehi^ 
quibus ille primorum Clara - Valiefifium vitle f igof em , mo- 
rumque fan<5bimoniam prefse & accurate delineat t Ibiigitur (fcri- 
bit illede Clafa-Valle) in loco horroris ^ vafl^folitudinis confederune .._ 
Viri illi virtutis^ fa^uri dejpelunc^ latromm iemplum DEl^domum 4^. 
orationis, Ubifmpliciter aliqUanto tempore DEOjermerunt in pauper- 
tate Spiritus^infame ^ jiti^infrigore ^ nuditdte^ invigilijs multis. PuU 
mentariafoepius exfolijs fag i cOnficiebantUr. Fanii inflar prophetici illi- 
ut ex hordeO^mdiO-y ^ 'vicia erat , ita ut aliquando reiigiofm Vir qui- 
damappofitumfibiin hofl^itid ubertir^n plorans cQm ajportaverit quafipr6 
miracuh omnibm ofiendendum , quddindeviverefd homines , ^ tales ho)ni^ 
fies, Et inff a cap. 9. Erat tunc temporis videie Clar^-VaUis aureaficulas 
ciim Viri virtutis olim divites injdcuh ^ honordti -, inpaupertate Chr/fi 
ghriantes^ EcclefiamDElplantarent infang^vine fiS-, in Ubore ^ ^rum- 
nis^infame^fiti^ infrigore ^ nuditatd^ ©* dngufltjs multis^fandf^ illi 
Valli illam quam poftea habuitpr^payantesfufficientiam&pdcem. Erat 
ternerequafinoms ccelos in terra ^i^ antiijiuorum jEgyptiorum Manacho- 
rum Patrumnoftrorum antiquasfemitas ^^ in eis recentid San^orum n)e- 
ftigia. Haec Alanus dePrimis Clara-Vallenfibus; Uec minora di- 

Tsa tef^ 



7^ %>., Ciflercij bis Tertij 



AdMfium. 



cerepotuitdeBernardoipfca quo omnisiiJa Clara-Yallenfmm;^ 
fan^litas veluti e fonte profluxit. 

Fatigentaliicalamos&prcm, quibusBernardo elogia pan- 
gr.nt, panegyres forment, unum illud pr« mille elogiisplacere 
debet , quod olim d e Bernardo in proverbium , hodie abiit id ad* 
mirationem:[ci\ichtlubalfjsFatr/tmpeccdre non licere^JMb Eern^rda 
n/^cAP. non pojfe, Per alios caftigatam ^^q peccandi libidinem , p er Bern- 
ardum peccandi libertatem. Pene nolentibus , qnod afieric 
Manriqueus,a Bernardo coelum fuiireobtrufum , atque rebelles, 
&confiIijsminusacquiefcentes per miracula debellatos dcbuif- 
feveIlebonum,quodantenoIuerint, impoiita nempe quadam 
beneoperandineceffitate, non fatali iIIa,quaNavatoresHete- 
rodoxi libertatem omnem obftruunt & extinguunt , kd fuavio- 
ri, ac per hodiernam phrafim difcretiori, qua fuus merito ftet 
nianeatquc valor , ac forte tali , quam Divi Aquinatisfequaces 
affignant gratias efficaci. Inde non mirum tot Religioforum 
centuria^ e SolaClara-Valle effe in AIbumBearorumreIatas> 
ciimEernardusHercuIes illeGallicus quotquot mellea fua fva- 
da poft fe in Vallem fuam vocaverat , participio fanditatis velutl 
quodammagnetifmi contad:u ea qua ipfe virtutis femita ad Cae- 
Iitesabiit,omnesunafecumqu6damquafi gratiae urgentispon- 
■dere poft fe feu traxerit feu impulerit.Datum lego Cselitus Bern- 
ardopriviIegium,quod forte praeter Bemardum paucis^ut Di- 
vina rcvclatione per Angelum edifcerec, nullum e tanto Clara- 
Vallenfiumfilioruninumerofore reprobandum, falvandos om- 
nes: Et quia Bernardus de unius duntaxaj: aliquanturn dyfcoli 
falute turbatior h^rere videbatur, intellexit ab Angelo, neque 
eundem excludendum a communi fiiiornm forte ac felicitate : 
Patris meritis fupplendum , quod Filio defuerit. Ingens Coell 
favorieoque pretiofior ac aeftimabilior, quoCongregatioCIa- 
ra-Vallenfiummajor ac numerofior, inqua aliquando fub unius 
Bernardimagifterionumeratifuritreligiofinumerofeptingenti: 
immensopropeBernardi folatio, tot fe fan6tos alere, quot fiii- 
os. Vallisipfaiicetfuotnetnominehumilis ac preffa aliquid fub- 
iimiusultravallesipsosquemontes loqui videbatur, Cceli utiq;^ 
nuncupanda vocabulo. Sand £i Coelum voiuntatum perenni 
concordiaac mutuis amoribus fieftimandum fit, Valiis ifta Cce- 

lum 



[ 



TITULUS IV. 77 



lumdicidebuit; DumnamqueBernardusAnno iig^.innocen- 
tiumll.eGallijs difcedentem in Italiam profecutus pubiicis Ec- 
clefia2acItali«negotijsimpIicaretur,atque in ijs evolvendis ali- 
quantodiutiusquam optaverat,integr6nimirumtrienni6 deti- 
neretur, tanta interim inClara-Valle fervata eft afFe6iuum har- 
monia , ut Bernardus redux primo ftupens, ac fubinde animo 
exultans in terreftre Coelum fefe venire gratuiaretur. Res cer- 
tenonparva,feptingentoshomines trienni6 potuifTe convive- 
re,&nonpotui(removeri paffionibus, litigijs feu diffidiis, ipso 
tanto numero motibus ac coUifionibus plurimum obnoxi6. Au- 
fcultandus cft hic fuis vcrhisArnaiduf, coeleftis hujus harmoniaj 
teftis(ScEncomiaftes:A^//?/7j««/V<f.f,aitille,rfi'i^m«^/t/<?rfjJtf4///?f- ^^ 
rit<itevelduritia^nihilPrioresadv€YSiisjumores de dijjolutione aliqua %icl tib. 
remijjionecaufati funt. Jntcger univerforumjiatM , eoncors Jocietca , ver^ 
unitas^omnes uniusmoris in Domo DEl in pace ^ fandimonia inventi 
funt, Nemo dignior his filijs quamBernardus! & nulli dignio- 
resh6cPatre,quam hiFilij ! Clariffima igitur ex Clara-Vsllenfi- 
umfamacoepere deinceps a Ciftercienfibus Valles impenfius a- 
mari,coli, actandem incoli: Unde pro extruendis reliquis Or^ 
dinis Coenobijs plerumque qujefita concava Vallium, elecSbai 
VallesjUtquasolim Bernardus fuaviffimus ille hofpes fuo inco* 
latufacraverat,ea2apofterisafilijs nonpoffint non amari. Anti- 
quamveritatemforte novusPoeta carmine claufit: 
BernardmVaUeSy Montes Eenedidm amahat^ 
Etindeeft, quod h. Valle hac fua per omnem omnin6 vitam 
avellinequierit,fiveeum fuorum amor tenuerit, five profunda 
animidemifsio,qua fublimes Ecclefiae dignitatcs ab Urbibus ^ 
Populisfibioblatas, ac pene obtrufas modefte femper neglexic 
ac fugit , uni Valli fu^ pofthabens omnia. Certabant fuffragi j3 
Lingonenfes atquc Cathalarincnfis in Ga\\ia.-ijanuenfes femel iterum^ 
que in Italia,ut Bernardum, qu6qu6 modo pofiTent^CIara-Yal. 
lenfibus ereptum adThronum Epilcopalem omnium humeris 
eveherent ; fed nil votis nil precibus efFc^lum eft. Digniora 
DolIicebantury>W/^r«/?^apudLigures,&;iv^f/wfw/<?5 apud GaU 
os,aquibusunusBernarduspia quadam obftinatione defidera- 
3atur,quiArchi-EpifcopaIefolium confcenderet, at hasrentem 
inhumillimaVallefuaVirumDEI nulldemachinag, null^preces» 
nultelachrymasmovere unquam potuere, ut Sponiam Vallem 

II qviam 






78 Ciftertij bis Ter tij 



quam remelafTumpferat, aliquando dimitteret,nova;que fe jun* 
geret» vetere feu repudiata feu dimifsa. Id unum tamen tur* 
babat omnes, quod Bernardus filios, quorum non pauci e Clara- 
Valleatqueereliquo Ciftercio adCathedrasEpifcopales atque 
Archi-Epifcopales, adPurpuram vocabantur,Patern6 imperio 
adigeret,ut, fi nollent, fi fubterfugerent, cogerentur confenti* 
re, efrequequodipfenoIIet,fiIioliaiioquinBernardoPatrifimiI- 
limi^inhocunodifsimiles^nonalio quidej^cillo utique pulcher- 
rimo viti6,nifiqu6dFilije{rent,actenerenturea fequi,quaePa- 
ter jufsifiet. Interim dum toties Bernardus tanta verecundia 
tanta conftantia honoribus oblatis obiifteret, Clara-Vallenfium, 

^Amum feuforteetiamipfius Bernardi precibus motaSedes Apoftolica 

viz.cAf7.utnsqmf^mQ\i\s fcilicet, quam Patri privilegium feu quafi pri- 
vilegium /mpertivit , qu6 Bernardus firmarecur in fua illa Valle 
nullispopiTv^orumftifFragiisindc abftrahendus,nifiipfe veli^t,& 
filii non tenerentur eum inviti dimittere > quem tot importunis 
votis Orbis Chriftiani Infuiae folicitabant. Facinus pulcherri- 
mum ! dc his fasculis rarum ! pri vilegiis fe munire contra honores, 
quos tamen hodie per privilegia ambimus,e6que in Bernardo 
admirabilius,qu6d neque ipfi Pontifices Summi, qui privilegi- 
umdederant, illud infringere, Virumque humillimum quantum^ 
vispermillein Ecclefiam merita dignifsimum ad Infulas dc Ga- 
leros invitum evehere ufpiam voluerint. Noverant fiquidem 

ATtnidm in optime Romani Praefules , quod Bernardim noti magh delelUret TU' 

vita L. z. Ya ^ annultis , qu^^m raflrum ^ftrculm. 

Llna res poterat Bernardum in pun£to honoris reddere de 
ambitionefufpe£tum,qu6dtotiesinEpiftolis fuis fibi videretur 
blandiri , fe unum e millibus efie, qui dignus fit vocari Abbas de 
Clara-Valle'; NampropeomnibusEpiftolishancepigraphen prae- 
fcripfit : Bernardm vocatm Abbas de Clara.Valle. At ver6 credide- 
rim fan(5lifsimum Politicum minime motum deledatumque 
fuiffetituliacnominisfuavitate^ut fe fcriberet Clarifsim^ Vallis 
. Abbatem; fed ut claritatem tituli, qu6 alioquin fi voluiilet, fu- 
perbirepotui(ret,viIiaIiqu6 abjedioque a(Midament6, prorsus 
extenuaret;nihil enim Bernardo in Epiftolis tam frequens,quam 
nomen Abbatisafpergere aliqu6contemptu,quem folitus pro- 
dere per illas formulas ; Bemardm vocafm Abbasde CUra-Valle , modi- 

cum 



TITULUS IV. 79 






cim id c[uod esi : Siqnidpotesi peccatom Oratio : Vrofejjione /Vlofiach-a^con- 
verfationt^peccator ^ (eipfum qnantillm esl : Inutilis fer^m , indignm di^ 
Jpenfatd^ ^c, Neque folius calami fuit iila demifsio , fed magis 
UCique animi quam calami : Vincehat namque jtMimitatem nomnm 
hnmilttascordis ^nec tantumpoterat eum univerfm mundti? erigere^ quan- 1^-"^ J^ 
tum feipfum dejicerefolm. Grande , & magno Bernardo dignum '^h -^ 
clogium ! qui profundifsima humilitate omnem f^culi failuni 
noncalcaremod6aufus,fed altius lupergredi, fed fupervolare: 
Novaartedodbuscludere Populorum Principumque applaufus 
quosViroSan6lointermiracuIaacprodigiaimpendehant,dum 
mediis intermixtus turbis pulcherrima imaginatione iefe feu ab- 
lentem feu fomniantem ratus,accIamatos fibi honores ad fe tan- 
quam abfentem non pertinere; aut ii pertinerent, eos utique 
vana fomnia eile, qu^ fallere homines pofsint 6c ioleant. Pr^ci- 
pu^BacpeneunicseBernardidelicige converfatio cum limplicio- 
ribusiquaregloriari ipfe frequenter folitus, interjummos quosque 
honores ^favorespopulorum^njelfuhUmitm Perfonartim fefe fuajponte 
/>^/viiYf,atqueinter iimplices fe rursus invenire, ac inpropriam re- 
direperfonam, Paneg.yricofuocalamo hanc raram Bernardi hu- 
militatemeleganterprofecutus^/^W^w Bonae-Vailis Abbas has j^^,.^^ 
lineas,totidemveIuc!panegyres Bernardo confecravit: Ego^m- cap.^ 
quit , pr.ii omnihm , qiiantttm in me esi , hoc ftihlimim diico , hoc propenfim 
prddico-)quddci)m ejfet Vas eledionis^ ^nomen Chriffi corar/i Gentihm ^ 
Regihmferret intrepidm ^ct)m ohedirent eiPrincipes mundi^^ad ntttttm 
efuinomni ndtionefiarent Epifcopi: ciim ipjaRomana Ecclefiaftngulart 
privileota ejas venerarettir conftlia , ^ quafi generali Le^atione concefs^ 
fuhjecijfet ei Gentes c^ Rcgna : Ciim etiamfadia cjm ^' ^cerba confirmaren' 
tur miracuih ; nuncpiam exceffit^ fed defefemper htimiliter fenftt , omnium 
judiciofummm^ fuofihijudicio conftitit infimm. HaecArnaldus de 
Bernardo, qui Patris San(5bi humilitati prseclare immifcet, jun- 
gitqueeximiosViriDEIproEccleiialabores5&;datosiaboribus 
favores. 

'Quamvisautemadlnfularum acPurpurae Iionofesne lato 
quidempedeeVallefuamoveripotueritVirhumillimus; ubi ta- 
menadEccleiice emolumentum k Summis Pontiiicibus evoca- 
batur,nulIusBernardo promptior,nuIIus fuerat eo expedition 
Inciderat in Annum 1130. demortuo Honorio fchifma atrox^ 
ImiQcentio II. & Anacleio utroque fe habente pro Summo Ponti iice: 

U2 Eleau^ 



80 CiflertijbisTertij 



Elecflus eo anno fuerat uterque in Caput Ecclef ias , ille a majori 
ac faniori parte Sacri Collegii , hic a minpri numero , fed opibus 
acpotentiapragvaientcac feroci,quam fuffulciebat Fetr^ LconU 
Anacleti Pater inter Romanos nobilifsimus , unde & ipfe Anacle- 
tus antequam Pontificatum invafiffet, Patris noniine di6l:us ut 
Petrus Leonis. Diftradbo in partes Sacro Collegio facile fecic 
reliquum ChriflianumOrbem fadionibus involvere. Stabat 
oro Innocentio juftitia , pro Anacleto potentia atque audacia: 
Nihilpene Innocentio ampIiusRomse tutum, turbatis in Urbe 
omnibus,&Senatu ipfofaventenon tam AnacIeto.quamAna- 
cIetiopibus,acprivatiscommodis. IgiturLirbecefTitacturbis 
Innocentius non juri,quodcumtotiuslIrbis&Orbis applaufu 
Bernardus ille Pontificum Vindex ei effet in Galliis afTerturus. 
Gallia pulfo Ifiocentio&Innocentiae ele^la in afylum : Ludovi- 
coRegiacGalliasdatumutfervarentRomam in Innocentio. In- 
di(9:6 mox ad StampaiQonc\\\6^i:\aQdik\oco6\dixxmStampenfi^ 
Innocentii per Nuncios , Ludovici , Cardinalium.Epifcoporum, 
omnium denique nutudefidcratusatque vocatus unus e Clara- 
ValleBernardus, in quemRex (k univerfi Concilii Patres com- 
promiferant, Ut , cekbratd prius jejunw^ & precihm ad DELlMfiifis.i 
^*»riq. cx etm ( Bernardi ) ore totacaufipenderet , habereturque is pro vero 
i^..™". Pontifice , quem Bernardus ille Numinis Interpres deiignaffet. 
Tremens ac pavidus fanif/bifTimo muneri humeros non fponte 
fua, fedRegisacPatrumauthoritate coarctatus fubjecitBernar- 
dus , ac fevero fcrutinio difcufFis utriusque Eledtionis momentis 
primus nominavit Innocentium legitinium univerf^ Ecclefiae 
Caput. Bernardi oraculum amplexi Patres omnes e Concilio > 
Rex Principesque Innocentium ex Italia navigio per maria in 
Gailias properantem tam fuum quam Summum acclamarunt 
Pontificem. Bernardi ac Concilii fententiam fecutas deinceps 
OrbisChriftianiprovinciaereIiquae,Iicetqua2dam ferius : ingen- 
tiBernardi gIoria,cui datumcaelitus,datum humanitus,Roma- 
naeCathedrsB dare Pontificem. Rogerim Sicili^ Rex^ 6^ GnilleL 
mm /%^^/V^«/.eDuxflimuI6 atqu^ calcari urgendi erant, utSchif- 
maejurarent, inBernardi trophaBis quantumvis poflremi, prae- 
cipuitameniinquibustriumphandis gloriaBernardi cxcrevit in 
immenfum. Guillelmus annis quinqu^ fchifmati contumacifsi- 
meadhaefit,RogeriusajajQisnoyeai; utriusque conyerfio admi- 

rabi- 



TITULLIS IIL si 



rabilis,(edmagisiHaGuillelmi. Ciim enim homo truculentus 
totusin lnnocentium,ejusdemquedientesexiliisatque rapinis 
fureret, contra furentemVir San^us veluti exalperata apicula 
totidemaculeisquot verbis fe armavit, arque dumDux Pidlavi 
moraretur^moxpoftconfecrationem extra Ecclefiam Corpus 
Dominicum fupra patenam tenens ad D ucem prae foribiis Eccle* 
fi2Bpraeflolantemegre(rusvifuminax,Iingva tonans, vultu flam- 
meuseundemhoc tonitru perculit: Rog^vimui te ^jprevifri nosl 
Ecce ad te procejjit Filius Virginis^qui eH C^put /^ Domi;-ms Eccleju^ 
quam tu perfequerif, Adesijudex tuus , in Cuins Nomine omnegemt cnr^ 
njatur ule/iium , terreftrium ^ infernorum. Adest Vindex tuus^ in CuiuS 
mMnus iUa anima tua deiieniet: Nunqmd^ipfum jpernes? Nunqmd^ 
ipftmficttt fervGs Eiuscontemnes^ Non aliud Guillelmo fuit expe* 
diandum fulmen, quo vifcera ejus & intimas anim^e medulks 
ceIerrimepervadentetremenscorruit,&falivasper barbam ac 
mentumfagdedefpumans,profundumqneingemifcens, jamnO' 
vas vitae Sanflioris metamorphofes non verbis fed fignis feu me* 
ditabatur feu jam pollicebatur. Ere£lus ii fuis rursiim concidit 
quoufque Vir DEIt^roftratuni veluti rebellem Numini, pede 
pulfaretjjuberetquefurgere^&DEIaudire fententiam. Made* 
bantinterea praefentium CatholicorumocuIilachrymis,qu'as 
piusmetusgaudio intermixtusdeflillarat^quia fcilicet viderent 
novuminGuillelmoSaulum, qui damnata anteadla vita tot in« 
fandis facinorihus contaminata ^^6C't]\xvdx6 mox fchifmate ex 
uniusBernardiimperiojamtotus penderetjcjus raagifterio for» 
mandus in Yirum alterurn , poenitenti^ rigore ^ ac morum fan6bi. 
monia toto Orbe celeberrimum. Rogerias aliquanto tardiiis^ 
uti pr^tadum, manus .dedit, Anno nimirum 1139. per Bernar- 
dum reconciliatus Innocentio^ poftquani inteliexerat|> i^f/r//»j 
rifmum Virum lingva, ingenio , legum , Canonumque notitia ad* 
moduminfignem, fed Anacleto ac Scliifmati faveatem Bernar* 
di eloquio ac fapientia in publico Romae Confiftorio praeter om- 
neni expedlationem ad Ecclefiae unitatem rediifle. Inter illos 
ipfos dies, quibus Petrus Piranus in tempore refipuit, alter ille 
rctrus Leonii eoufque diftus Anacletus jsgritudine ^ DEO percuf- 
fus, fed fuomet vitio non fanarus, poft triduum miferrim^ quia 
impoenitens& hominem &Pfcudo-Pondficem exuit , commU' 
ni eorum fato , qui feu haerefum fcu Schifmatum Authores & 

X Capi 



82 Ciftertij bis Tertij 

Capita extiieriint. A reliquiis Scfiifmaticorum AnacJeto fub- 
rogatusCar clirialisPresbyterGrfgomi^, di(5i;usab ijsK/cJ/yr, novis 
Bernardi ridoriis ac triumphis vei ipfonomine praslufit. Sine 
lang^tne,rol6ailoqui65 imo fola peneBernardi prasfentia parta 
vidloriaeffc; Vii^torenimfvafu duduque Bernardi ad pedesln- 
nocentiiprovojutusVi6i:oris nomen fimulque Pontificis depo- 
fuit,il!ud cedensEernardo , hoc hmocentio. Vidl:6 jacenteque 
ad Pedes Apoilolicos Vidtore , reliquice Schifmaticorum velutl 
vi^oriseappendicesukrofelnnocentio fubmisere: applauden- 
teinterim llrbe,& Bernardum publicis acclamationibus Audo-^ 
fcm Pacis ac Patrem PatrU devenerante. Atque hic ^ii ille trium- 
phus, de quo Bernardus ipfe in Epillola 147. data ad ? etrum Ciu- 
niacenfem modeflie aufus eft gloriari: Hdcplamglorht mea^^ex^ 
nltanscaput meumEcclefu trtumphml pr^oflenfus quidem jam du- 
dumBernardo ad Stampenfe Concilium properanti, atque de 
reimagnitudine,adcujusdeci(ionemevocabatur plurimum an- 
xio , fed ideo per annos complures dilatus , ut Bernardi merita in 
Ecclefiam forent magis eximia. 

Hsec Bernardus pro Innocentii reftitutione, ac Ecclefias con- 
fervatione Romse ; neque minora in GalUa^Flandria^Getmania^ 
acreliquoOrbe Chriftiano proEjusdem San6be Ecclefias aug- 
mento; Annonamque 1146. hortatu Evgenii III. & Regum 
Principumque rogatumunus ficerrimum praedicandi Crucem 
contra Saracenos e Palseflina ejiciendos in (e fufcepit : Dumque 
primiti^eExpeditionisSacriE ferverent inGallijs, indi6l:us ell, 
Carnoti a Ludovico Rege facer militaris Conventus , ubi de ner- 
vobelli,6cpr£ecipuedeDuce, cujus fupremo imperioparerent 
univerfi , ageretur. Itaque tocius Exercitus •> imo Regis Princi- 
pumquevoxunafuit, qua BernardusDux belli conclamabatur. 
Ai hunc Res rara, 6c forte fine exemplo Baronit calamo firmanda eiiiWud 
in primis ( ait purpuratus Hiftoriographus ) plane mirandnnx^ quod. 
ohftHpefaciet omnes audientes^ dum ^idelicet ibi totim Belli Dux ipje S, 
Bernardm omnitm confenfu deligitttr , c^i Principcm miUtiii agat , cui mi- 
lites omnes , ^ Principes [ubjicerentur, Hoc decretum in ConcHio confenju 
omnium. Turbatus eft quidcm ea elecStione Pater San^cus , atq; 
multa in contrarium caufatus , fe clauftris forte melius,quam Ca- 
ftris fcire praBeffe ,noa Militibus fed Monachis fe datum in Magi- 

ftrum; 



TITULUS IV. 83 



ftruj.n; Praevaluere tamen vota Principum dc Militnmjac pr^e- 
cipue Evgeiiii olim amici, filij , tuncPatris afrenfus, imperia,pre- 
ccs. SubjecitigiturhumerosApoftolicotam oneri,quam ho- 
nori Vir Apoftolicus , propemodum unus ille ea tempeflate Ec- 
clefiasAtlas. PraBdicationeBernardimotusOrbis terrarum,& 
fubtanto Viro, tmto Duce conceptse fpes maximse trahebant, 
exomnigenteingentescopiasvindicand^ a Barbaris Palseflin» 
deflinatas.. SignatiCruceperBernardumRomanorumhnpe- 
rator Conradus , Ludovicus Francia Rex , aliique magno nume- 
ro Principes : Casfar ducenta peditum , feptuaginta Equitum 
millia per Hungariam adduxerat , Exercitum non recuperandae 
duntaxatPal2eltin2e,fedImperioOttomannico funditus diruen- 
do facile fupparem. At vero pulcherrima initia turpifsimo fine 
f^data funt, Emmanuele Grsecorum Imperatore per fraudem 
ac invidiam frumentis admilcente gypfum , unde primum fuc- 
creveremorbi,deinfames,ac tandempoilquam ambo Exerci- 
tus Germanus & Gallus fe conjuxiflent , ismulatione,Ducum di- 
fcordia , qua veluti pelle fan^tum illud foedus infirmatum ener- 
vatiimque eft. Exercitus ambo mutili , fame , difcordia , invi- 
diaconfe<5bireinfe(Sba Oriente excedere compulfi domum pe- 
ne inglorii rediere. Unus interim Bernardus fignum erat, cui 
contradiceretur,illius haud dubie culpa totPrincipes, tot ftre- 
nuos militesperiille,cujus pr^dicatione ac hortatu illi arma fura- 
pferint : Undique gravis illa Populi Hebraei calumnia contra 
BernardumrecuraatquerecodJta: Callideeduxiteos^ ntintetficcret /»^.„j, .^f. 
defcm, Tulitjomnia Vir Sandius animo forti , atque infuper hi- 
iari, quod illis calumniis non petereturDEUS, fed Bernardus. 
AudiendusipfeeftadEvgeniumPontificem haec fcribens: Si ne- ^.^.aHf 
ceffi fnunumfieri Httohm^mdoinnoimuYmmhominum-^qiiaminDEUM ^o4^'^ 
ejje. Bonum mihi ^ftdignetttr me utipro clypeo , Inbens excipio in meden^* 
hentiumlingvMmaledicas-i ^ njenenata fpicuLi hLsphAmorum ^tit non ad 
ipfum perveniant : Non recufo inglorimfieri-^ nt hon irruattir inoloriam 
DEl Haec ille :&modeftius quidem pro fe; at vero Baronim au- 
dentioratquealacriorfuaPurpura fuoque calamo proBernardo 
ftatvindex,dumiIIumTow; 12. Annalium ad Atmum 1146. contra 
calumniasdefenfum,eximiisinfupereIogiis ornat. Nequecoe- 
lumBernardofuodefuit; primonamquerumore infelicis Expe- 
ditionis perGallias fparso Pater San^us multis precibus inter- 



g4 Ciflercij bis Tertij 



CAufridHi pellatuspuero coeco manus ea conditione impofuit, ut fi Ver- 
^"'' bum pra^dicatioiiis , quo ipfe Principes in facrum foedus vocarat» 
•3.t.4. £)£rj^ authorem habuerit, in pubiicum ac perfpicuum tantae 
reiteftimonium ca^co vifuspermanus fuas redderetur. Audiit 
coelum vota gementis Bernardi , ac in confpe^bu omnium ocu- 
Jos pueri aperuit. Praeterea dum adlu Crucis praedicationi Vir 
Sand:usinfifteret, trecentis&ampliusmiraculis refulfit,ut mi- 
rumfit, Bernardo totidemlingvis ac prasconijs quot.prodigijs a 
DEOilluftrato adhucquempiampotuilfeefleper calumnias ieu 
importunum ; feu quod gravius , iniurium. Non tamen ullate- 
nusBernardus,non Milites fuofruftrati aut merito aut voto. Pe- 
tebatur fcilicet Hierofoly ma , non tam illa quae in Oriente, quam 
quae furfum eft. Vita , fangvisque a toc militum miilibus pro Chri- 
fto,profide, pro expiatione peccatorum lubenti animo profu- 
fusVidloribusmelioresHierofoIymas aperuit,quam illas,quas 
^,^j,^p_Saracenis erepturi advenerant : Nempe DEllS C (slo , non tenis Ex^ 
TisiuFitfc.peditiotjeni/nclixerat^ quxrebatqtte miiites aftrislaureatos. Tangit hoc 
^^^«^^'""ipftini Audior vitas Gaufridus : Nec tamen fcribit illeL.^.cap.^. 
ex iUa profe^ione Orientaiis Ecclefia liberari^fed cceiefiii meruit imfieri^ 
^ Utari, Quodft placuit DEO taii occafione plurimorum eripereji non 
OrientaliumcorporaaPaganis^occidentalium animoi a peccatis^ quis att" 
deatdicereiili^ quid feciMi ftc .-= Stet igitur Bernardo fua gloria in- 
concufla^quod fub gemino augufto titulo belkim contra Sarace- 
nosmoveritatquepromoverit;un6quidemperPontificemRo- 
manse Ecclefi^ Iingva,acSacer armoru animorumq; motor,alte« 
ro ver6 perRegesacPrincipes fupremus Belli Dux.Haec Bernar- 
dus aliaque prototiusEccIefiae feuconfervatione feu amplifica* 
tione : Piura pro Regum , Principum, Urbiumque feu concordia, 
feualio quovispubucoemolumento, utnimius foremjfifingu* 
la tangerem. 

Tranfeundum eft ad prodigia , quae quidem in Bernarda 
tam erant numerofa , tam eximia, ut Eminentiinmi BeUatmini 
elogioBernardus fitThaumaturgus incer Sandbos maximusilpfa 
T«w.i.co»-ViriCIariffimi verba haec funt: B. Bernardm plitribm miraculii cU" 
tr.i.*'(.i*yj^lP , qu^m uUm San^orum , qttorum vitajcriptd extant, Nos hic pau- 
cula & magis miranda dabimus ex omnibus. Ac in primis irx 
memoriam revocandifunttresillijquosBeraardus vita fundos 

revQ- 



TITLILIIS IV. 85 



revocavit advicam, numero fcilicetSacro, quem Salvator iple 
totidemolim rafcitansfacraverat. Goeci, claudi, muti, furdi, 
contra6bi,manci;*amentes, langvidi, optata fofpitate per Ber- 
nardumdonati tot ac tanti funt , ut numerum pene fugiant. No- 
tantVirigraves, rarum Bernardi in morbos imperium , quos ni- 
mirum pro arbitrio ac veluti per jocum propulfabat & revcsca- 
bat. Rem experti funt Galdrk mBQmardi avunculus , ac Guillel^ 
»2//^San<5biTheodorici Abbas,uterque perBernardum miracu» 
16 jufrus infirmari, uterque ab eo per miraculum fanatus^ut Bern- 
ardo Authore perfpicuum fit, morbos immiflbs non modo in« 
termiracula, verum etiaminterbeneficiaefie recenfendos. Res 
porr6aBernardobenedid:a£mira virtutenon in corpora dunta* 
xat, fedinfuperinanimos pollebant. Lltriufque fpecimen dan- 
dumefl. BenedixcratPaterSan£l:usinPartibusToIofanis,dum 
inibicontJta Henndanam haerefimefuggellu fulminaret,oblatos Gaup.t.s. 
promoreapopulopanes^ atque in Orthodoxse fidei teflimoni* '*^'^' 
umThaumaturgus Propheta hanc fponfionem fubjunxerat: /« 
hoc-)inciViit-)fiietis^vera ejje^qnx aNobis^f^lfa qiiA ah hmYetrckJnadeH' 
ttir^ji infirmivefiri gufiatis panibm ifiis adeptijtierint fofpitatem. Has* 
rebat Bernardilateri magnus ille Gaufridus CarnotenfiumEpi* 
fcopus, qui metuens fponfioni nimis praefidenti, nimisque ge* 
nerali, eandempauculis, quas fuperaddidit verbis veluti limiti- 
bus quibusdam circumfcripfit: Si bon^ inqnit^fide fnmpferint^fa^ 
fiabitnttir. Non tulit Pater San6lus potentiam DEI claudi ter- 
*ninis,&patilegesaViro tametfi fan6io, fed excelfo animo re- 
ftri(5bionem , conditionemque omnem prsecidens : Non hoc egQ 
dixerim , mt-y fed "ver^ qiti gujiaverint^Janabantur^ ttt proinde njeros no$ 
^ wraces DEl mtncios ejje cognofcant. Divifi difpersique per onv 
nem viciniam panes,fortiti funt pr odigiofos illos eff e(5tus , quos , 
BernardusThaumaturgus prajdixerat:Sanati languentes omnes 
ingenti prorsus numer6 quicunque de illis modicum quid gu- 
Ilaverant. Illud hic eo magis mirandum, quo contra Ilyluni 
patrandimiracula magis infolitum, quod Bernardus/<;/fw mira-^ 
a//or«w, ut vocantTheologi,quam totiesSalvator ^ languenti- 
bus requirere ell folitus, a manducantibus benedi6bos panes 
tamfcrupulose non exegerit. Haec Bernardus virtute benedi- 
£tionisincorpora;majorafortafieeaipsa viitute aufus etiam iii 
^imos. 



86 Cifter cij bis Tertij 



G-,;n.i.u CEREVISIA potionis genusClara-VallenfibLisjamoIim do^ 
f''?.". tnefticum Bernarao pro phikro fuit, quoanimis quorundam 
Nobil-um^ Auchorvitfce Nobilium cohortem militum appellat) illud 
vitae genus inftillaverat , quod illi fumme averfabantur. Vifuri 
Bernardum advenerantin Claram-Vallem non pietads duftu, 
fed^uriolitatis ^ futuri prseda Bernardi eo iJluftrior,qu6 illi e prae* 
cipuaGallise&Lufitanias nobilitate trahebant ftemmata clario^ 
ra. Parabant jam abitum e Valle, & Bernardns feftinantibus 
quafiper jocum felix precatus iter juffit adferrihauftum, quem 
poftquam benedixit,eum dixit haufium anim.irum> Bibere fin- 
guli,metuentes quidem latentis facerrimi philtri efFedbum, fed 
econtra fua quique opinione perfvafi , cerevifia non poffe move- 
ri Nobilium animos, &fi forte etiam moverentur , fe Viros efie, 
quivalerent refiftere invalidis motibus. H^c quidem iili ciira 
biberent , fed longe alia , cum vix fores Monafterii efient egreffi ; 
mutuo namque afpe6tu haerentes, fe teneri, fe retroagi, dum 
linguIifentiunt,finguIiun6veIuticonfenfu, uno confili6 id jam 
volunt, jam defiderant , quod antea damnaverant. RegrefiS 
igitur eademomnino hora,&benedi6ta illa cerevifid nedum in 
ftomacho,mini3sin animodigefta pofitis armis novse fubBern- 
ardoDucemiliti^inOara-Valletyrociniafubiere. Quosinter 
Walterm di€tm deAionteMirabiii^hcPetrm Jlfonfm Alfonfi Lufita- 
niae Regis frater , aliique genere ac virtute utrinque pr^ftantes. 

Non una tamen Clara- Vallis, aut fola Gallia prodigiofam 
kniitBQrmrdimanum ;Italia^Beioium^ Germania^ ac nominatim 
Fapia , Cremona , Medioi.mum , Confiantia , Bjfiea , Francojurtum , 'Tre* 
'virls , Coionia^ Spira , Aquisgramtm , Leodium , Cameracim totidem 
fuereauguftaBernardiThaumaturgi amphitheatra. Siftendum 
5/?/rrfeft,ubidumBernardusab irruente multitudine moleftiffi^ 
mecomprimeretur, Conradus Casfar ut turbas Majeftate arce* 
ret,depofitaImperatoria chlamyde Virum DEI ulnis fuis pera* 
manteramplexuspulcherrimo fpe£tacuI6 e Bafilica afportavit. 
Inpopulofis Civitatibusplerumquefolitus eratobimportunam 
plebisftequentiamefeneftrispopulo impertiri benedi6liotiem. 
Non tacenda hic Medioianenfinm in Bernardum pietas. Redu* 
cemRoma,ac jam tranfcenso Aponnin6 ad fines Mediolanen* 
fium properantem totaUrbs per Italiam popuiofiffima, defide- 

ratiffi* 



TITULUS IV. §7 



iratifrimumHorpitem feptem omnino milliaribus antevertit.//'^;?? 

difliwHiinitgmina^ n(>biles^ igmbiks-, eqiiitcs^ pedites^ qitafi de Civitate l.I^^a 

mfgrarent ^ proprtbsque lares defererent. Siifcepnas dedudlusque 

Vir DEI inter jubilos Sc turbarum fauftas acclamationes reve- 

rentia prorsus inexplicabili ad Civitatem ufque : ubi certatum 

pietatis officijs , quae Pater Sandus compen fabat prodigiis. Jace- 

bant VirinobilesSummi infimiquead Viri humillimjpedes pro^ 

ftrati,eosmilIe ofculis prsenfantes: Vellica-bampilos^qrfospotr/ant de 

indnmentis ejm , ^ ad morbornm remedia de pannnrHm lacitnjs (ilifjuid de- 'ihX 

trahebant ^omniaSan6ia^qu.t ille tetigiffct ^ judicantes ^ ^ fe taciu sorum 

velufnfan^ifcari. Inter crebra ac illulkia miracula , quibus Me- 

diolani Bernardus inclaruit, virtute in Energunienos fuit cele* 

brior^ Apoftolis utique non inferior, quibus data in daemonia 

poteftas inBernardumetiam Apoftolici Spiritus6cm.uneris has^ 

redem derivata eft. Et certe uti cxRama/do Sandbi Viri tunc fo^ 

cio ac poftmddum Fufniacenfium Abbate refert Audor Exordii 

L. 2. c. 1 6. Bernardus Civi cuidam Mediolanenfi pio ac honorato 

oftenfuseftinterApoftoIos; ConfidentenamquePatreSancto 

mconfertamuItitudinemedi6,cumnuIIa pr^efato Viro daretuf 

accedendi facultas -, ingenti quidem fed lepido tamen fervore 

fuper capita & colla univerfas multitudinis gradiens ad pedes 

San6lifeabjecit: dumque a prasfente Ramaldo amover€tur,Vir 

ille pius ad eum converliis dixit : Dimitte me , obfecro , dimitte mevi^ 

dere ^ tangere hominem proximum DEOt, ^ veri Jpoflolicum Vtrum-. 

Dicoenimtibi^^ infideChriJiiana tejiificor^ quian>idi illumintcr /Ipaflo' 

hsChrifti. Verumquistandemuniverfapro dignitateexpendat? 

cum etiam per abfentem & ignarum prodigia non pauca fa£ba 

fint, folaque Bernardi veftigia in partibus Tolofanis in pulvere 

reli(5l:a,&;acaecoquodamcalidisofculis reverenter culta eidem 

amifium lumen reftituerint, ut non immerito Manriqueus ma- 

■gnifico utique elogio de Bernardo Thaumaturgo pronunciar^ ,,a i,. 

aufus ikiOmnem locum^quem calcaverit pes ejm (Bem^vdQ miraculii '■'"'•■ ' 

r^dditamejje iilufirem. ''^' ' ' 

Clauduntur alioquin morte univerfa,fola miraculorurn ope- 
TatrixVirtus mortem non fentit,intermediosSan6!:orumcine« 
res immortalis , ac veluti Phoenix. Fucre e Sandlis non pauci^ 
quiin vitaforte paucis,forte nullis miraculis clari ab obitu coe- 

Ya p<^r^ 



8S Ciflertij bis Tertij 



pere eiYc Thaumaturgi. Vix unus aliquis e Beatis reperibilis,q ui 
inter frequentia miracula feu vixerit feu devixerit, Sc fepulch- 
rum non habeat prodigijs gloriofum. Unus Bernardus maxi- 
mus inter SandosThaumaturgus, a morte pen6 absque mira- 
culis , novum utique ipfe Orbi fit miraculum. Sed longe id ip- 
fum Bernardogloriofius,qu6d magis quodammodo fuas in ter- 
risgloriae, quam virtuci obedientiae quidpiamdetrahi paffus fit. 
Res immortali memoria digniffima e Faftis Exordii Ciftercien- 
tju.c.i6. fjg revolvenda eft. Vidit Go/w«/«CifterciiGenerali§irruentem 
indies populum ad fepulchrum San6ti , tolerabili quidem &lau- 
danda pietate , quamdiu non timere tur , importunos illos accur- 
fuspoffeefleperniciofosMonaftic^ quieti ac perfe6lioni. Utri- 
queintemporeconfuIturusGofvinus inClaram-Vallem prope- 
rat,atqueingentizeI6magna&ultralimitesaufurus ad fepulch- 
rum Thaumaturgi accedit, Bernardoque in virtute falutaris o- 
bedientia2imponit,omitteretdeinceps miracula,'quibus in ali- 
osquidem beneficus , fuis autem Clara-Vallenfibus effet mole- 
ftus. VociimperantismomentoparuitBernardus, non necef- 
fitateutique,ctim jam omnis obediendi nccefTitas per mortem 
fublatafuerit; fed prim6quidem,utetiam cum difpendio glo- 
rite, quse ex miraculis ei accrefcere poterat, obedientiae preti- 
umfuis,acperfuosomnibus recommendaret; atque deinde ne; 
perfe quoquo mododicereturpatiangelicaillavivendi norma» 
quamilleipfe fuper humana omnia fecundiimid^as plane caele* 
ftes olim in Clara- Valle regulaverat. 

ExeadieBernardus fuitinmiraculis prascipue publicis rari- 
or , non tamen omnino nullus ; non enim eidem fimpliciter pro- 
hibitum facere miracula , fed ea prascis^ , per quag quies Monafli- 
ca turbari , ac fervor ille difciplinas regularis enervari pofTit. Sen- 
tiunt hodiedum permulti Bernardum Patronum ac Thaumatur- 
gum,6cfenfitBernardumtaIemh6c ipso currente f£ecul6/^w/^ 
illuflris Italiae Civitas Sede Archi-Epifcopali inlignis: quas Anno' 
Namicjuem 1625. CarolumEmmanuelemSabaudise Ducem pafia hoftem, 
«t~ ^" yifcera,& oppida ditionis Suae hoflilibus copiis penetrantem, 
fibique ruina&excidio jam proxim^ imminentem , indiga au* 
xiliijfed ignaraundepeteretur, tandemcommuniCIeri, Popu- 
liq;confili6adBernarduinconfugit,ea quidem occafione. Scri- 

pferac 



TITIILLIS IV. S9 



pferatBernardusblimdumviyeret Januenfibus Epiftolam,tam 
eorundemelogiisplenam^quamfuiin eosdem affeiftus teftem, 
ubi haec verba rponforia intermifcuerat: In dternnm mn obl/vifcar E^^f^f. 
tiiipkbsdevota^ honorabilii gens ^Civitas Hlnfiris. Hsec Epiftolain Ar- 
chivoUrbisperannos quingentos & amplius fervata eft,ufque 
tandem communi necelTitate feu compulfi, feu quod mitius mo- 
«itiJanuenfesDivumBernardumconceptovotointerpellarunt, 
fe quotannis FeftumMelliflui Patris ritu Ecclefiaftico tanquam 
Feftum fori celebraturos,folemnem babiturosProceffionem> 
atqueSacellum honori Dulcifl[imi Do6i:oris, fui olim ac etiam 
hodierniineagravicalamitatePatroni extra6luros: Velle fe fta- 
refingulos in pofterum votis fuis, ftaret etiam verbis fuis Pater 
San(5tus,ac modo tueretur, quos olim nec volens nec potens 
oblivifci, in perennem tutelam non rogantes fufceperat, fed 
fuafponteadoptaverat,fefe ultro Urbi offerens ac prop^ inge- 
rens perpetuum Tutelarem Patronum. Hasc vota publicis in- 
ferta Adtibus non expe&abant fed impellebantBernardum,uc 
fidemfolveret, quamolimdederat. Atque ut Januenfes pr^- 
fentioremfentirentBernardum, in ipfo San^ipervigilioHifpa- 
na Clafsis (uppetias latura inportum diu defiderata involavit, per 
quamllrbs obfidione, metu, excidio foluta Bernardum in ho- 
diernum ufque diem profequitur eximio cuItuPatronum ac Tu- 
telarem. 

TalisactantusBernardus intermiracuk, quas Ccelum per 
Bernardumalijs: Majorutique perinfignes plane favores, quos 
Coelum impendit ipfi. Sahator , DEIpara^ Ccelites^ Angelr uno 
confenfu in Bernardo ornando confpirafle videbantur. Non 
tmaduntaxatfcenaSalvatorfuosinMellifluum Clientem abfol- 
vitafled;us;Parvuloenimadhuc feptennife exhibuit Pufionem 
vagientem incunis:Cumdeindeprimisannis inCIara-ValleAb- 
bas perplexus haereret , utrum condignis eloquiis novellam pro- 
lemerudiret, adfuitSapientialncarnatafubfchematepueri lon- 
gefpeciofifsimi^jufsitqueBernardum absque animi inquietudi- 
neefle,pIacerenempeCoeloingeniiac lingvae fuae Iabores,ma- 
gnis mox incrementis perOrbem provehendos. Repetitis de- ^^^,^ 
inde vicibusDEIpara DivinifsimumPufionem amplexibus atque i W- 
uberibusfuisveluciavulfuminmanus ac brachia Bernardi dilua- 
viandum depofuit : in cujus rei luculentum teftimonium excac 

Z vecu- 



90 Cifterci} bis Tertif 



vetuftaDEIparaeimago inCaftro Caitellioneflfi hoc fecnlo re- 
perca, cui hi fubfcripti versusGallici quidem, fedmutatoidio- 
matehiclatini: 

Bsrnarde multtim diie^e mi Capellane^ 
Cape^fujpice de mea mann 
DfilcemjESUM-ySahatorem mundi! 
Seraphic6porr6ill6amplexu qu6Chriftus Salvator revulfis de 
Cruce brachiis hianti pecStori Bernardum amantifsime adftrin- 
xit , omnes veluti fuos exhaufifie videri pofTet amores, Specba- 
umiq. culum fane Coel6 dignum , cujus duntaxat unus inter homines 
TelioHor- teftis, idcm & fpe£tator B, Medardm Abbas de Moris, Bernar- 
fi"*^ do perfamiliaris. 

Surgentem a Crucifixi amplexibus Bernardum Virgo Mater 
ad novas delicias ac gratias filiolum expedlabat. yEgeftaverat 
aliquandoBernardus,&quiaau6tifsimidoloresvires pene con* 
fumpferant,jufsitunumefratribusproperare ad preces,^ tria 
EcclefiaB Clara- Vallenfis Altaria , quorum medium erat Divae Vir- 
ginis,aliaduoDlvi Laurentii Martyris, & S.Benedi(5i:iAbbatis, 
nomine fuo invifere. Necdum Sacer Legatus preces finierat , 
cumecceadfuit Virgo gloriofa ftipataDivis Laurenti6 ac Bene- 
di(9;6,cumquibusfimulmanusasgro clientiimponens,6c loca 
dolorum fuavifsim6 contaftu praenfans Bernardum cdocuit, 
qu^m felices e Coelo evocaverit Auxiliatores Galenos. Priiis 
dolores omnes e languidis membris abierant, quam Caeleftes 
Medici e Bernardi confpe6bu. Tam fcilicet M ARL/E curae fuit 
Bernardus,ut manunonaliaquam materna eum fanari fit pafla. 
HaEcBernardus amanu Virginisrdigniora longe ab Ejusdem lin- 
gva,ore,ubere. i^/^/V^w Germani» iliuftrem Urbem Bernar- 
dus cumcharadtereSedis Apoftolic^ Legati^ Clero acPopulo 
velutiintriumphum feftiv^ introdudus, cum in Div^ Virginis 
Sacram ^Edem ingrederetur , audiit fuavifsima cantione familia- 
rem fibi & DEIparae antiphonam Sahe Kegina decantari. Ad ju- 
biIansigituripfepulcherrim«harmoni^Matrem,Reginam,Do. 
minam fuam millies fal vere jufsit : & ter genu ant e Div^e ft atuam 
profunde flediens , poftrema antiphon^ verba primus addidlt : 
iClemens-yOpia^odukisVirgoMARlA! Vix potuic Angelicis labiis 
Virgohumaniusfalutari: inde illapaulo feu affecluofior feu hu- 
mamoraquaeolim Angelumnon refalutaverat, in pr^fentia uni- 

verfas 



TiTlILUS IV. 91 



verfe mulcitudmis in Itatua fua Vocalis Bcrnardum amantiffi- 
mum hofpitem dignanter refalutavit: Sahs Bevnarde! Hasc ipla 
Virginisilatuaad hanc ufque nollram «tatem eximio fidelium 
cuJtu DEIparce ac Meliiflui Clientis memoriam confervat peren- 
nem. 4jpigemii , quod efl in Brabantia D.Benedidbi Coenobi- 
um, itidem Virgo Mater e ftatua Bernardum in genua provolu- 
tumdcAngelicd 3^/^ fe aiFediuose devenerancem, humanitatis ac 
afFectus vicifsitudine falvere jufsit : Sahe Hirndrde I Haoteniis 
MARIAM Bernardus fenfitPatronamrtandem etiam Eandem 
expertus efl Matrem; quod quidem ipfe isepius in MarianoHym- 
no ^ Jve MtrisStella^ a Virgine precatus, quateniis feMatrem 
mon[lraret,tandemobtinuit,utDEIparainilatua fua inCaftel- 
lionenfi Bafilica apud Burgundos dulces premeret mammillas» 
ladle Virgineo in BERNARDI labia irriguas, qu6 ipso 
Mariano lade deinceps BERNARDUS non alio voca- 
bulo fcriberetur , quam Bernardus JESU CoIIa6laneus. Author tvu^. 
MedtilU Viu S^ Bernardi grave adducit teilimonium, hodiedum ^*^ 
CaftellioneafiTervarieam DEIparae ftatuam , quie Bernardum o- 
lim la(5t:arit : Et ne fabulofum hoc efife calumniari pofiTmt hodier- 
nijCitatinominatique ibi Presbyteri Viri graves, k quibus pene 
hac noilra astate notata eadem ftatua ladlis ftillas dimififife : quafi 
Jhaecipfa uberum MARIiEftiliicidia novos optarent ac expe<3:a- 
rent hodie Bernardos. Ipfe feilivus hanc imaginem colendi 
folemnis ritus magnum quidpiam fpirac. Stat in Ecclefia S. Be- 
roIifubIimis,ingenticu!ca populorum concurfu: Cumpublica 
imminet necefsitas, a tribus Sacerdotibus triduano jejunio ad 
Sacrum id munus expiatis, deponicur, acque eximia veneratio- 
ne a Virginibuse6demtriduan6jejuni6pr<3eparatis reverentifsi- 
me in procefsione publica circumfertur. Non folet profe(3:6 
Ecclefia tam folicite tam fcrupulose cum tant6 jejuniorum appa- 
ratucoIereatquerecoIerefabuIas^&Poetarum deliria, Quod 
fialiquiafierant, Bernardum ladlatum quidem a Virgine fuiiTe, 
non tamenincarnefealabiiscarnalibus, neque per lac reale ac 
phyficum, veriim duntaxat in Spiritu, & per myfticum quen- 
daminflaxu:hoc uciq; eft,anciqu2everitaci,quiErot calamis tot 
penicillis per quinq; & amplius ikcula firmata eft,(ufpicionc afiri- 
care:quafi vero veteres itli Scriptores non fcivifienc ^quedi- 
ftingucrejacnosinterinfluxumillummyfticumac phyficum & 

Z2 rea- 



92 Ciftercij bis Irertij 



realem. Utraque la&atio concedenda Bernardo ejfl: , Sc illa in 
Spiritu,&ha2cin carne: non neganda haec altera, quam utique 
principalius intenderunt Hiftorici Veteres & finceri , quibuspra^ 
termoremhiftoriammetaphoris, ac fenfibus myfticis involve- 
re;aIioquinenimnileximium atque fingulare de Bernardo fcri- 
pfilTent , cum utique illa laftatio in Spiritu quantumvis praecel- 
lenspIuribuseMARIiEcuItoribus evenifle haud difficulter cre- 
denda fit;qua3,quantumexiftimo,niIaliud ex ipfa nominis no- 
tioneeffepoteft, quam influxus feu gratiarum feu deliciarum^ 
quibusanimusinnatat,&veluti amabilifsime diffluit, qui influ- 
xusfeu a MARIA feuper MARIAM fua trahat principia ; hoc 
namqueeft, nifalIor,ladlari aMARIA in fpiritu, quam quidem 
Ia6fcationemnonfoliBernardofingularem,fedalijs etiam eximi- 
isDEIparae Clientibus reor efle communem. Stat igitur veri- 
tas,ftat analogum fimpliciter prolatum pro famofiori analoga- 
to,Bernardum vere&in carnalibus labiis fuiire la6batum a Vir- 
gine. Cui veritati etiam adftipulantur Gnilfelmm Eijeng^enim^ 
Cafii/iM^&^CoJiermAuihoTcsgravcs^qm altera rursus vice Bcr- 
nardum a DEIpara Spir^e la^latum fuifle affirmant. Bermtrdia 
.BmoScriptorLufitanusinfuper addit, Bernardum pariter in fua 
Clara-Valle a Virgine vifitatum jam tertio lac DEIpai^ fuxifle. 
Qmmmb Aitthor AnniCiflercienfis J/f ig.Maij, qua apud Cifterci- 
enfes prodigiofa hcBcBernardila^tatio in Menologio recolitur, 
aliquidampliusaudet, amabilifsimam fcilicet Matrem Bernar- 
dumppms hac praerogativa fuilfe dignatam. Atque inde pro- 
fluxit ftylus ille ladceus, quo omnia Bernardi volumina hodie- 
dummadent, praecipuecLimde Virgine Sermo eft, ubi Apis illa 
Clara- Vallenfis omnes fuos omnino favos in calamos 6c chartam 
difpensafle videtur,quibusnemoinVirginis amores non difflu- 
at, nisiquifaxum<Scmarmor,non homo fit. Quare meritoBer- 
nardusaliorumomniumfuffragiis^ atque certe etiam fui ipfius, 
fiunahumilitasnonobftaret, inter quatuor DEIparae Dod^ores 
neutiquameftpoftremus,qui inter EccIefiaeDodores eftMel- 
lifluus. 

Quia tamen fola Epiftola 174. olim hodieque famofifsima 
(quam Bernardus ad Canonicos Lngdtmenfes Feftum Immaculatae 
Conceptionis DEIparse noviter tunc inconfulta Sede Apofto- 
lica celebrantes, fcripferat, lapis offenfionis efle videtur ,qu6d 

oimi" 



TITULUS IV. 93 



nimirumBERNARDUSin laudibusVirginisnunquam nonpro- 
fufus,& nufquam magis ingeniofus, quam dum DEIparam lau- 
daret; unitamen ImmacuTat^ Ejusdem Divse Conceptioni in 
eaEpiftolacenfeatureflecontrariusrhincea ca'umnia genu^na 
Epiftolas &rensusexpo(itione veluti fpongia hic breviulcule de- 
tergendaeft. OppugnavitigiturBERNARDUSimmacuIatam 
Virginisconceptionem; fed qu«lb, quam illam? Non funt uti-- 
queneque judicandi neque condemnandi Theologi veteres> 
cum non loquuntur noftris phrafibus ac terminis : interrogan- 
dus BERNARDUS eft , quid is intelligat per conceptionem> 
quam tamnervose oppugnat? Etquia mens San^ti Patris apti- 
usdefumi nonpoteft,nis\exufu ac modoIoquendiDoffcorum 
illius temporis, qu^renda ab illis eft pro ea «tate ufurpfl tio vocis, 
quid ly Conceptio in ngore vocis importet ? Et deprehendemus , k ^^" '''^i-"^ 
D./ijiJelmo^Alex.mdrodeAks^AlbertoALDivoThomaac Bon-iventiir^^ „_j^ Ccap.i 
conceptionemfumiproprimafufceptionefeu confluxu feminis 
utriusque Parentis ad formandam embryonem in utero,& de 
hac ipfa conceptione fic fampta controvertebant Veteres , an ia 
B. Virginefuerit fine labe & fanfta, necne? Controverfia fane, 
quae hodiernisvideturcruda,&vixfidemmereatur,qu6d olim 
Viri Eximii de illa quaeftionem moverint: certa tamen, uti ex: 
Theologorum terminis conftat:&:ne fufpecta & miniis fida fic 
hsecalTertio^treseprimis adducendi funt hic Theologi: Atque 
in^nmi^ Alexander de Ales in 3. dift.^.drt.d^, fic diflerit: Conjeqmntcr 
qu^ritnr defandififatme B.AlARljEVirginis^in qttoliatu potneritj/in- 
aificitrii' Etcirca hoc qn^iVitntur pliira, himi(m f ^, an ante conceptio- - 
nem fnerit Jan^ificata ? Secundum^ an in ippt conceptione? Tertium elf-, 
anposi conceptionem ante infnjionem anim^ ? Quartrim , anpoB animA infu' 
Jionem ? Similia habet Albertus M. qn^p. ^, art, 3 . An caro Vitginis fue^ 
rit Janciificata ante animationem d Eadem quaerit Angeiicus Tho- 
mascitatusaManriqueoloco allegato: /f// B. Viropfidtem f.wliifi^ 
caripotueritanteanimationemi' HaecDofbores, Scholarum Capita^ 
& quidem poft temoora BERNARDI ,ut mirum non fit, con- 
troverfiamfubBERl>JARDItemporarecenter naram,nec adeo 
tum difcudam , qualis haud dubie hodie eft , in utramque partem 
habuifle Patronos. Hsec enim eft rerum fcholallicarum con- 
dido,quae rerum fere omnium, quod dum nafcuntur^ non fta- 
tim fummae fint,fed fuas habeant setates ac incrementa. Kidc- 

Aa mm 



94 CiftertijbisTerdj 



mus Viri ea,qu2e fecimus pueri: Etiam Gentium Dodilor olinx 
infansolimparvulusloquebaturut parvulus: non eft hoc infan- 
tiae vitium,{ed conditio. Immeritoirafcimurpuero ,qu6dnon 
fapia t,non fentiat , ficut Plato. Ita eft ; fententia de immacula- 
ta Virgixiis Conceptione,cum primum moveri coepit,cum pri- 
miim in (cholis nata eft, quodammodo informis fuit ac ruais, 
multis implicita inconvenientijs , quas tamen hodie nullas ha- 
bet, poftquamfcilicetpertotficula a tot magnis ingeniis,tam 
eximiis lucubrationibus, tam authenticis Pontificum decretis 
exculta adolevit dc crevit ad fummum, ut prope nihil amplius 
^xpe<3:et,quamunam e Cathedra Pontificis vocem, qua inter 
dogmata fidei fub vehatur. Non igitur adeo a Lugdunenfibus 
peccatum eft, quod fciiicet religioli inVirginem piimam Ejus- 
dem in utero Divae Annae conceptionem coluerint Sanftam; 
hoc enim tunc necdum plene difcufium admittebat ifioxios 
Afiertores: dc licet id noftro hoc feculo, iit jam monui, extra 
controverfiam fit, olimtamen inutramquepartemdifputatum 
eft. Videbatur quidem rationabilior negativa; attamen Lug- 
dunenfes volentes placere Virgini, Sc DEO in Matre, praspro- 
pera&prsecipite in DEIparam pietate aflSrmativse adhaeferant^ 
contra quos gravifsime iniurgens EERNARDUS & Feftum& 
conceptionem ipfam acerrime oppugnat, non illam quidem', 
fub cujus nomine nos animationem feu animae infufionem intel- 
ligimus; fed iliam primam,quae eft confluxus feminis in utero. 
Excutienda ftudiose verba ipfa,& rationes Epiftolas: totus eft 
B E R N A R D II S in eo , ut e vincat Almam Virginem non fuifle 
fan^kificatam in utero in inftanti conceptionis , dum in con juga- 
licopulafemenconfluitad formandumembryonem; impugnat 
fiquidem conceptionem , quag fit cum Ubidine , inter maritalia ojcu- 
/«f!f ^»?/?/fx^/<?,quaIisfoIaeftindecifione feminis, nonin anima- 
tione ; quia & fine libidine , & fine ofculis & amplexibus animam 
DELIS infaridit coipori organizato. Altera BERNARDI ratio 
Va]idi[s{matii ^qubdnempQ riequaquam potuif antefwd^ ejje^fju^m 
eje. Semen , mafia , embryo , caro , fangvis , ex quibus forma- 
tum corpurculum Virginis, non fuere Virgo, fed difpofitiones 
ad Ejusdem corpus : Quomodo igitur fan6lificari potuit, quae 
non erat ? aut quomodo in utero fan&itas, ubi non fuit fubje- 
£lum fanftitatis , quale non eft caro & langvis 5 fed fola anima ? 

Anima 



TITULUS IV. 9$ 



Animaautem Virginis lecundum plaufibiliorem Philofophorum 
opinionem primum fuit infufa die ocluagelimo a fufceptione 
feminisr&tunchauddubie fandlificata, ciim creata, cum infu- 
fa: quam animationemfeufecundamconceptionem fi vigefima 
fexta Februarii •, in quam illa incidit , celebralfent Lugdunenfes > 
•lon habuifient utique BERNARDUM adverfarium, fed Patro- 
num. Quod autem ij primam illam conceptionem folemni ri- 
tucelebrannt fandam&illibatam, palamcit ex computu tem- 
poris , quia non pr^tadia diem 26. Februarij , quae eil dies anima- 
tionis,fedo(5tavamdiemdecembris,qua2 eil dies infufionis fe- 
minis, a qua novem integri menles ufque ad Virginis Nativita- 
tem intercurrun.t ,feilivis nonoribusimmaculatse Divae concep- 
tioni (latuere celebrem. Corrigendi igitur a BERNARDO e- 
rant, quifubreligionisac pietaus nomine errorem aufi induce- 
re in populum. Quod fit^x oppofito inferas : Virgo fecundiim 
BERNARDUM in prima conceprione non fuit concepta cum 
graria,igiturcum peccaco: BERNARDUS concedet primum, 
negabitlecunduni;quiaantecedcnteradanimam nihil in lemi- 
neinembryoneeilSan6bum, nihil peccaminoium: Sola anima 
€ft fubje(Stum aptum natum , cui infit^ graria dc peccatum; em- 
bryo utriufque denominarionis eil prorsus incapax: non ieciis 
aclapis capaxnon efl denominari videns,nec habere privatio- 
nem visus. Habet tarneneaBERNARDIEpiilolanodum,qui 
hic evolvendus eil : citandus recitandusque textus ipfe^ ut no- 
dus appareat : Quomodo potmt^ arguit SanClus Doftor , peccatim 
€leejje^ubi libido non dejnit? Igitur Vifginis prima conceptio quia 
nonfinelibidineex parteProgenitorum,itaiion absque pecca- 
toexparteVirginisconceptae. Itaquidem,fedtemere. Non 
maculant haec BERNARDl verba ullatenus illibatam Virgincm 
ne quidem in femine , fed forte minus bene intellc6fca Virginis 
Parentes, in qnibus quia libido fuit, eriam peccatum fuit; hoc 
enimexillaBERNARDUSdicit, ducitque confedlaneum. Ex- 
plicanduscumverbisBERNARDUSeil:; Neque enim concep- 
tionipalsivasfeuipfifemini,quia fubjedto incapaci ; ncque con- 
ceprionia6tiv2e,feuaduiconjugali,quiarei inter Conjuges de 
felicitaofSan£lu3Do(Sborullamarperiit maculam fcu pcccatum; 
fed praeciseintcliigenduseitde copula conjugali, quam pecca- 
tum vocat non in fenfu/orwrf//, verum duntaxat Yadicditcr^ tra^ 

Aa a dfdifvc 



g6 CiflertiibisTertij 



dudive (ff tramfufiv^. Tametfi eiiim carnalis copuia incer Con- 
juges absque ullo omnin6 peccato habeatur^ eft tamen qu^dam 
radix^dc quidam quafi candh ^ aqrfxduBm^ per quem peccatum 
originis in Adse pofteros transfunditur. Quod fi dicatur , pec- 
catum afficere conceptionem paiTivam, feu femen ipfum^ve- 
.^ rasque efie Thefes Pfaltis Regii,&gementisJobi:hominem^ 
m'»4. * concipi miniqnitatibm ^inpeccath^ex femineimmu}ido^^znd\\m eftex- 
pofitioniDi7iAireImi,quiafierit,hominemdici concipi in pec- 
l^i^luZl ^^^^'^^^^^^^^^^^'^"^di^ip^a conceptione peccatum contra- 
^pecc. hatjCUjus pro illo embryonis ftatu necdum eft capax; fed quia 
•r/r^./. pgj. communemgenerationis carnalis viam contrahit debitum 
ad peccatum : E6 ferme modo, quo divina illa comminativa pro- 
pofitio Ad^ fa6i:a verifi cata eft : /« quacur/que die comedem , morte mo» 
rieris^ cum utiqueeamoxdie quapomumcomedit, Adammor- 
tuus non fit, led tantum debitum moriendi contraxerit. Sic 
Bos omnes concipimur in peccato originis , id eft , contrahim.us 
debitum ad peccatum originis , quod Theologi yocm^remotum > 
qualeetiamquidamex ijs, qui immaculataeVirginisConceptio- 
niafierend® fefe juramento obftrinxerunt, in prima Ejusdem 
conceptione admittunt ,qu6d fcilicetDEIpara,ac casteri omnes 
communi nafcendi via originem ex crrnali Parentiim conjun* 
£tione habuerit; Non habuit tamen Alma Virgo debitum pec- 
cati proximum ^ quia a DEO per privilegium pr^fervata. Etfe- 
cundumhancdebitiproximi&remGtidiviiionem iterum expli- 
candus BERNARDLISinEpiftola,dumomnesin peccatis con- 
ceptoseflfeaflerit,?/«o exceptd ChriudsQ^n nernpe is folus^ uti ibi 
SandlusDo6tor fubinfinuat, conceptus a Spiritu Snncbo com* 
tnunemnaicendimodumfupergreifus-, neque remotum neque 

I)roximum peccati originis iebitum contraxerit. Dandus ¥u 
io honor , fed non necanda Matri reverentia : Neque hanc ne- 
gatMARIiE BERNARDUS,&Filioac:Matrid£votas,fed 
cum judicio & difcrimine ; Regulam enim , quam Lugdunenfi- • 
bus di6taverat , etiam fibi prasfcripferat , fcilicet , Hono? Regiruju- 
dicium dtiigit. EtFilius&MaterjudicioBERNARDI immunes 
a peccato originis , fed jure plane divcrso ; Filius jore communi, 
quianonnatuscommuni mortalium via,Mater ex gratia&pri- 
VilegioFilii,quia JudiceSubtili Scoto & fic deceret^^ non vepu^ 
u^ret, Honor Reginas minor honore Regis Fiiii , qnia Fiiios nul- 

lum 



TITULUS iV. 97 



\um omnino pcccati debitum, ilia faitem remotum contraxit; 
MajorverohonoreSandlorum omnium, quia hi omnes obno» 
xii ntrique peccati debito&:remoto,6c proximo, MARIA fola 
unica obnoxia quidem remota, exempta tamen & praefcrvata 
efi a debito proximo : ica ut non incongrue hic Reginae honor 
minor honoreFilij, & major honore Sanftorum fub famofa ac 
celebri Hyperdulu nuncupatione veniat rursui commemoran- 
dus. ItacrediderimBERNARDUMreconciliatumimmacula- 
ta Virgini,cuinon fuo calamo-jfed alieno vitio putabatur fuiife 
offenius. EtquiacumBERNARDOPatrecommunisfitomni- 
um Ciftercieniium mens ac fcnfus , facile cuivis perfuaferim, 
quatuordecimillosDodiores exOrdine Cillercienii, quos V/n- 
centim Bandelm inTra/i. de Concepf:c,22. atque ex ipfo AW/w^^.f* 
tjiuji:2j.ad.2. ciidiWt^ ftetifTc atquc fcripfiffe contra immacula- 
tam Virginis conceptioncm non aiijs armis vindicandos eife, 
quamBERNARDUMip{um,qu6d videiicet non armaverintin- 
genia^s calamos contra Virginis animationem, pulchcrrimd 
BERNARDIexempl6,fed praecisd contra primam iilamScin ri- 
gore did:am conceptionem , quam quidem affefm^rc peccato 
obnoxiam, c6 tamen fenfu,qu6 BERNARDUS,id eft, debito 
peccati, non proximo, led remoto,quod ipfae hodie fchoias^C 
Pontificum Builas neutiquam dam nant, fed dum dilTimuiant^pro. 
bant. Quare non tam calumnia eft , quam error in Schoiis fa- 
crisnotoriusNicoiai quondam BERNAi^Dl inClara-Vaiie No- 
tarii,qui Meilifiuo Parenti nefcio undeunde offenfus confinxe- 
ratjBERNARDLiMpoftmortemapparuillc gloriofum quidem 
fedinpeftorenotatummacula^eo quod Virginis immacuiatam 
Conceptionem oppugnaverit. Damnabilis infania ! gloriam 
Eie<5fcorumnsevisacmacuIisreddereinfamem. Inreprobisqua- 
rendagiuntmaiseili^Notas^quastota aeternitas neqiiaquam eiu- 
et. NonCoeiumnonBERNARDUMhacmacuIavitinianid 
Nicolaus , fed feipfum. Nii contra Immacuiacam Virginem pec- 
cavitBERNARDUS,nisVqu6d f^>^0jei/w/omdetraxerit,qu()d ^enu m 
nondeii<5iumcil,ledbeneiiciuni. Non Eccieiia Virgini, non '^^if^'"^' 
Virgofibi ipfi cultum exigit^ qui conceptioni, ied qui impenda- 
tur animationi, alteri contrariusSan6tiis Doftor, contra hanc 
nec apicem icripfic : Unde visa quaprimu Bernardi Epiftold Pari- 
ficnfiam Univerfitas oppofitam opinionem erroris condcmna- 

Bb vk. 



98 Ciflerci/ bis Tertij 

vit,quodaufafan6tificaie Virginem, cum nccdum c(l'et,6cgra. 

tiammifcerefemini,qu2e iolainhasreretanimae. Et quanmm-- 

visBERNARDUShodiedum fuos habeat in hoc pundo NkcU' 
. os^ verumtamenetiamfuoshabetVindices, geminos e Societa- 
BeUm. de tc Herculcs , BeUarminum ac Gregoriifm de Valentia , qui noftra a^ cate 
*^ft7L. genuinum fenfum SancSli Do61:oris attingentes non Virgin em 
c.ib.GTfg. modo, fed &Optimam Virginis partemBernardum vindicarunt 
^'^^fr^macula. Maneat igiturfuaBernardoDEIpara, fed fine macu- 
ftms. z. la . ^ maneat fuus Virgini Bernardus , &; idem ipfe fine macu'a : 

& hic calamus paululiim ab hiftoria in apologiam digreflus ac de- 

viusrevocandus efl ad lineam. 

NonpotuitBERNARDUS Reginae Angelorumeflfe familia- 

ris,quin&faceret & haberet Angdos fibi fuisque pariter famiiia- 

res. ViderataIiquandoPaterSan(5I:usinno6turnisVigiiijs jux- 

ta fingulos Monachos fingulos affiflere Angelos, pulcherrim^ 

haud dubie inter utrofque Societate ; quod enim illi inCoelo, 

hoc Monachi in Choro : 5c quia non diftin^li officio , fed tantuni 

difcretiloco, ideo neque diftinguendinomine,utrique eddem 

compeIIandinuncupatione,^«^f// terrejlres hi ^coelejles illi. Jucmi- 

dumeratBernardo fpedtare tot Coeleftium Spirituum centuri- 

asinter fuos morariCIara-Vallenres,6cveIutijamfociosoptare, 

quos fufcepifient Clientes. In uno perplexus h^ferat Bernar- 

dus,qu6dplerique Angeliquafifinguli Notarii llimmd induftril 

inSchedisnotarentpfallentiumverba, cantum, zelum: Nulla 

omnino Syllaba tam modica, tam etiam perfun^Slorie prolata, 

quaeminusnotatafubterfugifiet induflrios hos Notarios. Sed 

modus fcribendi non omnibus idem; quidam enim fcribebanc 

auro, alii argento, nonnulli atramento. Edodlus per Tutela- 

rcm fuum Bernardus eft, eam Scriptur^ difcrepantiam ofiri a 

majorivel minori pfallentium fervore, nulkimque ^{{q. verbum 

tametfi languide aut ofcitanter in divinis laudibus prolatum, 

cui non fua olim rependenda foret merces. Vice alia eosdem 

Angelos,quosnuperviderat A/i9/^r/o5,mutat6 officio confpexit 

Monitores feu Excitatores ; dum namque Feftivus iile Hymnus 

Ambrofianus Te DEllAI laiidamm in Choro cantaretur, ijdem 

coeleftifulgore decorimultafolicitudineac celeritate Chorum 

percurrentes,mod6hunc modo illum alacres urgebant,utDi- 

vinus 



TITULIIS IV. 99 



vinusille Jubilus generosacancione, atque pr^cipuo animi fer- 
vore decantaretur. Habuic ex eo tempore Pater Sand^us Se- 
raphicumiliud Ambrofij&Auguftini Canticum in deiicijs&ve-. 
nerationefumma: Llndealiquandoinejusdem modulatione vi- 
fus ab omnibus in Choro quot pene Syllabas, tot fiammul^s e 
labijs erudlare , quse proderent novum in Bernardo laterefeu Se- 
raphinumfeu Auguffcinum, qui flammas non fpargeret in iabia, 
nisi eaedem perenni incendio flagrarent in pe€tore. Et quia 
verainteramantesamicitia£egrefercfilentia,erumpic ficque vo- 
calis.quoniamexAuguftinocantareamantis efl: utrumque ex- 
pertus Bernardas in AngeIis,quos & amantes dc cancantes ha- 
buit. ^ Nod^e quadamdumvigilando & orando bonamnodlis 
partem exegiffet Pater San6l:us,jamque languentes palpebras 
caderent>&romnum urgerent,ad quietem fe compofuic; Scil 
mox a {uavifsimo Angelorum concentu tranfeuntis multicudi- 
niscopiofa2excitatuseft;:& quafi ijs tranfeuntium vocibusevo- 
careturabeuntesinfecutus non prius fubftitit^quoufqueCajIe- 
ftes illi Orpheiin loco tunc adhuc fpinetis ac fencicetis impcdito 
fubfticiffenc. Stabac cum illis Bernardus incer fpinas medius> 
nonfenciensacuIeos,cuiharmoniaefuavitas ademiffe videbatut 
fentiendi facultatem. Statio fuper omnes , quse nunc Romse 
fonc, magnifica, dc Bernardo pr^fercim jucunda, quod Coele- 
ftes illi Genii infpe(flance & aufculcance Pacre Sando in duos 
Chorosdivifialcernis aliquamdiu verfibusMonachos in Choro 
imicari viderencur. Quoc Angelorum voces, toc fucurorum 
evencuum prasfagia , qu2e Bernardus cunc primiim inceliexic,cum 
poft annosaliquoccranslacissedificijs novamCIaram-Vallem eo 
ipfoin ioco,ubi nuper Angeli cecinifrenc,furgencemvidilfec 

Racio oppoficorumnonmodo apud PhilofophoSjVerum eti- 
am apud Bernardum eadem: quancumBernardus familiaris An- 
gelis , cancum cerribilis inferni monftris : Nomen quod filijs, 
quod fervulis mellifluum , daemonibus ohjecic cerrificum,no- 
meninEcclefia promericus magnificum ac gloriolum^uc coni- 
muni voce dicjretur 7l?rror damomim, Damnacse illa; barathri 
larvffi fugere coniiieveranc non ipfum modo Bcrnardum, fed in- 
funerresquas Bcrnardus feu benedidtione feu u(u iacraverac 
Euergumenorum ab ingraco Orci holpite vindicacorum fcries 

Bb2 magna 



loo Ciftercij bis Tertij 



magna & atnpia his foliis fe claudi non paticur: Quare uno elogio, 
quod Anni Cifiercienfts Aitthor tam Eximius quam anonymm 22. Angft^ 
fii Bernardocontexuit , materi^e hujus amplitudo in compenciio 
ftbroIvendaeft,qu6drcilicetBernardusm hocgenere triumphandi 
djemonia , vix habuerit fibl paremi non fola poteftate Sathan&m 
torquereroIitus,(ed infuper ingeni6,ut viftoria eo forct dele- 
xx#ri.ori.diabtiior. Vocaveratlnnocentius II. BERNARDUM Romam 
^j^;5'/' cxfcindendisSchifmatisreliquiis perneceiTarium. Neautem 
Pater San&us adeffet in tempore,aaemonis aftu in Alpibus fracla 
eft rota in curru , quo Vir San<Slu8 vehebatur, Non turbaverat 
hsechoftispetulantiaBERNARDUM, fed ne primo alius expe- 
)&andus clfet Carpentarius , imperio djBmonem compulit,uc 
frafitae rotas circulum in pcsnam (uppleret ipfe ; sicque Bernardus 
felicibus, quia Doemonis triumphaci atque in rotam inllexi aufpi- 
cijsRomamdevedlus eft. 

Mutavit ftylum BERNARDUS , dum agendum cfTet cum 

defun(5torum animabus ,qu5e t flammis piacularibus ad eundem 

quafi ad communem Pacrem ex altero Orbe frequentcs redi- 

rent. Non expe6tabat iUe , donec redirent , ultr6 preces & fa- 

crificiaquafi bis daturus beneficium, pro defundlis ofterre foli- 

tus. In Celeberrimo prope Urbem Coenobio SS. Vincenui ^ 

^mIhII ^^^fi^Pj 1 vulg6 Trium Fonnum Oratorium five iEdes Divs Virgini 

oag4- Sacra eft, in qua dum Patcr Sandius fub INNOCENTIO II. 

•^/,"f^fj;'/^^facrificium incruentum offcrret Altifsimo , vidit pulcherrimo 

vitxBirn. fpe6tacul6 : Coeleftes Genios e Coelo alacres pcr Scalam in 

Purgantis fornacis flammas defcendentes , indeque animas fc- 

cum e fupplicijs ad refrigerium in fublime trahentes. Felicior 

utiquc BERNARDUS jacob6 Patriarchal qui Aogelos^quos 

afccndentes defcendentesqueolim vidit , e Coelo non evocavic , 

non detraxit,Spe(9:ator duntaxat , non Imperator: Bernardus 

eos ipfos ■> quos inScaIaipe£tavit-,e Coelo evocavit,&; animas. 

quasillimanu,BERNARDUSore,Iingva,prece e poenisex- 

emptasad Coeloaevexit. Obtinuit exinde Sacer ille locus no- 

vam nuncupationem difilusinmemoriamcoeleftis illius fcak h 

Mellifluo Do£tore vifae, ^. MARIJEde ScM Ca?//,cui Pontifices 

Summiperenne concefsere priviIegium,BERNARDI exemplo 

ac merito per incruentse hoftiae immolationeme piacularibus in- 

cendijs extrahendi affli^aas animas. Boc BBKNARDO?m'\ quo 

frequen- 



TITULIIS IV. lot 



frequentius -, eo admirabilius, morieocibus imponcre imperium, 
ut fi qua poft obitum ope indigerent , eam reduces peterent : Da- 
tumfciJicecepaucis BERNARDO privi!cgium,ut Ejus prsscipi- 
€ndiauthodtaspermortemminimecxtind:a Salva ilarec etiam 
poft fata. 

Quot vero quantave in mortalcs reliquos, totiimque Orbem 
Chriftianum ftylo, pr^dicatione, oratione, miraculis profude- 
rit beneficia, nullis quantumvis per tot faecula fatigatis calamis 
prodignitate expIicaripo(Ie,nemo BERNARDO dignus cliens 
ac Cuitor ibit inficias. Stylus ejus tam divinus tam faccr , ut k 
Sacris Biblijs diftingui vix pofsit. Verba Sandi Dodlods vfx alia 
quam verba Sacrae Scripturas , ut fi novo Evangelifta cguillet Ec- 
cIefia,nontamMardnusilleaCatharinaeamplexibus,quamBer- 
nardus a DEIpar^ uberibus ad lacerrimum hoc munus,qiiod nec 
carnem , necfangvinem^necCatharinamlapit^fuifret accerfen- 
dus. Quodficomparadonem inftituas cum reliquis Patribus, 
mcrementisgloria^Bernardeae adjiciesquam pludmum: quia ni- 
miriimin univerfoSan6torum Patrum Do(5torumque Collegio 
folusforteBERNARDLlSfit,quidumverbis plcriimquefuis io- 
quunturalii,ille non alioquam ipfius Sacerdmi Codicis feu fty- 
16 feu labio fcribere aut loqui videatur. Obfervavit idipfum, at- 
que veraciter dc Bernardo pronunciavit./Vf/c/^^f/A7(?.w<^frHetero- J^-f^-^^' 
doxuSjtamEccIefiasquam Bernardo alioquin infenfus,fed Mcl- 
liflui divinique in Bernardo eloquii PatronusanEncomiailes: 
BERNARDUS^iJcnhk ille, Scripturam aded/ecer*it Jrii/ fam/l/^j'em ^ 
mmera ScriptnrAFerbaloqueretur, Non ideo quasfita ab hofbe ab 
extraneo haec vedtas , quia domi ea non habcretur; Sed quia quas 
hoftes in aemulislaudant,fine fuco fine afientatione laudare (o- 
lent: Et quemadmodum hi ipfi funt fufped:aE fidei, fi in hofte 
qua£rant,damnentquevitia, ita fufpe(5li minus,fi prodant in 2b- 
mulo laudentque virtutes. Addendus Neandro Lutherm cita- 
tusapudPetrum Canifium,quiterminisgeneralibus ac magnifi- 
cisBernardiftylumac morcsdepraedicat,qu6dfciIicet mioBER- 
N^RDO meliu s nec fcripferit , nec vixerit quisquam in univerjo ccetu Mo- 
nachorum. Neque minijs honorifica Cahinm : E ER NAR DUS 
Ahbas in LibrisdeConfideratione italoquitur^ utVeritas ipfa loquividea- ,^,,.5.;,,' 

m. Mitto teftimonia domeftica prope innumera , dc undique 

Cc ob- 



Cnomolrr', 






102 Cillercij bisTertij 



iftButia obvia:unum duntaxatelogiumiquo Alexanderlll.BERNARDI 
cfnomz. ^^ praedicando zelum , fervorem , fru6tum mirifice extollit , hic 
fine notafineculpavix omittendum. AITerit itaque Alexander, 
& quia e Cathedra , fide indubitata : Nullum fere terminum 
Sandb^ Chriftianitatis efle tam diffitum, tam longinquum ac bar- 
barum,qu6 non feu verbo feu exemplo penetraverit Bernardus, 
infimtameorHmmultitndinemejJe^C^MOS BERNARDUS a vijs faeculi 
feu ad frugem converterit , feu poft fe ad clauftra traxerit. Stan- 
dum Pontificis termino , infinitos effe , nec numero circumfcribi 
poffe,quiBERNARDOfidem, falutem, imo Coelum debeant. 
Solaegohicnumero i6o.Coenobia, quae BERNARDUS e finu 
fuo foecundusPatriarcha effudit, go. quidem immediate per fe, 
alia vero 80. per filias , neptesque : ut profedo Patronymico lon- 
gedignifTimoCiftercienfesanonpaucis credantur dicanturque 
a BEKNAK DO Bernardita ] id enim Patcr San(5tus a fuis , quos per 
Orbem propagavit , meruit , & hi ea nuncupatione minime of- 
fenfi gaudentfedici,quotfuiit» 

Nonlongeafediftant Patriarcha nomina ac ?rophet£^ fubjun- 
xit hoc illi in Litani js Ecclefia , neq; ego haec duo inBERNARDO 
disjungo,& quem profundiflime deveneror Ordinis propaga- 
tione tatriarcham ,eundemdevotifrime fufpicio futurorum prag- 
notione Prophetam. Ipfe fibi fuus ,Matrique adhuc in utero Va- 
tesfubimaginecatulimultapr^fagiens Ecclefiam docuit,qu6d 
Bernardum DElgratia Prophetam nafci oporteat , non fieri. A 
puero affuetus vifionibus quandam Divinitatis ideam Orbi ex- 
nibuit. Idpraecseterisjucundius,qu6d muItis,&quidemViris 
illuftribus praedixerit , fe Monachos futuros in Clara-Valle , quod 
tamen ipfi vitae genus fumme averfati nil mintis effe volebant> 
quam Monachi ; at ver6 illi ipfi fui metamorphofin demirantes 
vix aliquando no6be unica interpofita mentem, ftatnm,habi- 
tum apud BERNARDUM mutarunt fadiCiftercienfes^quales 
aliquandofieritotisviribus repugnaverant.Unus e mukis ftupe- 
dae hujusmodi metamorpliofeos teftis B. AlafcelinusVir Ecclefia- 
fticus,quiBernardoLegati Apollolici munere fungenti, atque 
Anno ii33.inGermaniam properanti ab Alberto Archi-Epifco- 
poMoguntinomiffusobviam,cuminfaIutationis obfequio fe a 
Domino fuo miiTum effe affereret, a Bernardo prseter omnem 

expe- 



TiTMyL^JX: l^ 

expe6tationem interpellatus eft,ac monitus,errare fe, ab alio 
enimDominofemiirum^cui deinceps elTet ferviturus. Non fa- 
tis attenta aurePatrem Sandtum fermonibus fuis intendi iTe fu- 
fpicatusMafcelinus, a Domino Archi-Epifcopo fe miffum effe, 
cujus nomine lateri Ejus haerere deberet obfequiofus, expref 
fius infinuavit. Repetivic eadem , quse antea Pater San(5lus , ad- 
diditque, Fallerk ^zxt-imajor Dominm esi^qtn te ad mc mifit Chrisim. 
Exhocverbo jamMafcelinus paulo doifbior, Monachatum fibi 
offerri,obtrudi intelligens, manibuspedibusque renitens, pu- 
blica proteftatione fui fecurus, quod nunquam efi!etfuturus Mo- 
nachus, fermones Sandi elufit : Putksne^ inquit, qudd Monachm 
jieri velim? Ahfit a me^ non cogitavi , neqnc defcendit (uper eor mertm. 
Nil Bernardum movit audax Viri reludtatio, fed pacate priora 
confirmans refpondit : Ucet modd nolis ^fiet tamen. At furdis qui- 
dem tunc auribus canebatur non fabula, fed hiftoria, fed Pro- 
phetia;inclinatanamquead vefperum die, dum jam Moguntia 
inoculise(fet,fenfitMafcelinus fe mutaripene fine fe,una Cla- 
ra-VallisaBernardoingeftaprimoquidem molefta fui imagine, 
actandem,cumDEOacBernardo vocantirefiftere non polfet, 
neque vellet, animum , voluntatem , defideria, vota denique 
omnia triumphaverat. Eadem igitur die faeculo vale fecit , ac 
deinde cum pluribus e Germania Viris do6i:rina & nobilitate 
confpicuis Bernardum ad Claram- Vallem fecutus vaticinia Pa- 
tris Sandi fandtiftima converfatione implevit, 

Claudendus jam in Sua Clara-ValleBERNARDUS, & qui- 
demmaturuscoelo&tumulo,claufula ultima,qu2e qniaBernar- 
do per omnem vitam defideratifsima,non mors dicenda eft,fed 
poft tot illuftres vidorias pulchefrimus triumphus. Annus 
1 1 53. BERNARDO in humanis fuit fupremus , qui inter ingentia 
miraculamaximumipfe Medicis ac Orbi fuit miraculum, quod 
quotidieintercarnisafflid:ationesmoriens,vitamtamenufque 

ad annum aetatis fuas fexagefimum tertium prorogaveriL 
Sed ficSandiquotidianamorte difcuut 
vivereaeternum! 



'mm- -^s^" -l?§|eg- 



BER- 



I04 



CiftercijbisTerti]. 







BERNARDUS. 



QUc 



jUot hic apices^ tot vides apes! 
HocNorxiQn cxfiore^meJk 

Compofuere apkttU^ 

liaxnjloridum tam dulce eft ! 

Didum eH antiquU^ 

Memini^e duke eH^quodfuit durum; 

Melles huic astati 
Meminifle dulce eft,quodfmtDulce: 
In uno Bernardo 
Geminata mella funt. 
MeminifTe Bernardi non potes , non debes , 
Quin in mella diffluas ! 
uAunHA^ BernardusTheophiloRaynaudoeS.J. 

£S- ApisGaUicanaeH. 

tHtns. d$r- Aliquid duJciHi de BEKNARDO Theophilns loqui poturc 

Melim & moJlim aliquid 

InBERNARDI landes hfiylo [uo fiillare debuit, fcribereque 

BERNARDUM 

MellaGallicana! 

Eft quidem Bernardu s etiam extra Gallias 

Melleus; 

Attamen in (iia Gallia 

Super mel ^ omnia, 

Ejm dulcls pr^fcntia ! 

Dic Theophile Galliam tuam Apem 

Etiam aculed nuper per heila armatami 

EgoinhacApenon alia legam mella^ 

Qi^am BERNARDim meHeum. 
Optima apiculae portiuncula Akl! 



n4rib» 



Opti- 



TIT ULUS rV. ^_ ^^105 

OptimaGalli^Poitio BERNMDUS! 
Grata apis , fed cum melle ; 
GrataGallia,fed cumBernardo. 
Apis vitam perdit, fi acuieum , 
Gallia vitam amittic , (i hsec mella. 
Optabiulis utique illi aculeum perdere quam mella» 
Ite ! jam Vos Bernardsei alumni , 
Et Umhite h^c mella, 
Eftis omnes Lamkrtini! Yidenm 

Et hinc forte tam Duicis apud VoS Vnla.^t 

Annua Lambertim memoria. M- <^<= 

Lamhite melU , mellei Vos Lamhertini ! imLi^.'"' 

Patrem habetis melleum , 
Lambite! imbfntgite melde Petra 
VeriJfraeUt^! 
In quibus nec dolta ncc fel^ kdf^vm & meL 
Sugite! Atprius dilToIvite Patrem 

Peranagramma^ 

Et idem erit fugere mel de Petra ^ mnt. ?i. 

Ac mel de Patre. 

Sedquomodo BERNAKDUMPatremfngentfiij^ 

SiMater non eft , & uhera non bahet i" 

Judite Filip. 

Non eft Bernardus fine uberibus , 

Qvixi^^icnmla^eVirgoAUter dedit* 

Mel^ Lac fuh lingva Ejm ! 

Patrem fe exhibet in Melle 

AlatreminlaBe! 

Novo gratiae Ordine uhera h^h^t fuh tingiia, 

Sugite hanc lingvam, hsec ora^h^ec labiai 

Ab eloquto mellea, 

a MARIA la6tea! 

Non latet fub Bernardiy^i;*f 

Ulirn aciiletu 

Qu6 olim infigniter pundi compnn3<jue 

In AquitaniaGuillelmi, TnSiciliaRogerii, 

InCampaniaPetri Abailardijn Piclavia GilberciPorretani, 

Quos Bernardus tunc etiam pro Ecclefia armata apis 

Dd Dum 



I o6 Cifterci j bis Tertij 



Dum pupugit, fanavit! 
Exuit acu!eum,cum hominem, 

Defijt dc 'vi'vere dcpungere. 
Et quos pungem , nifi hoftes? 
Bernardi hoflis es , fi Bernardo hoftem quaeris : 
OmnesBernardiautcUentesfunt, aut Encomiaftes. 
Etiam qui Ecclefia^ & Patribus bella moverunt HsrefiarchaB , 
Vix unquam hoiles laesere Bernardum, 
Non potuere fcilicet irafci Viro j 
Qui nulii malm fuerit, 
Ommbm mcUem, 
TumiLedor! 
Tcnta etiam Bernardum. 
GuHa^Vtde! 
Qu^m tihi fipiant Viri mellei weU^ 
Quae Sahator dc Virgo 

Duplici Flore 

Rubeo & candido 

Ex Vulnere ^ nbere 

Composu^re. 

Satis fapis, 

Si ea capis, 

Quas fcripfit Clara-Vallenfium Apis 

BERNARDUS. 




TITU- 



^ CI070 












TITULUS V 

CISTERCIENSIUM 

/ GLORIA 

E BERN ARDI 

ILLUSTRI FAMILIA 
PENE TOTA 

CISTERCIENSI. 



S^/^ 




? . u^ J-r^/ 




Ngens BERNARDI gloria! qu6d tot tantisquc per 
Orbem Filijs datus in Patrem , in Patriarchani ; ma- 
jor,qu6ddatusinPatremFratribus;maximaqu6d 
TeflelinoParentirautatafcena kd:m fit inClara- 
Vallein fpirituPater. Non jamTulJio magnum > 
Dda ac 



108 Ciflercij bis Tertij 



aceximiun:i,compeIlariaRomanisPatremPatriaB;idenim cum 
TuIIio jam commune pluri bus in uno Bernardo decrefcit , nihil- 
que fingulare eft , qui pene fine exemplo non modo Pater Patriae-, 
Orbisque univerfi , fed ipfiusmet Patris fadius PaterRomaniTul- 
lij elogia in fe uno complexus, ac infuper longius fupergrefTus, 
nova genefi fratres germanos , Humbelinam Ibrorem ac Tefie- 
linum Parentem fibi genuit Filios , Ciftercio alumnos, Coelo Ci- 
ves. Repetenda explicatius pulcherrimae Genefeos exordia, 
quas quia rara placere debeant , cum omitti non poffint. Ber- 
nardo fecundum carnemfquidni etiam, dc quidem meliiis, fe- 
cundumfpiritum?)datiaDEO, k natura, a gratia Parentes no- 
biIes,foecundi, pii, laudati fuperius, Teffdmm Pater e Comitibm 
de CaHellione , Akidis Mater hfamilta Safrenfmm : e q uibus natae pro- 
les feptem , Viriles fex , Gitido , Gerardm , Bern^rdm , Andreas , Bar- 
tholomdm , Nivardm , filia unica Humbelina : Filij futuri omnes cum 
BernardoCiflcrcienfes; Humbelina Villeti fumptura velum,ac 
San6bimoniaIium Cillercienfium futura primaMater, ac Fun- 
datrix. 
hnt4Bfm, B. TESSELINUS PaternonaptiusIaudandus,qUcto verbis 
'"'* '' Alani Epifcopi An tilTiodorenfis : Pater Ejm TeJJelinm Vir antiqiiA ^ 
^AnnTi^ ^^V^^^^ miluufuit , Cultor D El^juftitia tenax. E^angeiicam namque 
Jecunditm inftituta Pr^carforis Domini militiam agens , neminem concu- 
tiehat^ nemini faciebat calumrfiam^ contentm ftipendijs fuis^quibm ad 
omne opm bonum abundabat. Sic confilio ^ armiifern)iebat temporalibm 
Dominkjuis^ut etiam Domino DEO fuo non ne^^ligcret reddere -yqttod de- 
hebat. Elegans fme epitome ac idea Militis Chriftiani ! Ita eft : 
non debuit nisi e Milite nafci Bernardus , qui Orbem Orthodo- 
xum efifet armaturus contra Saracenos,cIauftra & Coenobitas 
contra carnem &, daemones. Labente Anno reparat^ humanae 
falutis 1 1 1 3. dum Bernardus Clafficum pro Ciftercio caneret, vi- 
debanturfpesomnes,quibusTeflelinusFiIios fuos feu aulis feu 
armisdeftinaverat, velutiuno i6tu praecidi, orbatus die uno fi- 
lijs quinque , Aleide Conjuge jam ante e vi vis erepta. Reliftus 
Patri Seni Nivardus puer , & Humbelina filia, qu^ una tamcn pro 
Patre eloquentiffimagemens ploransque abeuntes cum Bernar- 
do fratres interpellabat : non placere nempe Numini pietatem , 
quaforent inParentem crudeles: non ideo tantis impendiis ac 
curis a Patre alitos, ut gubcrnand* Familise ac Reipublic;^ jam 

ttiatu- 



TITULUS V. 109 



macuriomnesunofeuconfiliofeuvitio Senem derelinquerent: 
Non effe hasc folatia, qu^e Pater a Liberis ufque ad canos (perave- 
rit aut meruerit : Majora utique debere filios Genitoribus, quam 
quas ab eis acceperint. Furti genus efTe , fubtrahere fe Parenti- 
bus , culTi maxime ijsdem nos deberemus. Virginem imbecil- 
lem fexu , Nivardum impotentem aetate dari Seni in folatium , in 
opem,nequepietatiseffe nequeprudentiae. Hasc aliaqueinter 
lachrymas & zeium afFedtuofiffima pro Teffelino F^umbelina: 
IIleinterimfu6ips6,qu6ad filiorum preces obriguit flupore ac 
filenti6 vifus eis fari majora, ac quia adhuc Pater, pene jubere. 
Non alijs coloribus pingendus nobis perplexus Senex , qtiam 
quibus eundem expreffit do6lifIimus Manriqueus : Ohngutre 
adm^Jphitksque^ ^faucibm ^tque oculls bdrentes vox ^ Uchrymdjere 
exmimem TeffelinHm indicdbant. Indubitatum proinde efl , Pa- 
crem TefTelinum tuliffe graviflime fimultaneam iliam quinque 
filiorum jadiuram, non quia inviderct cos Ciilercio & CoeIo,led 
quiahujusmodi avulfio fieri vix aliquando poteft absque dolo- 
risfenfu : IpfumPatris nomen mixtum filiorum fangvini filios ab- 
irenonpatitur,quinfentiatPater, doIeatque,aliquid fui fibi de- 
perdi. LongealiaTeffelinus olim miles afliietus ferrevulne- 
ra , quae non fiiij inflixilfent , fed hoiles : hodie fauciari a fil i js, di ia 
animo,eafciIicethominisparte,quaefentiremaximepofIet,Pa-. 
triSenigravenimis. Non vitium eft, cum dolore ieparari ab 
eo quod diiigimus, (td amoris conditio. OfHcium Patris im- 
plevit TefTclinus , d um fiiios cum dolore dimifit : Officium Chri^ 
ftiani,dumeosvioIentervocantiDEOnon abftraxit, non tenu- 
it. Refumptis itaque viribus pientifTimus Pater fupremam Filijs 
benedi(5l:ionem impertiens in fingulorum amplexibus teneriiis 
hagrens jamipfenonindulget modo e mundo abitum, fed infu- 
per urget. Notanda hic difcendaque duo , unum a Bernardo , 
fratribusque,aTeffeIinoaIterum:a Bernardo quidem-,in voca- 
tionis negotio falutandos, rogandosque eife Parentes,ut con- 
fentiant; aTefIeIinover6,ut Parentes etiam cum Famili^ pro- 
papagandae difpendio filiorum vocationi nullatenus obfiftant. 
Atque h^ec obiter. Evolutis deinde a Bernardi, fociorumque 
difceflTuannisaliquot, dum jam Bernardus Abbaseffet in Clara- 
Valle, & Nivardus atque Humbelina Patrem folum domi reli- 
quiffent, h^c quidem data nuptui ; ille vero fratres fecutus ad 

Ee ere- 



1 10 Cillerci] bis Tertij 



eremum^TefTeliDus hortatuBernardipulcherrimoFiliorum e.i- 
€mpl6Claram-Va]Iemproperavit,atquetot jam annis tot lioe- 
risgravenomenPatrisftupenteOrbeabdicanscumCi^ercien- 
lihabiru nomen Filii fub Bernardo Patre induit: ubi non multo 
poflinteramplexasBernardi fui vitampiiiTimamciaufitsperFJi- 
um in immortalitatemregeneratus. 

ohihAnn» Sandtifsima Bernardi Mater ALEIDIS prifis e vivis ad glori- 
uo"! ""' am exceiTerat, quam Bernardus, oeterique filij t &cu!o ad Ci- 
flercium , futura haud dubie idem quod filij , quod Elk, quod ma- 
ritus, quod fratergermanus Galdericus,{i lupervixiiTet ; tametfi 
interim Clara- Vallis , Ciftercium , Ecclefia nuili tam debeant Ber- 
nardumiuum,quampientifnmae Matri Aleidi; iila etenim in u- 
numid femperfollicita,utatenerisfiliosnoninnutriret delicijs, 
fed veluti futurorum praefcia Ciftercii rigorem a primis ungvi- 
culis eosdem vel ipsa educationis aufteritate edocebat: nullis 
ciborumlautitijs ufpiam pafFa filios emolliri, fed contra flylum 
nobiliumcibisgrofsioribusaccommunibus eos pafcens, ut pe- 
n^ jam efient Ciftercienfes, antequam Ciflercium per aetatem 
noffent ,&primaCiftercii tyrocinia viderentur in domoPater- 
nafub fan^taAleidis inftitutione haufiffe. Et vero nihil magis 
illaoptabat,qu^mut filios non tam fibi^Familisesfseculo^quam 
DEO,religioni,crauftris pareret : unde fingulos mox poft par- 
tum manibus proprijs DEO ofFerens videbatur jam tuac votis 
f&afFedufacereMonachos:atque ne forte alieno lade Sandas 
illasMatris fpes in filijs extingverentur, fingulos illa praeter Illu- 
ftriumFaeminarum morem proprijs uberibus ladlans cum ipfa 
Ia<5te pietatis fenfum teneris eorundem labijs ac praecordijs in- 
ftillabat. Neque tantumMater erga Filics; verum edam erga 
egenosPatrona,& quod mireris in Matrona nobili, etiam an- 
cilla. Gundifaho de Siha Aleobacienfi Authore id afiero , qui in- 
compendio^viu 51 Bernardih. i .c.4. pene fingula pietatis officia com- 
plexus Aleidem eximie hifce laudat : Solitam fcilicet crebro Adire 
Divionem , circuire domos , pauperes inquirere , prxcipui^ infirmos , five 
Midsperittatem defedosviribm^ ^his flramina , iUis vefles integras^alijs 
ciharia^medicamentaqtielargiri.,fingiilis necefjaria providere. Nec per 
minijiros iUa^perfeipfam ^ &* qrtod mireris^fme ancilla^finiComiteper 
Xenodochia difcurrcre^ ^^ njiliJfimA qit^qtte mmtia ihf exercere. Talis 

illa 



TITU LITS V. 111 

illaHlijs, egenis, segrotis; fibi vero quo rigidior eo fan^lior, & 
quovica^rerminopropinquior, eo fervendor. GuiMmm inBer- 
nardi wV.;L. i. c. i. haec de Aleidis fanditate pofteritati fcripfit: 
Etenlm indomo jua-, ^inprofelfione coninoaii^^ in medio f^culi eremi- 
ticamfeu monaflicamvitamnon parvo temporevrf.ieH amulari: in vidfis 
parcitate , in vilitate veBitns , deiiciai ^ pompas fxculi a fe ahdicando , ab 
adibm ^ curuJAcuUrihm^in quantum poterat -^ fe fuhtrahendo^ injtflen' 
dojejuniis^ ^vigiUis ^ orationibm ^^ quodminiis affumpu profe/fionft 
habehat , eleemofynis ^ diverfxs operihm milericord >a redlmmdo, Tan- 
taMatredignusBernardus,fratresque ,qui veiud Cryftallinei ri- 
vuliabhocfuopurifsinio fonte pr^ecer foianiillamEv^ maculam 
nil fordium , nil inquinamenti traxerint. Non aiia voluit DEI- 
parainBernardoIad:efu6rigare labia, quamque unius fuxiiTelit 
AIeidismammillas:amatintemerata Virgo iilimes fontes,&pu- 
rasfcaturigines: Hocfane Aleidis eximium elogium nulla ufpi- 
am fatislaudaverita2tas,qu6dgenuerit Filio^DEI coIIa€i:aneum, 
AlmsequeMatrinovum abuberePilium. Illudegonon fine prse- 
fagio fadbum exiftimo, quod San6ta Matrona prsecipuo cultu 
profecuta fit Magnum Ecclefiae Do6borem Ambrofium : huic in ter 
Divos impense affedta non potuit nonefle Mater Dodtoris Mel- 
liflui , quffi fuerit devota Cultrix Do6boris Mellei. Annis fingu- 
lisFeftum Sandti Patrisfumma qua potuit folemnitate celebra- 
bat, convocatis ad cultus feftivitatisque augmentum atque 
fplendoremPresbyteris omnibus,non folum e Divione , fed ex 
oppidisfingulispercircuitum,quos cuItuDivo Dodfcori perfo- 
lutofplendidoconvivioipfaomnium Miniftra excepit : experta 
deinde Divum Patronum in cukilis exhibiti remunerationem im- 
minentismortisfidum monitorem; qui dum Sandba Cliens ali- 
quando affedbuofius cuperet dilfolvi , in fomnis eidem apparens , 
proximo fuo fefto inftare felicem ad gaudia tranfitum optatus 
nunciuspragmonuit. NunciavithsecCoeli-, haec Ambrofij ora- 
cula marito, filiisque exultans mulier, & jam fufpirans, jam ar- 
dens,jamlangvensad gloriam coelitus promiflam in momenta 
anhelabat. Domefticis interea rebus veluti indubitat(b mori- 
turamatur^ diipofitisfolampraeftolabatur diemDivoAmbrofio 
facram. Et aderat jam Fefti pervigiliam : fufpenfis igitur ad ora- 
culi eventumTeflelino, filijs^PiCEbyterisque, qui de more ad 
folemnem Divo Ambrofio pendendum cultum acciti fuerant, 

Eea Opti- 



112 Ciflercij bis Tertij 

optima Mater repentina febri corripitur, quse fenfim creicens 
poflera die fecundiim Divi oraculum Ecclefise Sacramentis mu- 
nitam , atque orantem placidifeime extinxit. Aderant agoni 
Ejusomnes ad Feftum Dod;oris Sandti invitati convocatique, 
qui inter preces morti communis omnium Matris acerbe il!a- 
chrymati abeuntem Sandiae ecorpore animam votis &flan^i- 
bus profequebatur.Una ilia fine plandlu fine gemitu hilaris, quafi 
jamcoelumvultufpargens, nilafiliis, nii a Presbyteris petebat, 
nisiut fecum&profe orarent, ut fecum pfallerent: Igitur inter 
ClericorumpfalientiumChorosfimulipfapfallens, adnuptias, 
ad triumphum , non ad mortem f@flinare vid ebatur fan(5lifsima 
Mater : Et cum jam vox deficeret, notata diu moviiTe Iabia,6c 
pafpitanteminmortelingvaminterprofundafufpiria in Divinas 
laudes , quantum &, quamdiu poterat , relaxafle, Tandem fub 
G^iimvi. illaLitaniarum verba: PerPalJionem ^ Crxcem tuam^libera. eam Do- 
i%j.7a^.2. mine l elevaus manumfigtjavitfe^ ^ emiftt SpiritHm-, it^ ut manum nou 
Admnui p^l^^^^P^"^^^')^^'^^^^'^^'^^^^^- Eruditemore fuo Manriqueus ele- 
tiof.c""! vat® San6tifsim^ Matris manui hanc dodiam cpigraphen po- 
(uit : Manitm ad ealum mififje vifa e^ , nec ( quiajam apprehendit ) rerra- 
xijfe. Dat^ funeri laehrima omnium , non pauperum modo dc 
fiiiorum*, fed 6cProcerum & Ecclefiafticorum : quae ab omnibus 
amari meruit , ab omnibus plangi debuit. Sunt profedo com- 
munes lachrymag mortuis quadam quafipanegyres: tot laudi- 
busquotlachrymisdignuseft.quemomnesplangunt. Sacras 
OptimaeMatrisexuvias a Tefielino^Filijsimpetravit Venerabi- 
lis Geranus Abbas Benedidfcinus S. Benigni Divionenfis , qui prae- 
euntibus omnibus Coeriobii fui religiofis Fontanas accurrit, ac 
pretiofum thefaurum fuorum humeris Iblemni condu6iuDivio- 
nemafportavit. Poftannosdeinde 145. inCIaram- Vallem ad 
reliquam SacerrimamFamiliam SacraBeatae Aleidis ofiaeDivio- 
ne funttranslata. Non tnmcn optima Mater tota abire voluit 
ex animis oculisque Filiorum , Bernardi pr^cipue , qui Marrem , 
ejusquetotiesincuIcatavitseSancStioris praecepta alsidua mcdi- 
tationeverfansdulcifsimam ejusdem ideam nufquam pafiliseft 
animo fuo excidere. Non eadcm Matris memoria apud reli- 
quos, fpesf^BCulipeneobliteraverantmonita, quse tam folicite 
Aleidisfiliisolimingefierat: Ingrata propemodu Ciftercii men- 
tio animis ad mitiora confiiia jampronis. Renovanda erant pro- 

pofi. 



^ Il^_yLA?_J_:_ IL? 

poficaperMatremipram^quaeFiliisinviavocationishsereniibas 
non {emel fada fpedlabilis primum (evera , ac fubinde , ciim om- 
nesirentinBernardiiententiam,gratulabunda:Mcritaraneapud 
Ciftercienfes dulce Matris ac Patronas nomen , quse ad primaCi- 
fterciiincrementatamfolicitein terris, tam pie e Coelis coope- 
rata fit. 

B.B. GUID O 3c OER ARDllS ambo Bernardi fratres naCcen.^^.^^^^^^ 
diconditionemajores,amboadCiflercium focii^&: tandem ia dljtuZ^* 
Clara-Vallefilii. Tenebanturolimambovincu]is,nonnifipeir 
unum Bernardum inter prodigia folvendis. Guido alligatus 
uxori Comitis Floreftenfis Filiae, ad vocem vocp.ntis Be.nardi 
prae ca3terisferepromptior,nisiuxorfangvine nobilis, annis te- 
nera ,&prolibus jam foecunda & gravis obflitifFet, Pcndebat 
Guidoniscofenfusanodo unico,fi uxor c5fenferit;atiila luaves 
connubiicompedesjam experta damnabatpr^properam vidui- 
tatem, mifertafimulprolium,qu6dante tempusfoIoParentum 
arbitrio, non akerutrius fato cogerentur effe Orphani , id e{l,mi- 
feri. Tenebatur igitur Guido abuxore, &quiainvitam defere. 
re non poflet, nova arte conjugii compedibus fe evolvcre decre. 
verat: Inipfofcilicet uxoris domicilio,ia media aula,in fjsculi 
meditullio exuendam feu difTimulandam ad tempus effe Qprfo- 
namNobiIi3,Miiitig,Conjugis; alfumendam perfonamEremi- 
tae, (5c quod indignius , agricolse : illa fe futurum con jugi juvencu- 
\x haud gratum, hac foemina? illuflri moleilum, his artibus cx- 
pugnandamelle^quae fponte fua confentire nollet. At novus 
ille OrbisAlexander longe felicior Bernardus prius quidem va-. . 
ticini6,acdeinetiammorbocaelitu3 ad preces immifso nodum 
illum Gordium mox praefcidit. Infirmata fiquidem gravifTim^ 
mu]ier,<Scfendensfefl^gellariaDomino, quiaaufaeidemrecal- 
citrare,ultr6avocatoceIeriusBernardo veniam, fanitatem,at- 
queinfuperfecundum legesEcclefiae a Viro divortium petiit& 
obtinuit. Guido lecutus Bcrnardum Ciftercium, illa ingrelfa 
eft findimonialium Cocnobium : filiae parvulae opinione Manri- 
quei Matri jam Sanftx jam rcIigiofiE adhasrentes pariter inter 
DEO facratas Virgines funt adledlae. Laudanda quandoque 
interConiuges corporum divortia,ut animi eo expeditiiis co- 
puIenturbEO:Nequc feu ferula feu exemplo Centuriatorum 

Ff Mag' 



114 Ciflerci j bis Terti j. 



Magdeburgenfium caftigandus, vituperandusque Bernardus, 

qupd eadem e tiam per miracula promoverit. Non damnat Ec- 

clefia,non ratio,nonScriptura ea divortia,qu« mutuo conju- 

gumconrenfu&authoritateEcclefigefiunt^eo utique anim6& 

finer,utamboconjugesreuvot6cailitatis,feu,quod longe me- 

lius votis Monafticis in clauftris adftri6bi DEO deinceps per om- 

nemvitammilitent. Longehauddubiepraeftantius fervire,pla- 

cere DEO , angelis , quam uxori , carni , putredini. Et fioc qui 

poteftcaperecapiat,& qui non poteft capere, non debet car- 

pere. Haec incidenter . ad Guidonem in Claram-Vallem rever- 

tendum eft, cujus converfatio Bernardi magifteri6 non potuit 

non eflfe Sandla. Per aliquod tempus ^cgnomise prasfedlus 

Guido non tam ampliandas rei familiaris , quam colendas pauper- 

tatis ac parfimonias fuit ftudiofiffimus. Plantaverat quandam 

inClara-Valle vineam Converfus, cuinomen Chriftophorus> 

qui in externis a Bernardo datus fuerat in ad jutorium Guidoni & 

Gerardo Fratribus : indignati ambo tam cultori , quam novse cul- 

turae,undealiquando per frugumabundantiamClara-Vallenfi- 

um lasdi pofl^et feu paupertas, feu parfimonia, male imprecati 

innocentibus vitibus , eas tamdiu reddidere omnino fteriles, 

quoufqueBernardusmaledi^bionis opprobrium olim nova be- 

nedi(^ione ab eis abfterfiflfet. Zelus ifte eft Sandorum admi- 

rabilis , fed hodie in oeconomis vix probandus. Id hic prorsus 

eximium,iqu6dinmanuBernardifratrumqueftaret tam ampla 

increaturas poteftas,ut in utramque partcm feu fteriles jube- 

rentur efl"e , feu faecundae, par efl^et obediendi promptitudo. Sed 

fic imperare non pofliint , nifi San6ti. Obiit Guido juxta Ber- 

nardivaticiniumextraCIaram-Vallem Pontigniaci Anno 1136. 

non tamen fine Bcrnardo , cui ea ipsa hora in Clara-Valle inftans 

Fratristranfitusrevelatuseft,quem.ille,utfelix c[^ct^ univerfae 

Fratrum Congregationi follicite recommendavit. At mox hi- 

lariorvultum mutavit&ftylum, Frrf/m,ajebat , rogateGmdonem^ 

titoretpronobis^jam enimineoloco eHtUtpoJfit, Vifum Guidonem a 

Bernardo in gloria, manifeftum eft ex verbis ipfis. Sic mori 

folent , pro quibus Sandli orant ; Non folent autem Sandti exau- 

dirifaciliusquam pro San6bis. Vita Sandita optima oratio pro 

morte beata. Guido inter prodigia conversus , inter prodigia 

mor- 



TITLILUS V. 115 



mortuus , qualis vixit , talis devixit , id efl , Sandus , digniirimus , 
quem ipfe Bernardus cum tota fua Valle in Ccelis Advocatum 
optet. Revifit Guido deinceps Ikpiijs e gloria redux Bernar- 
dummediusinterrpIendores,(Sc Ciaram-Vallem novo nomine 
novo Jumine reddidit Clariffimam. 

B. GERARDUMFratremBernardifecundo-eenitumimpe. ,, ^ ^ 
tusgloria3miIitans,&voluptasquasrita in armis in annis juveni- „,«. 
libuslongiusabflulerant,quam ut aBernardofeuprimofeu uno 
congredu ad novam in Cifiercio capeOendam CHRISTI militi- 
ampertrahi potuerit. Repetendi rursus erant Bernardo vati- 
cinia,&mifcendavaticiniisprodigia, quibus fratrisaiiimusmo- 
nitorum falubrium incurius, 6c confiliorum contemptorDivi- 
nis veluti armis expugnaretur. Dum igiturGerardus obftina- 
tiorBernardorefifteret^Sandusadolefcenszeloigneusdigituni 
laterifratris admovensSacerVateshisverbisobftinatum terru- 
itlScio ^m({uit •ifcio^foUvexath intelMnmd^bit diidittti: Veniet dies^ 
^ citb veniet , ciim lancea lateri httic infjxapervinm iter ad cor ttmmfacieP 
confiliofaltttiittt/i^qnodajpernaris ^^ timehis ^nidem^fed minime morie^ 
ris. Hasc tunc Bernardus ; at Gerardus de vaticiniis fratris mi- 
nusfolicitus,feu militarisgloria,feu vindi£lae vifboriseque libi- 
dopugnax Juvenispecftuspleniusjamoccupaverant, intra pau- 
cosdiescumadverfariispra2li6conflixit,arque in pugnse fervo- 
reinilloipfolateris loco quemBernardus digito nuper fignave- 
rat, lancea vulneratus , dum vulnus fentit, & mortem timet, 
Prophetia^Fratris jam tandem i6tus, & fero memor, feMona- 
chumvociferandoproteftatur:A/o«^c/7/« fum^ MonachmfnmCi^ 
Jiercienjis, Quafi vero qui miles peccalfet , jam neque habitu , 
nequeprofeffione,fedfolatantumvoce&;vot6Monachus,mul- 
diari,capi,ligari non deberet. Ligatus tamen eft, & per mili- 
tes,quiMonachinomineparum territifolummilitcm inGerar- 
dovidebant, du6bus ad carceres, injedisque compedibus,& 
curato perfundlorie vulnere ad novas poenas poftulatus. In- 
terearogatus per Epiftolam a captivo Bernardiis , ut accurreret, 
redimeret, educeretjamvolentem,&uInis jam ultro ambabus 
inconfilia fratris ruentem; fed non venit Bernardus , quafi illa 
fuahac mora feu argueret Gerardi nuperam, dum ad Ciftcrci- 
um vocaretur, contumaciam , feu ut ea dilatione calentiora in 

Ffa Fratre 



Ti6 Citlercij fais Ter tij ^ 

Fracre excitaret vota , & jam concepta firmaret propofka. Sola 

haecverbaaSan^toAdoIefcentedatanuncio in vicem rerponii: 

Sciebam^ inquit, ^ pr.<dixeram-,qudd durum ejjet ei €ontra liiyr.ainm 

€iflcitrare^fiec tamen ad mortem ei luthim hoc^fed ad %>itam. Curato 

vulnere adfuit idem Bernardus , fed non admifTus ad carceres, ne 

quidem adFratris colloquium,qui jam inter ipfa ferrea viiicula 

animoiiberrimuspef mille mundi dc carcerum claufuras ad Ci- 

ftercii folitudinem evolabat. Potuerit haud dubie Bernardus 

moxininftanti fui fociordmque in Ciftercium migratione capti- 

vum Fratrem edocere feu per epiftolam , feu per internuncium ; 

SedminusefEcaciahagctunc vila Juveni ptisfervido, penetran- 

disintirnisanimi vifceribus Sc Gerardi medullis vox una hic ne- 

celTaria ; accedens igitur ad carceris fores magnis clamoribus 

captivum vocabat : Scito , Frater Gerarde , quia iturifimm in proxi- 

mo^^ Monafterium introituri. Tu vero , quemadmoditm exire non ii^ 

C€t-)bk Adonachm eHo^fciens qmd visy^ non potcs^profado rcputari. 

Nova vulnera h^c erant, quibus exulceratus Gerardus novis 

iris indignatus captivitati Suae, novisque votis fpirans Cifterci- 

umanimoScpreecordiisvehementius ar(f^abatur. Pauci inter- 

fluxerantdies,auditainfomnisaGerardovox, prasludium liber- 

tatis : Hodie liberaberis. Creditum tamen priiis eft fomhium,quod 

deindedeprehenfumeft vaticinium. Nodlefequente cimiBer- 

nardirepetitae propheti^,& audit^ in fomno vocis grata remi- 

nifcentiaGerardumjam aliquid meliiis fperantem donrJre noa 

finerent, ta(fiis compedibus fenfitadelle vaticinii eventum,6c 

fuae finem captivitatis ; ad levem namq ue maniis contatlum cre- 

puit ferrum, & ipfe jam beneficio noclis ere(5iu3 in fpem fugse 

pedetentim portae adrepens , maniique rupta quidem , fed ad- 

nuc pede haerentia vincula caute premens , ne fugientem prode- 

rent,dumtangit,dum tentatpeffulum, fera tota in manus ejus 

collapfa patulas fores ftupenti ofl^ert. Igir ur tot ferc niiraculis , 

quoDolim PetrusApoftolorumPrincepscarccri, vinculis-, peri- 

culisereptusGcrardus gaudens adBernardum &focios Fracres 

feftinavit, cum quibus prlmiim ad Cifterciil^yrocinia,ac fubin- 

deadCIarae-Vallisexordia digrefl^s per omnem deinde vitam 

Bernardo pr^e caeteris charior : in quem etiamDomiis cxterio- 

ris feu cecorcmia^ cuixm Pater San(5lus tam amanter quam ^- 

denter tranftulit. Ita nin:iriini Mater filium , quem inrer acer- 

biore^ 



TrTlTLUS V. 



fiiores dolores parcunc , plus diligk. Neque una h^c Bemar- 

do ratio, uc diJigcret Gerardum : pulcherrimde vii tutes Virum 

ornaverant , quarum fingul^ nova erant dilediionis incenriva. 

Juvataudire Bernardum ipfum Sermone Funebri,qui eflinGan'- 

ticaGanticorumvigefimus fextus, Gerardifui eximium Pane- 

gyriftem. Sermo quidem ifle fatis eft prolixus, Ted omni ac- 

ceptione dignus, 6c f«/, Manriquei oracnlo, d^mi nibiipoffitfini 

piaculo: in quo nimirumSandtus Dodbor onine cof ruitm ia af- 

fe6tus, oculos in lachrymas, iingvam in pancgyres-, torucn fe 

in akernas doloris amorisque fcenas videtur effudiffe. Vix ul- 

JibiBernardus in Sermonibusfuistam amans, tam gemens, tam 

dolens , quam in hoc; totum enim kchrymis per maxillas uber- 

cim cadentibusnon tam declamavit^ quam deploravit. Tam 

nempe Bernardo grave vulnus Gerardi mors. Nos , quibus 

brevitasproiege eft, paucula hasc pro Gerardi gloria excerpfi- 

mus : Ego, inquitBernardus ,<uoc/>///'^r Abbas^fid iiie pr^wM mf%- 

licitudine. l^ihi deheo^Jiprofeci Ji projni: Cnr entm fecnrm inths non ef' 

jem ^ cum tefcirem agentemforis manitm dexteram mcam , Itimen ocubi nm 

mcorum^peClm meiim-^linon^itm meam^ Et iterum: Scitis^ofilii^ qnam 

jnfimlit doior mem , quam dolendaplaga mea, Cernitls nempe , quJmfi 

dm comes dejeruit me in via hac qna amhulaham : qu^m 'vipii ad ntram^ 

■quam nonfegnis adopm , rftamfuavis ad morcs ! Qnis ita mihi pernecejja- 

rim^ Cui aque diiecfm ego ? Frater erat genere^jed religione germanior^ 

Dolete , qnmlo , vicem meam Vos^ qnihm hac nota funtl hifirmm-corport 

•eram , cf Hi^ portahat me. PnfMm coi de eram . ^S confortahat me., hger 

(f*r nc^ligens , ^ excitahat me. Improvidm ^ ohii^viofm., ^ commone'- 

hat me. Quomihiavulfm es? Qjid mihi raptm a manihm homo unani- 

mis^homGfecundhm Cormeum ? Et infra : Aikiftanima meaaninuiJli- 

tt^-i'& unamfecit de dnahmnon eoiifanguinitas ^fd unanimitas. Carnii 

quidemnece/fitudGnon dcfuitj fed plm junxit jocietas Spiritus^ confcnfm 

ammorum , morum conformitas. Citm ergo ejjemm Cer unum ^ animit 

ttna , hanc meam pariter atcpe ipftts animam pertranfwit gladtm , ty fcin- 

dens mediampartem iocavit in Ccelo ^partem in cceno dcferuit. Ego^c^^n ilj^ 

penio mifera^in lutojacens ^truncata partcjui ^ ^ parte potiori^^ dici- 

tnr mihi^nefeverii. Avulfa ftint mihi vifcera mead me , ©" dicitur r/ii^ 

hi , ne fenferis. Sentio , fent io vcl invitm , qnia necfortitudo iapidumjbr- 

titndo mea^ nec caro mea xnea esi : Sentioprorsus , ^ doleo , ^ff dolor mcm ift 

conjfeiiu mcofcmper^ Tanti amori s atque dolaris argumen ta aG • 

Gg figna- 



■Ad Afff!»'.".'' 



Ii8 ^ercij bis Teftij ^ 

iignaveracraprc\,ubiemelliflua lingva iandtiilimorum opcrura 

pulcherrimam effudit feriem : Sedqnid drxlforh <fgentem illum •, qnafi 

internaGerardmnefciret^ acjpiritnaliitm expers ejjet donorum? Norur^ 

, qtt/iUtmmrMnt^Jpiritiules^ quamverba ejm/piritum redolerent, NB- 

rtmtcontukrnales^quam mores ejm^ flHdianoncarnempifyerent^fedfer- 

^erentjpirittm. Quis illo rigidior in cufiodia difciplina ? Q^uis in cafti^ 

gando corpmfmm dfftrii^ior f Siijpenjior vel {iiblimioy in coniemplando ? 

Subtilior in differendo ? Quotiens cum eo differens ea didici^ qua nefciem 

hamj ^ qtti dodurus adveneram ^dodm magis abfceffi? Nec mirttm de 

tne-i citmmagni ac fapicntesViri idiplumnihtlQminm ex ipjo fihi accidiffe 

teftentnr, Nec minora pauI6 infr^ : Hocjecurm addo , mihi ntilis itt 

emnibm , ^'pr^ omnibmfuit, Utilis in par^vis ^ magni^ ^ Iti privatis ^ 

publicu -, foris ^intus. Aieritb ex eo pendebam totm , qui mihi totum 

trat. Non igitur mirum, qu5d Bernardus magnis plan6:ibus 

ingemueric, omnes cum Qerardo deiicia^Juas^ ac Utltim abiifj^ 

His quidem omnibus quantumvis de Gerardo eximiis, adhuc 

tamen intra lineam hssfic Bernardus: alia funt in eo Sermonci» 

quas fupra Abbatem , non tamen , uci arbitror , fupra Bernardum > 

aufus cle Gerardo fuo auda£ter pronunciare , eum in gloria incet 

Sandios,fuperfiderajamDEOfrui; Quod namquedatumcos- 

litiisPontifici perjurisdidlionem , hoc datum coeliais BERNAR* 

DO per revelationem. Non aifereret BERNAKDLIS Ger- 

AiAnrmm ardofuo2loriam,nifi eandemBemardoGoelites revdafrent. Et 

hoc umtm Ejm te^imonium , iic optime obiervat Manriqueus , tanPi 

fecitEcctejia^ttt ntiEm dubitet Sandis anmimerare.^ qutm Pater Sandm 

Sandumpr^dicaverit. Unde Scriptores graves citati apud Man- 

riqueum, Loifim Lipomanm , Molanm , Bajilim Santoro^ Arnoldm Wio- 

mm^Htdgo Menardm^ Gerafdum noftrum San6torum faflis ad- 

fcribunt,praecipuanixiBernardiauthoricace, cui negare fidem^ 

cardM ^^^^^- EccamecfiproGeraTdonihilomnin6pronunciaiIecBer- 

XHhelen nardus,nihiIominiis Qerardus ipfe in morce, eo (cilic^t momcntb^ 

w tepm. ^j/^wwjo^wfwmwrTipfifibifadibuslucuIentuscellishilaricacevulcus, . 

acfuaviirimamoduIacioneabundeprodidic,qu6mox loco efiec 

poflfaca futurus. Nox illa , quam habuic Gerardus incer mor- 

taIesfupremam,eidemfuicprastermoriencium morem per om- 

nia deliciofa , cerc^ nox in delicijs. Cancabac moriens pf \lmum 

Coronaci Vatis : Laudate Dominum de Ceelts. ^c. ipsa jam voce, ipio 

vulcu quidpiam coelefte , & fuprahomiaem fpif ans, Res ced ro 



TITULIIS V. xi^ 



digmffimaBernardiipfius verbis ex eoSernione, cujus pretiola 
fragmenta mox recitavimus , memoranda ell , ne rei dignitatem 
verbis noftris fortaffis deprimamus : Accitmjtm ego , ait Pater San- 
^m-i adidmiracuU^videreexultAntcminmoYte hominem^^ infultantem 
morttiUbleH morsvidhria tua} uhi eM mors sfimttim tum ? Jam non eH 
0imulusfedjttbiltis ^jam cantando moritur homo^ ^ moriendo cantat - 

- Ciim ergojupervenijfem , ^ extrema jam pjalmi me audienie , clark 
'voce compiyjet ^fttjpiciens in C (elum ait : Pater in manus tztas comcndo Spi- 
ritttm metim l Etrepetenseundem Sermonem , atqttejriquenter ingeminans^ 
Pater^ PaterJ converfus adme exbilarata qmdemjacie: (hianta^ inquit,^ 
dignatio DEl-y Patrem homintm ejje ? QHanta hominum gloris , DEl Fi" 
Uos ejfe^ ^ Imredes? Namfi F/lij^ ^ keredes. Sic cantabat^ qtiem nos 
lugemus ^in qtto ^ meum fateor lu^umpene in Cantictim per^ertit ^dnm 
intentus glorix ejus , propridferi miferi^ ohlivifcor, HascBernardus» 
Attamen absque lachfymis Patrem Sandami celebraire Fratris 
amantiffimiexequias,mirabile in oculis omniiam, ex eo praeci* 
pue, quod ne vix extraneum fepeiierit unquim fine eo oculo- 
mm obfequio , puhlico doloris amorisque te^nonio, omni- 
fousque in funere Gerardi complorantibus ipfe folus eflTet fin^ 
fletu. Abflerfit(cilic^t,feu,quodre£Lius, cohibuit erumpen» 
tem oculorum imbrem praevifa ante mor tem, SoBernardo reve» 
latapolbmortem Gerardigloria. Eruperunt quidem perfolutd 
funere violentiiis cadigatae illae lachrymas, dum fermonem fu- 
nebrem,utfuprameminimus5DulcilIimusPater de obitu,mert. 
tis,gloriaGerardihaberet in Capitulo: fed fuit ille fletus fidelis 
jproditordoloris, quo folent amantes amores fibi fuos nuncia- 
re. Non flevit primum Bernardus , & hoc datum Germani glo* 
dae, cui turpe illachrymari : Flevit deinde,& hocdatum Ejus 
amori , cui tributariae folent elfe lachrymse. Non uni duntaxat 
Bernardo revelata Fratris glof ia compreffit gemitus , fed Geraf * 
dusipfe crebriiis deinceps&aliis fefe gloriolum exhibens;omni- 
busCifterciialumnisfePatremfePatronum dedit,qui fleri non 
debeat , fed orari. Morofiores fortaffis in uno Gerardo qui- 
busdamvidebimurfuiffe; VerLimha2cmoraficuIpaefl:,Bernar- 
^i culpa eft, qui pupilla dc lingva , lachrymis & verbis Gerardum 
fuum tammorosetamamorosc laudavit^cdcploravit. 

BEATI ANDREAS, BARTHOLOMyi^lIS, & NIVAR. 
DIIS Bernardi Fratres nafcendi ordine eo polleriores, Cifter- 

Gga cien» 



120 Cifterci] bis Tertij 



cienfes omnes. Primi duo vocantem Bernardum cum Ibciis 
moxfecutiGiftercium^tertiusobastatemadhuc imbeciliem re* 
. . lifitusdomi^recutuscfldeindeFratresadCIafam-Vallem. AN- 
.iJ™4^DRE AS jam miles,& cui baitheus miiitaris magis placuerat » 
quamiuotunc quidem judicio inglorius cucuIIuSjruaib difficili- 
or,&ad verbum Monachi primum reIu6tantior, tandem haud 
invitus manus dedit, cum Matrem ille iuam nuper defunClam 
auguila fpecie , Sc ferena facie propoiito filiorum gratulantem 
coramfevidereexclamaret. BonaMater,qu^ve4mortuanon 
fiIet,nonquiefcit,fedprofiIiiseCoeIoIblicita,ne faeculi, id ell, 
alieno vitio invita perderet , quos ilia olim in vita tantis curis Cce* 
lo educaverit. Miifus cum fociis ad condendam Claram-Val- 
lem Andreas,a Bernardo port£eMonaii:erii prasficitur : in quo mu- 
nere&vitam Sandiam beata morte clauiit, atque aliis Ciaram* 
Valiem , fibi Coelum aperait. Felicior ianejanitor , quam olim 
infaecuIoMiIes:fciiicetre(5i:iusciavequamgIadi6 ccelum refera- 
tur. Utique etiam Petrus a Salvatore juifus deponere gladium , 
obtinuit clavii<J in gladio meritus repreheniionem, in Cla vi Coe- 
literraeque Principatum. Non fecus Andreas juilusaBernardo 
depoiiere cum baltheo gladium , ut acciperet in Clara-Valle ja- 
nuse clavim , h||r non iilo , iibi Coelum feiiciiTime aperturus. 

^^^.^ ^^ ^ B. BARTHOLOMiSUM inter fratres natu penultimum in 
,;Z. """ proximo fumpturum baltheum , 8c Patris exemplo initiandum 
miliria Bernardusin tempore pr^vertit , traxitque in caftra fua 
promptum ac facilem, E Sociis dc fracribus unus ille,quem 
Stephanus Patcr una cum Bernardo teneriiis dilexerit: Cujus 
amoris ac praerogativ^ teftes fuprema verba , quil:)Us Pater San- 
<3:us Bartholomasocumfociisad Claram-VallemeCiitercio abr- 
turointeramabiles lachryrnas Y^ledixitiVacIe-^mquk^ ^t? p^ce Fili 
mi^^SvigcYispima^joc^itiQnh nit mcmcnto^ F^ ^fir^oris^ qm te in ChriHd 
frofecutuyfiim ^ pyofeqitor : Et cnm coram DEO mjjore cnmfervove fu- 
eris , me ipfi commendjre non defmas. Licit enim te cum fratribus mittQ f 
fundatum afylum hominihuspcenitentihus , memori^m tul de animo m eo non I 
delcho^fcdjemper pro tua fjlnte DEVM rogaho. It^ feparata ab in* 
vicemamantium corpora, non animi^quos locorum intervalia 
nondisjungunt. Vitaerigorem VirSan6i:usveIips6nomine pro- 
didit, tam pelli fuae , quam carni hoftis acerbus. Pellem quam 

tion 



TITULUS V. 121 



nonpotuicdetraherejtatuicaffligere, fibi ipfi&Bartholomasus 
& tortor dc carnifex. Vigilias, inedias , dc prascipu^ iiagra ar- 
maveratinoxofae cucisfand^ifrimamlanienam^quotidianus fere 
pernova vulnera Bartholomseus. Fidem fuam, quam olim Sce- 
phanus Patcr de perenni reminifcentia Bartholom^o dederat, 
tandem ex parte exfoIuturus,eunden;i e gremio Bemardi avul- 
fum Divo Petro Firmitatis Abbati ad Thronum Archi - Epifcopa- 
lemTarantafienfemrapto magisquam eledlo dignifiTimum (ub- 
rogavicBarthoIomasum SuccefToreminSerie Abbatumctrdum. 
QuamilleFamiliam Stephani & Bernardi magifterio & affe<L^cU 
difcipuluslongcdigniffimus per annos viginti fandtiirime r^xit, 
tandemquealtrismaturuscpelle^cvitaexcefTit, tiuic vel maxi- 
meBarthoIom^EUs^cummors moleftam cucem captivo animo 
penitusexueret. VirSandlusnonapud Superosmod6,verum 
etiamapud poHeros hodie mcmorandus, quod fimul cum aiiis 
OrdinisPacribusConcordiae Ciftercienfesinter & Praemorulra- 
tcnfesAnnoii^i.inittefubfcripferit. Dequaforte nos ahbi. 

B. NiVARDUSBernardifraternatuminimus^deliciasTeflc- 
liniPatris,&ultimaSpesfervandinominis, abeuntibusedomo^^^^/J^;^^ 
PaternaquinqueGermanisFratribusremanfit puer maturusqui- 
demCoelo,fednecdum maturus Ciflercio, non voluntacis de- 
fedlu, fed setacis: utnempe fervareturad tempus aiTii6bo Parenti 
fuusBenjaminus, quo viso difpendium filiorum efTec tolerabili* 
us. Ha^rebant adhuc e Germanis aliqui Patris amplexibus,& 
Guido natu major primus Lares Paternos egreirus nomine ac vo- 
luntaceomniumerga Nivardum liberaliflimusunumiliumhasre-. 
demomniumproclamavit: iy^, inquit, FuttcrNrcarde^ ad tc jo- 
lim re/p/cft omnts trrra pojjej/mm mjir.i. Magna dixifie , maxim a de- 
dilFe ratus, qui fingulorum jura&dominia, res & fpes in unum 
Nivardum transtulerat; at hic iupra puerum fapiens velutiGui- 
doni fratribusque indignatus : Vclm ergo^ inquit, Ccehcm^ ^ mM 
ierr^ ? Noi^t ex .'eqno divi/io h.ecfada esf^pcr mcfipojjim , cckrius yelcindcn- 
d^^ Dixit,&CLim primumper a^tatem potuit, relidta amplifTi- 
ma hasreditate fruflra oblu6tancibus Patre,propinquis,atque 
aniicisfecutusfratresad eremum, novus ex Fratre Bernardi in 
Clara-VaiIeFilius,m:ignispafribusfratrumchari(mata a^mulatus 
ell ; fola aetate casteris minor , non virtute, Labentibus inde an- 

Hh ni3 



I2i CiHeTCijbisTetti] 

nisad HirpaniasmifrusinGaibell^Regno celeberrimuni ibidem 
^/?/>/4;Monafl:erium fundavicprimus ejusdem Abbas, quod eti- 
amnumhodielicetexNominenonrofa^red fpina iit, dl florcn- 
tifTimum. Itanimirum Nivardus fibi Spinetum plantaverat^ 
cuiipfeforetrolarumprimitiae: autfimagis Candor in Cifterci- 
enfibusplacet^lilium inter fpinas. Mors in unoNivardo&ix> 
fam dc lilium dum terris rapuit , coelo intulit. 

B. HUMBELINA unica Bernardi foror, tam nafcendi ordi* 
©j/if^w» j^g Bernardo proximior, quam complexione, vultu, mcribus 
cidem fimilior : Sola penes fexum diverfitas indiverfa Iludia am* 
bosimpulerat: fccutura forfan erat cum lociis Bernardiim mox 
aderemum,fifexumipfaautmutarepotui(ret,autfuiilet aufa d* 
mulare. Compafla Patri Seni , qu6d una die pene omnes per- 
deret filios , fed non miniis fibi , quod fratres , & inter fratresBer- 
nardum partem anim^ fu^e. Vix igitur avelli poterat a fupre* 
misBernardi amplexibus; avulfa tamen, quia reiu(5bnteni nLii 
inofficiofa tenere non poterat, dc reli(5ta cum Nivardo puero Fa- 
triSeni, ut in utroque fexu fervaretur Tefl^clino folatium. Noil 
multo poft Nivardi difcefllim unaHumbelina hasrcs unica , fcr* 
mae elegantia,morum fuavitate, opum affluentia accendebac 
Burgundi^ nobilifTimam Juventutem in fpem nuptiaram,quas 
jampotentiusPater ipfe coeperat ofFerrei,im6urgere, ut vei m 
fiJia tametfi fub alieno quia Viri nomine fervaretDomuiSuaeNe- 
potes. Neque Humbelina ipfa in puicherrimoProcerum am- 
bituaufa jammuItLim refiflere matrimonio, praefertim cimi ab- 
lentcBernardo nullus eflfet, qui illud diffuaderet. Communi- 
catisigiturcumDuce Burgundias confiiiis FratriDucinkLotha- 
ringiae praefati Ducis Burgundi^ nepoti, adolefcenti culdfi^imo 
Humbelina data fponfauxor: Llnde non absque ins^cnti animi 
voIuptateredivivamSerenifsimorum Lotharingi^ DucumMa^ 
jeftatem hodie vident Ciflercienfes,qui olim inHumbelina cum 
Bernardoaffinitatejundi, hodie memorari non debent fine 
Bernardo. Vixerat aliquamdiu inter auls delicias Humbelina ^ 
&jam minus de clauftro folicita rariiis, & fi tamen aliquando, 
certe perfun(5torie tam Matris quam Bernardi monita refrica- 
bat. AtverounoBernardiaUoquiopenitusmutataaiiasanimo 
coepit volvefecogitatioimes: quod quidem ita evcnifie narranc 

Autho* 



TITULUS V. 123 



c, 6. Vtt\ 
Berti. 



Attmores. Seil ciiriofa leu officiola in Ciciram-Vallem ad vene- AUnm ^ 
rat Humbelina virura & ralucaiura Bernardum cum Fratribus. 'l!-!'^'"' 
Faftus ingens, & Foemina Principe dignus, Comitatus & aula 
frequenslateriHumbelina^h^rensprimum quidem oculos An- 
dreasFratris Portarii,ac deinde animos reliquorum Oermano- 
rum^&pr^cipue unius Bernardi infigniter off enderat : qili om- 
nesfan6b<Mnofficiolinuli6falutationis obfcquio SororemPrin* 
dpemdignati, eam infuper diris execrationibus detellati ante 
foresllantemreliquerant. llnusAndreas quoSorori praefen- 
tior,e6 audacior conviciis aufus ^to(cmdQVQ-,fiercm prctiose in^ 
'oolutum , ac rete diaboli adcapiend^ts animai , compellabat. Punge=^ 
bant Foeminse Principis pe6bus h^c verba e6 acerbius^ quia a fra* 
treprolatai&fiqiiidem frullra Bernardum ac Fratres prcelcola- 
batur^compunciionis acconverfionis fuae primordia hifce ver* 
bisinterlachrymas conteflata ell: Etji peccatris: (nmtipquiebat^ (j^-jt.j. 
pro talibm ChriHm mortufts eH, Quidenlm peccatrix fiim 5 idcirco eOffJi- 
iium , ^ alhqtiiim bonorttm requiro. Et ft dejjjicit frater meus carnem 
meam ^ non dejpiciat fer-jus D Elanimam meam. Veniat , prAcipiat , quid^ 
qriidpr£ceperit^facete paratafum. Data hdc fponfione defcendit 
Bernardu3,cujusun6duncaxat adrpe(5tuacaIloqui6mutata So- 
ror damnabat aularum delicias , & jam mundi fugam , ac clauifcra 
meditabatur. Unum matrinionii vinculum erat, qu6 feflina 
jamad eremum voca tenebantur: lllud praecer Marici feu mor^ 
tcm feu confenfum neque Bernardus , neque Humbelina aufi fol- 
vere,aliasinterimfan(fiiorisvitai ideas ambo fimul formabanc. 
PropofitaSan^ka Mater jam Coelis adfcripta in vics normam^ 
quae adftrifta olim Matrimonii legibus & conjugem San&e egif- 
fec , 8c eremitam. Dandum aliquid jam necefficati , quse noftr^ 
voluncace pofiec cranfire in vircucem : Hoc vicae genus inter au- 
lae illecebras quo rarius , eo forte fandlius : Committenda Supe- 
ris fata Mariti : Non fore certe Optimum Principem tam impro* 
bum in Superos , ut quam illi per Bernardum olini fratrem , nunC 
ParanymphumfibielegerintSponfam, ille importunus & con- 
tumaxfibificrecencurus uxorem. His legibus inftru6ba rever- 
fi eft domum, incegr^ adhuc bienni6 manfura cum Viro, qu6 
invit6 tentandum ^u mutandum nihil. Mores Humbelina^ 
jam longe alii , quam olim , Sandi ,&ird vitam Matris Sandae re- 
gulati. Delicios , faftus , pompa onxiiis in faftidio : quod detra- 

Hha hebat 



124 Ciftercij bisTcrtij ^ 

hebatluxui, impendebatpauperi^ribi (bmnique parcior, penc 
totahasi^batinSacrarumScripturarum ledione: verbo, m-agis 
eremita, qmm conjux. Arguebat primum ievitatis h^nc vita? 
mutationem Maritus , impetum efTe muliebrem, non {cjlidam 
virtutem, difflandum fuamet levitate, qua coeperat; At quia 
anndetiamaitero non mutari Humbelina,redindiesfieriian- 
<!iior,maritus jam & ipfe alius, Sandti divortii Patronu3&;Au- 
thor efiTe voluit. Soluta igitur fecundum Ecclefiae ritus Hum- 
belinaconjugii vincuI6,<Scjam rursiis veluri pollliminio fua Jul- 
leium,( ViiIeiumaIiircribunt)Coenobium Virginum,quodnu- 

Eef Bemardus focios pro Ciftercio colligens rociorum Conjugi. 
usacfiliabusextruxQrat,ingre(raefl: Neque Ibla, non paucas 
fiquidem e nobiliflimo Gyneceo, quas fuerant ha^enusHumbe- 
linas in auIaComites, fadlas funt fimul in clauftro fociae. Mari- 
tusipfeoptimamConjugemadnovasChriftinuptias properan- 
tem apparatu magnifico Julleium ufque profecutus eft, fupre- 
mohoc obfequio apud Humbelinam expundurus, quodali- 
quamdiuinvitamtenuerit. Vitse Ejus fan&itas pauculis verbis 
aGuillelmo recommendata nobis magnarumrerumxeftepitomt: 
i\h.'u(.6. «^'(fcilicetjulleji) frfff^^w ei gratidm Dominus conttdit fanclitatij^ 
rit.Bem. ftt jton miniis anim^^ quJm corpore illorttm prdbareim l^irorumDElcJje 
Lk,cift.L,f^^^^^na. Henriqueus in laudanda Humbelinae noftrse fan£ti- 
d,ft,i.c.4. monia&rigore vit<^pauI6 eft fufior; fed unum hoc ei clogium 
ii.AtfgHft. fufficiat, quod /luthoris/^nniCiHercienlistQ^tW^.omo Fratrumfan^i^ 
tatem ajfecnta fit. Fueratjulleium ad eum ufque diem,qu6 Hum- 
belinaid eft ingreffa, fub legibus Benedidlinis, nulla hucusque 
^ foeminis ausa tentare Ciftercii rigorem, qui etiam Viros diii 
abfterruerat : fcilicet ut fervaretur Humbelin^ tunpliffimi No- 
minisprserogativa, quod prima CiftercienfiumVirginum Ma- 
,^^„^-^ j^^ teracFundatrixextiterit; Illaenimomnium prima authoritate 
cft. i.K Nuncii Apoftolici, & Ciftercienfium Abbatis afienfu pullam vs- 
^7?'«f ^ftemmutavitincandidam, unaquc cum Ciftercienfium habitu 
eorundem Conftitutiones afllimpfit. Humbelinas exemplo 
excitata^ motaeque per omnem mox Galliam, ac reliquum Chri- 
ftianum Orbem VirginesBenedidlinas pulcherrima asmulatione 
Ciftercio atqueHumbelina^ Matri fefe reformandas fubjecere: 
sicque illaextra conjugiujli foecundior fibi immortalc Matrisno- 
men,CifterciofexmilleVirginumCosnobia per Orbem pepe- 

rit* 



^ TITIILU S V. _1^5 

ric. Ad Superosabiit „ Manriquei calculo , quinquagenaria , fed 
non fine Bernardo , qucm per Epiftolam e Clara- Valle evocatuni 
cumFratribus Andrea&Nivardo agonifuo pr^fencem habuit^ 
fecurior in Germani San(!!li manibus emifTura Spihtum. Pene 
jam agonizantem deprehenderat Bernardus ; Verum dum ami- 
ca voce Sororem interpellat , illa eo Fracris alloquio veluti impe- 
riojuffaevigilare, loqui,vaIeremelius. Protradloadferumve- 
fperum Sermone Sociis injundJra quies^ Bernardus ipfe fugato 
velutimorbomortemlongiusabelleracus dormitum ab itmere 
la{fusfecenerat:UnusPf?r//5 /V/o/^wf///^ JuUeii per multos annos 
Virginibusaconfeflionibus apud ^grotam reli(5lus;ac ille pro- 
pter vigilatas jam aliquot nocbes fomnoientior dumHumbeli- 
namabsquedifcriminee(fevidec,impecracapoteftace ipfe quo- 
quc ad lediulum properat. Ec ecce feftinanci obvius AngeMs 
Pecrum redire jubet , jam enim mofi Humbelinam», fe incerim 
excicacurum Bernardum/cum Sociis. Pulfata mox per Ange- 
lum tabula(idolinlfignum mor tis ) e)tciti e ftratis accurrunt itu- 
pentesleftulumque Sororis amantifsima^ circumftant, quibus 
ilIavultuOGUlisquein fingulos amanter reflexis fupremum vale 
dicens,iI16Coronati Vacis epiphonemate vicam canendo clau- 

fic : Lxtatajum in im qju d/dafitfjt mihi^ in domnm Domini ibimits ! Nul- 
lumineaobfervacum aliud mortis veftigium , nisi quod oculos 
moriens furfum collerec , animae feu oftenluros feu viiuros in 
Coelo pfomericos criumpthos. Bernardo celebranti exequia^ 
rumfolemniaHumbelinajamgloriofaappafuic,UL qui olim iaa- 
^tioris vicas fuiffec fibi Auchor, nunc bravii arquegloriae foree 
oculacus ceftis. Id fcilicec incer magna Bernardi elogia tam ra- 
num quam eximium, fort^ praecer Bernardum Goncdfum pau- 
cis,qu6d Pacer, Germani quinque, Soror per eum fcgenerati 
Ciftercio,&pefCifterciumdaciCoelo. Neque Aleidis canca- 
rum Prolium Magna Macer pio furt6 fubcrahenda Ciftercio;noti 
enim aliena a Ciftefcio efie pocuic, quas feu fan6la educacione 
olim&Macer&:Nucrix,feu adhorcacione ad filios h^ficances t 
Coelis redux,feu graculacione^ dum jam voca migrandi Cifter= 
cium firmaifenc , filios alios efle noluic quam Ciftercienfes. 

Sandifiimae Gloria Bernardeae appendices ANDREAS& 
GALDERICUSiamboBefnardiavunculi.HUGO&GAU. 

li FRI- 



126 CiftercijbisTerdj. 



FRIDUS Epifcopi , ille Antifiodorenfis, hic Lingonenfis, urer- 
queBernardi confangvineus ; ROBERTUSdcASCELlNJ, 
ille Bernardi conrobrinus , hsec neptis , Ciftercienfes omnes. 
ANDREAS avuncuks miles Templarius, ex eo ad BERNAR- 
DLIM dc Ciftercium referendus , quod primas leges ad Ciftercii 
ftatuta regulatas Templariis didaverit Bcrnardus Pater, non 
fuo quidem arbi trio , fed Concilii Trecenfis , id eft , Ecclefiae im- 
obihAnno pcrio. B. GALDERICLISalterBernardiavuncuIusVirmagnse t 
""'' in fecnlo tam nobilitatis quam audloritatis , atque in armis ftre- J 
nuus ac celeber , inter focios Bernardi omnium primus , feu aeta- 
tem fpeiSbes feu ordinem converfionis. Individuus Patris San- 
<5li e feeculo ad Ciftercium, e Ciftercio in Claram-Vallem Co- 
mes : qui Bernardo nepoti in ter miraculorum primitias metucns 
de praefumptione , acri invediiva eundem increpavit, Habuit 
Bernardus aetati dc zelo avunculi omnem honorem , ut veluti 
cenforia ferula k Paedagogo correptus modefte etiam inter la- 
chrymas ferret acerbam cenfuram. At vero Coelites pium qui- 
dem , indifcretum tamen Galderici zelum febribus caftigavere, 
quarumaudtiflTimis prelfusdoloribuseajamultro probabat,jam 
optabat , qu^ pridie in Nepotc damnaverat. Magnis itaquc 
precibus accitus rogatusque Bernardus , ut ab asgto manu medi- 
cafebresprofcriberet,nonprius opem tulit, quam blandacor- 
reptione,cui fuusnon defuit aculeus Avunculum docuiffet,fu- 
pra humanam ferulam e(fe DEI dona , quae Ille pro fua in creatu- 
ras fuprema poteftate etiam aetate aut merito minoribus confer- 
rc pofi^it. Jctus fapuit deinceps , facundior ThamaturgiBern- 
ardi in pofterum Encomiaftes, quam fuerit antehac cenforius 
Cato. AgonemViri San6ti aufse interturbare damnatas Daemo- 
numIarvae,aDivoPetroApoftoIorum Principe, quiGalderico 
morienti fpe6babiiis occurrerat , propulfatae fugataeque (imt. Iple 
tandemprimoquideminmanusBernardi, &:inde etiam in ma- 
nusDominifeIicifsimamanimamexhaIavit:atque ab obitu glo- 
riam fuam Nepoti fandiffimo nunciavit. 

obntAmw ^- ^^^^ cognoment6 Matuconerifts^ Bernardi confangvi- . 

i,a[ """ neus,primusPontigniaci Abbas,ac tandem Antifiodorenfis E- 
pifcf )pus. Inter primos focios a Bernardo converfus ; Sed a 
Sodalibus rursumabdu£tus»iterumque jucundi miraculi inter- 

ventu 



TITULUS V. 127 



ventu ab eodem Bernardo peffimoavuirus Sodalitio ibciis refti- 
tutusefl. Rem progloria Melliflui Parentis minime tacendam 
hifce habe. Sodales nef arii , ne Bernardi pio aftu capta praeda 
fuis manibus elaberetur, longius cum Hugone ab{ce(Ierant,quos 
ille e velligio infecutus ciim eos in patulo campo confidentes 
coelo undique fereno deprehendiflet, tenentes Hugonem in cir- 
cuIomedium,neBernardi alloquioadfaniora rediret,ingcmuit, 
omnem fibi ad Hugonem viam , omnem aditum efie prfleclufum; 
EtquiaDEIcaufaerat^pro qua adolefcens San6bus advenerac, 
commendavitinteruberes fletusCoelonegotium. Adhucocu- 
liIachrymisinnatabant,pe(f^usquezeI6«ftuabat,tum€cce,Coe- 
lum quod antea fine nubibus erat innube ac ferenum, fubito 
coeuntibusnubium globiscopiosoimbrevitiofum illumSoda- 
lium circulum quafi momento folvit. Properabant finguli fub 
te6la, atqueetiamHugojamextracircuIum liberior fine comi- 
tefine ducemoleftum imbrem fugiebat. Bernardus igitur eo 
cventu jamlsetior, veluci ex infidiis erumpens feftinantem Hu- 
gonem manu praehenfum quafi ibboflenfus hifce interpellavit: 
Mtcnm fufl/nehis h/jm pluvuguttas\ Subflitit Hugo ab ipfo coelo 
jamconfufus,jamproditus, atque inter Bernardi brachia^cam- 
plexus felicifTimus captivus. Adhuc urgebat largus imber fu- 
gientes Sodales;atver6eoinIoco,ubiBernardus cum captivo 
Hugone fubftiterat , novo miraculo medios inrer imbres orta 
Coelo ferenitas amborum adolefcentum animo3 miro laetitisB 
fenfuperfudit. Renovatumibifubdiointer utrumque lan^hum 
foedus nufquam deinceps violabile. Eleganter hic more fuo 
Manriqueus Bernardi magnitudinem infinuat: Quibm videas vei ^^ ^^ 
in ipfo (uAConverfionis initio Bcrnitrdi poteifatem pene immenfam , Calum nii.i.3, 
nimirimnubibm cUudentis , ^ rursiis aperientiiportcts ejm pro fuo libito-t 
ebediente nimirum Domino etiam ante prolatam vocem menti homims^ut 
Bernardi non fbliim lino^a , fed cor etiam clavis cceli jam tnnc comprobare' 
tttr, Hugo itaque Bernardo coelitus reftitucus cum illuftri So- 
ciorumagmineCifterciumeftingreflus: inde non multo poft h. 
Stephano Patre fundando Pontigniaco primus Abbas deftina- 
tus,interprim()simmortale beneficium Sacerrimo Ordini fua 
indnftriacontulit, ut fcilcct Summorum Pontificum privilegiis 
Ciftercium pene aprima iui origine a poteftate Epifcoporum ef 
fet Exemptum^ Eledlus ab Antifiodorenfi Cleix) in Epilcopum » 

U 2, per 



1 28 Ciflerci j bis Tertij 

pervifionemdivinitus jam antea monitus Anno 1136. aegre ad- 
modum 6c nonnifi obedire compul ius eligentium fufFragiis con- 
fenfiimpraebmt. UnusilIe-,quiRegiFranci2e&TheobaldoCO' 
miti longo litigio diffidentibus datus Arbiter tantorum Princi- 
pum animos novis concordi^e vinculis colligavit. Anno 1 14B. 
dumabuniverfaEccIe^aGallicanaadEugenium III. Legati titu- 
16 ornaretur , facile fuit conjedtari , quiantum fit totius Gallias de 
uno Hugonc judicium atqae exiftimatio. Interfuit Conciliis 
Treccnfi atque RheE»enfi,primo adhucdum Pontigniaci Abbas, 
alteri jam Epifcopus. Ab Ordine, Regno, Ecclefia qu^m opti- 
memeritusplenustamdierumquamvirtutum ad Superos abiit 
Anno 1 1 5 1 . fepultus Pontigniaci. Quantus porro fueritHugo, 
Superioris (kculi furentes in Gallia haeretici , fi mod6 vera narra- 
re vcllent , fcelelti quidem ,t>culati tamen extitere teftes ; Dum 
namque inPontiguiacenfi excidio etiam in San6ta irruerent , 3c 
impia conjuratione Sacras Divi EdmundiArchi.EpiicopiCan- 
tuaricnfiscxuvias tot faeculis incorruptas,tumuIo extrahere) 
flammisquc exurcre fe arbitrarentur, errorc vicini Sarcophsgi 
incidere incorpusS.Hugonis, quod cum magno prodigio per 
quadringcntospen^annos deprehendifrentincormptum, fasd^ 
laceratum,T0g6quc inje<9:um redegereincineres:nov6Mar- 
tyrii genere, dSm SatK^uspro San(Stofinc doloreMartyrio co- 
Tonatur. 

B. GAIIFRIDIIS (aliis etiam didlus Godefridm') quem fan- 
ohih/yvi^ gvis,virtus,profeflrio, affedlus Bernardo a primis annis intim^ 
"■^' conjunx^re^ indefeffus Ejusdem cooperator in fundanda regen- 
daque Clara-Valle. Non paffuseft Pater San£tus amicum tam 
fibiqu^mVallifuseperneGcfirariumabsquc officio haercre inglo- 
Tium,coIIat6ciPriorismunerc, ut qui dudum fangvine & affe- 
€tu , etiam offici6 foret fibi 'ddnceps proximus. Creditus vul- 
g6c{\:^di^\smeMerBBRNMDUS^h6cvin6 fan^ eIogi6 Viri§ 
magnis haud dubi^ long^ pr^fereudus. Neque folius vulgi hsec 
famahaBcIaus:Bernardus ipfe hanc vcritatem non infrequentet 
ingenu^ confefluseft: No/j eici^immfi aCiara.Fallefita ejfe abfintem^ 
quamdiii Ganfridumfmmfciretfojpitem. Et hic eft ille Gaufridus , 
quiintegr6Trienni6, qu6 Bernardus in Italia publicis Ecclefi^ 
utilitatibus implicitus tenebatur ^ tanta dexteritate ac virtute 

tiume-^^ 



TITULUS V. 129 



numerofam illam fandiamque Congregationemrexit:,utretliix 

Bernardus nullum plane litis veftigium, fed fummam mter coc 

Virorummagnorumcenturiaspacem,&quoddamquafi in ter- 

ris Coelum deprehenderit. Vacabat per id tempus Sedes Lin- 

gonenfis inGalliaiconcordibus igitur votis unus e Clara-Valle 

Bernardusdefiderabatur,qui Thronum Epifcopalem conlcen- 

deret. At Vir humillimus vix Abbatis ferens titulum omne di- 

gnitatum nomen conftantiflTime a fe removebat. Ea Bernardi 

humilitate accenfi magis Lingonenfes potentiiis ingerebantE- 

pifcopalem Infulam. Igitur (ive ex parte, five ex toto fatisfa- 

0.\xms tam piis Populi votis amantiffimum fibi Gaufridum,id eft, 

alierHmBemardumtubikitukiquodiWe, munus tanta animi demif- 

fione fubterfugit , ut fe publice omnino indignum conftanter 

profefi[usvixBernardi,fummiquePontificis jmperio coard:atus 

humeroslachrymansoneriatque dignitati lubjecerit. Nil Gau- 

fridovifumacerbius,quam avelli k Bernardo, id eft, quafi a fe- 

jpfo : tam amabili glutino amborum animi fibi cohccrebant. In 

Epifcopali munere non minus Monachus quam Epifcopus, 

quanto fibi pauperior , tanto in pauperes profufior. Bernardo 

per fan€l:ifsimam mortem jam ad Superos translato Alexandri 

III. PQHtificis Summi alTenfu ac facultate Clavum dimittit , atque 

ad Claram-Vallem rediens jam grajnd^vus reliquias vit^ {ues in 

Sacello Cellae illi contiguo, quara olim Bernardus Pater unius 

anniincruentus, fed quotidianus Martyr fub bardi cujusdam ^^^^^.^ 

Medici tortura magis quam cura, inhabitaverat , pientifsime ab- vJbU 

foIvit;nonaIibi felicius moriturus, quam inCIara-VaIIe,in qua ""^"^' 

nemo e Bernardi Filijs male mori potuit. 



B. ROBERTUS DiviBernardi confohrinm^ intertrigintaillos 
focios,quos Bernardus Ciftercium adduxerat, aetate omnium 
juniorr&quiaeadecaufarigori Ordinis mintis adhuc idoneus, 
aStephanoPatrefortiorcmaetatem expecSbare ju(fus,poft duos 
demumannos conftanter interea puIfansBernafdiMagifterio 
jam tum in Clara- Valle Abbatis a Stephano traditur. 'Durilis 
forte pro fuoilloprimozeioParer San€lus adolefcentem tene- 
re educatum traclaverat, inde Cluniacenfes, quibus olimRo- 
bertus puer a parentibus fccundiim veterem Benedidinorum 
«Scregulaefacrseconfvetudinem traditusfuerat,eundem jurc avi- 

Kk tx 



Obitt A>t. 



130 Ciftercij bis Tertlj 



taBtradiuonisoIim,jamruuinnonfinerpeciofo titulo repetunt, 
^cmifsoConventusPriore Juyenem Ciflercienfium rigori jam 
ofFenfum , atque ad mitiores leges fiia fponte anhelantem abfen- 
te Bernardo facili negotio abducunt. Non tam indignatusClu- 
niacenfibus ob religiofum hoc furtum , quam compafius Rober- 
toBernardus dolorem aliquamdiu prefsit,ut deinde vehemen- 
tiuserumpcret. Fruftra expe6labatur Robertus rediturus ul- 
tro, nisi vocaretur : & licet absque Bernardo difcefiferit, fine 
Bernardotamenreducendusnullatenus erat. Igiturmorselon- 
gioris impatiens Bernardus cumGuillelmo, poftea primoRie- 
vallenfiumAbbate, extra fepta Monafterii egrefixis, ne divinae 
i\lx ideas, quaschart^imprefiuruserat, turbari pofient^fub dio 
cumfocio confedit, coepitque di<5lare Guillelmo epiftolam, fi 
verbafpedies, melleam, (i affe<Stum, paternam, fi zelum, divi- 
nam, qua Robertum ad gremium revocaret. Fluebant adhuc 
verba e fcribentis calamo melie digniora quam acramento : &: ec- 
ce ! fubitus imber e nubibus erumpens utrumque obruit . Fefti- 
nabatcolIigerechartamGuiiIelmus,atque in finumrecondere; 
ac vero Bernardus importunis aquis prasfcripturus leges fiden- 
ter Guillelmo imperabat , federet, fcriberet : opm^ inquiebac » 
DEleSiyfcribe-inetimeas. Sedit ille, fcripsitque in medio itnbrii flni 
//»;^rf :Neguttaquidem chartam fcribentis tetigit, cum tamen 
undique.in circuitu copiofior pAam delab^retur. Rcaovata 
hic GedeomacVellerism medio roreillaefi prodigia exiftimat CWr- 
TmMAn^ dinalitEaYGnim. In perennemtantimiraculi mcmoriam hsec ipfa 
9»}ui. cpiftola inter omnes jam antiquitus primum locum obtinuit, 
non quia prima efiet numero, quam Bernardus fcripferit; fed 
quia ob revcrentiam prodigii prima efiet ordinc dignitatis. Et 
quidemfiufpiamalibi, vere in hac una epiftola feipfum Bernar- 
dus ad vivum depinxit , qualis quantusve feu affeftu feu zelo feu 
manfvetudine fuerit erga delinquentes. Ex paucis lineolis Ber- 
nardumnofcemus:M(?w//'fr«w(plangit defolatus Pater)^/;o.^ te 
careo , qucd te nhn video , quMjine te vivo :pro qm mori mihi vivere e^ : p^ 
n^qiiovivire^mori. Nonigitar quxro^cur abieris i fed qubdjam non re* 
dierts , queror, Non caufas difceffionis ^fed moras caufor regrejjionis. Venl 
tanti^m ; ^ pax erit, Revcrtere , ^ JatisfaBum eB. Redi , inquam , 
redi , ^ Utm cantabo : Mortum fuerat , ^ revixit : perierat , ^ inventm 

i^. Et paulo inferitis Roberti deUftm» pulcherrima blandirla- 

rum 



TITIILUS V. .131 



raaiarnenoii foIiRobcrco, fed etiam fibi Vir humillimus impu- 
tat,ut divifa iiater ambos culpamutua amborum pc^nitentiaelu- 
eretur,metueretquejamminu3Robertusdeli6tipoenam,cujus 
potiorempartem jam ipfe Bernardusin fe fufceptam humilicon- 
feflioneac venicie peticionefolvifTet: Divinaprorsusarsl&ftra- 
tagema Bernardo facerrimoillonontam inCaftris quamClau- 
ftris StracegvO longe digniflimum ! uc culpam filius agnofcat , Pa- 
ter poenitec .* ut poeniteat filius, Pater poenam aut mitigat aut 
tollit. Facile fcilicet poeniteas , ubi non habes poenam quam ti- 
meas. RecitandaEpiftol^etamilluftriprodigidnobilitatse ver- 
baipfa ,in quibusimagoPr^fuIumexprefia vivacius: F//fm certe^ 
inquit Bernardus , me^ culpd , qudd difcejjifii : delkato quippe adolejcen- 
tido auHerm extiteram , ^ tenerum durm nimh inhum me traBa^vi. - 

- - At vero hinc velproculduhio incipit ejfe ^ tuA , fi non parcas pceni- 
tenti^ indulgeasconjitenti',quiapotuiquidem aliquandoin aifqrtibm fufjfe 
erga te indifcretm ^fed certe non malevoim. Q/iodJi ^S' infuturo hanc ip- 
fam indifcretionem meamjhjpe^am habes , noveris mejam nnn ejfe , quifue. 
ram , quia nec te pittojore quifuiHi. Aiutatm mutatum invenias^ ^ 
quem ante metuebas AUgifirum^ comitem amplederefecurm, . Itaquefvc 
me^ cuipa recejferis (^ iit tuputas , ^ ego non excufo ) fwe tu^ ( ht muiti pti- 
tant^ etfi ego non accujofftve meaftmul^tua (quod ego maghputo^ ex 
hocjam /7 redire renuerii^foim profeild inexcufabilis erk. Vis ab omni 
cuipa iiber ejje ? Revertere : fi tuam agnofcis ■, ignofco. Tgnofce ^ tu mihi , 
ubi meam agnofco, Aiioqnin atit tibi nimis induiges^ qui tuam cuip.im S* 
agnofcis ^ dtffimuias : aut mihinimh immifericorses^ cui nec fatisjacienti 
ignofcendumputm. Haec aliaque plura Bernardus corde affed^u. 
que humilis , verbis lenis , non Jupiter tonans,qui Robertum 
fugientem fulmine ac terroribus haud dubie longius fugaffet, 
quam ad finum Pater re vocaflet. Ledta Epiftola , quam afflatu 
NuminisBernardus conceperat, commota funt omnia vifcera 
Roberto , qui jam non fua , fed aliena voIuntate,primum quidem 
Pontii , ac deinde etiam Hugonis Abbatum tenebatur in Clunia- 
co. Mutuis interim litibus acriter collifi Ciftercienfes cum CIu- 
niacenfibas,utrisqueRobertumfibivendicantibus:donecpoft 
annosaIiquotiR?/rw/V/^//r/V//« ob fandtitatemnuncupatusFf//^- 
rabiiis^ PontiiatqueHugonis Succeffor, Bernardi noftri pra^ci- 
puus Amicus & Cultor Robertum in Claram- Vallem remifif- 
fet. Redditus loco ac Bernardo Patri Robercus errorem per fe 

Kk 2 com- 



13^ "^ CiftercijbisTertij 



commiflTuni expunxit deinceps majori fervore , rigoris Monafti- 
Gi,quemnuperfugerat,poflhac tam ftudiofior, quam amanti- 
or,dignus omnino^jquem Bernardus cum tempore Alon^Jfem 
DomfisDEI/nGaWiis primum praefecerit Abbatem, cui praefuit, 
quod olim hodieque rarum , annis o6lo&qninquaginta,uni- 
verfim Monachus annorum feptuaginta feptem : pulcherrima 
aetate , fi tam merita in Roberro computemus , quam tempora. 

to firca ^' ASCELINA Bernardi Melliflui Neptis , & in Polengerio 
Anr,.u96. Ciftercienfium Virginum Coenobio Prioriffa: a teneris ungvi- 
culisfimores, {i focietatem fpe6tes, non tam homo quam An- 
gelus; k prima namque infantia Angelum, quem nos habemus 
tutelarem,illana£baeft P^dagogum, a quofenfibilitertumver- 
bistumfignis reprehenfa, fi quandoquepro morepufillae aetatis 
infantile quid ^^ut minus decens ageret. Monitsitem aliquan- 
do, quatenus fibi caveret a praedone quodam, qui infidiaretur 
pudori,omnemvuItus gratiam deinceps inedia, & carnis ma 
cerationeit^fa2davit,utDEOangeIisque placere magis potue- 
rit , quiam mundo & homini. Praeter Puellarum genium nil mi- 
nus^mabat , quam veftium cultum, caeterasque faeculi vanitates: 
Pulfata quadam die vehementius a cogitationibus vanis, quae 
folenteltequaedam voluptatis carnalis femina, indignatailli & 
fibi , novo praelio eas triumphans , fe nudam inter urticas volvit, 
sicquedolorisfenfuinfeftascaftae menti ideas opprellit. Flagel- 
la quae alii ali^que horrent , Afcelina in quotidianis habuit deli- 
ciis, feptiesindiesabaliispaffafeflagellari ,quiaforte fibiipfi fu- 
fpe6ta manu fua blandiri fibi potuerit, Non igitur mirum , quod 
peromnemomnino vitam fuam,prout ipfapauJo ante obitum 
manifeftavit , nullam ne quidem vel modicam fenfilFet carnis 
tentationem,velfifenferit,certenonmeminifl€t. Eranthaec 
vitae religiofae pia pr^Iudia, qua tandem Angeli dc Bernardi fui 
hortatuinter Ciftercienfesinitiata,unasfuasprope delicias ha- 
buitin oratione, omne temporis momentumarbitrata fe perde- 
re , quod non impendiflfet orationi feu mentali feu vocali. Omni 
die Pfalterium Coronati Vatis ftans ex integro recitabat. La- 
chrymis inter preces pen^ indefinenter madens : Unde , mirum 
di6tu , ante altare , ubi orare confueverat , fofliilam paraverat, in 
quampretiofaillaoculorumftillicidia deciderent,folita non ci- 

tiiis 



TITULUS V. 



tiiis ab of atione furgere , nifi totam lachrymis impIeviHec. ^ibu- 

abactamemediashasinter aquas Afcelin^pedtusdivinis incen- 

diis,ita utperenniflammaigneumglobumin Ventre fuo arden- 

tem fe fentire aflereret. Una inter alias flammas Martyrii defi- 

derium,qu6 vitam (iiammille mortibus immolandamoiFerebat: 

Undealiquandodiviniamoris impeiuatque pntiendi pro Chri- 

fto deliderio fangvinem copiofuin per os Sc reliquum corpus 

ejecit. Sacrihiignes&amoresproculdubiononorti aliunde^, 

quam e jugi confideratione Divinae pr^fentia:; in hoc namque 

angelico prorsusexercitioprsereliquis Virgo San61:a cxcelluic, 

utnunquamnoncogitaretpraerentemDEUM, quod ipfum Af- 

celina nonnunquam FalTa eft Gofvvino Patri Spirituali: N/h/I^ 

inquit-^mbi bon/ fumconjcia except^ quddDomfnriw femper in memorid 

habeo, Exhoc fonce emerferant juges iWx preces, ita uc toties 

veluti oraret , quoties fpiraret , qua orandi aflidf.i tace fa^ta ange- 

lis quo fimilior eo familiarior , qui fuaviffimae fu^ semulae viii funt 

inChoroIumenaliquandopraeferre^dumealedtiones de more 

effet decantatura. Chorum in- & egrefilira non raro feu comi- 

temfeu DucemhabuitcoIumbam,haud fallaci fymbol6,qu6d 

quemadmodumolimColumba in Jordane notaverat diiedlum 

Patri Coelefti Filium, fic & Afcelina per eam ipfam.columham 

effet affumpta a Salvatore in dile^am feu Filiam feu Sponfam. 

Quamfuerit praeterea BernardoPacri in amoribus,demonilra- 

vitiseaipsanodle,quaevivis exceiTit; gloriofus enim Afcelinae 

apparensfelicifTimumnuncium ipfe atmlit, quod tandem erga- 

ftulocarnis folutus adSuperos abierit : Dumque illa hasrerec in 

gloriofiSpiricus amabili aipefbu, is in columbae fpecie iliblimis . 

in aftra evolavic, atqueexoculisftupentis evanuit. Seciita eft 

tandemBernardumAfceiinavirtucibus,prodigiis,DE[parae,Di- 

vorumque Joannis-Baptiftae&Evangelift^ apparitionibus gio- 

riofa. 

Sed neque interBernardi confangvineos tacenda Afcelinas 
Mater, quae Divi Bernardidudu ac confilio poft mariti obicura 
cum quinquenni fua filia Afcelina Ciftercienfe hiftitucum am- 
plexa, fan(5biffima converfatione tam Sandae Fiiiae probavit fe 
effe Matrem. 

Atquehae funt illuftres ftellae ex TIIuftrifTima ac San(fciiTima 
Bernardi Familia Ciftercienfcm Horizontem illuftrances, quas 

Ll qui' 



1 34 Ciftercij bis Tertij 



quidein pofl diligensrcrutinium invenirepotui. Verifimileeft, 
pluraefTe e Bernardi propinquis in Ciftercium translata fidera; 
Sedhcecaliiqu£erant,&laudent:mihihic iilud praecipue memo- 
rafle laudafseque fufficiat, Bernardum cum tota fua Domo de 
Fontanis in Ciftercii Fontes & Cifternas traniiifTe. 



E 



Rudite, Do6bifrime,Eximie 

Fater^ Frater^ Ledior! 
^(Viroqnecnim hoc titu-oTe meum efle cupio) 
Ignofce, quod hic Tua, 
Et prsecipue Do6ioris Mellei venia 
Non tam ex mea quam alicna 
Mente & lingva 
Sentio6cloquor! 
EtiamJDom^etiam Dodores errant! 
OmniaBERNARDUS 
Docim & Dodor 
Benefecit , Bene docuit , 
In uno erravit, 
Quod non hene non plene reiiquerit omnia: 
Qui enim Fratresjecum 
Et Patrem Sororemcfne poB fe 
7raxitad Ciftercium, 
Inter tot Domus Suae appendices 
Non reliqait omnia! 
Ergo non fedebit BERNARDUS t 
iutthjf. Quia Soli pr2B omnibus/f^^/'//!//, 

Qrti omnia cum paucis reliquerunt, 
PofTet finemalanotaftareBernardus, 
**f'f' Quia Qtnmju/iifiabunt^ 

Sed amplius aliquid meruit Mellifluus Ecclefiae Dodlor > 

Sedeat BERNARDUS, quia Doam.quiaDodor! 

Et Sedeat etiam, quia reliquit omnia ! 

Non honoras totum BERNARDUM, 



Si 



TITULUS V. 135 



Si eum hon oras Dociorem j, 'Thanmaturgum , Apoftolum , 
Qui lene docmrit^fecerit^pri^idic^verit 
Omnibus omnia fa(flu3,non fidtus; 
Sinonhonoras, 
Quod ille primo quod ulrimo, 
Qaod remper,quod maxime fuit, 
B ER MAR Dli M Ahnaihum , 
Qui,quod debentMonachi 
Reliquerit omnid. 
Neque offendidebes, 
Quod TefTelin um Patrem, Humbelinam Sororem,Fratre'sque 5 
Bernardum ad Clauftrum fequi videas; 
NonenimtamBERNARDLIMrequunturilli, 
Quam hortacu Bernardi ■> DEUM , 
Et fi BERNARDUS domefticos polt fe traxit, 
DEO Suo, fe fuosque totos dare voluit, 
Non fervare fibi. 
Is fatis derelinquit omnia, 
Qui in omnibus nil fervat fibi. 
Recepit BERNARDUS tmres a DEO, 
Sed qui diviniori genefi fa6ti Filii 
Miniis citra piaculum a Patre relinqui poterant. 
I Critice! 
Etnoli deinceps BERNARDUM criminari, 
Quod non reliquerit omnia, 
Ne forfan inter omnia 8cTe derelinquat! 
Dic potius BERNAKDUM Orpheum^ 
Qui Orpheo felicior 
Non lapides tantum traxit, 
Sed Domnm Sitam integram 
In Civitatem rejugii: 
Tibi quoque non Cythara fed lingva^penn^ 
Adhuc hoaie canentem, 
Si di^nm e$ trahi. 
Dic EERNARDUMGallinam! 
(Qua Gallia foecundiorem non habuit,) 
Nobikm Suorum gregem 

Lla (Votus 



r^6 OftercijbisTertij 



( Voca iflh;^ GalUnnijjlios") 

Congregantem fub Suas&Numinis alas; 

Tibi quoque 

SipuSm fed candidm effe Cupis, 

Glocitantem. 

Dic BERNM DUM Magnetcm 

Pcr dnra ^ ajpera 

Suos rapientem ad Polumdcfidera: 

Tibi quoque oftendentem lineamy \ 

Qua ad Centrum^ 

Ad promijjum Centum ^ Centuphm 

BERNARDI aufpiciis, du6tu, raptu 

AjcendasX 

I ! 

Lapk^ Pulle , Ferrum ! 

Sequere inBERNARDO 

Orpheum , GaUinam , Magnetem ! 

MclioY tibi 

Et CWor mihi BERNARDLIS erit, 

Qui ad fe traxerit omnia, 

Quam qui reliquerit omnia. 

TumiLeaor! 

Qui inter omnia 

Etiam esaiiquid^ 

Et forte aliquid mulrum 

AliquidMagnum: 

(Nequeenimego qui modicus fum & pufiUaSi 

Magnosfugio, 

Quibus fi fcribere non audeo 

Quia pufillus, 

Placere tamen opto 

Quoniam iterum pufillus; 

Quemadmodum enim Magnos Aiagna decent s 

Ita Magnis parva placent» 

Vel ipsa parvitate fua 

Magnisdcparvii 

Cratioja, ) 



Tu 



TITULUS V. 



137 



Tu igitur mi Le6bor, 
^ime BERNAR DllM^ omma^ 8c inter omnia 

T<? derelinquentem^ */ 

Et ama BERNARDUM^omnia^dcintetomnia. 

Te trahenteml 

Etji non traherls ^ 

Orauttraharisl 

^ QuiaBERNARDUS 

Jam e Valle fua exaitatm fuper (idera 

Omnia trabit adjeipjum. . jmw.n. 

Utinam etiam Te 
Et meipjum l 




/ 



Mm 



TITU. 




m 



TITULUS VI. 

CISTERCIENSES 

S A N C T I • 

ET 

B E A T I. 




'X 



%^^^^ 








Ullam hic ego formaboSynopfim ex prsegrandibus 
illis voluminibus, quae Angelm Alanriqne , Chryfofiomm 
Henricjue&^Barnabas de Montalbo^Bernardm Britm alii- 
que compluresSandis atqueBeatis exOrdine Ci- 

fter- 



TITULUS VI. 139 



ftercienfiimpleverunt;idenim fupra vires & molem hujus mei 
dc calami & opufculi : Sola utique Sandtorum nomina paucula 
h2EcfoIiavixcaperent,tam numerofa Eorundem eft Series. In 
fola CUra-Valle tefte Henr/qnco in appar. ad Aienol. cap. 1 1 . Sexcenti nu- 
merantur ( Author Anni Cift. 12. Augufti ultra nongentos memo- 
rat)quorumSacraeexuviae authoritate Ecclefiaftica funt eleva- 
tagactranslatser&licetijomnes&finguliritu folemni Albo San- 
6torum ab Ecclefia non finc adfcripti , ea tamen translacione, feu 
publicocultuillos fupra communem morcalium (brtem evehe- 
re Ecclefia voIuic,CLim alioquin coli publice eorum reliquias noa 
paciatur,quiSan{5li non fint declarati. Villarium celebre Bra- 
bantiteCoenobiumClar^-VallissemulumcompIures pariter nu- 
merat Beatorum Centurias , ubi a quingen tis aliquando Religio- 
fisinChoro pfallentibus audita divinitiis vox: Omnes hos adg/ori- Henriq.m 
am effe prxdeftinatos. Farcius Roma procedit^ ditm Beatospw^ittnciati ^^^"-^^^'^ 
fed C celum in hoc exlexphtraattdet pro C/flercto quam Roma. Barnabas cafio]' 
de Montalbo Scriptor Lufitanus i. Annaliim Tomo. L. 2. c. 37. 
quantumipfequidempotuic,Sand:os e Ciftercio Canonizatos 
his verbis ad calculum revocavit : Prdtcr AUrtyres Ciftercienfes ^fmt 
plmqitam qttingenti Sandi Canoni&ati^ elevati^ ^ quortim jolemnitates 
Ojficio Ecclefmjiicovariis in locisrecoit/ntur.^ExCQpit Martyres,quos 
nos infraveleSoIaCalatrava bis mille dabimus. Neque com- 
prehenfi hisverbisBeati, quinecdum folemni apotheofi Sandtis 
funt adnumerati , quorum ingens & haud dubie major numerus , 
quam eorum , quos defadlo colimus Canonizatos. Accedit 
quodBarnabas Author Lufitanus a reliqua Europa tantis terra- 
rum mariumque intervallis diftans forte potuerit multos igno- 
rare, quiopiriionefan6titatis olim floruerint apud D nos, Sue- 
cos,Prutenos casterosque ultimi Septentrionis populos. Mul- 
tas praeterea Sanc^torum memorias in Monafteriorum excidiis 
inglorie confepulcas lugec hodierna a^tas. Quod fi inter criftia 
Coenobiorumruderanovomiraculo novoSpiritu animaci iapi- 
des hodie clamare pofient, plura fortaffis hodierni in Bohemia 
Ciftercienfes de pientifiimis fuis Antecefi!bribus pofTent&Io- 
qui dc fcribere. Longe quidem Monafteriis Vicariacus Bohe- 
misenunceftaliameliorque facies,quam quse fuerit poftHufiTii 
infanientis caMmitofa tempora; VerumBibliochecas&archiva 
feu flammis abfumpca , feu furto ablata , nulloque prctio aut arte 

Mm2 recu* 



Ho Cifterci j bis Tertij 

recuperabiliaquisdigne fatisquedeplorec? Indubitatum igitur 
jn^ppxrat. ^^' nonapud Bohemosmodo^fed etiam apud Nationes alias, 
^uicKo- ' quod alTerit , doletque Henriqueus, multo plures efTe e Cillercio 
ios^caf,tu Sandlosoquorummemoriasoblivio&temporuminjuriasextin- 
xerint,quam quos nunc nofcimus &: colimus. Manriqueus id- 
ipfumperfaspein fuisAnnalibusqueflus-aliam prasterea infinuat 
rationem;quiafciIicetVeteres illi Ciftercienfes plus ftuduerinjC 
Jcrihendafacere , qiiamfada fcribere, Nil tamen pro C iftercii San- 
£tis illuftrins-,quamquodIoc6moxcitat6 commemoratHenri« 
queus : fuiffe olim a Generali Capitulo occafione B. Armtlpht Vilk' 
rienfis interSan<2:os referendi fande fevereque ftatutum,ut de 
casteronullafieretampliusinOrdine mentio deBeati cujuscun- 
que Canonizatione : obeffe nempe Ciftercii humilitati atquc 
devotioni crefcentem indies Sandtorum copiam, quorum lin- 
guli de condigno coli minus pofTint. Tria ego hic noto.Primum 
eft, quod non modicus San6borum Ciftercienfium numerus 
fuerit aureis illis primis faeculis , adeo ut etiam pcr leges , quos- * 
dam veluti limites cohiberi debuerint Sandiorum apotheofes. 
Alterum, quod Ordo eximio zel6 ac veneratione antiquitus 
Sanifios coluerit, & nuUatcnus paffus fit primorum Sandtorum 
cultum per novorum accefsionem vel in minimo minui. Terti- 
um , quod una Ciftercii humilitas praeponderaverit ingenti illi 
apud Pofteros exiftimationi ac glori^, quae per novos Sandlos 
fperari,haberique potuerit.Non itaque deerantSandliCiftercio, 
quibus Cifterciuprope abundabat. PropriaVeteru Ciftercienfi- 
umculpa (iicamencalpa,^ non potius humilitas eft atque ze- 
lus) eveniffe videtur, ut pauciores modo incer Divos Coelites 
publicis Eccleiia? honoribus colendos habeat Ciftercienfis Fa- 
niilia,quam, fi modoante faecula&ufque in fasculum voluiffet, 
habere potuifiet. Sed indulgendum Sandtifsima^ culpae,qua 
antiqui Ciftercienfes non voluerunt tam San6ti dici & fcribi, 
quarn eife. Nil lane dcmptum corum San6titati, quia nempe 
^xuniusvirtutis imperio atque impulfu voluerint ignorari San* 
£ti; quodnamque detra6tum eorumapplaufui in terris,add!- 
tum eorundem gloriae ac felicitati in Coelis. Hoc unum inftar 
portenti eft,qu6d Ciftercio per publicum ftatutum omnimo- 
dis iubterfugienti Suorum Canonizationem,pene ab Ecclefia 
, fuerit obtrufa tot Virorum liiuftrium publica apotheofis ,ut pro- 

inde, 



^ I11^^^_ZL_ £41 

indenovaexperientia veriffimumefrevideatLir,qu6d hohor fu- 
gienterequiturJntelligo quide efficaciter nunc a Sa<5ta Sede pe- 
tendam , procuradamque efTe beatificationem Servi DEWnicen- 
tii Kadlttbek Epifcopi quondam Cracovienfis,&Monachi An- 
dreovienfis, quas eft domus Ordinis Ciftercieniis apud Poionos, 
adeoqiie hanc Veterum Ciftercii Patrum legem nunc ex partc 
evacuandam; Atver6fimulaudio,nonuniusCiftercii eflTe hsc 
vota , fed infuper 6c pracipue popularium , qui fummis defideriis 
cupiunt Magnum hunc Virum pro Patriae fplendore atque fola- 
tiofpedtarecolereque inter San6los. Non debenc utique Ci- 
fterciilegesefle prsejudiciofae fidelibus Populis, quorum pietas 
infuper augeri debeat per noftros. Hoc obiter notare voiui, 
ne pufilli fcandalum fumant, £\ audiant, ^ Ciftercienfibus olim 
prohibitum promovere Divorum Apotheofea, hodie ver6 ab 
ijsdemfulicitari K/^<rf«^/Vpublicos ia Eeclefia honores. 

Ordinatiiis procefliiri San<5tos in (uas quofq;c]aflesdivide- 
musrPontifices Summi, Reges, Principes, Cardinales, Archi- 
Epifcopi , Epifcopi , Martyres in fuis finguli claffibus veluci ia 
theatris prodibunt inferius : Hunc titulum pr^ipu^ dabimus 
fandtis e Ciftercio Ahbatibm , MonaM , Comerfui Non tamen 
omnesomnin6memorabimus, fed e fingulis Claflibus pauculi 
fuftinebuntperfonam c^terorum. 

Igitur e Ciftercii ABB ATIBUS qui un^ funt Ordinis Genera- 
Ies,duohicfunt recenfendi S, Faftradm^ S.AUxander: hujushic 
repetenda converfio admirabilis; Ejus verd gloriofa mors: ex 
utraque metiendi ambo , quanti fuef int. Obiit FASTR ADUS 
Parifijs,ubi fub idem tempus Alexander III. Pontifex Summus 
cum Rege Ludovico morabatur. Tanti per omnem vitam Ale- 
xanderatqueLudovicusFaftradumseftimaverant,utfe partim ^^^^^ 
felicesarbitrarentur,,qu6djamamboafl[iftere pofTent pretiofo «««jk^ 
Viri San(ftiagoni , partim dolerent , qu6d Virum perderent, tam 
Cbi amicum , quam Regno ac Ecclefi^ proficuum. Nunciato 
igitur Faftradi agone Pontifex & Rex celerius accurrerant , 
audturi moricntis non tam Iu(Stum qu^m triumphum , ut 
e6 San6tius e6 fplendidiiis inter San6tiffimum , & Se- 
reniffimum medius moreretur , feliciffimo haud dubic fa- 
to vel ipfis Regibu3 ac Pontificibus ha(3;entjs negato. Ale- 

N« xan- 



142 Ciftercij bis Tertij 



xanderipfe extrem^undtionisSacramcntumFallrado admini- 

llraverat , atque benedi^tione Apoiloiica morienti inter fufpiria 

bene precatus eft. Quin imo Rex & Papa interim Majellatis 

aliquantumobliti puichcrrini^morti am.arilsime viii funt illa- 

chrymari. Veritas hujus plan(5liis ipfis Exordii yerbis probanda 

e{t,neinrc magna quianoftra videamur forte nimium dixifTe: 

LibA.c ss. ^^ nonfolHm ( ait author cit: Exordii ) Aposhlkm , verhm etiam pi/JJi- 

mm Francomm Rex Ladov/cm^qui 6r fpfe prdjens erat cumfna Curia^ 

planBu magno Sandijfimum Virum^qua/i Patrem ChariJ/imum pUnxit^ 

mitltasquejupereum lachrymas fudit, Magnorum Virorum funcra 

nonnisi Magnorumlachrymisdignelugentur. Addidit Alexan- 

derpretiofifsimumhis lachrymis vivae vocis divinuai quoddam 

oraculum in h^c verba mox pofl Faftradi obitum erumpens: 

}iemi<j.in ^^g»^ Ecckfu columna i nohii hodie Juhlata esil Faflradi animam e 

lf'f-[\ corpore egrelfam vidit quidamOrdinis noftri Afceta in partibus 

'''" Angliaefciitudinisfan(5ius incola, coelefti lumine fulgentem ab 

Angelo aftris inferri. Non potuit poft tam illuftrem mortem 

fequi nisi fplendor gloria?. 

Alterius e Ciftcrcio Abbatis ALEX ANDRI converlio magis 
hicmemoranda,quammors;Iicet neque h^ec line gloria&lau- 
rea. • Colonia Aggrippina Alexandro jlluftres cunas dedit, in- 
u/. ^. . ^""^^ acrimonia dodrinas famam,Ecclefia3 B. MARIiS ad Gradus 
Canonicatuspraepinguis honores: qu® omnia ipes ingentes in 
Alexandro ad altiora accendebant. Sed debebantur hsec omnia 
Bernardo 3c Clarag- Valli. Bernardo namque authoritate Lega- 
t! aLatereGermaniamciente ad SacracontraSaracenos capef- 
fenda arma , Alexander quoque ad bellum longe San6i:ius a 
Bernardo vocabatiir, caftra deinceps habiturus in Clara-Valle; 
Atfurdusadnovahiagccaftra&prajliaAlexanderliberiusridebat 
pr^properaBernardifcu monita feu vaticinia: nihil fe hadtenus 
deMonachisdecIauftrisfomniaife; neque timendum,excelfas 
fpes , quibus ad Eccleiiafticarum Dignitatum faftigia a Aatura, 
ingenio,fangvineformatusellet,nuncun6moment6,un6im- 
petunonabsquepiacuIoilIic5afeforecalcandas. Nil amplius 
in reludiantemea die aufusBernardus ulteriores affultus Sacer- 
rimusStrategusinnodlem&diemiubfequetestamcallidequam 
fande diftulit.Itaq;AIexander nodeproximacoeleftibusadus 

i» 



TITIILIIS VI. 145 



infomniisjimportuno Bcrnardo veftem Giftercieniem fibi le- 
mel iterumque injicere volenti vifus fe fubtraxifTe ; tertia tamen 
vice etiam invito injeftiis Monafticus cucullus Alexandruin 
multo fudore perfuderat: quem mox expergefadbus una cum 
metu^&phantaftica^ut ipfequidemjam hilarior arbitrabatur, 
vocatione abfterfit. Ea ipsa dieBernardo pifcis perca appofi- 
tuseftinprandio,quemille ex hefterno milite hodie SacerPi- 
fcatorinhamum deftinavit capiendo Alexandro. Igitur bene- 
di<3:ioneveluti pretiosoembammate conditam percaminami- 
citise , (Scheftern^ 8c ulterioris dulce fymbolumAlexandro pran-' 
denti transmifit , quem cum vixdum libafiet Alexander, non jam 
ille,quiheri,fed totusjam isipfe, qualem Bernardus heri&ho- 
dieoptaverat: RefricatainfuperSuperioris no£bis fomnia non 
aftultophantafmate,fedhaud dubieafan<9:ioreMorpheo (eu a 
Coelofeu a Bernardo immmifia mutatum jamper facrum per-^ 
cx philtrum plenius traxere in Bernardi retia. Secutus ea ad- 
hucdieBernardumAlexanderper Germaniamprimijm, ac de- 
indeinClaram-Vallemufquepofterosfuo exemplo docuit, mi- 
nus pifcespofieefieCiftercienfibus fufpedlos, quos Bernardus 
olim in perca benedixerat : <Sc fi fortafife alibi alios, certe non' 
apudBernardumCiftercienfespofieperireperpifces, per quos 
Alexander ad meliorem vitam refpirarit. Prodigiofae huic ac 
Sandlasconverfioninon abfimilis ruit deinceps Aiexandri con- 
verfatio atque vita ; Vulgo namque quafi in proverbio de eo 
creditum .* /iJios ad Ccclum he , Alexandrum currere. Primum datUS 
Grandi-SylviSperannos viginti in Abbatem, fubinde univerfo 
Ordini in Caput ac Generalem per annos novem : Magnus apud 
t)ELIM,domefticosatqueExteros:indein|un6taillipropublico 
Ecclefias ac Reipublicae bono gemina Legatio, ad Fridericum 
Imperatorem una , altera ad Anglias Regem, quam utramque 
proNominis ac Muneris fui magnitudine.exPrincipumacOr- 
bis Chriftiani voto prxchvt obivit. Tandem vita fundus e Ci- 
ftercioabiitrcil^a adCoelum, ea nimirum via, quam Primi Ci- 
ftercienfesftravere,&: monftravere pofteris. 

Hijpania Lufitaniaque Magnorum Sanftorura foecundne al- 
tricesnequeinCifterciumparciores fuos quoque eidem dcd^- 
re Viros fandlimonice famd longe celeberrimos. Septem hic 

Nn2 dun- 



T44 Cillercij bis Tertij 

duntaxat e San6lis Abbatibus nominabo , casteros reli(5burus fa- 
ftis AuthorumpauI6 grandioribus. 

Primus itaque B. ALDEBERTUS Vir apud Lufitanos Ma- 
*]J.^^'"'*2nus, fecundusCoenobiiS. Joannis deTarouca Abbas Alphon- 
fum Regem , totamque Lufitaniam felicifTimo experimento do- 
cuit , non minus fibi , quam olim Ifraeli fuum elTe in Aldeberto 
Moy fen , qui prodigiofus apud Dominum Orator hoftium vires 
non ferro frangeret &pugn6 , fed lingva dc prece. Saracenos 
Ecclefiag & Lufitaniffi hoftes trrumphaturus Alphonfus novus 
J-.ufitanorum Jofue, non foliim praeliatorum exercitura contra 
cos,fed Aldebertummeliorem Exercitus partem lateri iuo in- 
dividuum eflfe Comitem voluit, ratus in Sandti Viri mj^nibus, 
quas ad Coelum foret extenlurus, ftare pulcherrim® vidlorias 
fionfallibiles fpes. Nil minus quam Jofue egit Alphonfus,nil- 
quc minus quam Moyfes Aldebertus, pugnando ille, orando 
ifte ; Sed neque miniis qukn Amalecitag egere Barbari , infigni 
clade profligati turpi fuga excefsere Campo, qui Vi6lori Lufi- 
tanorumExercituiuna cum caftris & fpoliis relidtus in pugnse 
vi<fioriaeq; ftipendium atque memoriam. Haec pra&lii primi au- 
gufta imago. Ipfa vidlorias magnitudine jam fidentior Alphon- 
ius , novo praeli6 hoftes cft adortus , attamen Aldeb erto a caftris 
abfente , maI6 haud dubie praefagi6 , quod mox cadet,quem ma- 
nus Lufitani Moyfis jam non tenerent. Qyid mnltis ? Premen- 
te Barbar6 vidli fugatiquc Lufitani ferius abf entiam Aldeberti ac- 
cufabant. Accitus igitur celeri nunti6 a Rege Vir San6i:us ca- 
dentes militum animos fua praefentia ad novae vi6i:oriaB fiduciarn 
excitabat. Pugnatum eft tertio , Aldeberto rursiis orante , rur- 
susextoilentemanusfuas, &Saraceni ingenti fu6 probr66:da'- 
mn6 fensere in Caftris Lufitanorum praefentem in AJdeberto 
Moy fen , cu j us precibus vifiki fecundo , cladem e6 ferebant acer- 
bius , quant6 hilarius paulo ante triumphaverant. Vocandum 
hicfanein vidloris participium eft Ciftercium, cui datum.,no- 
vos ex gremio fuoEccIefiag, Regibus, Militibus dare prodigio- 
fos Moy fes , & Oratores. Non tamen Sola hac precum cfSca- 
cia ftetit Aldeberti fandibitas, accefsere virtutes Suiiimse, mira- 
cula, quae Virum magnum Orbi & Coelo reddidere Venerabi- 
leni. 

Alterum Ccenobii de Tarouca infigne decus S. JOANNES 



TITLILUS VI. T45 



1164. 



CIRITA pnmiim miles , fubinde Anachoreta , tertio Monachus 
Ci[lercien{isinTarouca,tandem ejusdem Ccenobii acS.Chri- ^^'''^"'•' 
ftophori Abbas : in quo Lufitania ft.omanis novum oppofuit Sc^e- 
volam, quifanftiorividoria in carne&dismone geminum tri- 
-umphaveritPorrenam. Facinus rarum ac nobile , quod omnis 
-SBtasaclingva inter panegyres loquatur! Diverterat aliquando 
ad cellulam Joannisadhucdum eremicolasfoemina,feu forte (ub 
foeminse vul tu tedius latensque dicmon : ita nimirum D a^mon & 
Mulier uno nomine nonnunquam veniunt, ii amborum vitio 
atqueinfidiiscaflitasoppugnetur. Finxerat mulier, (fic utiq; 
•redius appelianda, qualis apparuerat)fe maritum fugere, qui 
fasvire \tikt in fe miieram de adukerio male fufpedam. Yultiis 
cukusqueeiegantia,atqueplangentis blandavox non tam por- 
tamcelluiaBjquam ipfumjoannis animum fortius pulfabant,ut 
ingruente jam no£ie fub tedurn reciperetur. Reliqua certe 
omniacommiferatione6chofpiti6digna,folus fexus timeri po- 
terat ; Sed etiam jam ifle minus timendus, qui necdum eluiuet 
feu commiffi leu infimulati adukerii poenam. Formidine pce- 
n^coercendamhaud dubienovaeculpiEfufpicionem; Vixeniin 
pofTe placerecrimefoeminaeanimalialiunde mieticuk)fo,cui ad- 
huc trementi timor poena; ingens elfet poena. Admifla igicur 
adCelluiam non ingrata oculis&contubernio hofpes,& exci- 
tat6foc6refed:acibi3,quosfoeminaipfa non ali6 embammate 
condiverat, quam duici colIoqui6, inquo aliquid lupra eremi- 
tamfe jamfapere fentiens Joannes, primos quidem afliikusfa- 
cilecailigavit. Veriim cum ipfa folitudo , nox , contubernium, 
&foeminaobconfe(rumjampropedeli6lum ad fcelus faciiis ur- 
gcrent Virumvehementius,jam fein hofpite fufcepiife hoilem 
adhuc intemporedeprehendensmoleflos&ferpentesper prae- 
cordiaignesnovaartereprefsit. Erat ad manum focus in gra- 
tiamhofpitisexcitatus,in cujusincendiisnudatum brachium ^i- 
niftrumtamdiuimmotus Joanncstenuit, donec carnes magna 
ex parte exuftse in fubjei^as prunas defiuerent nidore Supcris 
gratiisim6,fedqu6d2emones plurinuim ofienfi horrid6 ejulatu 
extra celiam furebant , quos fciiicet pius torqueban t illi ipfi ignes 
a Joanneinbrachium armatos, quam Joannem ipfum, invi£l6 
filenti6 atrocifsimi fupplicii laetifsimum Spe(f^^torem. Trium- 
phataigiturper igncs VenuSj^c Flammae flammis cxtm€cx iilu- 

Oo ftrem 



1 4^ Cifterci j bis Terti j. 



ftremtociOrbireddidere Joannem. Foernina feu fubfoeminaB 
larvaabfconditas Cacod^mon celeriturpique fugd Joannis for- 
titudinem ac triumphos confeiTus eft. Ita nimiriim uflulatione 
corporis fervata mens immunis a vulnere, nobili Afcetis docu- 
mento, quibus meiius eil fic uri quam mthere. Uiluram & vul- 
nus pene infanabile^quod virtus fecit , Coelum in Joannis bra- 
chio non absque prodigio modici temporis intervallo penitiis 
confanavit. Itaq; cremum pudori tam obnoxiam Divi Joannis 
Baptift^e fibi apparentis monitu, &Divi Bernardi per epiftolam 
hortatu fugiens fefe Ciftercienfibus novis tunc in Lufitania at- 
que Hifoania incolis focium dedit, atque immortalem Scaevo- 
laeChriftianigloriam Ciftercio implantavit. 

liorHit Contra eandem peftem , fed alio armorum genere pugnavit 

Zmuil S.BERNARDUS Abbas SS. Crucium in Hifpania, quem inter 

Viros Apoftolicos laudabimus infra. E fuggeftu iile aliquanda 

in quodam Caftro peroraverat Pr^dicator Apoftolicus. Aderat 

promifcuum vulgus,& complures foeminae nobiles,genus praa 

csetcriscuriofum. Haerebant iliae in formofo Ecclefiafte, inten- 

taBVultui,nonverbis:unum praeprimis fingulag primum quidem: 

admirari , ac deinde amarc , ebur illud dentiu in ore Sandii , quod 

tam eleganticoncinnitate &dentium indifpunftus Ordo,&ex- 

imius eorundem candor in uno amabili ore fimul ftarent. Stultas 

muliereslquarumcarnales afFe<f]tus non amplius in carnem pru- 

rirent,fedin ofla; nisi fortaffis ex eo venia dign^e^quod nonin- 

ept^idamarent,exquo prodierint; Formataefiquidem e cofta 

Viri muliercs dcntibus certe non poflunt male velle, qui fimul 

cum cofta ad genus Ofsis pertinent. Vir San6lus cognito divi- 

nitus nefario amore , acerbe fremcns fpiritu , frendensque fupre- 

mumdentibus,utdeincepsinfanis mulierculis innoxi6&o(re& 

orenequeplacere neque nocere ulteritis pofietjarrepto in me- 

dia concione lapide dentcs omnino omnes fibi excufsit,zel6que 

exfuperantedoIores,manupr®henfosunacum fangvincqui ^x- 

mulcopiose intcrfluxerat,in eas ipfas indignabundus projecit , 

quaeillostam infaneamaverantihabercnt fibi fcilicet offa arida, 

atqueineisexpierentingentia illa defideria, quibus anteafpede 

aeftuaverant : Venturum aliquando tcmpus , qu6 illicitos hos 

ipfos dentium amores inter muliebres fietus percnni dentium 

ftrido- 



TITIILUS VI. 147 



ftridoreingehenna oiim elFenc Imiuvx. Similia & majora Vir 
Sanduslingva mulco (angvine innatance ad facrum Audiencium 
horrorem. Illud peromnem deinde vitam in ore San6li perenne 
prope miraculum ^quod , cumnulli alceri dences in locum excuf- 
forum fuccrevilTenc ; is camen ipfe nocorius dencium defedus 
nihil prorsijs obfueric comeftioni auc concioni : eadem 
ucrobiquefaculcas & facilicas , cadem e fuggeilu in dicendo acri- 
moniaacfuavicasrnilaliud cum dencibus excuflum, nifi ne alie- 
povicio mordereleulasderequoquo modo callicacem pofTent. 

Haec Joannes Cirica & Bernardus in carne concra carnem., 
concra fingvinemrmagismirabiliaincarne, prsrer.«Sc quafi ex- 
tracarnemB.ERO Armencarias Abbas apud Hifpanos in Galla- 
ciarquiverbisaDominoGuerricoAbbacemucuacis mihi dicen- sem.i.d. 
dus videcur nova antiquitas^ ^ antiqiia novitas! Tam hovus, Cam ^tnr.Do- 
anciquus unus idemquc Ero ; anciquus, quia fenex ducen- ""uJmZ' 
torum quinquaginca&amplius annorum ; novus , quia qui jarn ft4^»f' 
ance duo facile faecula pro morcuo habebacur, e prodigiofa cc-pl/duu,,- 
ftafi Anno 1367. redux ad Coenobium fuum , qui anciqua reli- ^j'^'^"' 
querac, nova invenic omnia : Dc quo prs reliquis verius illud /«J-,«>- 
poceftaffirmari,qu6dabiic,nonobiic. Res eademdealioquo- X';^";'^^' 
dam Afceca exanciquisforteiEgypciPacribus narratur apud Au- 
thores , fed fine nomine ; nos rei alioquin anonymaj(uc verofimi- 
lior appareac)nomendabimus,quod velutiex Fonce haufimus 
exHenriqueiMenoIogio&Fafciculo; Henriqueus veroexcri- 
piici Auchore hanc vericacem derivavic, ^ngelo nimirun\ AUnri^ 
qtte., Epiftola ad Fracrem Joannem Mariecam, B<^rnabade Alon- 
talboT. I. L. 2. c. 39. AUlachia Dafo., five Ajjo , tic habec Manrique- 
us,Monacho Ho6lenfi, 5c poftmodum Jacenfi Epifcopo, qui 
pofteriorhanc hiftoriam in anciquo M.S. libro confignacam in- 
venic. IcaqueB.EROHifpanusArmencariaeAbbascocuspene 
in eo erac, uc jugi concemplacione in coeleftis Hierufalem pulch- 
ricudineabforptush^rerecripfaeciam no£fcium infomnia quod- 
dam ei Coelum eranc dc rerum coeleftium ancea in vigilia cum 
ingenti volupcace concepcarum jucundiiTmiaamphicheacra. In 
aliis jamquietior, hoc unum praecipue fufpenius admirabacur, 
quod idencicas obje(5li beacifici inBeatorum mencibus non pa- 
riac faftidium , neque omnis illa a^cernicas vel minimam eciam 

O02 t£sdi- 



I4S Ciftercij bis Terdj 



tsedium : Supr a captum eile, qu6d homines tanta firmitate con- 
templationi unius duntaxat objedli infillant : Certe objefta 
quantumvis amabilia, quse hodie amamus tenerrime , craftina 
fepe faftidimus , 6c nova defideramus: Igitur Divini tatis pulchri- 
tudinem admirandamefifeoporteat, (5cprorsusinef}abilem,qua3 
omnesanima3afFe6fcusitafatiet&teneat,utmiIle anni ante ocu- 
los Beatorum tanquam dies heflerna, qu® prseteriit. Ifta fc 
quidcm credere , fed non capere. Has erant Eronis pias & ju- 
gesf]ammula3,quibuspius Abbas in momenta pene fingula in- 
calefcebat. Quadamdie dum pofl recicatas ex moreDivinas 
laudesfolit6intenfiusarderet,afpirare'tque ad illum deliciarum 
torrentera,cuiBeatideIiciofifsime innatant, egrelTusMonafle- 
riuminciditinperegrinam avim, qu^ fub auroram fuavius mo- 
dulata huc illucque volans Virum Sand:um traxit in interiora de- 
ferti , ubi ciim in arbore refediffet , Eronem per duo integra f ^ecu- 
laattentifTimumhabuitauditorem^dulcedine cantiis a fenfil us 
divinitiis alienatum. Tulit ille interea tot hyemes & aeflates fi- 
necibo,finepotu,fine motu,finefomno,unius aviculae cancio- 
tione contentus. Evolutisitaqueannisducentis eleganti fina- 
limuficamfuam claufit divina avis,& oculis auribusqueErcnis 
fe fubduxit. Tum ille veluti ex profunda contemplatione fefe 
recolligensfortemfuammaeflusdeplorabat, quod unius dunta- 
5cat horuiae fpatio tam felix fuerit Auditor : Optimam cantatri- 
cemadhucequidempotuifTe addere horulani unam<&alteram, 
nequetamenfeideotardiusadDiyinaefferediturum. Haec que- 
ftuseSylvae latebris Monaflerium repstit, ubi cum omnia mu- 
tata,omnia alia intueretur,vix oculiscredens,faIfis imaginibus 
feludiarbitratus,adportamMonaflerii properat, ubi pariter iti 
ignotum Janitoremincidit,q^uinullum Eronem Abbatem nofle 
vellet. Vocati Fratres & iple Coenobii ea aetate Abbas , ignoti 
omnes & nufquam vifi. Haerebant attoniti mutuis afpec^ibus 
Abbate s ambo , nec rem qua^ agebatur , nec fe capiebant : Verba 
pene omnia una cum lingva preflerat atque captivaverat admi- 
ratio vehemens ; audacior tamen Ero h^c coepit fari: Ego fum 
Ero hujm lociAhbas^ qui hodie ante unam horam poB vigiliai matutinai 
egrediens in nemore 'viciniori coutemplationi in/ijiens paululi/m manfi: &* 
ecce ciimjam revertor , brevi temporis intervaUo mirahilem mutationem in* 
venio^necfere AJonafterium agnojco^nec Vbs^ qtti in ilh hahitatis-, ha^e. 



nffs 



IU_H.Ly^-I^-_ lii? 

niis vidi. Notatus interim ab omnibus in loquentis vultu coele- 
ftis quidam fplendor, (k refricata Abbatum Armentarienfium 
feries pleniorem Eroni fidem conciliabant. Receptus igitur a 
Fratribus,cumgaudio,poflquam de primis Ciftercii.Hiipaniae- 
quePatribus,atqueetiamdeadmirabilifui ipfius ecftafi explica- 
tiusdiiTeruifi^et^SacramentisEcclefias prasmunitus ad Ccelltum 
confortiatotvotis&fufpiriisconcupitainter fuorum amplexus 
jamre6tius abiit&obiit. Quod fi Contemplativis Ibus fit daa- 
dus Patronus ac Tutelaris, nullus fane e Ciilercii Sandlis un6 
Eroneaptior,quiarcemmeditandiper ducentos & ampliiis an- 
nos profefiTus eft Contemplator Jubilatus. Suo Vlanriqueum 
inAnnalibus ad Annum 1167. c. 7. vacillare in hac hiftoria, ieu 
potius,utibiinfinuat, inhiftoriaecontextu, 6cjamprim6 ad tru- 
tinam&examen revocare traditionem,cui olim<3c:ipfe in cita- 
tafuperiusepiftolaadhagferat. NofciturAngelus nofter ex pen- 
na,quavixaliterfuevittra(5lare hiftoricaiquam TheoIogica,ri- 
gore ucrobique fummo : atque ea propter fidem maximam apud 
pofteros meriturus, ucpote qui eodem ftyl6 6c affevlu prodat Fa^ 
milisefuaetam naevos quam virtutes, candide profefliis fc in Ci- 
ftercii Faftis non agere laudatorem fed Hiftoricum. Abfic ta- 
men,utquispiamfibi perfvadeat, Angelum noftrum ex integro 
evac;iareEronishiftoriam,quam antiquam traditionem vocat. 
Ha2retduntaxatinhiftoriascohaerentia,&;more fu6 fcholaftico 
dubiapaucula proponit,qu2efolvi & fuperari optat,ut traditio- 
nem absque fcrupulo ampleiti valeat. Credo ego Angeli vo-* 
tisadomefticisHifpanisjam fatisfa^tum effe,& foiucosnodos, 
qui Yirum tenebant : aut {[ adhuc haereat Angelus; dubia, quae 
loc6 citat6 in contrarium adducit, tanta utique non eife,quse 
folvi ab Hifpanis nequeant ; Nam Exteri , qui res Hifpanicas mi- 
nus n6runt,atque Archiva & hiftrumenca auchencica niinus pcr- 
fpexerunt, huic Scenae vix fufficient. Profedlo fi fimili fcruti- 
ni6 atque rigore Monachum illum alterum trecentis annis ad 
ejusmodiavicute cantumfufpenfum,de quo Colle6bor Magni 
Speculi Exemplorum dift: 9. exempl6 65. exploraflet Manri- 
queus,plurahauddubiedeprehendiffet,qua2 potuerint hancip- 
famSpeculihiftoriammagisreddere fufpe(5lam , quam akeram 
illam noftram. lila enim fine certa perfona , loco , Coenobio , 
Provincia,temporevelutiquoddam univerfale pro narrantium 

Pp libitu 



150 Ciftercij bis Teitij 



libituquomodocunqueconcrahibile circumfertur,&: tamen R- 
dem hadenus indubitatam tum in roftris facris , tum in Scripto- 
ribus Afcetisconflanterhabuit; altera hsec noftra circumftanti- 
asomnesperfona3,Ioci,Coenobii, Provinciae, temporis expli- 
catifsimeproducit,atque adeo fidem certe eandem, quam illa 
prior, 8c infuper majorem mereatur oportet : fiquidem indivi- 
dua vagainhiftoriaminorisfirmitatis funt, quamadfuasinfimas 
difFerentias contradla individua. Manriquei fcrupuli prima 
quideminmodicisannisha2rent,in quibus de morte feu potius 
deraptuEronisdifsident veteres atque recentiores:ac deinde» 
quodilli VirumhuncEcftaticumafierantfuifleSacriftam, hi di- 
cant Abbatem. Videat Le6bor, Manriqueum, atque Manri- 
queicenfuraremipfamlaborareinmodiciscircumftantiis,non 
in fubftantia. Refpondeat Hifpanus Manriqueo ( 3c refpondif- 
fetforteHifpanusHenriqueus,fi prsematuro fato raptusCifter- 
cionon fuiffet) dc fuus tam Hifpanias,quam Armentarise mane- 
bitEro. 

B. ERONI in Regno Galkciae Abbati adjungendi alii duo 
exeodemregno,GUNDISALVUS uterque, Abbas Azebeyri- 
enfisunus,Junienfisalter,quorumexcelfasvirtutes fublimes e 
turribus campanae motu proprio olim fun t locutae. Et quidem 
Gimdifdvo illi J&ebeyrienji quo frequentiiis eo admirabiliiis ille 
aeriscampanifonitusapplaufit; quotiescunque enim ex itinere 
reduxCoenobioappropinquabat, falutaturae PatremVenerabi- 
lem2enesilIaelingv^,fili6squemonitura2,ut Abbati Sandlo oc- 
curreret,null6 movete,null6 trahente laetiim femper infonuerut. 
F/<;r«/r«v-Prodigiumhocper omne vitam pene quotidimu.GundiJahm ille 
Q\tCYj»nienJiitmAhhas vice versa asra illa campana, quae non ha- 
buitinvivis,feftiv6compulfuhabuit vocaliamox a felici obitu. 
Ipsa felicifsinije transmigrationisdiecelebrato mane incruento 
Miffaefacrifici6divinitusdeinftantimorte praemonitus non lon- 
geaCoenobiointerduas rupes fefe ingenua dimifit, atque inibi 
intercalidasprecesfandlamanimamgenuflexus exhalavit. Gra- 
tulataemox fibi campan«,qu6d inGundifalvo novum inHifpa- 
nia na<5bae fint Alexium , Sponte fua lugubri fonitu f andbam Patris 
mortem filiis prodidere, qui accurrentes e6 adhuc fledtentis fitu, 
qu6obierat,oculismanibusque fursiim levatis corpus defun(5li 

repe- 



ObiitAnno 
14-66. 



tp9. 



TITULUS VI. 151 



repef iunt , continuato femper campanarum illo prodigioso pul- 
fu,nonantefimendo,nisi poftquam folemnibus exequiis inter 
filiorum lachrymas doloris fimul&gaudii fan6ti teftes de more 
perloJucis facr^ exuviae tumulofuilTent illatae. Sola vita utrius- 
que e Ciftercio Gundifalvi cum fonitu periit, non memoria,qu2e 
hodiedumperftatapud pofteros in benedidlionibus. 

Priufquam exHifpaniis tranfeamus ad Belgium,unus adhuc 
exS:m£tis Ciftercienfium Abbatibus memoranduscftB.RO-''''*"^*'^^ 



nsnSf^ 



BERTUS primus AbbasMonafteriideMata-PIana, cujusVene- 
randasreliquiasAJtifsimuseoprivilegio ad hancufque noftram 
aetatem reddidit gloriofas, ut tota ea vicinia in unoRoberto & 
portentofum habeat Moyfen^ qui moleftas compefcatlocuftas, 
& prsepotentemDo^^mw, qui fuo patrocinio coerceat tempe- 
ftates & fulmina; quamprimiim fiquidem feu vorax locufta cam- 
pos depaftura advolat^ feu minaces nubes incolas terrent, fo- 
lemnifuppIicationeperagrosimpIoraturaPopulo B. Robertus, 
moxque ejusdem meritis locuftas altiori quafi imperio campis 
exelfejunraeperagminadilapfasautfugiunt, aut penitus extingu- 
untur,atqueoptataCoeloferenitaspuls6 fulmine ac tempefta- 
te redit. 

NonfeparandaHifpania^Bf/^/o,cujusfacras, quia Catholi- 
cas reliquias deinceps adunatas Hifpanis optamus. Quatuof 
Belgra beatos e ferie Abbatum hic dabimus. B. EUam Dmen^ 
Jem , jB> Danielem Camberonenfem , B. Radolphum Valcellenicm^&^ BWat^ 
tertim de IrajeBo Villarienfem. B.ELIAS nulla hic magis ratione ohiitx>,= 
memorabilis, quamquod fuaviflimorum morum virtutuPx que """"'' 
magnetifmo corda amoresque Principum ad fe attraxerit. Unus 
LeopoldusAuftriseMarchioomiffiscasteris in hac epitome no^ 
bisfufficiet. Vixcredet pofteritas tanta exhibuifleAbbntiPrin- 
cipem,nisi Auftriacusise(Iet,id eft,reIigiofus ac pius. Flandri* 
am 6c Auftriam Patrias a fe invicem longiiis diftantes inEIia& 
Leopoldo intimius junxit utriusque pietas atque dileftio. Reli- 
quitadtempusPrinceps adoIefcensLares patrios, & quia vivo 
MarchioneParente minus adhucdum fuerat Provinciae necefia* 
rius, fimulato genere atque perfona, nemine omnino fugae con* 
fcio Brugas in Flandriam ad Eliam fe contulit. Affe6tui , qu6 
PriacepsOptimusinVenerabilemAbbatemferebatur,nonIani3 

Pp a erac 



152 Ciflercij bisTerdj 



eratfpe6tafre Virum, quo Europa plena efTet, fed placebat inti- 
mior cum eo Societas atque convi6bus : Et quia fub pia larva 
aIiosfalIerenecefreerat,mirumdi6i;u, ac difficile creditu! per- 
fonam coci induit,sicque aliquamdiu Abbati Sandlo inferviit: 
Non fine felici omine , quod muniftcentifTimi Principes Auflriar 
ci olim multa Cifler cienfibus dabunt ad culinam , multa ad men- 
fam. Non potuit tamen Illuflris adolefcens culinae Sordibus 
tam tegerenobilem indolem , quin in multis fe proderet : Undc 
Venerabilis Abbas eundem moribus pium •> vultuque affabilem 
cubiculo fuo pr^fecit, quod munus ille in aulis educatus obiit 
dexterrime, nunc tandem feplene felicem exiftimans, quod in- 
timiiis infpicerc , luftrareque poffet fan6tam & admirabilem 
Eliae converfationem. Quasfitus interim per diverfa Orbis cli- 
mata&PrincipumaulasParentum fedula indagine Leopoldus, 
tandem,cum Miniflri ad Abbatiam Dunenfem etiam divertifient, 
eundem lateri Abbatis a6i:u ab obfequiis h^erentem mox agni- 
tumgenuflexifalutant,calidis perfufilachrymis Principemiibi 
fuum jam redditum gratulantes. Mutatae ftatim obfequii vices, 
& Venerabilis Abbas tam Illuftrem Hofpitem, de quo Domus 
Dunenfis in asternum gloriari poffet , pro viribus veneratus , 
eidem fe , omnemque Ciftercienfem Familiam impense recom- 
mendavit. Abiit quidem Parentum imperio , & fubditorum 
precibuscompulfusadolefcens Princeps e Dunenfi Coenobio; 
Sed per omnemdeinceps vitam fuam ita egitDucem Auftrise, 
ut fimul efi^et amicus , prsecipuusque Fautor Ciftercii atque Eli« : 
Patrislocoacnomineeum habendo, cui olim fuo famulatu ho- 
norem Domini&heri detuliffet. FelicifTimi Ciftercienfcs,qui- 
bus AuftriaciPrincipes non modo benefacere volunt, fed infu- 
per fervire ! 

Alterum illuftre Belgarum decus B.DANIEL AbbasCam- 
owr A«t,o beronae , de quo id unicum , 6c quidem inter omnia magis eximi- 
um hic notare volui , quod cum divinorum Librorum leflione 
fumme afficeretur , ne hunc fervorem nox extinguere t ,Coelum 
ei pro nodurna le^tione digitos accendit, qui non modo no- 
£lem,quinim6DanieIemipfumfplendidius, quam ulla Ciean- 
this,omniumque Philofophorum lampades illuftrarunt. 

^?;;.'" TertiusinterBeatosBelgas memorabilis B.RADOLPHUS 

Abbas 



TITULUS VI. 155 

Abbas Valcellenfium,qui libertate in pauperes certavit cumCoe- 
lo & , quod mireris , vicit : Dedit, plus quam habuit, plus quam 
potuit. Certe femper miniis dat DELIS , quam poffit, Sc plus 
poteft, quam det. Habuit Radolphus cumulum frumenti tan- 
tummodo parvulum , ad paucorum fullentationem vix fuffici- 
entem,6cpertotamhyememfuftentavit in dies fingdos ex eo 
plus quam quinquiesmillepauperes .* Repetita per plures hye- 
mes eadem in egenos munificentia nunquam exhaufit Valcel- 
lenfiumhorrea, fedauxit. DeditRadolphuspIus quamhsbuit, 
plus quam potuit : erga pauperes quidam inter hc;mines DEUS, 
&DELlSmifericordiarum. Una duntaxat die Salvator multi- 
plicatoper prodigiapane & pifce fatiavit 5000. hominum,^ a 
grata multitudine Rex conclamatus eft : Si faepius cibafTet , plu- 
res utique coronas, plura Regna non ingrata plebs obtulilTet. Nil 
minus Chrilto , tametfi non fine Chrilto Radolphus noiler , quo- 
tidie pavit pauperum greges eodem numero, quo Chriftus, 
meritus certe Coronas mille , fed in Coelo. 

QljartuseCiftercii Belgici Pr^efulibus fuit B. WALTERIIS ^^..^ ^ 
deTrajedfo ^AhbdS de Villario Majorum titulis & fangvine nobi- ?,o'L,. 
Ii{Iimus,dequoraramlaudem fuo MenoIogio&FafcicuIo infe- 
ruit Henriqueus : per integros nempe quadraginta annos Wal- 
terum neque peccatum mortale, neque veniale grave, ut vo- 
cantTheologi,commififik unquam. Impeccabilitashsectanta 
feu ex divino privilegio, feu ex virtute, feu, quod verius, 
ex utroque fimul profluxerit, argumentum eft (ummae apud 
Villarium Cifterciumque perfedlionis. Aliud infuper de 
Walterolegofingulareaequeatquememoria dignum: eum fci- 
licet,cumjamproved:a aetatemukaoculorumcaligine lobora- 
ret,&:nonnisifub miniftrorum du6tu altare acced ret,in ipfis 
tamen celebrandis , perlegendisque fecundum pr^fcriptas ru- 
bricas Divinis myfteriis tam fuilfe promptum ac felicem , ut cre- 
dipotuerit, Walterum,cumad aras ftaret. pro ea temporis fa- 
cratiffima differentia nullo laborare oculorum vitio, aut certe 
lumine caelitus infuso ea tunc legere , quae extra facrifici um nuUo 
conatu aut arte dignofcere praevaleret. Sed nunquid defcen- 
dente in aras Numine Walterus potui t e(fe fine lum ine ? Voca- 
mur affinitatemateriae & Provinciae ad vicinas GalliaSjUbi tres 

Qjj me- 



f54 CiftercijbisTertij _^ ^ 

memorabimus i^bbates Beatos: S. Steph^num AbbatQm Obaci- 
n«, 5. Hugonem Abbatem Bonas-Vallis , dc B. EHftachium Abbatem 
Florefienfem. 

obiitAvm S.STEPHANUS non minus fuit profufus inpauperes, 
"S9' qu^m mox laudatus Radolphus. Erat in promptuario Farris pau- 
xillum , quo foli Religiofi filii vix per menfem potuiiTent ali,quod 
tamen liberalimanufamis temporedillributum inoauperesper 
integrosfex menfesmultis egenorum millibus fuffecic. Sic fci- 
licetomnia crefcunt, fed nullibi melius, quam in manibns pau- 
perum. Habebat Vir San6tus Monaflerio vicinum Mercato- 
temquendam,cuinomen, hodie commune, faciemus propri- 
um , & vocabimus Evclionem. SordidKTima hominis tenaci- 
tascLimnuIIaObacinenfium Monachorum liberalitate aut mo- 
veri aut expugnari pofiet Stephanus aggreiTus Evclionem pi6 
ftratagemate ex pIenishorreisfrumentapetiit,qu^ folvere i^^X'^ 
* gratanter vellet. Inhiabarhomo pecuniofus pretio, quod il;!- 
mulante avaritia adjecerat ingens: Et quia Vir Sandlus in ilkid 
quantumvisimmodicumfinedifficultateconfenferat, atque in- 
fuper cum foenore redditurum fe omnia fponte fua pollicitus fue« 
rat , habuit E vclionem per omnia fibi oblequiofum , cui verba fi- 
desque AbbatisSandliminimepoteranteflb fufpedla. Ivit,re- 
divitScephanus, donecevacuatahorreaefientinfamclicos ege- 
nos. Tum tandem avarus Creditorpretium cum foenore exe- 
git : cui Stephanus : num tu , Vir Optime , frumenta tua majori 
adhuc prctio expofuifles venalia, fi quispiam majus fort^ preti- 
um pollicitus efiet, quam ego ? Affirmante Mercatore, id fe 
haud dubie voluifife , atque etiam ex regula oeconomica debuifie. 
Subjungit Stephanus : ecquis , amabo , majora fide infallibili pro- 
mittit,quamIiberaIiflrimusDEUS, quiviiia etiam obfequiapau- 
peribus impenfacentuplopretio olimexolvet? En ! tuahorrea 
mea manu effufa in famelicos tibi , bone Vir , folvi debent feu per 
me, feu a DEO ; elige itaque uter tibi horum. debeat efle debitor. 
Stulteegeris,fime, autpropeaut omninonihilhabentemtuam 
conftitueris debitorem , negle(5l6 DEO , qui pro modicis granis 
perennem vult rependere mercedem. Agnovit Mercator Sce- 
phani pia fraude fe fadum liberalem , & aliena virtute jam & ipfe 
melior dc Iiberalior ceflfit lubens debitori DEO omnia. Sic una 

hac 



TITULIIS VI. 155 



hac arte triplex collatum beneficium, pauperibus, Mercatori, 
Stephano : pauperibus panis , Mercatori Coelum,Stephano me- 
ritum. EaSandli Viriinpauperes benignitas neque-morte ex- 
tinguipotuit; Inanniverlarianamquemortis die dum numero- 
fiifimipauperum greges (ultra quindecim millia fuiire Scripto- 
res perhibent)Obacinamundique cinxiflent, accepturi finguli 
demorepanemcum pulmento <Sc vini menfura: Difpenfatores 
collata cum tanto egenorum numero eleemofynse quantitate 
vixduobusmil!ibusrufFe6i:ura,utfinguli participarent de hene- 
ficio -, jamjamdivifurierant panes infrufla; Verum illd divifione 
aliquid Patris San<5i:i meritis acgloriae detrahiratus SucceflorAb- 
b:?3,finguIisfingulos panes diflribui jufTit. Et, en ! praBfentem 
DSUM pro gloria Stephani, etiam abfente Stephano 1 Priiis e 
quindecim iliis miliibus pauperes defecerant , qui panes pete- 
renc , quam panes ipfi , repetito fcilice t rursiis Salvaroris rr.i r?xu- 
16,quifatiatis quinquies mille hominibus colligi juiTit fmgmen- 
ta,qu3efuperaverant. NunquamfaneliberaliorDElIS.quarn 
pro gloria fuorum ! Haec DEUS pro Stephano : Sc hsdc Stepha- 
nuspauperibus; fedlonge aliafibi. PraeoftenfusMatripr^gnan- 
ti fub forma&agni 6c catuli palcentis gregem: aliis utique fuic 
agnus , fibi ipfi lupus : toties feipfum momordic, quoties duris 
craciatibusafflixit:totdentesinleexacuit, quot circulos ferre- 
os in corpusfuumSan6lusNeroarmavic:quosnoncitius depo- 
ruit,nisipofteaquamrubigine exefi ipfimet jam ipso wStephano 
molliores defluerent. Venerem , qua^ fe per modicas fcintilias 
in animuminfinuaverat,edomuit faevus ultor aquis frigore rigi- 
dis, inquasnonraronrente cupidine nudus colleteniis infiluit, 
&eousqueinibifubftitit,donecnoxiiionese6 gelu refrixiifent: 
certeali6 apudCoeIitesdignusrefrigeri6,adquod tandem me- 
ritis&miraculisplenusmigravit: a morte prodigiolusCaptivo- 
rumfpoliatorumque Patronus , a quibus in fubfidium e coejo ad^ 
vocatus nunquam nonoccurrit,aut captivis adferens liberca- 
tem,autfpoIiatisresafniffas:utquebeneficiumcIientibuse6fo- 
retjucuadius,vifibilifpecie non raro comparens fures feu pro- 
didit , feu tenuit , non in Coelis duntaxat, fed & in cerris lelix 
Comprehenfor. 

Alter inter Galliae Abbates celebcrrimus B. HUGO Abbas ^^^.^ ^^ 
Bonag-ValUsexilluftriDominorum^f C^^rc mvo oriundusProfji. JHss.'" 

Q.qa piaj 



15^ Ciftercij bis Tertij 



TloruitAn- 
r.oizOo. 



OhiitAn- 
no lizs. 



pia,Vir do6lrina 6c fandiitate vel ipfi Bernardo Venerabilisiquem 
Alexanderlll. Pontifex Maximus in Monte PefTulano aliquam- 
diu ea tempeflate commoratus folemni Benedi^lionis ritu in 
Abbatem inauguravit: adeo etiam non fumma magnifiunt,fi a 
Summis conferantur. Continuavit Bernardi ad Coelites af- 
fumptimiraculorumfamam ac feriem novus fuae Galliae & Ma- 
gnus Thaumaturgus. Non modo ipfe , fed ea omnia , quae Vir 
San6tus tetigerat , Thaumaturga pollebant virtute : Neque fa- 
liva absque miraculis fuit. Nullo difcrimine abfentia aeque ac 
prccfentia eodem quafi oculo intuitus : ita fcilicet nil ei poteft efle 
abfens,cuiDELISipfenunquamnon praefens efl: adCujus cla- _ 
ram vifionem gloriofus emigravit. 

B. EVSTACHILIS Abbas Florefienfis tertius, quem inter 
Gallias Abbates memorandum promiferam, Anglicanas Gentis 
quondam Apoflolus tanti muneris menfuram vit^e fan^timonia, 
&miracuIorummagnitudinefan6i:ifrimeimplevit. Nil hic ma- 
gismemorandum,nisiunicusille celeberrimus in AngliaFons, 
equo olim(de hac astate nihil aufim afferere) nunquam deflu- 
xitgutta,quaenonfluxerit in nova Evftachii elogia. ImprefTic 
illi Fonti Apoftolicus Abbasfola benedidlione vim dcefHcaciam 
medicam,utdeinceps non tam aquas funderet quam pharma- 
ca, totpenemiracuIa,quotguttas. Nequefurdiduntaxat aut 
coeci , aliave segritudine laborantes illius fontis potione optatam 
funt confecuti convalefcentiam, verum & Spurcos daemones 
velutnoxiumanim^BVomitumSacer illeliquornon raro ex ob- 
fefsis ejecit. Fatui Dcemones ! qui malint ferre gehennas incen- 
dia , quam falutares undas ! 

Ne in hac Abbatum San<Sl:orum ferie praeter operis aflTumpti 
rationemlongioresfimus,duosduntaxat adhuc dabimus e ma- 
gnonumero , B. Hermanmm & B. Gerardum , hunc Abbatem No- 
vae-Vallis in Suecia illum in Hemmenrode in Germania. 

HERM ANNIIS praeter infignes alios favores,quibus aCoelo, 
& praecipue Coelitu Regina eft decoratus,teftem etia fuae purita- 
tis & fan^timonifie habuit Columbam candidifsimam , quam Viri 
Sandti Capiti veluti nidulo fuo infidentem perfaepe confpexit 
B.HenricusinHemmenrode Converfus: primumquidem^dum 

Sa- 



TITULUS VL 157 



Sacram habitum novicius Hermannus ab Abbate reciperet , fub- 
indecLim altari affifteret Sacerdos, atque etiam cum in folem- 
nioribusadlibus officio Prioris fungeretur: ingenti (ubditorum 
emolumento , qui errare non podent obfequentes Hermanni 
imperiis^qusedivinifTimiSpiritusinterpres columba infuulafret. 
Senftt teterrimus d^mon Hermannum cum hac fua columba op- 
pido libiefTe adverfarium,Gui fcilicetvelipfecolumb^candor e 
diametro obftaret , ne propius aggredi Hermannum auderet. In- 
deabAbbatedigreiTusinfilios ridendus hiftrio, fub divina pfal- 
modiainChorovariofpcifJbacuIo eis aufus illudere; fed vidit di- 
vina revelatione miferrimi prsftigiatoris fcenas omnes Flerman- 
nas,&quidemaIiquandofubformadeforaiis ^thiopis, aliasfub 
monftrofa hominis rufticani fpecie, atque etiam, in quo forte 
magisridendusinfeIixProtheus,fubfigura cauds vulpinas. De- 
ted;is divinitus infani veteratoris infidiis Abbas Sandus tam mo- 
nitisquam precibusfacilepotuicoccurrere, ne deinceps incau- 
tos falierent. Quod Ci tamen importunior dasmon uno altcrove 
prsiionecdumfatis triumphatus denuo filios vexaret,non aliis 
in pofterum armis, quam Patris Sandi imperiis coercendus erac, 
Quod quidem faepius accidinTe Author vit^ tradit ; Sed in rei am- 
plioremfidem uno exemplofeu eventu hanc Hermanni in dse- 
mones poteftatern roborafie fufHciat. Erat quidam e Fratribus, 
quiinconfcientiastnbunaliHermanno utebatur arbitro ac dire- 
6bore, huac impurisimpreffionibus atque ideis foedus da^mon 
ad turpe facinus folicitabac. Prima quidem jacula fiater repref- 
Ccfeliciter;acver6ad novas ludtas jam feu tarbacior, feu imbe- 
cillior,fibiqueinpugnahac ardua minus fidens, hoftem,arma> 
praelia Hermano Pacrifpiricuali prodidit,atque necelTariam opem 
enixc imploravit* Juffit Abbas Sari^tus , importuno tentatori > 
firediret, h^c mandata per fratrem intimari ; ConfeJJkrim mcm tthi 
frdcipt , ttt me vexare defilias, H6c fol6 imperi6 abac^us daemon 
nunquam deinceps rediit. Facilis vicloria , quam imperare pof- 
fis, non extorquere debeas! Sic vincunt^qui precibus San£i;o- 
rum pugnant. 

B. GERARDUS tit pr^notavimus , novas-Vallis in Suecia 
Abbaspulcherrimo vindidtas genere, celeberrimam manfvetu- 
dinis fuas ac nominis famam transmifit ad pofteros , dum fcelus in 

Rr fe 



Ohiit An- 



158 Ciflercij bisTertij 

fe commifTum recompenfavit beneficio. Laicus quidam ira 
prasceps , nefcio quibus agitatus furijs facrilega manu in Venera- 
bilem Abbatem irruens , eideni fonantem alapam impegerat. 
Palmare facinns & enorme , nulld fat poena eluendum , nifi in 
Gerardum incidiiTet Virum longe manfvetifrimum,qui pro ac- 
cepta injuria mox coram delinquente humi proftratus ab eo ipfo 
veniam petiit , qui contumeliam intulit , haud indignus olim Ber- 
nardo in Glara-Valle alumnus, qui pariter a Canonico Regulari 
(fedquinil minuseratquoddicebatur,6cqui jamipsohocfado 
irregularis (ScReguIarem exuilfet & Canonicum )graviter in ma- 
xillam pcrcuflus , dumadftantesin facrilegumpercufforem irru- 
erent,eosfeverifrim^cohibuit,nefumerentalienae ofFenfas vin- 
didam,finerentinpaceabirc,cuijam ipfe, qui plagam accepe- 
rat, non tam lciret ofFendi quam compati. Non fentiunt inju- 
rias anin?i excelfi, qui pafsiones humanas virtute calcant plus 
quam hrimana , tantum non Dii : Tum fcilicet hoc ipso nomine 
dignifsirni , cum pro fubditorum culpis ipfi fibi fatisfaciunt. Cre- 
divixpoteft,quameximiamhac morum affabilitate ac manfve- 
tudineapudomnes venerationem fibi comparaverit Venerabi- 
lis Abbas. Rex ipfe quanti femper Gerardum fecerit , apud Re- 
gniProceres fibi magis familiares nonnunquamhifce verbis con- 
f effus eft : Quacitnqtte hora Abbatem Gernrdum me videre conpdero , tant^ 
timore concutior , acjiomniafecreta ^ abjconditapeHoris meipaterent ocu^ 
lis ejm. Speciofa ac illuftris laus in ore Regum , qui timere non 
folent VirosreIigiofos,nisiSan£tos,quos habere feu velint feu 
debeant vitae fuaeCenfores. 

MONACHUS! Nomcningens,fimenfuram: venerabile, 
fivetuftatem:fan(Sbum, fi inftitutumacregulam fpe<fles! Primi- 
tivae Ecclefiae decus ac fulcrum: apud Occidentales infigniter 
au6tumpropagatumque perDivum Benedi6lum primum Mo- 
nachorum in Occidente Patrem , hodiedum poft tot faecula glo- 
riofumpraecipue perftat in Benedi(5linis & Ciftercienfibus, qui 
Monachifiiii nomen, gloriam,antiquitatem, fan£bitatem con- 
ftanter circumferent ufque ad faeculi confummaitionem , ut nem- 
pe vetuftifsimum hocce atque celeberrimum Nomen natum 
internafcentisEccIefiaeincunabuIa,&perquod crevit Ecclefia 
quamplurimum, cum eadem ufque in finem ftet inconculfum. 

Habec 



_^ TUiLy:?l_-H- 152 

Habet jam fuos Amplifsimus Ordo Benedidinorum Encomia- 
ftes, quinumerofifsimascot millium Sandlorum memorias ex 
antiquitatum cineribus erutas per Orbem Chrillianum fuis cala- 
misilluflrarunt. SolosegohicuniusrivuliCiftercienfis, cujus 
ego(utijam alibi profeffus fum ) non gutta fum, fed pun^iLun-, 
&minuspun6t6, pauculosBeatosMonachos Beatis Abbatibus 
fubjungam:non quod illuflris hasc Congregatio e ferie Beatorum 
paucosduntaxat habeat^fed quia tenue hoc compcndium plu- 
res non fuftineat. 

PrimosSex dabitG.r///>Ord{nisMater: quorum agmen du- 

cat S. AYMO quondam celeberrimse CongYcgaiionis Sabigniacenfis ^^ 

Abbasj&tandem pfimus Motor ac Promotor, quod totum il- 

ludGorpustrigintaMonafteriacomple(fiens Ciftercio acceffe- 

rit. Teneram adolefcentiam formavit ad afpera (Scardua : fum- 

mas Juvenis San(5li delici^ eo tempore (quod ftudiis fuffurari 

poterat)haerereinterleprofbrum ulcera, & gratanter ferre ul- 

cerum gravem mcphitim. Ex quibus fupplantati appetitus 

fenfitivi triumphis facile fuit ad majora & divinicjra progredi. Ini- 

tiatusfubindeOrdinibusfacris, in ipfa Presbyteratus fufceptio- 

ne Divinum Spiritum fenfit in fe blando impetu irruere, cujus 

fenfibiiiillapfutotoconcuffus corpore intremuit; Verum facer 

illetremor,acSpiritusimpecus tam erat Aymoni deliciofus, ut 

deindefaffus fit,fe pro fixo tenere, nil omnino in humanis, & 

fortaffeetiam fuoquidem tunc arbitratu in ijs qu^e fupra homi- 

nemfuntpoffequidquam illo amabili illapfu fibi accidere dulci- 

us aut deledtabilius. In Miffarum celebratione non infrequen- 

ter ad miniftros habuit Angelos,quialtare fplendidifsimo ambi- 

tucircumftantesHoftiamfacram e manibusVenerabilisAymo- 

nis reverentifsime fumptam DivinaeMajeftati obtulerint. Sane 

fi AngeliSan<5li aliis funt cuftodes, Sacerdotibus fiunt miniftri: 

cuftodire homines folent qua fuos clientes ; Servire Sacerdoti- 

bus,quorumRegaIiSacerdoti6 atque imperio obfequiofi ftant 

Angelorumchori, nuUibi magisquamhicadminiftratorii. Non 

raro item vifusfibi non in terris, fed in media Coelitum Curia 

Sacrisoperari,haerenteinterimapudaItarein Ecclefia immobili 

corpore,quod tamen ille un^ cum anima credebat raptum in 

Coelum effe focium inefFabilis apud Coelites confolationis. In 

Rr 2 ijs 



1 6o Ciflercij bis Terti j 



ijs raptibus revelata Aymoni arcana coe!eftia,pra?cipue admirabi- 
lisglori^ gradualis dillindiio: inde nimiriim haufit caelelles illas 
ideas;quas SacerScriptor in duodecim elegantifsimisVolumi- 
nibus de rebus Divinis ftylo Angelico efFudit. Migravit tandem 
ad coeli delicias,quas totiesantea praslibaverat.Sedcoelunulius 
pr^libat , cui mundus prius non defipiat. Praeoccupato a terre- 
nis palatojam miniis fapiunt fiaperna. Felicior Aymo, cui nil 
aliud tam lapuit, quam DEUS. 
obiit Anno Aymoni fuppar in alio quidem genere cenferi debet B. PE- 
"^^- TRUS cognomento CANTOR fic didius ab officio, quo in 
Collegio Canonicorum Parifienfium non parvo tempore fun* 
Gim eft ; Splendorcm namque , quem Aymo traxit a rerum coe- 
leftiumreveIationibus,eundem Petrusper omnem Galliam re- 
rumagendarumfeudexteritatefeuamplitudine vere Magnus fi- 
bicomparavitabeximiaeruditionisacReligionis fama, qua per 
omnium ora cum ingenti applaufu pr^dicabatur SciemUrum omni^ 
im facilt Princeps. Quae etiam ingenii felicitas eum ad clariffimos 
in AlmaUniverfitatc Parifienfi honores evexit,ut fueritSchote 
Theologicae inftitutus Redor. Sociavit fcientiis juftitiam, id 
eft,ftellis fuum Solem: Summorum Pontificum, ac praecipue 
Coeleftini unuspropeperuniverfas Gallias ad componendas li- 
tes,expediendaquearduain primis negotia delegatus nullo un- 
quammunere,nuMprece,aut refpe<5tuanorma re^fcifledii po- 
tuit,tam^quusincaufarumdecifione, quam prudens in earun- 
dem difquifitione. Minus aliquid Petro dicerem , fi eximiis Ejus- 
dem encomiis exjacobo Cardinali de Vitriaco Authore graviffi- 
mo huc tranfumptis & Petrum ipfum & paginam hanc nou exor- 
narcm : Appellat itaqucEmincntiffimus Scriptor Petrum no- 
wff o/" ^^^'^- Tubjm ccelejiem , AltiJJimam Cyprejjtm , Lncefnam ardentem 
i9.Ma'ij. &" incentem j Civitatem fupra montem po/itam-, Candelahrum inDomo 
Domini ^quo omneillud fseculum , in quo Vir magnus vixit&flo- 
ruit, eximie illuftratum eft. Nil amplius his laudibus adden- 
dum , nifi quod fibi fingulari animi demiffione detraxit Petrus 
ipfe. Debebanturfcilicethisgrandibuselogiisinfulatihonores» 
quosetiam Tornacenfis CIerus,Populus,im6 Rex ipfe ViroMa- 
gno obtulere; at Petrus decantatiffimum undique Cantorls no- 
mencumEpifcopalidignitatemutare noluit,feips6 jam major, 

dum 



TITIILIIS VI. i6i 

dumfic crefcere nollet. Cumque importunius inftarent Rex 
& Civcs, fecit Petrus Cantor, quod folenc Mufici frequenter, 
adornavit tugam , qua fe e faeculo fubduxit fadus in Longo-Pon- 
teMonachusCiflercienfis. Qjaia tamen ea ipsa fuga extingui' 
nonpoterantTornacenfium, imo jam nova dc aliorum defide- 
ria,qu^interimha2rebant fufpenfa,quoufque Petrus abfolviffet 
C5.nnuum vitx religiofae Tyrocinium, Vir humillimus , ne dein- 
Cep3,dumjamnonfu6 fed aliorumefiet regendu&arbitri6,una 
obedJentia pr^valeret humilitati, importunis votis a DEO ex- 
torfit,uta Jhucinipifoprobationisanno una mors prsfcinderet 
omnia. Subterfugit infulam , qua fibi cantare potuit Iliullriiri- 
masCantor,admuItosannospermultos annos; at vero acqui- 
fivitapudCoeIiteshumiIitatislaureoIam,Cantaturuscanticum, 

per annos aBternos. 

DumaB.PetroadB.GERARDlIMolim fub Inftituto Bene- 
didlino Floriaci Abbatem, ac dcinde Signiaci CiftercienfeniMo- 
nachumdefle6to,incidoinparadoxa;immortaiem enim apud 
pofterosmemoriam,quamMagnus Petrus tot tantisqueEccIe- 
fiasnegotiisprofpereexpeditisilluifcris meruitoperando.B.Ger- 
ardusadeptus eft non operando. Mira antithefis! res easdem 
a principiis omnino contrariis potuifie profluere. Sed dandum 
aIiquidSan6bis,quod forte quandoque negandum Philofophis. 
Vitam inter poenitentiss opera {ini6i;iflrime clauferat Gerardus 
evocatus adrequiemaPrimoMotore,inquo omnis m.otus qui- 
es eft. RecIufaequoqueaSigniacenfibusVenerabilisViriSacraB 
exuviaeintra terrae vifcera, di6tumque eis, uc in finu communis 
omniu n Matris requiefcerent. At nil a morte tam inquiecum 
quamSan<5li,quibus fratrum falus tum maxime cordi eft, cum 
de fua fecuii (unt : Omnem movenc lapidem, etiam fepulchra- 
lem,&in miraculaprorumpunt, ut in felicitatis participium tra- 
hant univerfos. Gerardus nofter tum maxime Sandius, cum 
ad tumuium inciperet efleThaumaturgus, tanto numer6 pro- 
fundensin clientes beneficia , ut in ijs viderctur non tam pofle di- 
ci prodigiofus quam prodigus. Molefta erat atque ingrata ea 
miracuIorumfrequentiaSigniacenfibus,exeo pra^fertim, quod 
jamobnumerofifsimum populi accurfum cogerentur rursiis in- 
terhominesvivere,qui homines fugiflent,6c modo Signiacum 

'Ss non 



Tloruit 



l62 Ciftercij bis Tertij 



non tam afceterium eflet quam fomm , ubi dum perpetuo accur- 
rentium atque recedentium motu gratias a Sando nullo alio 
pretio , quam prece nundinarentur finguli,nihil poterat efife a po- 
puliturbisamplius inturbatum. Quare ut Signiacum fervarent 
CifterciOjThaumaturgutnGerardum periociAbbatem etiam 
poft fata Sacras obedienti^e vinculo conftringunt : abftineret de- 
inceps a prodigiis,ne dum ad extra per beneficia faceretclien- 
tes,ad intus perderct fratres : abunde fatis datum clientibus, con- 
cedenda etiam tandem quies fratribus. Imperium hoc erat ul- 
traiimites progrefium, impotens haud dubie Iigare,nisi volen- 
tem. Llt tamen Gerardus apud pofteros pretiofam facerec 
obedientiam, 6c in fe rursus exprimeret Bernardum, qui iimili 
Gofvini Generalis imperio conftridtus etiam poft mortem obe- 
diit , maluit deincepsobediens dici^quam Thaumaturgusratque 
utdaretbeneficiumOrdini, ab ea die a miraculis abftinuit: ma- 
jorihauddubieglorid,fire£te fentire velimus, dum coepit pro- 
digianonoperari,quam dum ea inter Ciientum applaufus ope- 
raretur , deinceps fortalfis fententi^ iliius fcholailicae futurus 
Afiertor&Patronus,quaein puram omiflionem benigniot fuas 
ei attribuit laudes 8c praemia. 

Tioruit An~ Pr^concs , glori^ , quos habuit Gerardus miracula, cos ha* 
'' '"'• buitB. GUiCHARDUS Sandusin Clara-Valle Monachus antc 
obitum Angelos. Ingens beneficium ! ab ijsdem laudari lingvis , 
quas DEUS in fuas laudes nunquamnon habet vocales! Decum- 
bebat gravi segritudine Guichardus in cella infirmorum, expe- 
6bansatqueoptansfeIicemcorporis fui refolutionem: Ciimec- 
ce ! caeteris Fratribus in Choro alacriter pfallentibus vidit B. RO- 
BERTUS Clara-Vallenfium Abbas fanfitifsimus, adolefcentes 
longefpeciofifsimosChorum circuire, atque lijia, rofas, alios- 
queidgenus flores in pavimento fpargere : Quos interpellans 
Vir Sandlus : quam vos , inquit , novitatem , & rem prorsiis info- 
litaminhunclocumaudetis, JuvenesOptimi? Nilnobis&flo- 
ribusiftis : fervate eos vobis ! aut Ci beneficium dare vultis , fpinas 
fertcdelecSabiliiis fanehisnosinambulabimus^quamhifce ro- 
fis 3c liliis : DifFerendae funt hae florum delici^e in vitam hac mife- 
ra longe feliciorem , ibi plenior per nos erit vobis facultas , non 
modo pedibus his , veriim etiam capitibus ijftis flores afperaendi : 

Modo 



TITULUS VI. 163 



Modo cavetcqaiainGempeftivumvernobis jamincipiteirefu- 
fpedlum. Docendus erat Pater Optimus , quinam ij eflent, qui 
floresrpargerent:aut quasrei taminfuetag caufarquare unus ex 
adolefcentibus, qui Beato Abbati fteterat proximus, ei in h«c 
verba refpondit : Fruftra indignaris optime Abba , nobis & flo- 
ribus iftis, altiori imperio quam tuo jufsi lumus feftivos hos appa- 
raCUSadornare : Qnoniammodd jam inChoro isto celebrabitnr nova Cu' 
jsiidam novi Sandt FeHivitas , de cujm folemnitate gaudcnt Jnoeii, ^ 
hymnm Domino cantabitur in Sion. His didlis una cum cseteris 
ciim fe confpe6tui Viri Sanfti momento fubduceret , atque 
fimul figno tabulae vocarentur Fratres ad morientem Gui- 
chardum,Robertus de novoSandto jam dodlior primus mori- 
entiadhucin temporeadfuit, incujusillemanibus randtifsimam 
animam effla vit. Hac eunt ad aftra Ciftercienfcs, via non la- 
d^eamod6,fed dc FIorida:& tametfl in floribus nolintvivere, 
non poflunt tamen nisi in Fioribus devivere. 

PuIchrumequidemeft,interfloresefle,{i tu tamen ipfe fio- 
rem induas , & Coelo, Ciftercio, Tibi flos fis, hoc utique illo 
longe eft floridius. Magnum Ordinis Exordium mihi hic eric 
florilcgium : inde quatuor non tam San6los legam , quam flores, 
quos Author Anni Ciftercienfis 18. Julii ciim eorundem igno- 
recnominaCANDIDOSappeIlat,ex ea quidem ratione,qu6d 
fubfchemate quatuor Liliorum cuidam Sando Seniculo Coe- 
nobii Igniacenfis fuerint exhibitiiqui dum np6te quadam con- 
templacioneabforptusCcemeterium Igniacenfe videret candi- 
difsimis plenum lilijs, obfervabat infimul duos fulgcntiiiimos 
adolefcences quatuor ex illis pr^cidere, 6c auferre. Non po- 
tuit diilimulare infigne hoc furtum juvenibus vultu & habitu 
quantumvis iiluftribus, fed acriter eosdem objurgans,quid Vos 5 
inquit, tollitis quod non feminaftis? Pulcherrimos hos flores, 
quinoftrolabore creverunt, qui vos ex alieno viridario audea- 
tisimpunetollere? PIurafortedi(Suru3,nisiadoiercentumalter 
indignantem continuiifet, erras, inquit,bone fenecio! neque 
tuahaecfuntnec veftra,red noftra ifthasc liIia:quatuor quia ma- 
tura nunc tollimus , reliqua omnia , cum rriaturuerint , im6 & te 
ipfum , tollemus deincens. Cefla, bone Vir, ultra indlgnari 
huic translationioquas non furtum eft, ut tu quidem putas, ied 

Ss 2 bene- 



Florueie 



1 64 Ciftercij bis Tertij. 



beneficium:nil in te aut lilia hsec peccare pofTumus , qui flores 
^hos in terra & e terra natos in Coelum transferimus. Haec fatus 
cum focio Angelo dc liliis ad fidera evolavit. Vifionis veritatem 
mox confirmarunt fub eosdem dies quatuor Sandborum Mona- 
chorum Igniacenfium funera, qui procul dubio praefignati fue- 
rant per illa quatuor lilia. Forte Ecclefiaflicns Ciftercienfes 
c*p-s9- praeviderit,dumoIimcccinit: FloretefloresquafiUimml 

fioruit OccurrithicmediainterifthaBcIilia B.MICHAEL TRI- 
"IZ ^""Oy lER Ciftercienfis in Monafterio Fontis Danklii. Magnus hoc 
faeculo Dodor Sorhonkm^ qui <Sc ipfe lilium elfe voluit, fed quale 
Sponfa in Canticis , inter Spinas. Hinc fub capitis operimento 
quod nos caputium vocamus, ad imitationem CoronatiSalvato- 
risfertum rpineum.geftavit,qu6diuno(5i:uque puncfius & com- 
pun6iasnil tam doluit,quam quod tam paucula menibra com- 
paterentur Coronato Spinis Capiti. Invidit in Michaele cor- 
pusreliquumVerticinontamdodla hasc quam faDd:a acumina, 
& quse (ua dignitate mille Academiarum lauros non tam vince- 
rent,quani expungerent; quare ut membra inter&caput om- 
nem tolIeretdiiTenfum atque semulationem, exafperavit in cor- 
pus veftem plurima ferrea cufpide acutam, quas in nuda carne 
tot imprimeret vulnera , quot pundia. Neque prius hanc ille ve- 
ftemexuit, quamvitam,6ctunc primum his aculeis & pun^fcis 
puncbum Vale dixit, cum exValle hac iachrymarum ad Coelos 
migravit,autfimavis,evoIavit,quia tunc vel maximeMichaeI> 
id eft , Angelus , cui fuas fpinse jam abiiflent in pennas. Sic fcili- 
cet quod jam aut pondus aut poena eft , dum carnem olim exues > 
ad Patriam vehiculum & penna erit. 

E Gallia tranfeundum eft ad vicinam Italiam, ibique apud 
^miu"' "^^^c^s memorandus S. GALGANUS eximi^ fanditatisVir qui 
licet verius Anachoretadicidebeat,quam Monachus, magis ta- 
men ad Monachos fpediare videtur , quam ad Abbates aut Con- 
verfos , e quorum tribus claffibus hic titulus conftat. Is primos 
adolefcentiaeannosmultalibidinefoedaverat: Monitusbis a Di- 
voMichaeleArchangeloin fomnis, utaVenerisCaftristranfiret 
ad caftra Chrifti , meriturus ftipendia fub DEO longe majora, 
quam fub DEOrum proftibuloiaMatre dcpropinquis ad alia con- 

filia 



TITULUS VI. 165 



filia impulfus eft obcrusa fponsa : ad quam vifenda dum per Mon- 
temrepiumjamfponrusequitaret-,equus arcana vi lubito iubrd- 
tit , & licet diu calcaribus a feroce juvene urgeretur, loco moveri 
non potuit. MemoranC infuper I'hil/ppm Ser^ryfm cf Anhcrtm A4i- 
r4?wAuthoresfidi equum fuifle locutum, fruHra fe canta iniani^ 
urgeri, premifepolle-, progredinonpoire,ftareAngelniriexad- 
verfo , a quo prohibeacur. Tanto motus prodigio Galganus 
mentemmutavit3cSoonfam,quamfu6 & hortatu & exernp^o 
Ciftercio alumnam dedit , 6c ex dote quam habuit , opulenti 
Parthcnonis Fundatricem. Adeo nempe DEUS in nafcenrjg 
CifterciiincrementisantiquaBrachiifui refufcitavic miracula,6c 
nonminoriprodigioequoGalgani^quam olim afinse Baalam \o- 
quelam dedit ! Monitore icaque feu equo feu Angelo , feu,quod 
verius,ipfoDEOjam aliquid fupra luimana medicans & audens 
Galganus in cacumineMoncis Scpii anachoreticam vicam eft ex- 
orfusfub Ciftercienfium legibus: <Sc tametfi vaferrimi commu- 
nis omnium hoftis infidiis defercae olim nupciae, mulierumque 
blandse ideae animo ejus frequentius obverfarentur, ille tamen 
fuoolimequo jam ipfe contumacior nec lato quidem pede a 
propofico feu loco dimocus eft , angelica fua converfatione coelo 
propinquiorquammundo. Prodebant ViriSan<5timoniam quo- 
tidiana&prope innumera prodigia, unde populis ad eum con- 
fluentibus jam ex Anachoreta fad:usThaumaturgus, futurorum 
praefcientia Propheca, Terror D^monum 5c profligacor undique 
apud vicinos populos fan<5bicacis fama inclaruic. Vificacis Apo- 
ftolorum liminibus, (k ab Alexandro III. benigniflTime aliquam- 
diuhabicus,acqueuc feamari fcirec , mulcig ab Eo muneribus af- 
fe(3:us ad cellulam fuam in Moncem Sepium rediic: inde non nr-ui- 
topoftcoelicuspereaverbaad gloriamevocacus: Satis f/7, qudd 
Ubor^Hi^ metesnuncquodfemin^fli-y vivere defiic, fed non beneface- 
rc ; id cnim San(5ti folent, clicntu non oblivifci, & dum obiiife du 
abiifle creduntur,per beneficia ac prodigia iuis efle magis praefen- 
tes.Extru£ba in loco fepulcuras priuiu parva sedicuIa,candeGalga- 
noincer San(!^osreIac6excrevicinceiebre Giftercienfium Afce- 
terium , inquo foli Monachi numerabantur cencum fepcuaginca , 
dempcis Converfis , quorum numerus longe major. Meflis la- 
ne mulca , & operarii mulci ! Rogavit uciquc Galganus Dominum 
meffis,ucmitteretOperarios, quinonnisiin fletufemina mitce- 

Tt rent. 



i66 Cillercij bis Tertij 



Obiit Ari- 



renc,&nonnisiin exukacione manipulos mecerent. Tales fcili. 
ceceCiftercio evocandi eranc, qui eo ipfo inloco ubi olimVir 
San6i:us,6claboresSan(5i:icontinuarenc,& mefTem San(5licol- 
ligerent. 

Non quidemin uno Galgano ftat apud Italos Ciftercienfium 
gloria ; poflent plures vocari in fcenam : fed ne videamur diffide^ 
reGalgano,qu6dfortefuftinere non poffet Vir tantus plurimo- 
rum perfonas, aut merita, properamus adH/^^«/^, ubi prima 
fronte in Gall^eciaoccurrit S.FAMI ANUS Ciftercienfis in Urja- 
?7W,qui olim inSacroFontedid:us.Q//^rt;/w fan6timonia vit«,& 
prodigiorumfamaantiquavitnomenfuum didbus deinde/v?w/>- 
w/zf.-pulcherrimafane metamorphofi,& dignifTima, quam Ovi- 
dius faftis fuis imifceat ! Patria Famiani Colonia Agrippina , quam 
cum ampla hasreditate adolefcens deferuit , nulquam revific, no* 
vus fui f^culi & Gentis Abrahamus. Roma Urbs San€t^ , Italia, 
Hifpania , Syria , & quisquis in his terris locus Saccr eft , Famiano 
deincepspraepatria placuit,&propatriafuit: Annoscomplures 
infumpfitin vifitandis bujusmodi locis facris Nobilis Peregrinus 
&San(fifcus. Vicamlubindeanachoreticam fub cujusdamSan(5bi 
Eremitae magifterio exorfus in partibusGallefiae, id vitse genus 
ibidemfan^SbifTimetenuitannisSex: inde in Hifpanias trajiciens 
falutato Compoftellae Divo Jacobo in ea vicinia annis omnino 
viginti quinqueSylvarum facer incoIa,&; ferarum pijfsimus ho- 
fpescommoratuseft:cibus eiperomne id tempus folae herbie, 
potus vicini fontes, viiSius fane qui non voluptati ferviret, fed 
necefsitati. Sub idem tempus introdu(^i Ciftercienfes novi- 
ter in Hifpania ian(5tifsimorum morum fragrantia omne mox Re- 
gnum impleverc. Non potuit latere Famianum , quod univer- 
iaHifpanian6(ret(&amaret: quareefylvis & latebris egrefTus in 
Ciftcrcio magnetifmum fentiens , cui deinceps adhaereret , fcCi- 
ftercienfibus in UYJaria fociavit , annos natus quinquaginta & am- 
pliiis. Non multo poft , quia jam aliquantum notior populi plau- 
fum&frequentiamferrenon pofTet^de Superiorum licentia fe- 
cund6Romamprofe(Sbusin ipfoitinere a Divis Apoftolis Petro 
&Pauloperviiumadmonituseft, utGallefiam declinaret,cives 
revifurus fibi amicos & devotos. Loco jam vicinum fitis pref- 
ferat,&quiaaquanon aderat, aufus quo(3 olim Moyfes,baculQ 

ufus 



T I T U L U S VI. 167 



fuuspro Virga vicinas rupes percursic^qugeapertagin dulcifsimum 
Fontem hodiedum aquas fcaturiunt , quarum hauftu non ficis 
modo, fed & febres pr^Hingvuntur : duplicato fcilicet porten- 
to, quod habuit Moyfes nnum duntaxat, contra populi ficim. 
Brevis mora Famiano apcd Gallefianos fuit, in morbum enim 
moxincidit,exquoingeni:iciviummoerore etiam decefsit, jam 
tandemperegrinumcumvicaexuens, Ccd non Thaumaturgum, 
nonfol6iI16fu6medic6fonce,quemn»per e petra excicaverat, 
verumetiam &longe quidemampliusinfacris fuis exuviisin Ci- 
ves&clientesperbenenciaprofufifsimus, qusecumperdies fin- 
gulos crefcerent, numeriimque jam prope excederenc, Hadri- 
anus IV. Pontifex Maximus intelligens , quid Famianus fibi per ea 
vellet,cum vixquacuorannisafelici tranfitu elapfis Sandlorum 
faftis folemniter acceniuic. Unde dc Cives, ne tam benefico 
&fandi:oHofpitiiuoingra[:i forenc, fumptuosa&eleganti Bafili- 
ca fupratumuluraconitru^f^cieuminterDivos fuos Indigetesaf^ 
fertum annuafeiladie falucantcoluntqueTutelaremPatronum, 
clientesprofecl6fama,culai,pietate Famiano fuo fuper sethe- 
ra noci. Henriqueus in M^nologio , g. Augufti afiferit, cantas 
Pontificum SummoruiB indultisinGallefianaDivi Famiani Ec- 
clefiaindulgentiaslucrari quempiampofire, quantas Afsifiis. 

Haeret fsepe in quorundam nominibus imago vit^ & hiflo- ^^■■^ ^„. 
riae : Famianus rei certse exemplum pra^fens : cui accedac alcer ex ««» '-f**- 
Hifpanis B. PETRUS MARGINET Ciftercienfis Populecanus; 
inhocnamquePecrotria laccnt, Peccator, Poenitens,San6bus, 
fol6fu6nomine vitamfuam moresque exprefsit qu^m vivacifsi- 
me. Prima ei vitas religiofag fcena Populetum , celebre in Ca- 
talonia , Coenobium , ubi pientifsimis moribus reliquag vitse prs- 
lufit & praeluxit , quancus olim elfec fucurus. Turbavic fan<5i:a 
haecprimordialnfidiacor daemon, mifcuicque opcimae fcenag in- 
terludium pefsimum , apoftafiam , in quam , crebris adverfarii in- 
fulcibuspecicusPecrus,candemconfenfic, digrenTusque Popule- 
toinciditinlacrones, quifu6janipraecipici6 infelicem hominem 
facile percraxere ad Scelerum fociecacem. Non ica camen ijs 
fceleribusprimiillipiecacisigniculipeniciisfuffbcaci func, uc non 
quandoqueurerentapoftacse pe(Sl:us lceleftum quidem, ac nec- 
dum obduratum, ideoque divin6 lumine certe tam non indig- 

Tt2 num. 



1 68 Cifter ci j bis Terti j 



iium. E6 igitur lumine excitatus illuftratusque Petrus vidit fuo- 
rumfceIerumno6bem, quamefTetmalajquamfoeda, quam in- 
fanus impetus,qui animam divinae lucis capacem ad deceftabi- 
ies illas tenebras damnaflet, quas tandem expeditaret asterna 
apud inferos caligo. Horror , deteftatio , fpes , plan6bus , lach- 
rym^alias jamfcenasinPetroadornabant.quae vel Coelites ip- 
ios mererentur habere Spedlatores. Sociis itaque latronibus 
reh<!^is Populetum fponte fua ad fratres regreffus, fibi ipfi Judex 
&vindexpoenaspraefcripfitpeneomnegenus cruciatuum. Do- 
micilium extra clc.uftruai fpecus horrida: vidius, panis, aqua,^ 
herbas: Veftis, cilicium: atque ut etiam tunc elTet Petrus inter 
vincula^ferreascatenasin fiagracontexuit, quibus corpusnon 
tam conftringeret , quam difcerperet pius torcor. Somnus ei 
modicus-, im6propenullus,nisiquem un^ neceftitas impoluif- 
fet. Precesaffiduae,& perintegrxisomnin6no6i:es proteJataer 
fub folis occafum fe in genua dimittere folitus DivinusOrator 
eo fitu perfeveravit ulque ad pofterioris diei diluculum ac pri- 
mam auroram , cum Magno ilio Antonio Soli exprobans, quod 
praepropero fu6 ab Antipodibus reditu nodtis fibi delicias invi- 
deret , atque interturbaret. Habuit exinde in fuo illo antro An- 
gelos penequotidiehoipices^olimpr^donum focius,nunc Coe- 
litum,&quiolim {ylvas&cavernas plurima c^de infamaverat, 
nunc Angelorum felix hofpiti6 fpecum fuam in Coelum quod- 
dam transformavit ,injuriam benefici6 expungens. Soli infer- 
noeaPetri metamorphofis erat invifa 8c ingrata, qui indigniffi- 
meferens,fremensque, tam nobilem tam certam praedam fibi 
nuncereptam, VirumDE[crebr6aggrelTus eft,larvis, ftrepitu, 
terrore; atPetrusjampoftprimamciadempugnare do(5bior,fo- 
16 contemptu maximum hoftem vicit, fugavitque. Id armo- 
rum genus fuperbo d^moni infenfum quam maxime, fe fdlicet, 
qui pugnare^quivincere vellet,&: forte etiam quand6que pol^ 
iet,abhomunc!onetotSordibus tot fceleribus fcatentc pofiTe, 
imo etiam debere contemni. Facile utique poteft vinci, qui 
t<met contemni. Addo ego aliquid amplius, facile poteft vin- 
ciri , qui poteft vinci. Scenam narrabo , in qua mille cachinnis 
nobis 6c concemnendus dc ridendus erit prseftigiatorCacodae. 
mon , qui uc Pctro poiTec e(Te moleftior atque importunior, prae- 
grandis afini IpeciCin ind uic , jam non Spiritus ^ fed pecus. Agno- 

yin 



TITULUS VI 169 

vit divinitiisinbeftialatentem hoilem Vir DEI, atque ut toties 
jam vidtumtandemetiam haberet vin£tum,moxcingulum fol- 
vit,qu6incollum monftrofi afini inje(9:6 jucundum di6tu, das- 
monem captivum fecit , habuitque per omnem deinceps vitam. 
Et ne otiofa elTet haec captivitas, portentoso ac fordido mon- 
ftro ufus eft ad comportanda onera , faxa , ligna , lapidesque pro 
amplianda Monafterii ftrudura, ut difceret tandem etiam ali- 
quando prodeffe daemon , qui hadlenus nil nisi nocere nodet. 
Abeuntee vivis Petro ad Coelites emancipatus daemon ad infe- 
ros rediit, ille hominem exuens, hic afinum. Unum ego hic 
noto, Ciftercium nimirum creviffe non modo per Coelites & 
homines, verumetiam (abfitverboinvidia feu fcandalum )per 
D«mones. 

NonvelimHifpaniisexcedere,quinin compendio memo- ^^..^^^ 
rem fuavifsimam mortem B. BENEDICTI MonachiMorero- t"sii.' 
lae.quiprobatiffirais moribus vixit vitam, quam folent San£bi, 
obiit morte , qua pledituntur rei , id eft , genuflexus. Vix extra 
Ciftercium,extrafuppliciumlegerimmortemtam raram, tam- 
quenonamaraminmortenoncadere,non occumbere, fed fle- 
dbere. FuitBenedi£busfuperiorifaecul6Hifpani2eatqueCifter. 
ciieximiumornamentum : per Patres Congregationis Hifpani- 
cae defignatus Abbas Melonenj^ ; fed una Benedidbi humilitas 
prseponderarepotuit tantorum Virorum votis: Sacerdotis de- 
mcepscontentustitul6,quem tamen ob affli6bam per nimiam 
abftinentiam corporis valetudinem (an^bius gefsit,quam exer- 
cuit, miniftri interim fun6bus officio , quod ille munus toto tem- 
poreantemeridian6 tanta pietate obibat,ut Sacerdotes in Be- 
nedidio nonhominem fibi afeiftere crederent , fed Angelum. In 
eoobfequio vitam ciaufit, in quo vixit: tum denique maxime 
Angelus,ciimhominemmoriensexueret.Non moriuntur San- 
^i, nisi moneantur. Benedi6bus de inftanti migratione mo- 
nerivixdebuit, quia femper difpofitus; monitus tamen eft, ut 
crederet fe efle mortalem. Gratulatus igitur fibi, non dunta- 
xatqu6dmoripo{ret,fed ampliiis, qu6d die coelitus praerevela- 
tafubultimopoftremaefuaedieifacrificiomori deberet, fumpto 
fubMifiaefineminterubereslachrymas e celebrantis manu Ev- 
chariftico epul6 animam genuflexus placidifsime exhalavit. Te- 

Uu nuic 



lyo Ciflercij bis Tertij 



nuiteundemfle<Si:entisficum,qualemin morte habuit, eoufqae 
exanime corpus^doncc Conventus gaudens & lachrymans in- 
tegras pro defun(5fco cxequias perfolviflet. Haud diffimili mor- 
te&fituolime vivisexcellitPrima Eremitarum gloria Pauius>^- 
gyptius,Bencdidlinoftri felix idea & prototypon , quem mors 
genuflexum aggrefia profternere non potuit, fed extinguere; 
hoc hominis fuit , illud virtutis. Atque ita ne haberet Ibla Mgy- 
ptusinqaopofietgloriari, dedit in feipfo BcnedidfcusHifpanias, 
deditCiftercio,neampIiusiEgyptus,nePaulus elfet fine aavu- 
lo fine exemplo. 

jungendumiterum fuaeH/"^/?»/^; Belgium^ e quo quinque in 
theatrum adducemus Beatos Monachos; Tres primos tVilLf' 
rio , quartum ex Alna , quintum ex Oliva, 

S: ABUNDUS (hocnomenfcriberevix deberet, nisiDEI- 

norutt «v-para ipfa , tam fcilicet pene fola novit Virgo Mater , quis quantus- 

.4 AnAzzi, ^Q Abundus fuerit )ABUNDUS( repetendum nomen , quod 

pretium confert huic chartas) Villarii fui apud Brabantinos illu» 

ftrevSidusiinquoatenerisnilparvumfuit, nisiaetas, caetera om- 

tila adhucdum in parvulo grandia, Sodalibus pueris pro aetatis 

modic^ gemocrepundiisa€iufibusoccupatis,ipfefuas fibi deli- 

cia3 conifcituit in aedibus Sacris , in multas perfaepe horas San£to- 

rum imagines de genu fuavifTittlf deveneratus. Salvatoris Cru- 

cifixieffigiesteneritjsin pueruli afFe<5tus lefe infinuaverat, unde 

inter parvulas lachrymas penduli e Cruce Redemptoris fimula- 

chrumpenecontinuopius Crucifer circumferens ftigmata pre- 

mebat oiculis. Atque ne in folo affe(3:u ftare videretur pietas , 

duramlegemtenerofuodi6tavitcorpufculo,ne deinceps cuba- 

reauderet fupermoIlespIumas,praeparat6inle6tuli vicem duro 

faxo , ut huic indormiens nil omnino per reliquam vitam fomni- 

are pofiet nifi dura & afpera , ea enim ipfa fibi loqui atq; inculcare 

videbatur rudelignu,cuiSalvatorinCaIvaria imortuus fit.Haec 

fan(9:itatisTyrociniaextraVilIariumAbundus libi ipfiTyro,fibi 

Magifter:longemajorain VilIario,cui in feAngelum dedit; Sic 

enim communi ab omnibus vocabulo compellabatur,/%f//w 

terresitrii. Atque ne fola nuncupatione fe Angelum fciret Abun- 

dus,feHci(riroiilliCoeleftisPatriaeSpiritusfpeciofainduticorpo-' 

raad quocidiana cam Abundo colioquia defcenderunt, ut Villa- 

rienfi- 



TITULUS VI. 171 



rienlibusex ea fociecate jam perfpicLmm fuerit, Ahundum Ange- 
loramfociumnilminuspofTe ede quam Angelum : infigni profe- 
£t6 inVillarium, acque in omne Cidercium beneficio, Mona- 
chorum afcetcria fieri Angelorum domicilia, qui vifitationum 
frequentia Abundi , Villarii , Ciftercii non eflTenc hofpiccs & adve- 
nas, fed Cives &dome[lici. Minus erat vifitari^arrjari ab Angelis, 
nisl infuper gloriofa Angelorum Imperatrix longe majora fupra 
Angelosaufa,nonCivemcancumfibi in Abundo, fed clienrcm, 
filium , fponfum firmairec. Dividemus Virginis in Abundum fa- 
Vores,hicaiiquosdabimus,c^cerosaJibifu6 loco relacuri,ut fe- 
melicerumqueLe6boremobIe6lemus. CreveracAbundicum 
Virginefamiliaricasincantum,ucnulladies fine rapcu fine ecit-^fl 
abirec : fcnfus interim eo tempore a munere luo ferianrcs ani- 
mumadcontempIandaDEIparae arcana evolantem afTeqai non 
poterant. In dies fingulos VirgoMater novarh Abundo fcenam 
aperuic,quaaliamfemperaliamquepulchritudinis fuse pra^roga- 
tivam eidem fpe;flaa Jam objecic : ut Coeli partem jam in Virgine 
tenere crederetur Ahundus. Omne quod a Virgine petiir , Ab- 
undus obtinuit, juffas id facere ab ipfa Divina Pueipera,ut eo 
confidenciuspecerec,cui Opcima Macer nil veliec negare : Pio 
licigioincerfe amanciffime rixaci, Abando afference, omnia do- 
naccelicusfibidacadeberefeMARlTEfelici pacrocinio, at Virgi- 
nevicifrim(qua2eciamincoe!isnonpofrec cffe non humilis) hu- 
miIIimereponence,eafciIicec proflluxifle a precibus Abundi;fu- 
fpenso ad fpe<5fcaculum Coel6,qu6d mericaAbundi canca finc^quae 
certare debeant cum meritis Almse Matris. Inde fadbum eft, 
qu6d tam animas in flammis piacularibus , quam obflinati pecca- 
torcs communem in Abundo habuerint Advocatum , prsemo- 
nentefemper Virgine, quos illa optaret per Abundi fufiragia feu 
e pcenis feu e peccatis extrahi. Vix in Coelo aliquid hac familia- 
ritate dulcius aut majus a Divina Parente expedhare Abundus po- 
tuit, nisi quod fupra Virginem ipfam elfet , infcrutabile fcilicet 
TrinitatisMyfterium,adcujus felicem intuitionem haud dubie 
etiamDEIparaefavorefupra Seraphinosaliquandoraptus adhuc 
inmortalicorporecoepiteaobje&i Beatifici admiranda prorsus 
vifionee(feBeatus,donecad crebropraBlibatasCoeli delicias fe- 
motocarnisfipario felicifrimus Sc Spe6tator & Comprehenfor 
plenius fuifTet admiifus , nullibi futurus magis Abundus , quam 

Uua in 



172 Ciftercij bis Tertij 



inCoelo, ubiDEUS ipfe omnibus omnia facftus etiam ABUN- 
DO fieret ABUNDUS. 

Tioruitar- Alterc VilladoB.Monachusfuit GODEFRIDUS ab officio 
c.An.rm. djaus SACRISTA Sacriftanorum fcu idea, feu Patronus, imo 
veroutrumque. Dono miraculorum tam illuftris, ut Braban- 
tia in GodeMdo redivivum Bernardum coelitiis fibi redditum 
paffimgratularetur: nonobfcuro argumento, Godefridum vix 
poffe digne circumferre Thaumaturgi Bernardi nomen ac me- 
moriam,nisi fimulinfe circumferret Bernardi mores ac San(Sti- 
moniam. Animo fupra mortalem perfpicax penetrabac in fe- 
creta cordium , non tam fuo , quam aiiorum bono ac emolumen- 
to, quibusfaepeprofuit, Godefridum habuifle fuae confcientiae 
infpedborem , ducem , Medicum. Erat Viro Sand:o fufpediia. 
prodigiorum frequentia , ne ijs lasderetur humilitas , quas una vir- 
tus fulcimentum efle t perfe6tionis religiofae : quare deinceps par- 
cior manum Thaumaturgam rarius extendit in morborum re- 
media. At vero ingeniofior langventium pietas ignoranti cin- 
gulum fubtraxit,quodmorbidiscircumIigatum commune con- 
tra morbos fuit amuletum. Do6fcior exeo eventuGodefridus, 
non placere fcilicet Coelo humilitatem ,'quain proximum debe- 
rete(fecrudelis,eique fufFuraribeneficia, quse Coelites vellent 
perfedifpenfari,pro Ciftercii gloria iniangventes in pofterum 
fuit liberalior : & fiquidem adpatrandamiracula(uti notant Vi- 
taeejus Scriptores) quodam gratiae motricis impetu ferri fe de- 
prehenderet , noluit DEO, Ciftercio, proximo deeflc, cuivis 
daturus fuum ,DEO gloriam ,Ciftercio plaufum , proximo be- 
neficium. Haec Godefridus aliis : aliquid longe excellentius 
DEUS Godefrido; aliquando namque fub incruento Miflk fa- 
crificio vifus eft tenere in manibus non hoftiam , fed Infantulum 
longe fpeciofiffimum , qui poftquam inter amabiles blanditias 
Viro Sandlo aliquamdiu collufifiet, tunc primo videri defiit, 
cumaGodefrido fumivoluit. Abiitexoculis&manibus adGo- 
defridi pr^ecordia, novas ibi habiturus cunas,quibus indormi- 
ret. Eximios duos aiios Godefrido coelitus indaltos favores 
fuis locis dabimus alibi. Hic illud notafle fufficiat , ab obitu Viri 
San6ti,dumcorpusveterummorcIavaretur,inventasin eo fu- 
ifle cruentas plagas , dc r e centia flagellorum veftigia , luculentos 

fcili- 



TITULUS VI. 175 



fcilicetfandlitatischaradteres^eo cum majori Villarienfium ad- 
miratione, quo ille rigor magis erat omnibus ignotus. Qni le- 
git , intelligat , fancXas illas rubricas Godefridum flylo ferreo 
Coelo fcripfi[Ie,nonmundo,nee£evana gloria ceu fpongia for- 
fitan delerentur. 

Tertius inter Villarienfes Beatos Monachos HENRICUS Tioruitar- 
DE MARILIS quinquagenarius,id eft^jubilatusCiftercienfis, (''^"■'^so.. 
illuflri apud Belgas loco natus qui per annos complures haud ob- 
fcura indicia dedit , quam illuftri po 11 mortem loco effet olim fu- 
turus. ArdebatintravifceraViriSan(5ti diuno^luquefulgidiffi- 
maiampas,quamocuIis corporeis in pecfiore Henrici pius qui- 
dam in Villario Senex toties vidit , quoties Henrico occurrit. 
Flammautiqueh^cfuitluminisglorias feu prasambula feu paral- 
IeIa,quaminvifamorsexrufflare voluit, fed deceptaeft,CLim in 
anima Henrici lucem novam oriri confpexi t , cujus occafum nul- 
iaaetas,nulla ^ternitas fpedtare feu expe6tare audeat. 

Spe^tanda etiam poft Villarium Oliva, celeberCiftercien- 
fiumParthenoinfuoFundatore B.GUILLELMO, qui a funda- ^/';;;;:- 
to Coenobio di6tus eft OU^etanm. Priusquam Ciftercienfibus 
fefociafiet,antiquoruminThebaide Patrum rigorem fuo fsecu- 
16refufcitaturusaderemLidigrelfuseft,meIius inter feras quam 
interhominesSandtorumfuturusgemuIus. Primusei ac perti- 
nax labor, quo carnis robur , feu potius dominatum pleniiis at te- 
reret. Horret ifthic calamus vel meminifie, quae Guillelmus 
aufus eft in corpus luum : Media hyeme in rigens ftagnum collo- 
tenusfe dimifit , ibique in multas horas commoratus -, fervire fpi- 
ritui carnem docuit, dum fic domuit. Horrido illo balneo e- 
grefiusrefta adEccIefiamproperabat,nuII6aIi6 calore ficcatu- 
rusveftes,nisi quemaut Sacer amor in prascordiis fuis, aut pe- 
6torisexterna & frequens concuffio, atque continua pene ge- 
nuflexio qualemqualem caufaverant. Non fatis erat Guillel- 
mo , femel fic balnealfe , revifit faepiiis rigidas undas , unas fuas ve- 
luti delicias, nunquam erga coelum calidior, quam dum fic in 
aquis frigeret. In his forte poterat asmulari Veterum Eremico- 
larumlan^tacharifmata; at in uno hoc vifus eft imitari beftias, 
quod tempore non modic6 quadrupedis inftar manibus pedi- 
busque circumreptans nuquam ere6t6 vultu coelum fit intui tus; 

Xx Excu- 



174 Ciftercij bis Tertij 

Excurandustamen^imoinfuper iaudandus, quod folocorpo* 
rcportionefcilicet animali feu cibo, feu fitu, atque contuber- 
ni6interbel[liashagrerit,quod folent pauci, non animum ccelo 
deftinatum humi deprefTerit , quod folent multi. Monitus tan- 
dem infpiratione di vina ne deinceps inter feras diutius Iateret,in* 
venturum fe inter Ciftercienfes non homines fed Angelos,qui. 
busfccurius&fanftiusadhsereret, prima fundamenta jecit pro 
praefato apud Belgas Parthenone Oli venfi, bis Fundator, qui non 
fumptibus duntaxat , verum etiam propriis manibus, imo 8c 
dorso faxa bajulans Coenobii ftruduram eximie promoverit. 
EripuitOlivainhoccseteris Coenobiis palmam,qu6d forte nul- 1 
lumexomnibushabueritFundatoremtampronum, qui fcilicet * 
&afFe6tum inclinaret ad pr^ftanda a^ris fubfidia, 6c corpus irx- 
curvaret ad congerenda Saxorum pondera. 

oi,iitAm<, OIiv2ejungemus/^/»^/«fpIendiduminBeIgio Ciftercienfium 
i.^t;. afceterium , & Virorum fan^fciffimorum domicilium. Nobis 
hic ex omni numero memorandus venit B. WERRICUS Do- 
mus illius Prior , cujus eximiam in egenos charitatem vel ipfe 
equus, cui Vir Venerabilis infidere confueverat, elocutus eft , 
noh lingva , fed fa£b6. Aufcultanda eft non fine ftupore nova 
b^c locutio non tam aure , quam animo. Werricus alter fui aevi 
Martinus, quidquid veftium fibi fubtrahere poterat,in obvios 
pauperesnonfemelerogavit, totiesMartinus,quotiesejusmo- 
didifpenfator. Didicit aSeffore equus virtutem, quam perfaj- 
pe vix homines capiunt, benignitatem nempein pauperes ; quo- 
ties namque in itinere mendicabulum confpexit lacero cento- 
ne milerum,nuII6 ali6 monitore,fed fua fponte fubftitit, quafi 
fublevari optaret fc fefiToremque fuum qualiquali veftimento-. 
rum onere , quibus pauperum humeri eflent tegendi, Qtiod fi 
vero in quosdam incidif fet veftium cultu confpicuos , celerrimo 
curfueos prsetervolansOptimum Sefforem eo ferebat, ubi in- 
terpauperespoffetefrequalisvellet^id eft, Martinus. Non po- 
tuitcertenisipIacereCoelohfflC Werrici benignitas, quod ma- 
nifeftumeftexeo,qu6d aliquando inChoro orantem pulcher- 
rima luce in feptem radios divisa illuftrarit : Sic namque pro vi- 
libus pannis retributorDEUS coeli lucem in veftes adornat. 

BelgionihilvicijaiusquaraGermaniajimoBelgium nil aliud 

quam 



^^ T I T ULU g V L m 

quam Germania, inferiorfcilicet. Laudavimus mox quinque 
Beatos Monaclios Cillercienfes ex Germania inferiori , totidem 
tiumero laudabimus cx Germania Superiori* 

EtprimoquidemBEATUM GLIALTERlIM DE BIR-^^^^^.^^^ 
BACH MonachumHemmenrodenfem,fangvinis fplendore dcZTzIt 
Virginis Matris clientela illuftrem. In juvenili ^tate pro Nobi- 
lium more Gualterus ita fe impendit militaribus exercitiis^uc 
nonnegaret fe Virgini. Divifit interVirginem&ftatum fuum 
nonfeipfum, fed ftudia, fedtempora San(5bus Schismaticus* 
HancfibiIegemperpetuamdixit,utquotidiein DEIparentisho- 
norem facrificio Miifce afliftere;. Ejusque pervigilia jejunio ac 
Jargain pauperes difpenfata eleemoiyna coleret. Quam ado- 
lefcentis nobilis in fe pietatem Virgo Mater mox inngniter re- , 
munerataeft. Properabatnempealiquando cum fociis ad mi- 
litaresludos Gualterus,at in via audito iii vicina Eccleiia cym- 
balovelutidivinitusmonitus ea die necdum Virginem a fe cul- 
tamauditioneMiflk, aComitibusfurtiv^ dilapfus incruento fa- 
crificio devotiffime adftitit. Tum hilarior fe in viam dedit , ad 
deftinatos ludos ac focios feftinaturus. Occurrebant interea 
Gualtero in itinere, qui gratularentur palmam, quam casteris 
omnibusunusipfeagilioracgenerofiorin ludisprieripuerit. Ex^ 
iftimabat primumattonitusadolefcens errarefallique hominea 
in perfona; Sed quia eadem alii aliique gratulabantur, inteUe- 
xittandem Gualterus , hoc opus Virginis effe, quas non fuerit 
paffa fe fruftra coli, Angelum Virginis jufTu haud dubie egifie per* 
lonamabfentis, &quidni fub taiuis aufpiciis vicStoriam retulif 
fe? Dixit, dc fandius jam aliquid fpirans Ciftercienfi Ordini 
DEIparae patrocinio illuftri fe devovit , induitque candidam Cu- 
cullam inHemmenrode: ubi quidquid habebat ingenii, in no- 
vosquotidienovosque Virginiscultustotumexhaufit. Repen- 
dit illa progratisobfequiisvicem,utquidquid perVirginem ro- 
garet Gualterus, jubere videretur, tam habuitOptimamMa- 
tremfibi obfequentem ac propitiam, ex cujus beneficioam* 
plum in daemones , bruta, ventos, ipfumque Mare Guaiterus 
obtinuit imperium. Artem , qua morbi animorum in aliis oc- 
culti curaripoffint,pofterisreliquitnovamacSan(5bam, folitus 
fepiafraudefingere indigerefalubribusconfiliis contra has aut 

Xxa illas 



176 Ciftercij bis Tertij 



illas animi paffiones , cum quibus illi ipfi conflidtabantur, a quibus 
VirSan6tusconfiliarogabat:cumquehacarteperrvafi pares ani- 
mi morbosacvulnerajam confidentiiis aperirent , tum tandem 
illefi(5tamaegriperfonamexuensmedicum per opportuna con- 
filia fefe exhibuit prudcntiffimum. E vivis exceffit DEIpara pras- 
fente, ne Virginis dudtuvel in termino errare pofiet ad coelum 
viator Gualterus. Reli^la in veftimentis medica curandi vis per- 
fvafitclientibus; Gualterum non totum efie terris ablatum. 

riorm ctr- Mcdici officium quod exercuit Gualterus in animas,BE A- 
f4^«.;/4«.TLIS CONRADUS Coenobii de Hegena immortali fui nomi- 
nisfamaexercuitin corpora:Coeci, claudi, furdi magno nume- 
ro ad Beatum Virum addu6ti optata fofpitate donati,ingentibus( 
encomiisacnominibusPatronum ornavere: Interquae illuftrius 
fuit cognomen MEDICI quo deinceps ob miraculorum frequen- 
tiam ac magnitudinem vulgo eft nuncupatus. 

ohh An Medico jungendus vtmt Asirohgm : hoc nomine compellare 
m 1!^?." hic placet B. DAVIDEM Monachum in Hemmenrode , qui in re- 
rum coeleftium contemplationetamerat fixus ac abforptus, ut 
noninfrequenterinmultas horas ftans folem intueretur, oculis 
nullopenitusniiStucadentibusac la^fis, aquila, non homo, imo 
utrumque : illuftre Orbi pf asbens argumentum, quanta immobi- 
litateoculusanimifit olim in gloria inhsefurus Soli DEO, a quo 
animus non laeditur, fed perficitur, fi tam fixe inhaereat oculus 
corporeustam debili ac infirma facultate praeditus uni fideri, a 
quo la^di poteft, ac perdi. 

Tio^ukAn- Neque omitti hic debetFamofus Orafor B.M A YN ERUS 
"*"''" PriorHemmenrodenfis,qui pr^eterordinarium horarum Cano- 
nicarumpenfum,munensque injundli ingentes labores in dies 
finguios bis integrum Regii Vatis Pfalterium perfolvit : Unde non 
mirum,qu6dmoriturusaIe(SluIofuoScaIamviderit ad Coeli u(^ 
que faftigia protenfam : quid namque aliud eft Oratio quam fcala 
Coeli , quam toties fcandis , quoties oras ? Scandit hanc Mayne- 
rus , tam Prior officio quam tempore , tu , fi fequi vis , ora , & fcan- 
dentem in fublime fequeris Mayncrum. 

Fhmtcir. Habent&fuamCantoresScalam , in quaafcendant defcen- 
,aA«.,zoo. cJantque nonpede,fedvoce. B. ANSELMUS Monachus cele- 

bre 



TITLILUS VI. 177 



breC4»/omnomenapudpofterosmeruit,quandofere toties fu- 
per Caputejus columba tam candida quam fplendida defcendit, 
quotiesisautDiaconusEvangelium autSacerdos facrum ceci- 
nit. Feliciffimus Scaliger ! qui defcendente diviniffimo Spiri- 
tu ipfe non tam voce, quam corde 6c afFedtu altiffime afcenderit! 
VeruntamenextraMi(ramaIiamfcaiamhabuitAn[elmus,inqua 
infrapedes omnium defcendens,feque animi demiffione infra 
omnes abjiciens hominum confortio fe indignum vociferaba- 
tur, folituspaffim fe aiiorum precibus recommendare, prasfer- 
timHf//;7apientiffimieaaetateC<j«wr//,qui tamen pro Anfelmo 
. ex condido orans a Diva MariaMagdalena graviter per haec ver- 
ha reprehenfus efl : T^u oras ptoAnfelmo , magis autem indiges , iit ipje 
oretprote. Nempe Anfelmus Divinus Cantor cantandomeliiis, 
quia bis oravit. Optime orat , qui bene cantac 

CONVERSI nomen fuo etymo Ciftercienfes, quin im6 
Reli0olbs omnes latiffiime comple6litur , qui a femitis ikculi 
averfi,6c adDELlM pertria vota flibflantialia converfi dicun- 
rur, suntquein re Converft. Apud Ciflercienfes tamen eo no- 
minefoIiveniuntFratre5,quos aliaeReligiofaeFamilias aut Laicos 
appellantautCo^(i;>//om:quorumolim apud noftros ingens fuic 
numerus , & praecipua fan6bitas. Nos,ne a propofita brevitatis 
methodo recedere videamur, pauculos hic duntaxat recenfe- 
bimus. Et quidem ex Gallia Ordinis Matre duos , B. ConHanti' 
num , ^ B. ChriHianum. 

B.CONSTANTINUS quantum oliminfaeculolatroGiniis, ohm x»- 
rapinis , caedibus per omnem Campaniam infamis, omniumque "" "^'' 
Tribunaliumfententiisnecdumcaptivus,fed adhucdum vagus 
ad mille furcas condemnatus, tantum deinceps in Clara-Vaile 
poenitentiae ac fan^timoniae operibus gloriofus , Bernardum ha- 
buit falutis fuae affertorem eventu fane admirabili; Cum enim 
tandemaliquando in caffes & compedes incidiifet, uno omni- 
umoreadfuneftumfunemdamnatus eft, quo infelix praedonis 
gula frangeretur: urgente fupplicium ipfo Campani^ Comite 
Theobaldo. Trahebaturigituradinfame lignumConftantinus 
e6magi8miferandus,qu6dnullus omnin6 eflet,qui vel niodi- 
co commirerationisaffe(5tucompativeliethomini de omnibua 
peffime merito. Llnus Bernardus, qui feu cafu, feu DEI nutu 

Yy fub 



178 Ciftercij bis Ter tij 

fub idem plane tempus fuper quibusdam negotiis cumTheobal- 
doadurusinCampaniamadvenerati indigniiis tulit,hominem 
infelicem debere bis mori , fune quia furem , morte aeterna , quia 
adhucobItinatum:quarein mediospOpuli cuneos fefe violente 
ingerensliftoribuslorumeripuit, quo reus ad fupplicium duce- 
r/>.E^r«^ batur , acri eos verborurhinveiSbiva compefcens: Dmimte-\n' 
' '^'^' quiobat ^mihi/icarhmi^iim-fCgoeimvolomambmmefsfitJpendere. At- 
toniti omnes pr^fefentia ac verbis San(fli, non auii ulterius pro- 
grcdiremififolitammoxadTheobaldumnonlonge tunc abfen- 
temdetuldre,quideadventuViri DEI fibi Patri^que plurimum 
quidemgratulatus;at ver6 de eo quod cum latrone acciderat, 
aliquantiim turbatior eo feftinavit , ubi in confertiffima turba 
mediusinter carnifices VirSan6lus latronemfune poft fe trahe- 
batcaptivum. Motus itaque vehementer indignitate rci, haec 
adBernardum: Quid hoc agis Pater Sanclie? Quid manus tot 
prodigiisvenerabilesperditiffima Mc peftemaculas? Mortem, 
quam furcifer ifte toties meruit, tandem femel sequiffime luat ! 
Non dabis , Bernarde , Campania noftrae beneficium , fi fervare 
voIueris,quitotjamperdidit. Reddecarnificivi(!^imamvquam ^ 
orco immolet. Tenebat intereapreffiirs prasdam fuam Bernar- 
dus, atquc ad Principeiti converlus haec ad eum : Scio , inquit , 
fcio, Virorum optime, hunc efiTc latronem long^ facinorofiffi- 
munl,&nonunatantummorte muld:andu:hinc he tu credidc- 
ris, me tam impium Velle cfle in leges dc Patriam, qui audeam 
falvare, quem omnes damnant. Vide fis,Optime Princeps, mo- 
riatur lacro ifte ! hoc tu duntaxat dabis Bernardo tuo beneficii , 
utmutaripoffit carnifeX: non horreo ego carnificis nomen auc 
munus,nec minus feverus, tit tu quidem timere pofi^es.ero in 
reum : Tn namque illum decreveras^ brevi Jttpplicio^ ^ momentane^ 
interituconjummariiSed ego enmfaciam cttutttrno cruciatu^morte lon- 
gijfima mori, Tufurcis appenftimper tinum , autpirplures dies mortuitm 
in patibulomanere permitteres: ego crucifixttm per annos plurimosfaciam 
inpceniijttgiter vivere^ ^pendere. Dixit, & Principe annuente -, in 
confpeduuniverfaemultitudiniscaptivo fuo comam capitis to- 
tondit, inje6taquepropria fu^ cappa ex latrone Monachum ef- 
fedium fecum in Claram-Valiem ad longam fcilicet Crucem ab- . 
duxif: in qua triginta omnino annis , quibus in Ordine vixit , tam 
conftanterquampatienterclavisfe amxit, quot fpontaneis cru- 

cia- 



TITIILUS VL 179 

ciatibusfeafflixic. Panis&aqua omnes crant Conftantini lau- 
titiae : Ejus pcr diem occupatio , labor dc oratio : per fingulas no- 
dlesterquaterqueflagellis in fe atrociter faeviens priores noxas 
fangvineconatuseluere. Oculishanclegempofuit^ne coelum 
olimtoties offenfum auderent deinceps elevati intueri, afpice- 
rent pro poena terram , quam ipfe per caedes & latrocinia tam fce- 
lefte foedaflet. Vix unquam diu nofbilque per annos triginta 
?ifus fine lachrymis copiose per maxillas jugiter fluentibus,in qui- 
bustaildemenatavitad portum. Perirenonpotuit, quemBer- 
nardus tenuit , duXit. Igitur Conftantinus e duplici tam animas 
quam corporis fervatus naufragio feiplum Bernardo debet bis 
ciientem,miliies filium. 

CHRISTIANUS alter apud Gallos B. Converfus in Mona- f/,,«;, 
fterio deEleemofyna^i prius nomen dedit vitse foiitarige, ubi nullo -^«•"^^' 
alioviifluquammodicopane & prseterlabente rivulo vitam diu 
fuftentansproportento fuit, eaalimoniae parcitate potuifle ex- 
haufto corpufculo accrefcere tantum fangvinem, quantum Vir 
San<5tus per quotidiana flagra folitus eft profundcre. Adhuc ta- 
tnen ca corporis laniena minijs rigidus fibi videbatur: ita nimi- 
rumSantfiis omnia,quseproDEO, pro Ccelo operantur,nimk 
modica&parvafuntllngenio auxic tormenta; poftquam enim 
flagenisiedemoreconcidiflet^fangvisqueper frequcntia vulne- 
raadhucmanaretcalidus,calenti vulneri & fangvini daturus re- 
frigerium , media hyeme in rigehtes undas infiliit, neque pritis 
inde receilit , donec intcr hiantes cicatricespendulae glaciei cru- 
ftae in immenfum exafperarent dolorem. Per haec prselia domi- 
ta carne caftris Ciftercienfium in Eleemofyna acceffit , Thauma- 
turga manu deinceps in ^egros dc egcnos difpcnfaturus optimam 
ftipem miracula-. Didicit porro inter Ciftercienfes , quam mo 
dico intervalloij diftent a Coelo , quod per quotidianas rerum- 
fublimium ac pulcherrimarum revelationes Ghriftianus pene 
habuit fibi domefticum. Ita nimirtini Coelo appropinquac , qui 
Ciftercio. 

Apud Hijpanos^ Lnfitanosque trium Beatorum Converforum 
veftigia vel in aquis lego, in quibustametfi fluant diflfluantque 
caetera, fola tamen Ciftercii gloria in ijs perftat apud Pofteros 
immobilis. B. HILARIUS & B. MACHARIUS ambo Hifpr.ni, 

Yy2 ambo 



i8o Cillercij bis Tertij 



ambo Converfi , hic Bonae- Vallis , iile Morerolae : hic ficco pede , 
ille fuperftrato paliio aquas habuere folidas. Spe6taculum in 
Ciftercio pulchrum , haberc Petros undis in ambulan tes, in hoc 
etiamfonte non ipfis duntaxat aquis, fed Sc Petro Superiores> 
qu6d mergi nec coeperint,nec timuerint. 

ohntciru HILAKIUS aliquando ruri interagreftes laboresoccupa tus 
An.up. dum figno aeris campani ad clauftrum revocaretur,nec cymba 
adefie t , qua fuper fluvium Ezlam tunc largius forte exundantem 
tranfportaretur , obedientiae infigne fpecimen exhibitmus , ftra- 
tofuperaquaspallioceunavigio infedit,undasque interpellans 
ait : Yos ego,vosaquas adjuro ! Ferte,transfertehocinutiie pon- 
dus,quod vobis non temeritas, fed una impofuit obedientia: 
Contrahancpeccabitis,fi memerferitis, nufquam fane tot mil- 
leguttis eluturashoc fcelus, quod modopoteftisaudere ininfor^ 
tem. Hisverbis,ceuimperi6aquaspremens,&terrens,fign6- 
que crucisfemuniensportufolvit,atquefinenavi, fine remige j 
fed non fine DEO, fine prodigio ad alteram fluminis ripam in* 
columis appulit. 

Tiaruitdr- M ACHARlUS itt Bona-ValleConverfus pari obedientiai 
Mi».«7*. ^u^u exagro adMonafterium properans,cum vicini fluvii inun- 
dationepraepediretur,magnainDEUM fiducia, magno anim6 
calcaturusomnia^quaevocanti obedientiae obftarent, etiam a- 
quas ficco pede, folid6 veftigio calcavit, sicque elemento mo^ 
b:li in ambulans,forteaIiquantumfelicior quam Hilarius etiam 
fine palliofpaciofiflTimumfluviumfuperavit: attonitis ad rei no* 
vitatem, qui ex adverfo littore ftabant, meflbribus; imo aquis 
ipfis , quae nil audebant in obedientem. 

TitruitAn^ Hifpanis contermina Lufitania etiam Alcobacis fuum habec 
« "*7. famofum nautam B: DESIDERIUM olim in Clara-Valle Bernar- 
didifcipulum,quiruralibus deftinatus negotiis quotiescunque 
vicina duo flumina Coam ^ Ba&am ( quae Alcobaciam mediam al- 
luunt,unde&illanomen haufit) erat traje£fcurus,nonmuItumi 
caufatus,qu6d aliquando fcapha deficeret, detrad;um fibi Ca- 
putium in aquas projecit, eique infiftens feliciflQme in alteram 
fluminispartemtfanfportatuseft: dodiurus inpofterumGram- 
maticos nova vocabula , pofle fcilicet Ciftcrcienfes navigare 

non 



H-' 



T I T U L U S VI. 181 



nonin folanavi,verumedam,quod mirabilius, in pallio&cap- 
pa. 

E Lu(icaniajBe/^/«wrepetentibusapudBrabantinos primum 
occurrit VtlUiium , &; in Villario tres Beaci Converfi, Arnulphm^ 
Veirm , Everhardm. 

B: ARNULPHUS dlO:mdeBruxelIis, fidusCiflercii illuftre, 
ampliora apud Ordinis Scriptores Volumina,quam modicas 
haspaginasmeritus^totinfeuno claulitcoeli favoresT ut ca^te- 
ros in aliumlocum refervacuri, neLedtorem obiuamus ,h6c lo- 
co aliquos duntaxat referre audeamus. Praelufit Angciici?? in 
terris converfationi per exquifitiffima in corpus fuppiicia; hxc 
namquefuntoptima ad perfe6fcionem prasludia. Primi dae cru- 
ciatuum funis ex fetis equ;nis frequentibus nodis tortuofus dc 
hifpidus,nadumcorpuseaviolentiaconIlrinoens, ut nati tmi- 
devermes,&ingratus aliis e vulnere foetor urgerent Arnulphij, 
mutare noxium funem iii aliud genus rigoris , quo fibi crudelior , 
aliis effet minus gravis. Subftituit igitur cilicio flagi^Ila calca- 
ribusvelutiinbrucumpecusarmata, quibuscorpus per bis mil- 
le foiidifTimosi^busquotidie immaniter dilaniatum nuila omni- 
no die fuit fine cruenta pluvia , per quam meritorum feges,ac 
gbriaemeirisplurima Arnulpho accrevit. Interlufit coelum fan- 
gaineashuicScensequotidianomiraculo^ciimenim pofl pkgas 
& vulaeraingruente no6le modicag quieti fe dediffet Arnulphus, 
nullas in alterum diem fupereffe advertit plagarum notas aut 
charafteres , fanatam ex integro carnem , dc ad no vam lanienam 
plenereftauratam. Transtulitnempe Coelum illasViri Sancli 
rubricas in Libram Vitae , in quo fcribi nihil debet , nifi quod ocu- 
lisDEI,Coelitumque dignum fit. Talis Arnulphus fibi,carni- 
que fuae ; Sed longe alius egenis , quorum obfequiis ac curas a 
Moderatoribus fuis deftinatus unice fibi gratulabatur, jam tan- 
demeolocofe efTe^utpermodicam ftipemDEUM fibiVillario- 
quepoffetfacereinegeniS debitorem. Non diftulit diu Dcbi- 
torOptimusMaximusvicem progratis obfequiis,rependit Ar- 
nulpho gratiam,quam folet fuis, tribulationes, quas San6bi in- 
tergratiasnumerant; innocenternamque apud Abbatem dela- 
tus, quod munere fibi injunfbo pefTime fungeretur, bonorum 
Monafteriinonprudensinpauperes difpenfator, fed maiefanus 

Zz difu- 



Ol^iiAn- 



18 2 Cifterci j bis Terti j 



diffipator. Pro qUo qualicunque reatu extra Monafterium ob- 
fcuro carceri inclufus aliquamdiu haifit, luens poenam, quam 
non meruit ; Felicior tamen in eo ipfo ergaftulo , quam medius 
in Fratrum confortio,Confolatricem habuitVirgineamMatrem, 
Uti nos alibi memorabimus. Prodiit e carcere Virgineo fidere 
jamilluftrior Arnulphusdaturusdeinceps lucem confcientiis^in 
quibusperfcrutandistam erat oculatus,ut plerumque alii mira- 
rentur,fsIicihauddubi^proditionepaterearcana fua meliusAr- 
ilulphoquam fibi. At foli ij fic vident, quibus Coelum lucem 
pragfert. Accivit ea confcientiarum intima difcufsio ingentem 
popuIiaccurfum,dumquiquefibigratularentur,fe ficViro San- 
Ctoproditos efle, a quo per faluberrima confilia ac monita jani 
dii recederent , quam paulo ante adveniflTent. Stare vix potuic 
nomen Converji olim labori manuali pludnitim obnoxium cum 
fiomine communis confcientiarum arbitri ac Confiliarii, unde 
Superioreseum ab onere laborandi exemere. Veriim Arnul- 
pbus,quiahasipfascorporisferiasfufpe6tashaberet-,n^ per eaS 
«5uidpiampatereturanimus,ali6&quidem longe acerbiori to^ 
tursB generecoepit efie carni fuae onerofus; lorica namque ca- 
tenisferreis afpera nudumcorpuscircumcinxit, qusetandem 
fubnafcente & vicinas carnes exedente rubigine ad offa ufque 
penetravit. Et ne interim membra alia ab ea lorica immunia 
feriari^doloribuspo{fent,jugi tormentd herinacei pellibus,d5 
fp«nis induftrie adhoc conquifitisveftesleftulumqueita inftrii- 
XTt , ut diu no(9:uqueinter fpinetahaerens quid rnirum,fi in rofam 
effliorueric Cosli viridariis dignifsimam ? Erant hse fpinas Sal vato- 
l-ihaud ingratse, quas olim in honoris argumentum geftaiFet in 
Capite: quare ijs honorem rursus daturus in Arnulpho, e^ fpe- 
ciead VirumSan6bumvifibiIiterdefcendit,quaoIim in carne vi- 
foseft, aperditque Arnulpho theatrum Romanis illis longe ma- 
gnificentius, Beatorum inCcelisgioriam. Non ftabant hic vo- 
taViri,fedquiaaliquidBeatis fublimius ihAuguftaCoelicumRe-' 
gina acSanditifsimaeTriadis myfterro fefe velle videre diceret, 
|ufius eft a Chrifto felicesoculos levare in DEIparae thronUm,ac 
DEI in perfonis Trini a f^culis , oculis , ingen iis abfconditum ar- 
canum,dequodeincepstantd fubtilitate difierebat, ut omni- 
bus indubitatum fuerit , Arniilphum pro Magiftro Coelum ha- 
buiffe. Exploraturus fcientiae tam eximia famam Doclor qui- 

dam 



TITULUS VI. 183 



dampiusinVillariumadvenerat,a2grefibi perfvadens , Conver- 
fum ultra farculum & raflrum tam fublimia poffe fapere. Qui 
dum ad propofitas aliquot gravifsimas quasitiones audiiflet Ar- 
nulphum profundifsime difierentem, resque de DEO inexpe- 
dlatas dc captu fublimes exponentem, ingenti defixus admira- 
tione, fibique cum fuo DocStoris nomine jam admodum vilis, 
Arnulphumfummiselogiisper omnem provinciam cclebravit, 
eumnempeunumefie ex ijs, de quibus olim Salvator pronun- 
ciaverit : Quiaahfcondisii hxc k Sapientibm , ^" reveLtfii ea p irvulii j 
Hoc utique datum effe honori Ciflercii,iit Converfos haberen t, 
k quibus difcerent Do(5tores privatim, quod ignorabnr-c publi- 
ce, quorumdeindepublicoeCathedrispulpicisque teflimonio 
fcientia Ciftercienfium jam olim fieret publica. Non fecit Ar- 
nuIphusvisoDEOIongasin carne moras, pauculis pofl diebus 
ccelitus de immmente morte praemonitus, atque Ecclefiae Sacra- 
mentis pr^munitus genuHexus animam trino refpirio liiavifsi- 
me efflavit. Mori non timuit, qui venientcm mortem ter fa- 
lutavit. Quo e carne Arnulphus abierit, ipfi fibi teflimonium 
moxexhibuit; cuidamnamque Famulae DEI ab obitu vefte ni- 
vea&purpurea decorus, &puerili fpecie amabilis apparuit; 
cumque illa a Viro San6bo folicite perquireret,cur ftatura tam 
effet jam minoratus, qui inter primos Ordinis San<5bos merito- 
rum praerogativa numeraretur? Repofuit Arnulphus : pufillam 
eamftaturamhaud effe argumentum poenae, fed praemium hu- 
miIitatis;colorem vero niveum mercedem puritatis, purpure- 
um patientiae. Quibus diftis adSuperos rediit. Scilicet vix 
aliosCcelumadmittit, quam parvos. 

Alter apud Brabantinos B. Converfus PETRUS Villarienfis, Ticmt 
tunc vel maximePetrus, cum adhucdum in faeculo leves quas- 
damnoxasjugibus lachrymis plangeret, quas tandem abfterfit 
divinitus ad eum delapfa vox : C«r tanto marore ajfiigeris ? Dimtjfa 
Jnnt tihipeccata tua. N^ itaque deinceps facere pofiet , quod ite- 
rum flere deberet, DElparae hortatuCiftercienfibus in Villario 
feadjunxit,expertus per omnem vitam Virginem, Virginisque 
FiliumvixulIiseiTe aut praefentiorem aut frequentiorem,quara 
Ciftercienfibus. Gratulabatur fibi Villarium,qu6d in Petro fuo 
novum.fufcepiiretSimeonem, in cujus ulnasDivina Mater dul- 

Zz 2 cifsi- 



circa Att' 
ttum lioo. 



184 Cifterci j bis Tertij. 



cifllaium Virginei uteri fui pignus aliquando repofuerit. Neque 
Petrusinhaccam amabili fcena aliquid aut minus Simeone, aut 
tanto ba julo indignum geffit , fibi millies cum Simeone impreca- 
tus, liceret huic perfonae , quam nunquam optaret deponere, 
moximmori,atqueinpace adCoelites dimitti. Repetebat haec 
vota quotidie inter perennes plan(5bus ad Patriam anhelans, & 
pr^Iibatos Salvatoris amplexus : Vixque debebant tranquillari 
anxiahsBcdefideria^nifiaSalvatoreipfo, qui Petro apparens his 
tum verbis eft folatus : Curphras dikBe mi ? Noli deficere^ nolt diffi' 
dete^noli metttere. Servifideliter^ proficejugiter^perfeverajortiter, Ego 
adimpleh omnia vota cordis ttii, Hasc una vox Petri lachry mas fti- 
tit,& defideria ita captivavit, ut ultra non auderent efie Ccelo 
importuna: Unde deinceps totus in eofuit, ut voluntati iuas 
unumpraBtigeretregulam&amuflrimDEI ordinationem : Quod 
q^^am Dfi!Ofueritgratum,perampli{Iimum favorem Petro col- 
1 i-rurn [Tivina Bonicas fecit perfpicnum, eo internuncio fin^nl& 
doniCoIlatore,quimagnadare^& innullo fallere poteft,Chri- 
fto ni nirum, qui ruTsusPctroQje^tabilisad eum hasc fatus eft: 
Jl.'*t^efi tii^i omnis pottUai impetfandi qttd vh^five in caliifive in tenis, 
E6 iem fere ftylQ Salvator olim Petro Apoftolorum Principi li- 
gaa Ji lolv^ndique munus tradidit,ut in utroque hoc Petro uni- 
vocatio nominis fefeetiam extendere videatur ad analogiam po- 
teftatis. 'Huic cum Divo Petro conformitati accefsit nova alia 
curn Chrifto,cuinon folo animo, veriim etiam corpore pei in- 
p^-niofa tormenta atrocifsime divexato ftuduit cfic haud dilsimi- 
i^s.nufquammiquefine vulnerevquod in dorfo&reliqua carne 
frequens quotidie per veprcs,flagra,cilicia recruduit. Sed fic 
mitius fecum agi arbitratus,medios inter fentes nudum corpus 
crcbT6iTnmerfit,atqueutvulneraforentmagishiantiaacpatuIa, 
in dies forcipe carnem pius tortor immaniter difcerpfit,indutis 
mox defuper pellibus herinacei, ut dolores accumulati dolori- 
bus prope extinxifie fenfum viderentur. Forcipibus fuccefl^ere 
clavi ferrei, quibus manus pedesquc adCrucifixi pleniorem fi- 
militudinem perforavit. Et ne folas hse corporis extremitates 
chara£teribusCrucis efient infignes, ferro candente infuper la- 
tus exufsit. Sola Crux Petro videbatur deeife; Sed qui fine 
cruciatu non fuit, neque fine cruce fuit. Perfanat^ funt qui- 
demdivinituspedummanuumquecruentaB illa^plag^; at lateris 

vulnus 



TITULIIS VI. I8S 



vulnus per omnem vitam nunquam ex incegro coaleibere potuic 
obcontortumex chordis equinis funem, quem in vulneris hia- 
tum immiferat. Scilicec pe<5i:us femel DEO apertum eidem 
nunquam claudi debet. Abiit tandem Petri anima e corpore 
per illam ipfam viam, quam fibi olim fcrro aperuerat : via fane,qua 
nullaadcoelummelior^&amantiumtrita veftigiis, a Sede amo- 
ris tranfire ad amoris Patriam. Rcdibit tamen Petrus nofter ite- 
rumiterumque inferius,ubi gcminos favorcs plane eximios ei- 
dem a Chrifto ac DElpara impenfos memorabimus. 

Priusquam calamo excedamus e Villario , fine piaculo taceri f/<'^«^ ^- 



ac/. 



(A A)i. ii»t. 



vix debec B:EVERARDUS Converfus , qui vulgo di^us T^ 
turnui five SHentiarim tacendo apud Hiftoricos maxime vocalis 
adhuc hodie fuo ill6 filentio loquitur pofteritaci. Ec tametfi ex- 
tra horas filentii, de DEO, Coelo efiet eloquentior, eo tamen 
tempore,qu6per regulam facram tacere jubemur, ea feverita- 
te lingvaefroenu tenuic, uc pocius a militibus verbera ferre , quam 
verbum vel unicum proferre elegerit. Rem fufiori calamo in 
Chronico Villarienfi relatam in compendio fic habe. Pafcebac 
in agro gregem Euerhardus , 6c quia jam fub Taciturni nomine 
apudpIerosq;eratnotior,per milites duos ea via tranfeuntes ex 
profeflb provocatus ad confabulandum , ciim diu multumque 
per variasqu^ftionestencacusnilrefponderec, unus militum in- 
dignatione fremens filentiarium Fratrem (onante alapa multavit, 
quodmaletacuilfet; atEverhardus eo colaphoveluci monitore 
ufus,memor legis Chrifti, mox in genua provolacus maxillam 
alceram indignan^i objecic,ficu non modo expe(5lans , fed ro- 
gans plagam novam. Cohibica camen eft manus feriencis a mi- 
lite focio : cumque percufibr equum efiet conicenfurus , Ever- 
hardus quafi ingenti eflet donatus bencficio , genuflexus ^■^.v^- 
demafcendentitenuit,famulique imo clicntis munere fun^fcus 
mundum docuitpuIcherrimumvindi6l2egenus,obfequium op- 
ponere acceptse injuriae : Meritus hac iua manfvetudioe, cujus 
imperio deinceps ferae manfvelcerent , difcerentque obtem- 
perare homini, qui mediasinter injurias non aliter fciret irafci, 
quam benefaciendo. 

Belgishicetiaminferendus vcnit B.ARNULPHUS deMajo'^,^,.^i^^,, 
rka^ qul licet profefTione fuerit Clara-Vallenfis , naicendi tamen «* "s^- 

Aaa con- 



i86 Cillercij bisTertij 



conditioneBelga fuit,illuibi Familia oriundus, quem Apoftoli- 
cus Bernardus dum Belgium veluti quidam Sol perluilraret, ac 
pervaderet^unicocongrefluerasculilaqueistraxitfecum in Cla- 
ram-V-jllem: gloriatus deinde non infrequenter,& refufcitatio- 
nemLazari,^converfionem ArnulphiopusDEi eire,& dextc- 
res Excelfi , nequc minus gloriae redundare in Chriilum : quod 
Arnulphum fub Ciftercii vexilla vocarit , quam quod Lazarum ad 
vitam revocarit ; hunc tumul6,illumdeliciis ac opibus claufum 
fepultumq; non alia virtute potuiife e profundis emcrgere, quam 
divind. Vita Arnulphi in Clara-Valle digna Bernardi magifterio , 
dcquamPater San(5lus vaticinio veluti candido calculo notaret 
probaretque fancSlam , abituram nimirum aliquando Arnulphi 
animamecarne,re(5la inCoelum, nequevelmomentodetinen- 
dam purgatoriis ignibus , priviIegi6,quod vcl ipfe Bernarduscum 
focioecrlgintamillibusunoab obitu iuo habuit fingulare dc cxi- 
mium. Ratificaife videbatur Coelum hanc Do6fcoris Melliflui 
poilicitationem, dum non raro Angelum a d Arnulphum futurum 
fuumoIimConcivem&inquilinura ablegavit, qui candidiflTimd 
eucuUainChoropfallentiumconfpicuus toties manibus fuisAr- 
nulphi caputecontinuis morbis langvidum ac pendulum moili 
obfequio fuftentabat, quoties ille profundius fe fub finem pfal- 
morum ad Gloriam Tnnitatis inclinabat. Paulo ante feliccm 
corporisrefolutionemVirSandiusremprodidit notatu digniflfii- 
mam. AcutiflTimus vifcerum dolor , quo cum morbo pene con; 
tinuo confli£babatur, vires prope confumplerat, jacebatque ae- 
grotus fine motu, fine fenfu. Un&us igitur oIe6 infirmorum 
tanquamjaaox cxpiraturus Coelo a circumftantibus recommen- 
dabatur , ubi ei Sedem olim Bernardus vaticinio defignaverat. 
Tum ecce ! Arnulphus refumpta voce , magna emphafi , VeriJJima 
Jimt^QXchm^it^qiuDEUSpromiJit. Admirabanturomnesinmo- 
riente vocis robur,& quia eadem repeterct Arnulphus, verifli- 
maomnin6eifc,quaeDEUSpromifcrit,interpeIlatus ab adftan- 
tibus,quidnamfibivellethac fententia in vitae mortisque confi- 
nio ? In haec fcre verba lingvam jam prope in morte palpitantcm 
folvit: N6ftis,FratresOptimi,Salvatoris oraculum efl!e,cen- 
tuplum ei reddendum , qui propter DEUM reliqucrit omnia. 
HujusegopromiflTicfficaciamnunc in praefcnti pcrfentifco, qui 
totus ineffabili prorsus confolatione difHuo, hoc uno infelix, 

quod 



T I T U LU S VL 187 

quod pufiUum hoc membrum lingva mea ne verbum quidcm ba- 
beacquoanimsemeaeimmenfasdelicias vel levifTime exprimac. 
FelicesegoappellohosipfoscarnismeaBJamjam emoriturse cru- 
ciacus longe lane acerbiffimos, quibus Vos erronee tot iachry- 
mis compacimini. Non funt utique mihi venaies dolores ifti , 
tametfi omnes mundi illecebras ac opes in pretium quispiam nu- 
meraverit. Ah ! quam fentio quidem DEI anim.as mese illaben- 
tis duIciHimum pondus, fcd non capio. Nimis certe liberalis 
cilD£U3promodicacruce,cui propter ipfum tam levibus cla- 
vis affigimur. Quod fi tantus voluptatis torrens inundat ani- 
maai,ubiadhucincorpofemirera fufpirat, qualis erit illa gaudii 
pknitudo ac infinitas, quando evacuato eo quod cruciat, tota 
quanta in inexhaufto deliciaru pelago felicidimo prorsus naufra- 
gioabforbebiturl Hascdiccnsmodico refpirio efflavit animam. 
Aufitifiecalamusiumorte Arnulphi infultare morti cum Genti- 
um Do£lore: ubi eft mors flimulus tuus ? Non potes amplius 
pungere criumphata morsl PuncSburae cu^ non jam dolent, fed 
deledant. Si ita dele<5tec cruciari imo mori , quomodo non 
dele(2;abit coronari? 

Non avolabic haec penna e Belgio in Germaniam, nisi per 
DucacumLuxenburgenlem, ubi in Aitrea-V^lh brevem moram 
fadluraeflrecolendaspiae memorise B.FLORENTIJ Converfi, 
olim Mahomecani , quem hoc labence faecuio Hungaria capci- 
vumvidicqucecamen capcivitas ei Iibertatem peperit, qua per 
bapcifmum jugo Daemonis & Mahometis excufso inter Fiiios 
DEl, & quod ampliiis ,inter Ciflercienfes efl adoptatus. Sacro 
eum Fonce abiuit ^. Bernardmde /V/o;?/'g.?/7AW Abbas AureaB-Vallis, 
hujusfaBCuIiilluflrefidus. ImpIevitFiorentius menfuramnomi- 
nisvirtutibusjidefl, floribus, e quibus oiim fertum gloriae con- 
crefceret. NuIIa hyems , nuila regulae afperitas quantum vis ik- 
va turbare potuit hoc virtutum floridifTimarum ver. Semel. ta- 
menFIorentiusdefloruit,CLimintumuiumcecidit; fed germine 
floreque ionge pulchriori repulluiaturus in Patria. Henriqueus 
fpem facit in iuo Menologio , quod aliquando praeclara hujus Viri 
mcritaexcufatypisprogloriaCiflercii lucem publica videbunt, 
quaequideminhis partibus adhuc expedlamus. Caeterum id 6 
FiorentiinomcnhisfoIiisinferuimnp,utBenevoIusLe6i:orvide- 
ret 5 etiam floribus qui e fpinis, e Mahometiiini fentibus nrod- 

Aaa2 eunc. 



uoruit 
A):. i6iS. 



188 Ciftercij bis Terti j 



cunt , decorari Ciftcrcium , qui vel ex eo chari , quod rari. 

E numerofa ferieBeatorumConverforum aipudGermanos tres 
duntaxathicdabimus, ut amata brevitati ftudere videamur: In 
Hemmenrode quidcm duos , tertium in Eberbacienfi Coenobio. 
Priores duo Hemmenrodenfes B. HENRICUS &B. 03ERTUS 
exeopraecacteriscommemorandi, quod ille coeleftibus revela- 
cionibus , hic virtute patientiae eximie claruerit. Confpexit ali- 
rhmt ^«.quand® Henrkm circa ledbulum aegrotantis cujusdam Monachi 
m 12». circumvolare fatales volucres, corvos duos praegrandes : quos 
ilIenonaIiisteIisabegit,quam precibus; quamprimum namque 
ingenuaoraturusprocubuit,viditmelius e Coelo demitti augu- 
rium Columbam videlicet candidiflimam , quse fuo candore ac 
luce felicius morienti fatum portendit. Abiit quideni bonis uti^ 
que avibus moriens Monachus ad lucem & requiem , fed non ita 
videbaturabHenricoabiifiTecandida ifthasc columba,quam dc- 
inceps non rar6 confpexit fuper caput B. Hermanni Prioris \n 
Choro pfallentis. Ad aliam quoque amabiliffimam Scenam ad- 
mifTus cft felix fpeditator, quando in Ejusdem Hermanni facrifi- 
cantismanibusamotis panis fpeciebus Pufionem DiviniiTimum 
ludentem vidit. Sed & Virgo Mater in fpedaculum prodiit , ia 
cujus ulnis haerebat parvulus Unigenitus. Rarius , 6c hinc forte 
admirabiIiuseft,qu6dSpiritusSaudusvenerandi fenis fpeciem 
praefeferens crcbra cum Henrico colloquia mifcuerit: cui cum 
VirpiuS(&fimplexpro tot donis tam cumulate fibi impenfis ali- 
quidvideretur velle aliquando repcndere, tunicam, cingulum- 
que DiviniffimoLargitori obtulit : pro quo munere Optimus de- 
bitoralteramoxdiecumcinguloalioadfuit, quod medica virtu- 
te imbutumnon pauciinmorborumremedia;pra2cipu6 vero in 
compefcendam carnis concupifcentiam adhibuere , fecuto fem- 
per effedu , quem optabant , felicifsimo. Ad Superos e corpo- 
reabiturusHenricusin luprema Iu(5la DEIparam habuit praefen- 
tem , fub quo Scuto vinci non potuit , mori potuit. 

OBERTUS altcr in Hemmenrode Beatus Con verfusCifter- 

*4i//7?-^i^"^^sdocuit,qu^mfitnonmod6pretiofain confpe^u Domi- 

ni mors San6lorum , fed & qu^m fint pretiofi apud DEUM mor- 

bi , & ea , q uae morbos coronat , patientia ; Triginta namque an- 

nis aegrotis in Xenodochio infcrviit , atque obfequiis & compaf- 

fione 



TITULUS VI. 189 



lioneaIiorumaerumnasruasfecit,&cuma2rumnismerita. Aliis 
viginti annis Sccnam mutavit , ipfe graviirimos inter cruciatus le- 
dtuloaflSxuSiinpatientiaBtheatro perfonam Jobi egitpatiendo, 
Jubilatus per annos quinquaginta Infirmarius. Mors ei non poe- 
nafuit,fedrefrigerium&quies. Quinquagintaannis (ivein aiiis, 
five in feipfo infirmus tunc tandem optime valere coepit, ciim 
corpori grande pundbum Vale dixit. Paulo ante fclicem obi- 
tum in Soporem incidit mortis felicioris pr^eambulum , e qiio re- 
pente [e[e recolligens, Fratres recommendationem animae de 
moreOrdinis circum morihundi le6bulum lugubri voce decan- 
tanteshifceinterpellavit: Nonplacetauribushiscantus vefter, 
fratres mei,tot crucibus afper, tot fufpiriis flebilis: Jam laetiori 
concentu Coelites me ad jubilum evocarunt, ubi in tolerantiae 
mex pragmium eandem mihi cumDivo Protho-Martyre Stepha- 
no deftina vi t Sedem ac gloriam Retr ibutor DEUS : Valete ! Qui- 
busdid:is mox reclinato fuper ledkulum capite emifit Spiritum 
Angelicis ftatim mifcendum choris. 

Tertius apud Germanos memorandus Beatus ComcrCus ^iomitAn- 
ANIANUS Eberbacenfis, virtute miraculorum tam extraneis"*""^* 
gratus,quamfuistandemonerofus,dum folo crucis figno quos- 
cunque langvidos ad fe advenientes fanans, frequenti langven- 
tiumaffluxuturbare videreturquietemMonafticam, cohibitus 
eft Abbatisfui imperio deinceps extendereThaumaturgam dex- 
teram , quod ille Bernardi Melliflui exemplo pofthumo eo prom- 
ptius fecit,quo magisper id obedientias rarae fpecimen videre- 
tur BERNARDO propiiis accedere. 

Atquehoccftmodicum fpicilegium e mefTeSan^SlorumCi- 
ftercii quam plurima , quam in aliis paiTim Authoribus uberius 
Leftor benevolus leget , indeque colliget , quanti ex uno 
CiftercioSan6torummanipuli fuperna horrea 
ditent , impleantque. 

-^m^" ■■'mm'-^^-'mM- 
'mm"-mm'--¥>^' 



Bbb ROMA 



190 



Ciflercij bis Tertij 



R OM A 



Urbs Urhmm 

& 

UrhsOrbium! 

Si non tam Akxander Magnm cum Anaxarcho Flures Orbesflngmt^ 

Quam DEUS AUxmm plures faceref : 

Metamorphofes 

Toties pctjfa , toties operata , 

Nullas do^tores habet , quam quas jcrfpfit Nafo^ 

Nullas SarMiores^Q^xbmx^-Si^fecitFapa 

CLEMENS IV. Pontifextam Jfi^//:^,quam5.i//(f?«i, 

Qui in magni^ca Bulla(Fo«^ Parvm^ 

Ciflercium dc Fontem p!*onunciavit, , 

Et e Fonte in htcem folemque mutavit. 

Mira metamorphofis ! imo prodigium ! 

Unus idemque Ordo Ciftercius, Ordo meHeus, 

Fons^Lux-,SoI! 

Quse fola tria Mono-fyllaha 

Vincant milie dogia^dcverbafesquipedalia! 

Nullse Fontium itnd^ magis diaphand^ 

Magis clar4 dcpraclarie , 
Quam qu^ inCiftercii Fonte funt: 

Infpice hunc Fontem! 

Et videbis in fonte lucem^ in IticeSolem^ 

Iflujiriaomnia! 

Audeo tibi dicere,Ciftercium,^w/Vtf Fo«/, 

Afcende Superiiis! 

Non debes h^erere in limo prefundi! 

Sed quia apud Pfalten Regium 

Jam alias aqud ftant fuper Atontes^ 

Tu afcende fiiperius! 

Afcende, & ikafuper Montes^fuper mibes ! 

Tfaim. ir. Non vehis Tu aqf/.^m tenehrofam in nuhihm^dc inter nubcs: 

Aquae tuae Romano Oraculo ^ Luce ^ Soie 

Wufires funt, 
Inter luminofos Siderum OrbesdcSph^oi 
Evehendas altiiis, 
Ideft,ad///?^r///;«Patriam: Ubi 



hif tribui 
prxdicatk 
Ckmtns IK. 
bonorat Ci~ 
fterctum. 



Ktic, r4.' 



ffilm. tt^. 



TITULUS VI. 191 



Ubi vel ipfa nox obfcurfm w//habec, 

Sed omnia inter tot miRe Calijaces 

Jn luce clat efcunt. 

Verum quid multo&longo aenigmate 

Cillercii Sandios tegimus 

Fonte ^ Luce ^ Sole? 

Si tamen aenigmaud eH objcurum eOTe poteft, 

Qiiod lucemjolimqtfe habet pro vciamine. 

SANCTI 

E Cffiercio , Ciftema ^Fonte 

Ad Coelum ad iidera aflumpti 

Sunt Viri iliuftres 

Jxilucem^folemqne^imd in cc£lnm iprum ^ afira 

Divina metamorphofi coaverfi. 

Habet fuas Fons ifte ftiil^is^ 

Habetfuas Ccehim iik,udfteUas : 

Nimera ! bas ftilias -, has /iellas ! 

Et hsiftelU hsQftili^ 
Erunt miUe iterumque rmUe! 
E Cfftercit honte 
Non aliaad Patrem luminum dcFontium if-ji.j4..i. 

£>0fr^«»^,arcenduntque meteoraj 
Qu^m qujE transformentur in Ilellas & fidera. 
Non caJent tamcn hxfteli^ unquam de ccelj i ^mh.i*. 

Sic enim tantum afcendunt^caSmtqj^oliLuciferi, 
Non hnmiles e CiHercii VaUihm Cruciferi, 
Pretiofa femper CiHercienftbm ftabilitas , 

In Cella^dcm Coelo: 

Quam hic per omnem littam proptentur 

Eam hiper aternam vitampromermur-, 

Rem eandem 

In tempore projejji^ 

Pro Aternitate promeriti 

Ut femper&pro femper 

Efient {idlxfix^JelU ftabiles! 

AudiOrbis, 

Alobilis in cafum & interitum Spbara ! 

Etiam Tibift ant hae Ilellae: 

Bbba Jace^ 



192 Cillercij bis Tert ij 

_, Jaceres\ 

fx reveia- Ni illae pro tc flettpm , 

f;^^;^l EtVindicisNuminis Hm\m liinjfent. 

niouona- Audi Orbis fervate! 

'rl-vaik^ N^ timere polTis deinceps ullas cadentioi^ 

qu£v,deri Pece ft.ihiles ab his Ciftercii ^tBm influentimi 

ajiML- Quse licet non valeant cadere^ 

icg.i.:.Maij ro/«ffrtamen influere. 

fi,nmtio Siderum infuxm hucusq; Rhetoribus metaphora fuit ; 

^tuHif ^ /%?A^eni m(n6fideraynjluunt^ejfftuunt^dejiuunt^refuunt^ 

At ver6 Ciiicrcti aHris injiuxm eO; proprtm , 
Non per metaphoram & tropum ^Z' 7/»c/« mutuatm» 
Conjudit pulcherrime Pontifex in Ciflercii elogiis 
tontem cum luce 3cfole: 
Illa fidera optjme influunt , 
Quae fimul .W, Z;.«:v , Fons funt ! 
Q'\{^XC\\Sidefum primumMobile^ 
Ciftercii Fontium prima Scaturigines 
Latmlncarnati Numinis^ 
MammillalntaminatA Virginii ! 
Indcfliixhe & injittxcre m Ci^ercnfteHas & CiHernat 
Sangvis dc Lac •) 
Vit^ mortalis dc immortalis dulces Frimiti^. , 
Peccati poena, 
jo?{.2, Lunaverteturinjangvinem! 

Peccati medela 

Sangvis vertetur in Lucem & Solem ! 

Quot mdQjluent HtUicidia^ 

Tot inde cadent ftellicidia 

In Ciftercii Fontem 3c Hori&ont€m<i 

Et per hos DivinosCanales 

InOrbem reliquum, 

Qui hujus Fontis Jltixa ^ 

Hujus Hori&ontis injiuxn 

Irriguus 

Nunquain h^rebit inficco, 

OptimiCoelices! 

Non poteftis timere e Ciftercio Prometheos 

Qui 



T I T LI L U S VII. 



Qui novo ^oittjacrilegio 

Sacros Vobis ignfs 

Lucemque auferent 

Non tam Luciferi^ quam Lucifures\ 

Vix enim credo Ciftcrcienfes rapturos aliena, 

Qui e Divi Benedidti regula 

Etiam fun non dicuntfua. 

Quin imo illi ipfi e GiftercioDivi 

Novoincrementonovas faces&fideraVobis adferent, 

Dum fe Coelis in Splendorihm SanCiorum inferent. 

Mihi tamen,noftrisque 

Et fi forfan&Tu,qui hoc legis,nofter es , 

Etiam Tibi 

Hoc unum precor&imprecor, 

Ut omnis e Ciftercio Sandlus 

Sit mihi Tibique 

Felix e Coelo Diuin^LuciiLucifer^ 

AcSsLcer Prometbeus^ 

Et fic femper erit Pro me DEUS^ 

FroTeDEUS, 

ProomnihmDEUS! 

EtftDEUSproNohis^ 

Dic cum Paulo auda(5ier, 

Quis eontra Mos? 

Ita quidem mi Le£bor , dum nunc in n)ia es , 

Sacratioribus e Ciftercio Promctheis 

D ?inorum luminum munerumque magnis Ba julis indiges > 

Ut fcilicct per hos Divinos Prometheos 

SitProteDEUS, 

In Patria 

Aliquid dulcius vidcbis, fentiesque in DEO , 

Qui non modo tibi erit Promethem 

ProteDEUS, 
Scd 'vocahis Nomen Ejm Emmanuelj ^***^' 

Idcft. NohifcumDEUS! 



Ccc TI. 




TITULUS VII 

CISTERCIENSES 

S ANCTiE 

ET 

BE AT;E. 




(3al i^ u^ Scul 




Onduntaxatfexus diftingvitpraBfentem titulum^ 
priore, verum etiam prasrogativa meritorum, & 
ipfe Virginum numerus non modicus. Vix aufit 
hic calamus cum reliquo Divorum Ciftercienfium 



coetu 



1101246, 



T I T U L U S VII. 195 

coetu confundere Virgines, quibus Coelum peculiarem ador- 
nat laureolam , quseque poft vefligia Agni novum apud Coelites 
cantantCanticum,quodnuilaalia vox cantare poterit nili Vir- 
ginea, novoetiam hic tiiulo diftind:aque claire laudandse verti- 
unt,non omnesomnin6(quis enim e Sexcentis Virginum Ci- 
ftercienfiuMonafteriisinmodicis hispaginisidame expediet?) 
fcd pauc^ qu^dam , ea^que fandbimoniae fama magis inugnes, 
&quarumperopurcuIidecurrumin aliis titulis nulla alias auc fa- 
£ta eft, auc deinceps fiet mentio. 

Atqueinprimiso6to Illuftres commemorabimus, quas feu 
Belgium Ci ftercio,feuCifterciumBeIgiodedk, mutuo inter fe 
beneficio : e quarum ferie primas tenet D I V A L U T 
G A R D I S Virgo Brabantina , Aquirienfis Parthenonis q'Ji-,^';7^ 
damSol,fifummosCcelifavores Virgini SandtiiTimae impenfos'""^' 
in radios computes. Deftinaverant fibi Lutgardem forma 6c 
opibuspollenteminSponfamprocicompIures; at unus e Coe- 
lo VirginisFiliusIitem mox diremit, cum Lutgardi illud vulnus 
oftendit,quodoIiminCrucenontam lancea, quam amor ape- 
ruit. Non debuit aliofeu telo feu gladio pe6lus Virginis Cru- 
cifixi amoribus deinceps deftinatum iauciari , quam eo vulnere , 
quod Filio DEI unice cordi eifet, Cum igitur unus ille immor- 
talisSponfus amores Virginis occupafiet,& nihilominus caete- 
ri non defifterent efie importuni,eorundem foedas fpes conde m- 
navit,dum e fasculo fugit afylum pudicitiae qusefitura apud Vir- 
ginesBenedi<Stinas inDivae Catharinae Monafterio,ubi fub ini- 
tium pafia semulas, quae zelum in modica adhuc illa setate , fua 
quidem opinione intempeftivum ,plurimum carperent. Veruni 
quaee Coelo fibi elegifiet fponfum, etianiMatreme coelo habuic 
Confolatricem affli£torum , a qua in propofito pulcherrimis 
monitisfirmata, ijs palTibus tenella Virgo ad perfettionem cur- 
rere,volarevifa eft, utaliquando ultra duos cubitos a terris fu- 
fpenfa in aere hsreret , dum nempe in die Pentecoftes hymnum, 
VeniCreator Spiritm in Choro caneret: occurfura fcilicet ipfa ad- 
venientiNumini,nisi carneamolesafcendentemanimam tcnu- 
ifiet. Vicealiafub vigiliiscoelefti lumine ardens, aemults illis,^ 
quibus fingularitatis notata fuerat, erroris atque malevolcntise 
nebulas penitus abfterfit. Secuta fubinde crebra prodigia lu- 

Ccc 2 culen- 



196 Ciftercij bis Tertij 



culenci ran6titatis chara6leres Lutgardem apud domefticofi ex- 
terosque reddidere celebrem. Ipfa Virginis fputa Thauma- 
turgavipollebant: quare pia curiofitate Sorores ea loca obfer- 
vabant, qua^ Lutgardis faliva fua hume^fcaverat; inde namque 
iputi reliquias ftudiose colligentes, faluberrimo eohumore 
morbisquibuscunquemedebantur, Virgine etiamid ignorante. 
Erat id medendi donum Lutgardi minusgratum , cum langvido- 
rumaccurfu interturbarentur ilias animi delicia^, quibusiiiter* 
Sponfi Coeleftis amplexus pene jugiter difRuebat. Placuit igi- 
turaSalvatore aliud donum fibi poftulare, quod elTet internas 
quieti ac guftui minijs ad verfarium : quale 3c obtinuit , lumen fci- 
licet admirabile , quo in Regii Pfaltis vaticinia intime penetra vit. 
Atque uc auderet ad majora afpirare, audaciam VirginisSalva- 
torprovocavitgeneraliiponfione,peteretomnin6confidenter, 
daturum fe omnia ejus precibus,nil unquam negaturum fe Spon- 
fa2,quamtantopereamaret. Llfa eftpr^cIareLutgardisampJif 
fimohoc privilegio; & ne tam liberalem pollicitatorem forfan 
confunderet reipufillas ac indignae poftuIacione,fimpIici6rne 
an aiidentior ? Cor Salvatoris petiit , quod Ille quidem moxLwt- 
gardiexhibuit;inviciffitudinemtamen amoris, fuum fibi dari h. 
Viraine voluit. Exquacordiumpermutationeid deincepsbe- 
neffciiconfecutaeft Virgo,UtnuIIaunquamcogitatio, quse car- 
nem faperet auc fangvinem , momorderitpe6kus illud , quod Sal- 
vator fibi facralfe t:fensit que feIiciffime,non melius amariDeum, 
quame6corde,quod ipfededifiet. SolenteflTeampIexusaman- 
tium Iingv«,quibusmucuos ad fe invicem amores fibi loquun- 
tur. Non ulla in di vino hoc idiomate Lutgarde aut doilior 
aut felicior, quam aliquando ad no6burnas laudes feftinantem 
iniemplipropylasohicercepit fufpenfuseCruceSalvator, ^.vul- 
soque a iatere Crucis dexter6 brachi6 Lutgardem amorose am- 
plexatus illud ipfumlatlis, quod olim fuxerat Bernardus^ Chrifti 
iileconfangvineusaccoIIaAaneus, etiamLutgardi feuFili^ feu 
Sponfa^, autfiquod nomen hifce dulcius eft, fugendum propi- 
navit. Notatus per omnem deinceps vitam ex ore Virginis 
San6taehaIitusopobaIfam6 qu6vis fragrantior, humorqueelin- 
gvadiftillansomnimelle fvavior, indubitata fcilicet indicia, di- 
vinamillampotionem e latereChrifti olim fenfibiliter hauftam 
nulla astate in Lutgarde eflfe evacuandam. Os illud pe61:ons 

Chrifti 



^^ T I T UL II S V IL _ m 

Chrilli contadu Sacrum novo privilegio conlignaYic Difcipu- 
lus,quemdiligebat JESUS,quafifibi gratulatus,qu6d ia eo ip^ 
foped:ore,in quo olim recubuilTet, nunc aut fociam aut ^emu^ 
lam haberet Lutgardcm. Advolavit is ad Virginem in forma 
aquil^ prasgrandis eximio fuo fulgore Orbem quaquaverfum 
colluftrantis, applicitoque ore ad Virginis labia Virginem inThe- 
ologicis pro fexiis conditione minus eruditam , ea docuit myfte- 
ria, qua3 deinde in publicis privatisque colloquiis profufura ha- 
beret Virosin Scholis fummos non Auditores duntaxat, fed di- 
fcipulos, quod faterentur, Divinitatis arcana ingeniis humanis 
alioquin abfcondita anuUo meliiis edifcere fe poITe , quam a Luc- 
gard^. Succellic Joanni Virgo Mater, quae Lutgardi impcfuit 
jejunium feptennale , *efficax fcilicet amuletum , quo ipfa noa 
tamfe, carnemque fuam, quam peftilentiffimam Albigcnfium 
h^refimtunc perGallias ferpentem, attereret,Nuinenque of- 
fenfumplacarec, in excidiamortalium jam minax&accindtum. 
Legeainjund:! (ibicaelitusjejumiLutgardis fibi ipfa pofuit,nem- 
peuctoto illo feptennio praeter panem & zythum omnm6 gu- 
ftaret nihil: 8c tametfi aliis quandoque cibis Superiorum impe- 
riojuberetur fra6tas corporis vires aliquantulum rellaurare, in- 
geftos fuboffenfus ventriculus mox rejecit,infigni in Lutgardem 
beneficio, quae eo eventu dc obedientiae mercedem retulit, & 
abftinenti^ prcemium non perdidit. Semel atque iterum coelo 
jubence pro expiandis Orbis fceleribus jejunii hujusmodi rigo- 
rempromptafufcepit,ut non defint magni nominis Authores^ 
qui Albigenfes tandem extinftos Lutgardi magna ex parte de- 
beri fateancur. Quantumcunque autem ficca fuerint Virginis 
Sand^ jejunia: ipfius tamenOratio arida non fuit, fed praepin- 
gvis, dumemanibus,quaspura8 inorationeadCoelum levave- 
rat,copiofaoleiIlillicidiadefluerent, futura langvencibus phar^ 
maca. AmabililTima cantantis vox ab aliis inChoro difcreta 
plurimum , non hominis putabatur, fed Angeli : digniffima plane» 
qu^ non infrequenterhaberetDElIMauditorem,inhumcri3 
Virginis Sand^ae fub agni candidiftimi fpecie conquielcentem. 
Annos nata viginti quatuor, non tam aetatis, qu^m meritoruni 
fuffragiis Abbatifia etigitur, quod invifum nomen ei ftimulus 8c 
calcar fuit, ut reliftisun^ cum onerofa dignitatis farcina Bencdi- 
ftiais ad Ciftercienfes Aquiriam confugerit,probante confili- 

Ddd uni 



198 Ciftercij bis Tertij 

um fadlumquc Salvatore, imo DEIpara infuper de eo tranfitu 
maximopercLutgardigratulante,qu6d rcm feciflfet libi utiquc 
longe gratiffimam , nov6 argumento jam Lutgardem debere 
amari a Matre DEI iit filiam , ut alumnam, quod Ordincm Cifter- 
cienfem amplexa effet fibi eximie diledium. Nec miniis id gra- 
tum erat Geniis coeleftibus, qui Aquiriam non fegnius ac Coe- 
lum ipfum frequentabant , quotidianis vifitationibus Lutgar- 
dem, atque in Lutgarde Ciftercium omne honorantes. Ijs An- 
gelorumobfequiismifcebantfualamentaanimas in purgantibus 
flammis reclulae , Lutgardem communem omnium Advocatam 
inclamantes,unam ncmpe illam ingentibus fuis meritis potefta- 
tem habercjtot jam vociferationibus pulfatas coeli fores una pre- 
cc referandi. Senfit Innocentius III. Pontifex Maxim us per id 
tempus e vivis ereptus , amulam prope apud Lutgardem efle 
Romanis Clavibus poteftatem, ut Coelum, quod SummiEccIe- 
fiae Praefules claudunt, referantque ■, id poft fata una praecipue 
Lutgardispro arbitrio apcriat vef ipfi Innoccntio, qui ab obitu 
lugubri habitu fqualidus Virginis Sandias fuffragiis fefe rccomen- 
dans , paucorum dierum intervallo Lutgardis precibus , primiim 
e piaculari carcere ad Lutgardem, gratias Liberatrici adiurus, 
ac tandem ad Goelum felix abiit. Quantumcunquc ver6 foli- 
cita , ut alios ^ poenis cximeret , tantum in fe rigida, cupicbat non 
tamdiuvivere,quamdiupati: Et quia fpontaneae corporis affli- 
6biones jamLutgardi viluerant, Sponfo fangvinum futuracon- 
formior , jugi defiderio Martyrii aftuabat. Accufabat crucntos 
enfes,qu6a injugulum tenellaeAgnetisMartyrii gloriam profu- 
derint,''5cjamdumLutgardiparcerent, incipercnt cife vel ipsa 
pietatecrudcle?: Olim hoc beneficii datum parvulis Innocen- 
tibus,uttotmilIepufilIivertices Iaureolaornarentur,quam per 
astatem necdum didicifient aut nofle, aut concupiide : Nunc 
Marty rium negari adul tis voris , qus Carnificis ferrum tam avide 
in cervicem jam inclinatam , jam prope pro fide pro DEO caden- 
tem provocarent. Crefcebat in horas is patiendi fervor in Lut- 
garde , nec mora deprehenfuslanguere , led magis magisque au- 
geri , ufque tandem fine gladio fine equuleo , novo divinitus per- 
cuIfaMartyrii genere per omnc corpus maderet fangvine,qui 
etiam per ipfaveftimentafe foras undique infinuaverat. Quod 
fangvinis profluvium e rupta majori inteftinorum vena ortum 

tanta 



T ITULUS VI L 199 

tantadolorisacerbitateLutgardem afflixerat, utmembris om- 
nibuslangueret: CuilangventiSalvator totus&ipfefuisvulne- 
ribusrubens inter folatia aperuit, ijs cruciatibus Divae Agnetis 
Martyrislaureolam fore fibi comparaturam. Aperta femel illa 
cruorisfcaturigo toties nova inundatione membra fingula Vir- 
ginisSandlae perfudit,quotiesillaChrifti patientis tormenta in 
contemplationis materiam alTumpferat. Neque capillis alius 
c6 tempore color, quam corporis reliqui, fangvineus fcilicet: 
de quo ingenti prodigio illud eximium^fiiere hlc vix pofTim^quod 
cincinnus ejusmodi rubicundus Virgini in contemplatione ab- 
forptae abfcilfuseandemfangviniscolorisquepurpuram tamdiu 
tenuerit,quoufqU2Lutgardis a contemplatione ad alias fun6ii- 
onesfetranstuliflet: Seu hoc dandum Virginis virtuti, feu coe- 
lituseidatoprivilegio-,qu6domnia,& velipfipiliin Lutgarde 
fentire videanrur: eximium id eft, & forte contra communem 
Philolbphorum fenfum^qui nixi experientiae licet eorum aliqui 
animam capillis non negent , fentiendi tamen facultatem eis paf- 
fim adimunt. Vix ego crediderim , alia animd capillos Sandlse 
Virginis fuiffe animatos, quam quae non tam animat,quam amat, 
ut fcilicetideo fentirent,quatenuspatideberent. In his tamen 
quammaximispaiTionibusfenfit univerfaBrabantia Lutgardem 
fummeactivam;nullamnamque diem abire pafTa Virgo benefi- 
ca,quinThaumaturgamanuaccurrentimultitudinibeneficiadi- 
fpensarit. Accendebat ea Virginis fama complura Vicinae Gal- 
li« Monafteria,aquibus Lutgardis in Abbatifiam poftulabatur; 
fedelufitillaimportunahagcvotaingeniosaindocilicate.quacoe- 
litiisperDEIparaeopem impetrata ad idioma Gallicum prorsus 
fa<9;a inidonea perfvafit Gallis, ut nollent habere Matrem, cui- 
loqui non pofi^ent. Dum itaque definerent Galli Lugardem 
vocareinMatrem, Angeli eandem ambiere feu paranymphi in 
Sponfam,feuComitesinSociam; proceffura fiquidem adEpu- 
lumEvcharifticum, vifa eft h duoi3UsfplendidiiIimisEphebis,fi- 
mulqueutcomitatusforeteo auguftior, ab AuguftilTima Ange- 
lorum Regina eo adduci , pulchris fane pr^ludiis, quanto ohni 
apparatu ad Sponfi Coeleftis Thalamum e corpore fit abitura. 
Jugibus interim calidisque lachrymis, quibus in fingula pene 
momenta Orbis fcelera deplorabat, oculorum ufum ita extin- 
xerat ,ut undecim integris ance obitum annis deftituta vifu fuum 

Ddd2 Bra- 



aoo Ciftef cij bis Tertij. 

Brabantinis cxhibuerit Tobiam; occulatifTima nihilominiis in 
aliorumconfcientias^quasvel coeca quovis oculato red:ius du- 
cebat , reduccbatque ad vitae femitam. A Salvatore tandem 
praemonita, utfcnon tam morti, quam coelo ac nuptiis accin- 
geret,ann6«tatis fuae fexagefimo quartointer Angeloru Chd- 
roscaftiffimamanimamexhaIavit,portionemfui meliorem da- 
turaDEO,exuviasfacrasAquiriaB, beneficia ac prodigia hodie- 
duminnumeraadtumulum Patronas opem implorantibus. 

^«i^ "' AlteraBelgii , fimulque Ciftercii gloria DIVA JULl ANA in 
Monte Cornelii prope Leodium PriorifTa , a loco didla Comeliert^ 
fis\ velexeofolo,fica2teradeefrent,tot6 OrLe Orthodoxo ce- 
leberrima , qu6d Fefti Corporis Chrifti in univerfa Ecclefia ipfa 
fueritprimaomniummotrixacpromotrix,proutinos alibi pro- 
lixiusmemorabimua. Julianaeinfantianonalia, quamquomo- 
do folet SerenifTimam diem praecurrere pulcherrima aurora. 
Quinquennem rcliquere pupillam defundi Parentes ; fed illa ia 
B, SapteniU Montis Cornelii PriorifiTa Matrem deinceps habuit 
omni Patrc,MatrequemeIiorem,cujus optimo Magifteri6 ty- 
rociniapofuitCifterci6CoeI6quedigna. Primitiaevirtutis imi- 
tatio Divi Nicolai Epifcopi,de quo ciim ab aliisaccepiffet,qu6d 
adhucdum pufio Ia<9:ens certisin hebdomada diebusMatris ubc- 
ra nec tangere quidem, nedum fugere voIuiflTet, ftatuit ab ea 
mox die fibi Nicolaum infan tem paedagogum atque ideam : Et 
fiquidemala6i:ela<3:antiffiaetatcm jam fupcrgreffa amplius abfti- 
nerenon poffet,omnicib6fibiftatisdiebusinterdixit, fervatura 
eumabftinenditenorem per omnem omnin6 vitam. At vero 
quiapidfraudehoc fandium opus absque praevia feu infinuatio* 
ne, feu facultateMagiftrae fuae atfentaverat, notata ab ipfa, da* 
mnataquc de reatu propriae voluntatis ad expiationem qualis* 
qualis trangreirionisextraclauftrumintermediasnives abje(fia 
cft,ubiMagiftraBfuaeingensfpecimen,fpemque praebuit futuraa 
.fuae Sandlimoniae ; Non enim mutavit tenellaVirguncula mole- 
ftum, humileniquc eum fitum, fed quafi pecc^uet peccatum 
grande , e mediis nivibus manus innoxias tetendit in Coelum , o- 
culishumo defixis,corporereliqu6nonaliamquamThaidis aut 
Magdala? cujusdam poenitentis fpeciem praefeferens. Juffa fub- 
inde admiffi facinoris veniam petere a ConfeflTario , ea animi de- 

.mifFiQ'* 



T r T U L II S VIL 20T 



miffione acpoenicudine ieic ream ac peccatriGem prociamavic ■, 
ut Vir prudens maxima qu^que in Juliana ominaretur. Pr «ter 
Divina animae dona cercabant in puiillo corpore dotes natur^ 
perquameximias,pr2cipueingenii vivaciilima CGpacitas aliquid 
(iiprafoeminamfpirans: Unde fadlum eil:, quod bivi Auguilini 
acBernardilatinavolumina ledula le(5bione quafi una ex Afcetis 
fea Theologis conftanter pervolveret , eaque vernacuio idioma- 
tedojSbacranslatrixdonarec. Animumab AuguflinoacBernar- 
doferiancemoccupabancrescoeleftes acDivin^^ChriHus prae- 
fcrtim Patiens, cujus vulnera ac dolores Virgo San61;a contem- 
placionisvehementiatamaltefenficin animOjUt magnitudo feu 
amorisfeudoloris erumpens foras proderet fe inVirginis vultu 
rofas pro cunc purpunimque praeter morem fpargente. Horario 
propead Coelites Coelitumque delicias mentis aicenfu detraxit 
Divos eCoelo ad cellam fuam Juliana, cum quibus quocidiana 
mifcens de rebus altiilimis colloquia, eosdem habuit paedago- 
gos, quos optaverat duntaxat tutelares^ftupentibus, qui quan- 
doqueprasforibusceliulae aufcultabant, quod humilis in Cifter- 
cio VirgoCoelodocente noifecqu^ forlan ignorarent inScho- 
lis Theoiogi. Ibant , redibantque ad Julianam Coelites , in- 
gentiquidemSan6taefoIati6, quod mitigarent acerbitatem exi- 
lii;atquiarGdeu ites adPatriam fequi prohiberetur,funim6Virr 
ginis moerorejqui eo fuerat gravior, quo Divorum quotidiano 
receifufrequencior. Praecipue Julianae deliciae in Pane Evchari- 
ftico , qu6 dum. reficeretur, languebat fenfibus, anima interim 
praedulcedinisimpetuvix intra modicum tenueq; corpufculum 
(e continente. MuIt6temporefolaEvchariftidvixit,faftidien- 
te ftomach6 omne id , quod non erat aut DEUS aut Coelum. Ec 
abiifletdudum e corporeJuIiana,deIiciis aeternis jam plurimum 
inefcata,nisieam affli^borum vota aiiquamdiu tenuilfent, quos 
illa precibus fuis five aegrotos optata (bfpitate, donavit live ar- 
dentcs e piacularibusflammisinconcupitamfelicitate non raro 
alferuit. At quemadmodum illa profufa in afflidbos beneficia 
apud clientes meruere gratitudinem ,ita apud ingratos daemones 
concitavereindignationem, qnod aufaVirgo illos {aIvare,quos 
illi optarent (eu perdere (eu affligere. Objedla inde faepius Ju- 
iianaeaD«monibusmonftra,terrores,Iarvae,quibusiIlanriicum 
oppofuitCrucisfignum, e6que impotentes orci iras Vi6^rix in- 

Eee he- 



ao2 Cifler cij bis Tertij 



fregit. Sed communes hae erant contra hoftcm vid^oriae, debe- 

bat Julianapulchrius vincere daemonem, qui aliquando proter- 

viornonunopr^Iio vincivoluit,cruceproftratus, rediit, ut tur- 

pius caderet pedibus conculcandus a Virgine; hoc namque vi- 

d:oriag genere triumphavit fuperbum hoftem Juliana ,dum infnl- 

tuterroribusqueinfeftumacimportunummaicula virtute mani- 

bus prashenium folo allidcret , pedibusque indignabunda pro- 

culcaret ,ut vel ilc difceret , aliter tentari foeminas in Paradifo, ali- 

ter in Giftercio , hasque irritatas aliud non poife , nisi vincere.Vix 

potuereVirgines MontisCornelii fibi meliorem eligere Matrem- 

quam Julianam, tot illuftribus trophaeis iniignem, quse in Prio- 

riflrameiedlajam non pro fe duncaxat, verum ctiam pro ovibus 

fu^ fidei commiffis dc vellet praeliari , & polfet vincerc. Admific 

tamenjulianaoblatum munus nonpriiis, nisi pofteaqilam relu- 

6^anscoepiffet timere, ne per Superiores Ordinis jmTa praecflPe, 

(i renuendoperfeveraret effe humilis, non obtemperando inci- 

pereteife inobediens: nempe humilitatem haud ciTe virtutem, 

quas foret conjun6la cum obedientiae difpendio. Ceffit itaque 

fororum votis, Majorum imperiis, prsefuitquc tam San6le, uc 

Subditae Virgines immortalitatem in terris Jutian^ fuse bptaflent , 

fi coelum eandem meliori vitas non refervaffet. Verum ut Julia- 

nse virtus e Clauftri tenebris fefe in Orbis Theatrmn diffunderet , 

divina difpenfatione fadum eft , ut per Cives Leodienfes excita- 

ta ingens contra Julianam tempeftas eam una cum Sororibus 

Monafterio exturba tam in exilium ejecerit. Tulit illa forti ani- 

moproceliasomnes atque a^rumnasj dc quae potuerit olim dae- 

munes vincere , nunc etiam haud dubie dcbuerit ijs fluiSkibus effe 

Saperior, qui tumultuari amplius non poffent , quam ipfis datum 

effet defuper. Finiit vitam in exilio , ut c6 dulcior effet Patria. 

Deiignavitmortifuaediem atquehoramlonge ante, ut indubita- 

tumeffet, JuHanammediasinterprocellas non fuiffe fineDEO^ 

qui dum mortis tempus eidem revelavit ( quod folet amicis fidis , 

ijsqueeximijs) etiam viresrobiirque, imo 3c folatia afflidtae ad- 

didiffe credendus eft , quod folet fine deleditu plerisque. Abeun- 

ti e carne , mundo , exilio comitatum pr^eftitere Coeleftes Genii , 

ut homines noffen t , quod Juliana cum Angelis ad Coelum migra- 

verit,ibiquepervota6£clientes fit rursiis convenienda. 



Divas 



Yioruit 



TITULU S VII. 203 

Divae Julianae quinquenni ad Ciftercium convolanti vix alia ^,^ 
fimilior fubjungi debec , quam BEATA BEATRIX Naz^^retha- .i..i.J,r. 
na^ quae fexennnis Matre orbata^ ciim ^ Patrc Converfum Cifter- 
cienfem in Valle Florida induto quibusdam nobilibus Virginibus 
inftituenda tradica fuiflet, ea jam in f^culo innocentia morum- 
Ciftercium prtsfigurans dignam fe exhibuit,cui odenni ad re- 
petitas Parentis preces Aurese- Vallis Antiftes facukatem con- 
cefferitportandiinea aetatula Ordinis habitum, quem deinceps 
tot virtutibus eifet ornatura. Ciim primum per maturioremi 
astatem potuit , Tyrocinium vitae religiof^ inter Ciftercienres 
auiplcata nil per probationis annum moleftius ferebat,quam 
quod per Ecclefiae Canones ferius quam optaret , a publicis votis 
arceretur: accuiabat folem, qu6d nefcio quo fato curfum an- 
niimquelongiusfoIitoprotrahebaciCoUidentibusinter fe dolo- 
reacdefideridtotiesinubereslachrymas erumpens, quae impe- 
tu quodam in veftes atque ipfum pavimentum depluebant , quo- 
ties felix illud momentum animo occurfabat, quo fe Sponfam 
Chrifto per vota folemnia eifet confecratura. Quibus tandem 
initiata non aiicer fe praeparavit ad Sponfi amplexus, quam per 
liagella^catenas^aliaque id genus tormenta, futura haud dubie 
acatos inter doIoresSponfa fangvinum. Uni pr^fercim capiti 
aufadariu3indignari,qa6dfcilicet membriscaeterisfuas di<5taret 
patiendi r^jauks^noa poffet tamen id ipfum fiagellis aut catenis 
cruentari : donec ingeniofus Virginis amor fpinas atque fenticeta 
legiiret in fertnrn, quod capiti pio furore imponens fangvinem 
expreiIit,aongemitum,nov6e6 ferto, antea toties, nunc rur- 
sLisSponfa. MiffafubindeinMonafterium K^^w^^^felicieventu 
ibi BJdam de MiveJUs , eximiam illam in Divini Amoris fchola Ma- 
giftram experta eft in fe propenfifTimam ex eo videlicet, quod 
Jdapraevideret,atqueBeatrici non ingratavatespr5ediceret,in- 
gentia Coelites praeparare charifmata, quibus illam propediem 
efTent perfufuri : pr^fixitque Sandbae diem vaticinii eventuri,uc 
Divinae illae influenti^e Beatricem deprehenderct magis difpofi- 
tam. Eccertenondiufufpcnditcoelumjda^ oracula; dienamq; 
praenunciatadum Beatrix ingentibusdefidcriis expedtarec illap- 
furum Numen,fubit6extrafenfusraptavidebatur fibi CoeHtum 
femixtam Choris prascinente Vate Regio Divinas in Coelo lau- 
desfuaviffime modulari , fublimiusque femper <Sc jubilo dc ani- 

Eee2 mo 



^04 Ciflcrcij bis Tertij 



mofcandentema praelcnteNumine velutiguttamavaftoOcea- 
no penitus abforberi: Cumque amabiliffimam hanc ecftafem per 
horas aliquotprotra6fcani intempeftivum fomnum arbitrarentur 
VirginesSorores, fatisque jam dormitum cile haud fiae ftoma- 
cho querelarentur , una earum importunior imiiiobile corpus 
moIeftaveIIicationeeoufquevexavit,donec Spiritusa Coelefti- 
busdolenter avulfusadcorporeasfund:ionesprofunda inter fu- 
fpiria redierit. Mansere tamen dulces illius raptus ideae in ani- 
mo Virginis per mcnfem & amplius, corde crebriiis ad amiflas 
deliciasveluti quibusdam motibus fubfukance, qui praetcrnatu- 
rales tetitiae motus circumftantibus crant eo magis admirafidi, 
quominus ,dum erumperent, a Sandfca inter folatia mox diffiu- 
entc poterant cohiberi. Vertjm fobfecuta eft innoxias has ani- 
mae voluptates ingens & atrox tcmpeftas, qu^ San<5iam afflixit , 
non cvcrtit. Tradita Angelo Sathanae Beatrix, ut ex arduis prae- 
liis crcfcercnt vi6lrici laure® 8c coronse. Materia belli mollis il- 
la fcnfualitas tot animarum fcopulus ac Scylla. Toto tricnnio , 
mirnm di6tu , ftetit pertinaciffimus hoftis continuis machinis 
concutienscaftiffimam Virginismentcm; a quo iila quidcm co- 
nataeftpcrprecesatquelachrymas fc millies miiliesque expcdi* 
re ; at quia irrito fempcr cffecStu , didicit tandem , Numen fibi vel- 
lcinBcatriceexhiberinovum Saulum,cui terDominum rogan* 
ti,uctollerenturinfcfti animae hoftes,conceffum nihil,nisi gra- 
tia, per quam hoftes vinci poffenc. Obfirmato itaque animo 
fcfe Divinae ordinationi pleniffime committens , hoc uno arietc , 
quod DEI voluntate ctiam cuperet cffe afflidita &defolata, im- 
portunumadverfarium mox e fpe vidtoriae dcjecit, fugavitquc. 
Gorona vit illuftrem SantStae vi^toriam Salvator in fublimi raptu ; 
dumenimBeatrixproejustemporis morc un^ cum aliis Sorori- 
bus ab Epifcopo folemni ritu pcr annulum 6c coronam foret con^ 
fccranda , illa extra fenfus fa(5ta , coelos omnes fupergrcdi fibi rur- 
siisvifa eft->interquechorosBcatorum ftare mediam, ubiChri- 
ftusPontificaliornatuconfpicuusannuIum digito, coronam au- 
rcam capiti Beatricis impofuit. Intellexit Virgo gemino illo mu- 
ncrcfefe & Sponfam ornari , & vi6tricem redimiri. Ex eo 
temporeSalvatorBeatrici,quafi datam nuper fidem Sponf^e ex 
pa(3:oexoluturuslonge familiariffimus eam frequcnter five per 
fuaviffimos raptus ad ie fuper fidera evocavic , five coelo ad cellu- 

iam 



^ ^_ TI TULUS VH. S Q^ 

!am Virginis delaplus plurima luce ac gaudio langventem Divh 
nusHolpesperfudit. Lubethicduplicem duntaxat fcenam re»^ 
cenfere , in quarum una Salvator paftorem egit , in altera Cupidi* 
nem. Rapiebatur aliquando Beatrix fuper coelorum Orbes , dc 
juiTavelutovicuIafequi Iponfum fub paftoritio habitu Virginio* 
vicula3blandientem,nuiquamdulciusaut feliciiis fe paftam fen- 
/it ,quam dum DEUM paftorem habuit, Coelum ipfum pafcua. 
AliasciimDivinis ignibus in cellula fua incalefceret Virgo Sera». 
phica, adfuit Divinus Cupido pharetra arciique infignis, qua- 
lcm fciiicetPoeraefabulantur, qui amantis pedius fenfibili fagit* 
ta apericns e6 vulnere Seraphicae Therefiae fimili jaculo olim fau^ 
ciandas amantilTune praelufit. Repetemus nos infra Seraphi- 
cum hoc vulmis,quia femel iterumque delediat audire, Virgi- 
nem e Ciftercio fic vulnerari. IUis favoribus fublimata ftabat m 
culmine perfe6fcionisBeatrix, non modo pafFionibus omnibus 
fuperior,fed 8c propria voluntate,quam dum mortificant alii» 
Beatrix penitiis extinxerat, nuUis deinceps motibus per illam 
turbanda : Unde etiam deliciis coelitus in fe dulcifiTime illabenti^ 
bus ideo duntaxat afficiebatur , non quia dele6tarent , fed quia 
DEUS ita vellet , parata ad Numinis nutum privari omnibus. E- 
leCtaaVirainibusNazarethanis,(unde&di£ba A/^<2i^mi7^w^)ia 
AbbatiiTara,fan(2:i(Iima Domiisgubernatione abund^prodidit» 
eire in Beatrice aliquid Divinum , quod emortuae voluntatis loco 
in omnes Virginis a6tiones influeret. Ingentibus tandem cu^ 
muIatameritis,prodigiisatque vaticiniis toto Belgio celeberri- 
maadgloriam toties ante praeguftatam abiit, nominisfui men* 
furam inter Coelites impletura futura aeterniim Beatifsima Bea-^ 
trix, 

Lutgardi^Jiilian^^Beatrici^ tribus mox memoratis illuftribus 
eBclgio Virginibus fubjungere lubet alias tres, quas nominis ^j"^^^"'' 
identitate ad invicem coheerentes vix fejungere aufim. Prima eft 
B.Jda de Lan^ianio^ altera B.Jda deNiwlIis^ tertia B.Jda de Lenjvif, 
Dc fingulis in compendio dicendum eft aliquid. 

B.IDA DE LOVANIOfortitanomencMoconatalitio,crc-^ 
di potuit vixnata ab hominibus , quae k teneris nil fciret , fpiraret^ 
quenisi DEUM, plus adhuc in modica aetatula haerere folita ia 
templis , quam paterois laribus; praeter hodiernum puellarum 

Fff • ma-- 



2o6 Ciftercij bis Tertij _ 

moremquaefiturafibiipfi rponfum^quiolimjufsiflretparvulos ad 
fevenireT&quimodoinfpeciebusEvchariflicis expe(5laret vo- 
catos. Placuere teneri atque innoxii Jdae amores DEO Spon- 
fo,quosaItius firmaturus dum Virguncula feptennis in Miflie 
facrificiofub tempus confecrationis defcenfurum diledtum ge- 
nuflexa pr^ftolaretur , viius eft ei fub fulgidifsima ftella in manus 
facrificantis defcendere : Scilicet h^c ipfa ftella pronuba fuerit, 
per quam Virgo ad caftiflTimas cum Agno nuptias invitabatur, 
proquibus iila non alium adornavit ledulum, qu^m farmentis 
aculeisque ferreis hifpidum pungentemque,omniplumarum 
molliti^ longius e ftraco quiefcentis deinceps profcripta ; cui ta- 
men Virgo per fingulas nodies fuavifsime indormiit, una nem- 
pe reminifcentia obtundente pungentes aculeos, quod etiam 
dile61:us,quem inSponfum fibi delegerat, olim ledulo Crucis 
fandliLis inter fpinas ,quam plumas immortuus fuiflet. Hac und 
patientismorientisqucChriftiperenni cogitatione mentem ita 
exafperaveratpia Virgo, utmagnis propofitis pleniiis tranfitura 
infimiIitudinemdile(^itotintervuIneraIangventis, ciim mino- 
rafepoflfecerneret,quam vellet, oculis eam legem di(5baveric, 
fluerentilli in pofterum jugi fcaturigine, funderentque lachry- 
mas , quas Jda poflfet mifcere fangvineis Chrifti ftillicidiis. Mo- 
veruntea plangentis gementisque puelte vota SaIvatorem,ut 
favorem plane eximium atque Divinum prius daret Jdag, quam 
Seraphico Francifco; dum namque aliquando VixgoSaniSia in- 
ter cordis deliquia fufpenfi in Cruce DEI tormenta afle(5luofius 
contempIaretur,adfiiitDiIe(5busper tot fufpiria vocatus, atque 
peneemortu^ Virgini quinque fua ftigmata imprefsit, quae de- 
inde per omnem vitam San^Aae Virginis lateri manibusque &pe- 
dibusvelutigemmaequasdam inhaeferint. Titulus fequens pul- 
cherrimashascicatricesfufiusrepetet. Alia iterum vice,cuni 
Jdanon haberet,quocum dePatientisSalvatoriscruenta cata- 
ftrophe verba, veluti nova in corde vulnera faceret, apparuic 
ei Chriftus fimulata pauperis peregrini perfona , inftitutoque ad 
expeditantisvotumfermone, Virginisanimum jam millies com- 
pati , milli(^sque commori paratum per univerfam traxic funeftaj 
Pafsioniscragaediam, uc jdafingula myfteriacotidem veluti fc€- 
nas cocidem exoculispluviisdiflinguerec. Agnovic San(Sla cum 
primumlacenceminpaupereSponfum) cum ex oculis plangen- 

tis 



TITULUS VII. mj 



tisftupentisquemomentofefubduxit; Neveronovis lachrymis 
Dile<5li difceirum plangere pofTet Ida , praecordia ejus tantis mox 
deliciis inundavit ■> ut fa6ba (ine fenfu lugerc non pofTet , quod non 
fentiret. Gratiora fcilicet erant Idae h^c vulnera , quam ea, quae 
mordaceSjimpudentesque lingvae ei inflixerant, de quibus lla- 
tim. iEgrotabat aliquando Virgo , atque pondere morbi pref 
fa in ledtuio diu folitaria h^rebat. Ciim ccce , mox atrox calum- 
nia foIitariaE famam indigne mordere aufa , effe nimiriim cum 
morbumoccultiSccIerisproditorem, qui asgram vix pateretur 
amplius compellarc Virginem. Pungebant hi aculei infontis 
pe<2:aslongeacerbi(rime;atdumCoeIam ipium fufcepilTet affli- 
(9:2Bpatrocinium,ingentemque fplendorem per Idae cubiculum 
opacumalioquin atque obfcurum fabito difFudiffet, fceleris in- 
juflifufpicio penitus fublata ell, habitaque deinceps longe fan- 
ftiora de Ida judicia. Addidit Salvator Sponfus aile(5lae folati- 
umaiiud ingens, dum informa pulcherrimi pufionis infontibus 
blanditiisimpa^Staecalumniae, conceptaBquetriftitias reliq[uiasbi- 
duo in cubicuiO asgrotantis commoratus omnino abfterfit. IIlu- 
ftrabant praeterea Idae fan(!^itatem prodigia , imperiumque in dae* 
moncs & bruta : atque in primis germana Soror nuper defun<5l:a , 
perqueVirginis San^bae preces magno miraculo ideo ad vitam 
rcvocata,utfan6lius moritura viveret fan(5tius , evafura fic poe- 
nas , quibus poft primum obitum fuiffet deilinata. His favori- 
bus Ida adhuc in fsculo celcberrima , ne deinceps calumniae , fce- 
leri , difcrimini, vel alieno vitio poffet effe obnoxia,eIegit candem 
prae Paterna domo Ciftercium , ubi Dile(3;i araplexibus tutiiis fir- 
miusque effetinhasrura. VaUi igitur Kofarum Domui Ciftercien- 
fium Virginum apud Belgas illuftri fefe Alumnam dedit Ida, ubi 
impreflaoIimaSponfoftigmata Ciftcrcii rofis atque liliis poffet 
exornare. Et certe ea habitus candidi fufceptione confefla eft 
VirgoSan(9;a, dignifTimam fuiffe Ciftercienfium Familiam, cui 
illas vulnerum adhucdum perfiftentium gemmas concrederet, 
quasoIiminpuIcherrimamcumSeraphico Francifco semulatio- 
nemeffetfervatura. VixpotuitSalvatorergaSponfam effemi- 
niisliberalisinCiftercio, qucim fuiffet in faeculo: acceffione ita- 
qnenoviinftituti au(Slacharifmata:quotidieadcoeIideIicias rap- 
ta non aliter redire folebat Ida, quam oculis radiantibus, quos 
cum pio horroreac voluptate Virgines intuebantur,plurimum 

Fffa libi 



2og Ciftercij bis Tertij 



fibiineogratulat2e,quod Sororem haberent, quae totics Coeli- 
tum fclix inquilina ac focia vix aliquando ind^ ad Sorores pofTet 
redirc vacua. Et fane aliquam Coeli partem in Vallem Rofarum 
credenda eft dctraxifTe, quando toties Angelos comites atque 
duces habuit , quoties ad Evcharifticas delicias accederet. In pe- 
rennem tandem Angclorum focictatem tranfitnra homincm ex- 
uit,non Ciftercienfem, qualem adhuc hodic agit tutela ac pa- 
trocini6. 

mukc. AlteralDA diaa DE NIVELLIS five DE RAMEYA, 
'^^^'- primum vocabulum fortita a loco , ubi nata mundo , alterum ubi 
natft Ciftcrcio : a teneris annis Monialem fe geffit non tam habi- 
tuqu^mmorumcandoreac integritate,paffim appellata non ^- 
iic vaticinio Monialii Teutonka. Ciim primum per aetatem po- 
tuit, adjunxit feVirginibus Ciftercienfibus fub id tempuseGer- 
maniain Belgiumvenientibus,per quasdeinde furrexit celebcr 
Parthenon dc Ramcya, in quo Ida vaticinium vulgi implevit fa<2:a 
intcr Virgines Teutonicas Monialis Teutonica. Eum Ramey» 
mox fandiimoniae gradum , famamque aflecuta eft , ut feu ab aeg- 
ritudine forent fublcvandi morbidi, feu t flammis purgantibus 
vindicandae anima?,precibus fuis no tam videretur rogarc Deum, 
.quamcidcmimpcrarc,ade6fcilicct omnia obtinuit,qu2e petiit. 
Llna tamen re fruftrata eft , in qua Sororcs Rameycnfes fortiores 
fuere. Optavcrat nimirum Virgo Sandla continais votis, uc 
morte aliquantum praematuraad Sponfi amplexus traofiret : qui- 
bus defidcriis cum Coclum annuiffet , Ida folito hilarior ipso vul- 
tu jam coelum fpargebat , & quoniam rcm magnam fiiere non 
po{ret,prodit6oracuI6,immincnteque obitu tam terruit Viigi- 
nes,ut inIdaomniapencfeperdereconcIamantes,precibus at- 
quelachrymisDivinadecreta ad tempusfu(pendilfe,virafuennt 
addiderintqucfuae Idae , feu nollet , feu vellet , annos adhuc trede* 
cim. At vcro non erant hae Virginum preces Idae gloriam jam 
propetenenti,adc6injuriae,utnonmeruerint nomen bcneficii, 
ingcntibusnamque pcr eos annos cumulata meritis faodtior Coe" 
lum intravit , ciim tardior. Auxit Virginis laureas ftygius Infidia- 
tor,qui abldamillie«triumphatus fugatusque ne femcl quidem 
Viftor e praeliis millies reparatis receffit. blcque importunus 
&inquietushoftisfatis habuit, quod ^b Ida viCtus rcjeaueque 

. eflec; 



T I T II L U S VII. 209 



cflec, caedi voluic, profterni debuic; aliquando enim gibbofam 
vecuIammencicuscurpifiimusMorio^aVirgineobviaronantibus 
alapis mulcacus,inque foium dejedus , dc pedibusproculcatus 
ab irricaca vi^lrice plurimas cuiic plagas. In vidoriae proemium 
laureacas Virginiceirereinferniiaturaalioquinfpolia pcccacores 
fceleraci divinicus Idas revelacijpro quibusipfa unice folicica 
fponcaneis cruciacibus cam diu in fe faeviic.donec placatum Na- 
men mifereri eorum vellec propcer aliena fupplicia , quos perde- 
redecreveracpropcerpropria icelera. EandemVirginisSan^lae 
inmiferospiecacemexpercae funcinOrbealcero piacularihus ig- 
nibusdecencaeanim^e^quae utmicius haberecurinfvecaniirerendi 
juvandiquearcepeculiariprivilegio coeliLus conceflo pcenarum 
pondus VirgoSandtatranfluIicin humeros fuos, qui non icfre- 
quencerfangvineo imbre ^agellisexcitaco madentes excingue- 
re illa incenaia poflcnt , quibus i :M defolacae urerencur. Inceg- 
risfex aliquando hebdomadibus ejusmodi acerbiffimos Purga- 
torii cruciacusDivina difpenfatione ex aequo cum purgancibus 
animabusdivifos,& fpontanee in fe fufcepcos coleravic animo 
fupra Virginemforciacqueaudaci,uc nempe difcerenc univerfi, 
inCifterciofoeminaselfe, quae paciendiardorehujusOrbiscru- 
ciacibus non contentae, eciam ex altero poenas in fe auderent 
provocare , luculento limul argumento , quod Ciftercienfes non 
duncaxacfolisfibi cupianc velincque, fed&aliis&vivere&paci. 
Nonpocuicldacam pia affii(^orum Confolatrix&ipfa non me- 
reri, non fencire folacia: quae mediis fuppliciis incermifcuicVirgo 
Macer,dumperf6epediviniiilmum Puflbnem in Idae brachia de- 
pofuic,incerinnoxiasanimideIicias mille baiiiis difluaviandum. 
ReddidicSponfaePufiodileiScUspraecer bafia, beneficium rarum 
acqueeximium, uc animaldae adhucjdum incer oflTa carnemque 
morcalemhaerenseo fere nir,d6, eo amoris glucino DEO jun- 
gerecur,qu6inCceHsfoIenrBeaci. Nequehicftecicliberalifsi- 
mus amor amabilis Pufionis , novos favores Virgini ad jecic ; dum 
enimillaaliquandofubincruencoMiflaefacrificioRedempcionis 
myfteria afFe(5tuofius concemplaretur, vidit e Pane Evcharifti- 
co fepteai flammuias, veiuti totidc^n) ^ pharetra fagitcas in pe- 
dbus fuum evibrari,fimulqneper eos fe ptemplices ignes tor dem 
SpiritusSan^bi munerainjcorfuumillabi. Haud pocuic diutius 
morari incer morcales Virgo DEO cam propinqua, cam DEO 

Ggg plena: 



2 1 o Cifterci j bis Tertij 



plena:lcaquequodquidem ante annos tredecim unice optave- 
rac,morcua e(t,quoddebenthomines,red absqucomniomni- 
nodoloreaucconvulfione, incer animi exulcantis l^eca cripudia, 
quod folenc San6ti-> iique mirabiles, ac eximii. Ejus fama tu- 
mulusqueexeopociflimumgrat^ celebranda pofleritati, quod 
Thaumaturgam manum ab obitu mukis prompta impendciic, 
qui minusde Virginisiandlitate praefideotes infirma duntaxai fi- 
de, pcriculum rcilicdtfa6turi,anvera efTent, quae de Idae fandbi- 
monianarrabantur,PatroD^opem imploravere, majori procul 
duhiobeneficiigloria,qu6'd ij beneficium minus meruerinf,qui 
petiverinc. 

Fmr ch- "^CJ^tia tandem IDA dida DE LEWIS praslibatam domum 
ciAnnmn deRameyailluflravit quam plurimum : adultam pietatem adCi- 
wo. ftercienfes actulit annos duntaxat nata tredecim. Speraverat 
in modicaeaastatefacilem a Virgine vi6toriam fupplantator dae- 
nion, hinc vanis primum fuggeftionibus tenerum pe6tus arie- 
cans,cum m caffum caderent tentati infultus, aperto Marte in 
Virginem furens atrocibusplagis,pr^cipuecum inle<5tulo quief- 
ceret,eam caltigavit; at illa dodta vincere, non gemere, dum 
(iluit,vicit,applaufumde gloriofo fiientio atque patientia habi- 
tura apud Superos. Ut tamen fciret Ida, fe viciffe , non obfcu- 
rc vidioriam e pr^eiTsio didicit, dum tanta interna luce coelitus 
perfufaefl,qu^pe(5torisfuialiorijmque receffus intimos velnti 
in pellucida cryflallo infpiciendos legendosque ei exhibuerit. 
Qui luce Virgo tum maxime ufa eft , cum excufTis aliorum con- 
fcientiis , ea Rxreta animi ulcera tetigit , quse non finerent homi- 
nes ad Divinaelu6tari;undeconfpe6tishisfordibus, fevere im- 
probosmonuit,nepaterentur confcientise fu^ penetraliaDivi- 
nicatis qusedam fuburbana deinceps inquinari. Alio item favo- 
reindilectioDis eximias teltimonium a Chrifto Sponfo donata 
eftlda, quod fcilicetin Evchariftico epulo palato paulo delica- 
tionacfandioripraealiisfenferitpraefcntem DEUM, qui ineffa- 
bili voluptate fefe in animam diffunderet, faceretque externos 
fenfus ad munia fua ftupidos ac inidoneos. Gravate tulit hunc 
.favoremSan(5ta,qu6dexeoineptaredderetur adOrdinis c^re- 
monias , quas Patres pro communicantium acceffu & receflii 
praefcripferanc. Qiiarenevidereturpeccarecontraftatutosri- 

tus. 



jr iT i^Liis__vn. 2£i 

tus^Sponfofupplexfadta, differrecillas delicias uique ad cellu- 
lam, ibi liberrime fe explicaturam omnes araoris iinus Divinis 
voluptatibus,ubinuIIuse(ret, qui per eas offenderetur. Erant 
haeamantisprecesnovofavoredigniirimae, quod videlicetSan- 
dbamaluiffetprivariingentibusfolatiis, quae Iine nota fine noxa 
admitterepoterat^quamobiervantiisOrdinis vel in minimo ef 
fe difformis. Non diftulititaque vocatus Sponfus eo loco fe fi- 
ftere-, quem Virgo intra Cellui^ fu^e narietes deilinaverar , ubi dc 
ipfe poffet , dc Ida veliet dilatis vacare deiiciis. IN on rogaverat , 
non expedlaverat San<5ta Formofi Pufionis pr^fentiam . nisi for- 
tefemel,atque iteruni, non aufa fcilieet pius petere pro exilii 
fui folatio , exuli ud que nunc furiicere , vd. femel fuiffe felicem,& 
reliqua refervare P^rric^; Ai vero Salvator ollenfurus quanti e 
Ciftercio faciat Sp *nfas, ex eo tempore ab Idae focietate nuf 
quamdifceffitoibbviiibiliPueruliamabiliffimi fpecie indiffolubi- 
lisVirginisSponf^ focius: Neque properantemadChorum di- 
ledbus Pufio unquam deferuit, in ledentis finumfefe infantium 
more recollecturus, atque infuper, cjuod amabile di6i:u, haefu- 
ruseCoIIo Virginis pendulus, fi Idaantiphonam flans effet im- 
pofitura , qaod nos titulo fequente non fine voluptate repete- 
mus. Redditurustandemhofpes diviniffimus pro hofpitii gra- 
tia-,aIumn2e,fponfaE,contubernaIifu^pro cellula coelum, inter 
illosipfoscaftirsimosamplexus^inquibus eoufque cum dileiba 
vixit, cum eadem ad Coelos abiit: ut nunc iterum in Ciftercio 
verum fit,quod de DEO incarriato pronunciavit olim Anfelm.us: 
Quodfemel affitmpfit^ mmqttam dimiju. Quem delcitat fic mori , 
deledfcet fic vivere. 

Poft laudatas tres Beatas e Ciftercio Idas Chrifti vulneribus, obm m- 
amplexibuscontubernio illuftres, calamus ifte punget ulcus,e '""""■ 
qao fanies profiliet auro quovis pretiofior, qud fcribenda vita 
eftB:ALEIDIS LEPROSyE Virginis Sanaimonialis in Qw^r^ 
M^i^L celebri apud Belgas Ciftercienfium Coenobio. Jobi ul- 
cerofi hiftoriam dcnuo fuo iaeculo & Brabantiae exhibuit admira- 
bilishaecVirgo, percuffa divinitus foediffima lepra, non quia in 
fcelerum vindi6tam fic flagellari meruiifet, fcd ut haheret fpinas, 
quaelicet pungerent, protruderent tamen rofas, quae olim coi- 
rentin coronam. CorpusVirginisSan6laepeneniIeratnisi pus 

Ggg2 &ul. 



212 Cifter cij bis Tertij 



6culcus,in quo greges vermium nidularentur: Crura una cum 
pedibus a putredine ad oflaufque exefa intuentibus horror, 6c 
faetor , Aleidi dolor , & quia humanis viribus malum infuperabile, 
amaritudo amarilsima. Ea tamen fuit fortifsimae Virginis in his 
malistolerantia,utnequerul6qttidemverb6autnutu feu ulceri 
feudoloriirafcivoluerit. Etlicettandemetiam e Sororum fo- 
cietate,netabespluresafflaret, feparatam fe videret , patientit 
(ime tamen tulit acerbam illam folitudinem, dignifsima plane, 
adcujus tuguriolum haud infrequenter Orbis Salvator defcen- 
derit,&brachiis amabilifsime conftridam peif^ori apprellerit, 
haufturam ex eo fonte patientiae venam ac robur. Ablatum for- 
tt quispiam crederet ijs Chrifti amplexibus omne contagium; 
at fecus resaccidit , audli cum plurimo ulcere dolores , adeo qui- 
dem,ut permutuasvicesmod5 gehennse cruciatus,mod6Pur- 
gatoriiincendiafeperpetiaffliiftaVirgo crebrius exclamaret>in 
hoc uno illis omnino longe felicior, quod poenae, quas patere- 
tur, non haberent nomen poenae, quam culpa prseceilerit^fed 
nomenbcneficii,perquod fibi lauream, peccatoribus veniam, 
piisanimabusinflammisseftuantibus refrigerium in fingula mo- 
mentamereripoflet ; id namque edoiSba k Chrifto eft, nil grati- 
usfefaduramaeternoPatrifuo^quamfiasqua bilance poenasdi- 
videret^portionemunam offerens iratoNumini, ne fceleratos 
fine praeviapoenitudinemoxperderet,alteram Jufto Vindici,ut 
reosi^purgatorli ergaftulo eximeret; ideo enim pati Aleidem, 
ut alii eifent felices. Quin imo morbidi , & quod amplius , le- 
profifoI6 Virginisconta<5lufanabantur,manenteVirgine, ut an- 
tea,femper leprosa&affli(fla,fortequianonpofleteflealiter in 
alios mifericors,nisi 6c ipfa eflet mifera, mifericordiae nimiriim fu- 
prem^m genuseft,propteraliosefle miferum. Agebantur ali- 
quandoDivae llrfulae Sociarumque fefl^ folemnia,& quia ^ vi- 
cinoOratorio Aleidisvocespfallentium Virginum audire pote- 
rat,inrerprofundos gemitus multtim apud DEUM quefta eft, 
quodPatronasnonliceretcumSororibusvenerarifuaviinCho- 
rocantione, h^rentemhicintertriftiafilentia in ledlulo privari 
haud dubie canentium merito. Interrupit benignifsimus Sal- 
vatorVirginis lamenta, & intempeftivos queftus mox compo- 
fuit, ctim fpopondit , leprofam Aleidem e6 loc6 & gradu efle 
apudD£LlM&Coelites,utnondunta3^at canentium inChoro 

Virgi' 



TITllLUS VII. 213 



Virginummerita, verum&criumphantium in Coelo, quas mo- 
do colerent, Martyrum lauros & triumphos eflet confecutura. 
MeliusplacereCc^lo Aleidem in dolorum lediulo, quam in ca- 
nentium choro , dc praeftare magis jam pati , qu^m canere. Ac- 
quievit Virgo Sandla Sal vatoris oraculo , & fiquidem inter dolo- 
resfpirandumexpirandLimqueeflet, Magnae Therefiae olim da- 
turaideamatqueexemplar, mori maluit,quam non pati. Su- 
premum vi morhi privata vifu non prius fine fecit patiendi , quam 
vivendi : haud aliadignior ran6li(3rque Patientium Patrona, quani 
unaAleidis, quae fimul&pati&mirereri didicerit. Quod fi fas 
fit,utfein profa laudare auficVirgo ipfa, Virgilii ore canenduni 
carmeneft; 

Non ignara midt , mifeyls fuccurrere difco, 

NonvelimhicinterBelgiijCiflerciique Sandas filere BEA-o^»^^- 
TAM IVETAM nobilem Belgam, quse conjugii implicita vin- ""'"^' 
culis non fuo quidem arbitratu , fcd Parentura imperio impofitis, 
quanquam Ciltercii Virginibus accenferi non poffit, omitrenda 
tamen nequaquam eft inter Familiag noflras Foeminas fandti- 
tate illuftres, Anno aetatis decimo tertio Virgincm alioquin fua 
voluncate Sponso DEO dignifsimam, Pareotes ad matrimonium 
co^^igcre magis , quam in vitavere ; at vero mors Parentibus paulo 
humanior Ivetam fub jugogementem intra paucos annos a com- 
pedibusabfoIvit,cumprocreatajam gemina prole mafcula ma- 
ritum abftulit. Incendebantquidemopeslvetae non modics, 
formaque elegans procos ad novas con jugii fpes ; fed illa , cui jam 
divinior Sponfus erat in amonbus , facile procos omnes carnaks 
contempfit. Unus tamen ex adoleicentibus caeteris procacior 
cum eludi videret a foemina amores fuos, conftituic vi aggredi 
praBdam,quaefaafponteinca{fes ire nollet: quare no6tu furtive 
in cubilequiefcentisirruit folam facile opprei]urus,fi folam de- 
prehendiflet : At nunquam foli funt , pro quibus Coelum excubi- 
^sagit. Advocata moxapericlitanteinpraefidium VirgoMater, 
utpudoremfcrvaret,quem jam damnatis fecundis nuptiis Filio 
confecrairet. Adhuc hserebant in labiis calentia vota , tum ec- 
ce!cubiIeingrcfiaMaterDomini,foIe fplendidior nodiem, fce- 
lus, infidias, vimqueomnem una cum lafcivo adolefcente inde 
ejecit, fugavitque. Erepta pi'«fentiffimo periculo Iveta ne for- 

Hhh ts 



214 Ciftercij bisTertij 



tedeinceps etiaminvitaperfummum fcelus poflTet violari, con- 
fugitadleproforumobfequia,iitjam minus folicitaretur ad deli- 
cias , quae non cuperet tracStare , nisi Xilcera & fordes. Stupebat 
univerfa vicinia foeminajnobilisatque delicataenovum confilium 
& fadbum, nemine e procis urgcnte amplius cum ea nuptias , quas 
fe tot fordibus f^daflet. Itaque fibi DEOque jam integre reli^ta 
eas coepit tra(fiare curas, quomodo Parentem , ambosque Filios 
efacuIinaufragioadReligionisportum educeret,ubi extrapro- 
cellas ftarent fccuri. Et fiquidcm optime noverat, quod non 
aliis armis feliciiis pateretur fe Coelum expugnari, quam preci- 
bus, magno fervoreaggrefia negotium,Parentem Yillario,ma* 
jorem natufilium Aureae-Valli,alterum MonaftcrioTrium-Fon- 
tiumCiftercienfesdeditrfelicifTimaMater, quae jam fecundo in 
fpem melioris vitae parturiret filioIos,& fariCtiori gen efi carnalem 
Patrcm auderet compellare Filium. Ne tamen ( poftquam tam 
dile(5ba pignora Ciftercio genuiflet) videretur aliquid Sandbae 
noftrae Familise fubtrahete , Ci nollet efie, quod eflent Filii,Parens- 
queab Aureae-Vallis Abbate habitum Ciftercienfem obtinuit,in 
quoconformiteradCifterciileges folitariae inclufa cellulac dein- 
ceps fancStifljme vixit, tandemque devixit. Angufti autem fui 
domiciliinonaliamvoluit haberePrasfidem ac Patronam,quam 
VirginemMatrem,nonimmemor beneficii^quod illa nuperpe- 
riciitanti praeftitiflet , eadem in pofterum fperans , imo etiam ma* 
jora;fubhacnamqueMatre acTutelari male efle non pofle cli- 
cntiacalumnse. Experta ftatim quam bene Mariam in Advo- 
catam elegerit ; Dum enim aliquando videretur fibi ad Tribunal 
Chrifti Judicis fifti ,6c rigida totius vitae difcuflTione proclamari re^ 
am,qu6dolim,dumadcontinentiama(piraret, mariti mortem 
optarit , rion utique potuifle dici bonum , quod fuiflfet conjundtii 
cum fcelere. Trepidabat Iveta ad fingula Judicis verba quafi 
ad fulmiria. At fubito mutata fcena eft , ciim DEIpara fufceptd 
resepatrocini6crimeriobje6lu tanta facundia diluit,utSalvatot 
omifsa judicii forma vultum Sponfi aflumpferit^ atque Ivetam 
blandiflTimeadofcula vocatam, admifsamque Virgineisefus Ma- 
trisperenni tutela fub tim\QfwgitUm depofui^ fu6 olim tempore 
rcpetendi , recommendarit. Mores exinde Matronse San^lae 
nonalii,quamquosoliminjudicioCHRISTUS non tam repre- 
henderepoflet, quam laudare. Raptus in Goelum frequentes. 



TITULUSVII. 215 



neaffligerentfufcepcilabores, quoscantamanerecmerces: Pro- 
digia tam non rara, uc nullus ufpiam ex afflidlis queri pocueric , 
diiceffifrefcablvecafine folacio fine remedio. ^ Praemonica tan- 
demlonge ante, ut fe icineri accingerec, abicura ad bravium 8c 
gloriam, poflquam inceilexiffcc ex ore Salvacoris^dimilTa fibi efie 
peccata(dequociculofequenceredibiE mencio)in manus DEl- 
parae praefencisanimamfuavifiimeexhalavit,moxex pa6to velu- 
ti fidei commifium confi^nandam Filio. Ab obicu filius nacu ma- 
jor jam tunc in Aufea-Valle Abbas Matrcm Ivetam monitricem 
habuit,utdignitatemexcuteret,venturumfefineonere fine far- 
cina expeditiiis ad Patriam, ali^s fub jugo forte fuccubiturum : 
verbo , cederet , aut caderet ; Prasvertit Vir pius cefiione cafum , 
& ad verbum Matris ex dignitate defcendens fapientiffime de- 
prehendit,Coelumnonmeliugfcandi pofie, quc^m ciim defcen- 
diturrsicquelvetajamtertiiimFiliofuo fa6iaMater, ciim Coelo 
ci:m glorise eum genuit •, mundum in filio docuit , quam cupiat ef- 
fcpiaMater^intumuloverofuoThaumacurga, quam optec vo- 
cari & invocari afflidorum Patrona. 

Crefceretopufculumhoc praefens ultra propofitam menfu- 
tam,fi ex foloBelgio fingul^ Virgincs inmedium efient produ- 
cendae,per quas crevic Cillercii fama atque gloria ; duabus tamen 
Vix poffum efie injurius , quin eas hic raptim duntaxat atque ohi- 
ter, ad alianempe jam properaturus, commemorem. Eas fanc 
S.MARIA DE iEGNIES&B:CHRISTINA MIRABILIS, 
quasfufficiathicnominafie, atque exHenriquei,Manriquei>at- 
que Montalbi tellimonio Ciftercienfes affirmafife; utriulque e- 
nimadmirabilis vitae fan6fcimonia ex Jacobo de Vitriaco Caidi- 
nali , Vincentio Belluacenfi, atque Thoma Cancipratano, tam 
eftnotaOrbi,utnemopeneignoretaut dubitet, Mariam atque 
ChriftinamSan6l:as,&quodmirabilius,MirabilesSan6tasfuifie; 
At vero fuifle Ciftercicnfes, forte effent qui negarent, quos opor- 
tetredargui per tres illos graves Famili» noftrae Authores mox 
citatos,quorumauthoritaspriuseft triumphanda, quam cam il- 
luftres San6tae auferendse Ciftercio. 

NunceBelgioegreffi reliquas plagas percurramus, metbo- 
do aliquanto brcvion ,non quia alibi non efient CiftercienfesVir- 
gines,quasfufiiislaudaremus,fed ouia modicus ifte, ftrifti^q; 

Hlih2 Ity- 



.;./« 



2i6 Ciflercij bis Tertij 



ftylus aptus non fit ^ qui in tam amplam melTem fefe pro dignitate 
immittat. Itaque praeprimis ex Lufitanis &Hirpanis memoran- 
dae hic veniunt celebres e Ciftercio Sandae. Quas inter prima 
F^mrar-fitapudLufitanosB:ELISABETHA Virgo Sandtimonialis in 
frf4«./ioo.CoenobioS.Benedi(5tideCaftris,cuiea fuit cum Coelitibus fa- 
miliaritas,per quam folam fortaffisprobari potuerit Virginis fan- 
dlitas; nulla enim Coelo cum fcelere commerciaiquos vifitat, 
aut Sandfcos in venit , aut San(5bos facit. Praecipui e Coelo Virgi- 
ginis hofpites Divi Patres Benedi(Stus ac Bernardus , eo gratiores, 
quo alias per regulam ac habitum magis domeftici , qui nunquam 
ecelIuIaalumn2erecefierunt,nisicopiofa fpiritus folatia veluti in 
hofpitii mercedem Virgini foivifient. Ciim ex crgaftulo carnis 
adCoelitestoties hadlenus apud fe hofpites efiet abitura, Diva 
Urfula undecies milleSocias cellul^ morientis infudit, quarum 
illa mox numerum auxit,in fpeciem immenfi triumphi per tot 
Vi6i;rices Heroinas aftris importanda. 

Lubet etiam alteram ex eodem Caftrenfi Parthenonc hiG 

^j^2'fj^;'^^^orarGoffic\6?norii\an\y vocabulo MENCIAMmerito 

'"''^''' Beatam, fuper cujus emortuas tumulum Divinos fplendores dc 

ccDeleftialuminaper compluresdieseota vidit dc obftupuit Ebo* 

ra. 

Tkruh cir- Lorvanhm infignis apud Lufitanos Ciftercienfium Virp'»^nm 
'*^^''p°Dom\xs in BiMARIA Converfa celebrem fui memorkm tic*ns* 
mifit ad Pofteros. Vix credetPhilofophus , qui haec legct, Ma- 
riam cognomento dicftam Peregrimm haefifie Lorvanii , & fimul ia 
fpiritu raptam peragrafie Syriam , ^ univerfa loca San6fca,magn6 
quidemmiracuI6,ut fcribit,Henriquez,fed quali, nec ipfe qui- 
dem aufus exprimerc , forte quia non potuit. Loquebatur Vir- 
go ab itinere tam prodigiofo redux veriora&conformiorajquan- 
omnesij^quiHierofoIymas&Palaeftinampraefentesinfpexerint, 
cum tamen ipfa ne pedem quidem e Lufitania extulerit: praecinue 
vero ciim de locis Sermo efiet , quae Salvator cunis, vinculis, .an- 
gvine,mortenobiIitaverat,tant^gratia, tanta energia Virgini- 
busloquebatur,ut jam inciperent & ipfae dubitare,anLorvanii 
adhucelfent, an vero cum MARIA peregrina in Bethlehem a(i 
DiviniPufionisincunabuIa,feuinvertice Calvarise ad DEI emo- 
rientis tragaediam. Addebant verbis & rebus pondus vita mo- 

res- 



Florint 



T I T U L II S VIL 217 

resqu€Mari2eran(5t!irimi, &a San6l:ae obitu prseclaris miraculis 
approbati. .Defiit tandem vivere fimul dc peregrinari fitu pul- 
cherrimo, loco ran^bifTimo, fun6tione angelica, flexis fcilicec 
anteDELIMEvchariflicumgenibus,manibusatq;ocuIis in coe- 
lum fublevatis, quafi adhuc immobiles pupill^ velient prodere 
iliud iter , qu6 anima e peregriftatione ; e corpore ad Patriam ela- 
pfa fit. 

Simili fato fitiiquc hominem apud Lufitanos exuit B: VIO-r/,,„;,^„. 
LANTIA Virgo Converfa, quae dum ante Sponfum (ub panis "" ')'^°- 
nube latentem aliquando in oratione efFunderet cor fuum,fimul 
effudit&animam , inclinato enim capite orare & fpirare defiit. 
Sinuspr^efentis Sponfi Violantias pro reclinatorio fuit: Vix illa 
melius alibi in Domino obdormire potuit. Auditus mox Ange- 
lorumjubilusSororesvelutifigno monuit,Violantiam ad coele- 
ftem thalamum abiiifc. 

Non debet hic inter illuftresVirgines Lufitanas omitti B:HE- 
LENA Cellenfis Parthenonis Virgo Sandimonialis, quaeLufi- 
taniae univerf^ amores , quos olim Bernardo Patrono & debuit, 
& exhibuit, in fe una veluti in compendio exprefTit, toties in 
dulces ecftafes veluti in favos & mella diffluere vifa , quoties Ber- 
nardiMeIIif]uiautnomenaute£typonocuIis animove occurre- 
re -- Nufquam ficci ftetere Virginis oculi, tumultuario imbre 
impetum affeotuum prodentes, cum primum pupillas Virginis 
illaVirginis,ChriftiquepupiIlaBernardusin quocunque artifici- 
ato fimulachro per colorum fpecies aut monuiflet, aut moviC 
fct. 

RegnorumpropinquitatelubetVirginibus Lufitanis paucu- 
las ( praster Reginas & VirginesPrincipes infra laudandas ) ex Hi- 
fpaniis adjungere. Et in primis quidem B: MARIAM in Llrbe 
Toletana ad S. Clementem CiftercienlemSan^limonialem, 
Vi.gine^Matritamdevotam,tamdiIe£tam,utannis abhinc fa- 
cilecentumin fuo adCoelosfeliciflTimo tranfitu eundemCifter- 
cienfibusfuisexhibuerittriumphum, quo olim Angelorum Re- 
ginaCoelisinvedlafuit. FavorquidemingenS(Scrarus;at quo- 
niam a DEIpara in Ciftercium collatus , minus dubius , quod Op- 
timaMaternonmoddomnia fua, fed&feipfam Ciftercienfibus 

lii toties 



Ohiit tir^ 



2 1 8 Ciftercij bis Tertij. 



toties feccrit communem feu Patronam , feu Advocatam. Pe- 
tierat a Diva Matrc alumna magnis precibus , ut inargumentum» 
quodabipfaaraaretur, liceret fibi eadem die dc hora C(^litibus 
jungi , quibus illa olim corporc foluta fidera confcendifiet. An- 
nuitvotisbenignaDomitia,& Apoftolorum ftipata collegio fa- 
d:acIientifpe(&abilis,pr2etervotanovosVirginiadjecitfavores, 
qu5d infuper auditura eiTeteosdem concentus, quibus ipfam fub 
fiderumingrefTumfalutafTent Auguftara Coeli Imperatrice Coe- 
leftes Genii. Igitur ciim decima quinta Augufti lasta expe6ta- 
retoraculorumcventum,fub ipfam auroram dum horologium 
audiiifet, toto ore vultuque ingentem tetitiam pr^feferens in 
hasvocesfubito erupit: J^m tandem^ inquit ^ m/grandi tempm ex* 
pedafamadvemt^ talihor^ glor iofijfimaC(sliRegina fnper Choros Jngela^ 
rnm exaitau adatherea regna confcendit , Dominam anciHafecjuatur. Di- 
xit6ccarneexutainter VirgineosChoros unk cum Matre Virgi- 
ne ea hora ad Coelos abiit. Vultus emortuae longe formofior, 
quam viventis atque ut praeter & fupra naturam id fieri intelli- 
gerent Sorores , prasfulgidus , & qualis folet cfle Angeloru , cum 
humana corporainduunt : ita nimiriim pulcherrima semulatione 
veluti pugnatum eft inter carnem & Spiritum, pra^occupante 
corporegloriam, quae olim poft communem omnium refurre- 
^ionem eft refervata. 

vmtAnm Ncquc altcra in Hifpaniis MARIA di6ta ^ Matre DEl inane 
'^'^' DEIparse nomen gefiit, cujus Sacras exuvi^ hodiedum in Par- 
thenone JepenfiaflTervanturincorruptae, non audente terrdcor* 
rumperecarnem,quam virtusferv^rtet a fcelere illibatam. 

Geminam MARIAM fequatur BERNARDA (quod enim 
nomenfubCoeloMARIiE propinquius?) Abbatiffa S. Spiritm de 
Olmedo ^Wivgo vere Seraphica , fuperioris fasculi infigne decus» 
quaetantisignibusasftuabat crgaDEllMac coeleftia,ut non ia- 
frequenter Spiritus in fublime afFe6lu evolans trnheret fecum? 
grave corpus, teneretque aliquot fupra terram cubitis Divin^ 
haud dubie virtute in aere pendulum , (ufpenfis ad novitatem mi- 
raculiSororibus. Odordeindeille fuaviffimus, qui aliquot ab 
obituSands annisex reclufo farcophago felatiffimeperEccle- 
fiam difFudit , non potuit nisi indubius proditor , quam ibi florida 
laecaque Teoipe anima Virginis teneac, 

Eciam 



Ohiit An- 



TITULLIS VII. ^19 



Eciam G^dl/x fuanondefunte Cifterciolilia Virgines,quarum 
hicdufltaxac duas dabimus, B: MARIAM Wallencuriae Monia- "^^^;;^ 
lem,&B:HEMELINAM Virgincm fub Ciftercienfium inftitu- m. 
to Eremitam Sandiirimam. MAP\IA B. Alcelin^ inter confan- 
gvineosBernardi nuper laudat^ diicipula, Magiflram ab obitu 
docuitjin quantam gloriamejusMagifterio eveda lic; in Sphae- 
ranamqueignea plurimo fulgida lumine Afcelin^ fe {pedandam 
exhibens eidem gloriam fuam Regii Vatis oraculo nunciavit: 
Skut audhimpu f/ic vidimm in Civitate Domini 'virtntum , in Civitate 
DElnoflri, Sicque legationefundla rursus ad Coeleftes Orbes 
velutirutilans fidus evoIavit,paul6 poft Matrem, cujus benefi- 
ci6e6perveni(fet,incer illas micantes flammas habitura glorias 
&luminis confortem. 

HEMELINA alcerum Galliarum jubar in vartifTima eremo f,„,«;J| 
nontam feras domuit, quam carnem,inedia,Iabore, cilicio, ^;^;'^"^^^^ 
im6 5c ferro domefticum hoftem triumphans. MifTis aliis cru- \'Z1 '''"^ 
ciatuuminftrumentisfolushic mihi ad horrorem memorandus 
venit ferreus ille circulus,qu6 nudum corpufculum tanta vi con- 
ftrinxit,utcaroadlateraferriexcrefcenstcrrumintra vifcera ab- 
fcondcret , horrido tormento, fed Hemelinse, cui Coelum iii 
yotis erat , volupi. Vexabant fylvarum filentia , & Virginis foli- 
tudinem crocitantes corvi & cornices, quibus illa filentium&: 
fugamimperavit,ingratiscantoribus mox adSandl^ imperium 
cclerifugadiiabentibus. Vifitabantnon rar^CelluIam.Viroinis 
ViriComites&Nobiles, ut ad bella proceifuri audirent ex He- 
melina PropheticoSpiricuplena de belli eventu oracula, Tan- 
dem ciim animaVirginis ex eremo dc carne migradet ad Coelites, 
corpusSancfiseexeremotransIatumadPartam-Siccam, quae eft 
una e grangiis Parthenonis Wallencuriae -, gloriofe tumulaium 
eft,fufpensafupratumbamlampadedinno(5i:uquejugiterarden- 
te: fedmagisHemelinaCiftercium dc GaIIias,quam lampas (e- 
pulchrum atque reliquias Hemelin^e illuftrat. 

Porrolicetltaliaatque Cifterciuminuna FranchaoenQrQ->vk- 
tute , miraculis per omnem Ecclefiam celeberrima,& a nobis 
alibiinterPrincipes foeminasdignius memoranda fatis lupcrque 
f :)lendoris habeat, Soli tamen fua neganda non funt minora fi- 
dera , inter qu« B; MARGARETA & B: CARENTIA amb^ Ci- 

liia fter. 



220 CiflercijbisTertij 



Tloruit cir 

tA Atl.114-0 



ftercienicsVirginesplurimiim claruere: Quarum lila Hetmrias 
horizontem fan6i:imonia2 radiis tam prseclare illuftravit, ut re- 
commendarimerucrit AbrahamiBzoviiilluftri calamo atque e- 
logio ; H«c v^o t Hacentinorum Vice-Comitnm orta pr ogenie fub 
B.c^rmi4 DivaeFrancha^magifterio eam laudem hodiedum apud gratam 
frr/T/Ipofteritatemhabeat,qu6dprimapoft Magiftram fuerit, quam 
DEUS dilatandoperltaliamCiftcrciocoelitus deftinaverit. 

Satisjamperaliaclimatadivagati,nunc eriam quasdam illu- 
ftres ftellas cx climate Germanico atque patrio producamus. 
Prima igitur fit S: H I L D E G A R D I S Abbatiffa Bingenfis, olim 
quidem Benedidina , fed tandem Ciftercienfis > vitag merito, ac 
praefertimdivinisrevelationibus celeberrima, quas eo loc6 ha- 
buit EvgeniusIII.SummusPontifex, ut eas Treviris in confef- 
fuCardinaliumatquePraslatorumoreproprio publice recitatas 
primusomnium laudaverit, atque Apoftolica authoritate con- 
firmaverit. Similes honores Hildegardi habudre Succeffores 
Pontifices Anaftafius IV. AdrianusIV. Alcxanderlll. Eandem e- 
piftolis perf^pc dignati , in quibus fe , ac Ecclcfiae univcrfalis fta- 
tum Sandibas orationibus impens^ recommendabant. Mogun- 
.tinus,Colonienfis,TrevirenfisArchi-Epifcopi, aliique Germa- 
niasPr^fulestantavencrationc patrium hoc fidus font profecu- 
ri,utinepiftolisadeam datis nunquam Filiam eam compellare 
voluerint, quod tamenabsque prasfumptione poterant; verum 
magnificis titulis eam aut Matrem , Dominam , Magiftram velu- 
tiinferiores, aut nonnunquam amanriflTimam Sororem veluti 
£equales devotillime falutarint. Solus Bernardus, tametfi cae- 
teroquinanimi demiffione praecipuus, Hildegardem in Epifto- 
ladiledaminChriftofiliain compellavit , non fua quidem prae- 
fumptione,fedquiaHiIdegardisunice optaveritaBernardo Pa- 
tre dici filia, quod jam Ciftercienfis habitus ac inftituti fufceptio- 
neunacumtotofuoParchenone jam antea id efletjquod a Ber- 
nardo vellet dici. Virtutes Virginis San(5i:ae atque prodigia, qui 
volet, leget fufiijs apud Theodoricnm Abhatem^ Vincentium in Spec: 
Hi^-.JoanncmTrithemiitm^ Arnoldum deWion^ aliosque. Nobis his 
ex Barndd de Montalbo T. i . L.ci..c.^o. ChryfoH. Henriq. in Liliis CiB: 
L. I . diB. 8. r. I . infinuaffe fufficiat , Hildegardem olim Benedi(5bi- 
namj tandeminterCiftercienfesfeliciflrimeGonfummatam fuif 



TITULUS jm^ 221 

fe,sicque merita, vircuces, prarogacivas, utpoce perfonalia fi- 
mul inculiile Ciftercio. 

Nonminori celcbritate in Germania floruicS.ELISABE-r/or««f>iR- 
THA Abbacifla SLhoprt.moien/is^quss Angdo quotidiano Magjllro '""'^^- 
ufaea didicic,ea doctifTimo fuo calamo docuit, quse adhuc ho- 
diefufpicimus pofteri,fed fortenonincegrecapimus, quod Vir- 
gonunquamautlacinumidioma,auc Theologiam edo6ba, tam 
apce res divinas acque arcanas traifiare noric, uc Sermones ab ipfa 
confcripci,noncamfoeminam,quamTheologum, & Eccleiia- * 
ftenlfapere videancur. Et quidem moresVirginis inculpati & 
Angelici nihil diftidebanc a Magiftro dc calamo. Quod ii carnem 
&oiranonhabuifretElifabecha,AngelusPa3dagogus non modo 
difcipulameam habuiirec, fed fociam, Egregie camen per cor- 
rnencacarnifuae irafci novit Virgo San6ta; annos namque nata 
duodecim cakato mundo coenobium ingreOk per proxime fe- 
quentem annorum duodenam penenihildidjcit, nisicarnem 
per exquifiros cruciatus attenuare : unde non mirum , quod mo- 
ribus,converfatione,virtute Angelicam plane Viraginem pras- 
ter Angelumdo(Sfcoremquotidie CoeleftesGenii vificarinc, An- 
gclorumDomina non raro comicacum pr^ftance,habic6que 
ibi de rebus divinis colloquio viciffim Virginem per viam ecftaci- 
cae concemplacionis ad fe frequenter fuper fidera feu invitave- 
rint , feu craxerinc. Oculos Virginis cocies dignos , qui Angelos 
viderinc,SalvatorSponfus infuper novo favore donavit, quod 
fcilicet remoto fpecierum (ipario in manu Sacerdotis aliquando 
non hoftiam viderit, fed carnem fub vero carnis colore. De- 
ledlabant quidem mentem Sandae plurimiim hag vifiones, dc 
animumfatiarenonpoterant,quiDEOimplericupiebat-,adcu- 
jusintuitivam vifionemcandem e corpore abiic feliciiruriaDivi- 
nicatis fpedatrix. 

Eadem cum Ccelitibus fan6fciffima commercia fuere B: C A- 
THARlNiE Virginifandlimoniali inGermania,qua2 amantium 
quodampa(5fc6 tamhabuitSponfumDEUMlibi obfequentem 
utadnutumVirginisquoties illa voluiifet, ad ejus cellulam de- 
fcenderic. Ecnedulciffimus Hofpes difcelfu luo curbarec Ca- 
tharinasdelicias,percrebrasecftafesVirginem adfefuper fidera 
rapuit 5 lege pene ordinaria de die fepties , ut ic^ per mucuas viccs 

Kkk pto- 



Vixit cvic» 
Au.lioo. 

9 



cm* Ann. 
J-vp. Ber 
tradts 



222 Ciflercij b is Terti j 

prope continuo aut haereret inter Sponfi amplcxus in cellula,aut 
in Sponfi thalamo in Coelo. Protra<5ba efl aliquando per dies 
viginti portentofa ecftaiis corpufculo omni per id tempus ad fcn- 
fuum fundtiones omniho emortuo. Cum primum vero ad fe 
rediit, vifa funt integra Angelorum agmina apud Catharinam 
non raro divertere, reciprocasque vifitationis obfequium con- 
civi fuae exhibere : cum quibus tandem abje<5l:a carnis farcina» 
qusefola utiquehadenus ftabile apud Coelites domicilium Vir- 
giniimpediviffet, ad Patriam jam expeditiorevolavit. 

Eiifa!.rha B: ELTSABETHA acBiEUPHEMIA illa AbbatilTa, ha^c fan- 
"^lulu ^.inionialis in Parthenone Hovenenfi itemque B: BERTRADiS 
E^^phmia Virgo Weftphala , dum feculumfugiiTenc atque homines , e coe- 
'- An«. 1^^ g^ obfequia , ad colloquia, ad folatia habuere Angelos, qui 
<cw^crebra vifitatione non modicam promiffi centupli portionem 
"'^' alumnis fuis impenderent. B: EUfabeth alio infuper elogio digna 
eft,qu6d nempe hsbuent B:Jof}phum Steinfeldenfem Candidiffimae 
Praemonftratenfis Familiae infignedecus, virtutum fuarum faa- 
i5tifsimum Pr^econem, qui vicino Hovenenfi Coenobio, quin 
imo toti Cifterciodaturusimmortalebeneficiumvitammemo- 
ratse Beatae AbbatiflTae do£b6& fan6t6 calam6 pofteritati tran- 
fcripfit. 

Huic titulo juGundum imponent Colophonemgeminae e Ci- 
ftercio Beat^ Virgines MARGARITHA & HILDEG UNDIS 
qusefandlodoIofexuminterVirosMilites 6c Monachos menti- 
t^ no vas fu6 aev6 exhibuere Marinas. De Margarita ( di6la vul- 
g6H/>ro/b/)'»2//^»^,e6qu6daMatre gravida,dum a6lu vifitatio- 
ne Terr^ San(5t2e ex Anglia illuc profedla occuparetur , m lucem 
fitedita)«Sc Anglia, & Pakftina, & Gallia pi6 litigio difceptare 
pofiunt; Angliafiquidem perParentesfangvinem^Palaeftinacu- 
nas, Gallia habitum Ciftercieniem Margarity dederant ; Sed 
omnium eft Margarita, olim alumna,nuncPatTona ; neque enim 
virtutisautfplendoris tam modicicenferidebet, ut fua tutela ac 
patrocini^ pluribus fit impar. Reportata eft perfolutis votis a 
MatreePalaeftina in Angliam, atque ibidem fandifsime educa- 
ta, cum annorum effet triginta matrem imitataTerra mvifit,qua5 
fibi&SalvatoriolimfuifTetnatalis, loca fingula calidis rigans la- 
chrymis , qus CHRISTUS fu6 fangvine iacralfet. Repetita pe- 



T I T U L U S VII. 225 



regrinatiopedeftrisper vices quatuor:& ne pudori obeflet pe- 
regrinapieta3,piacuicoculosInfidiatorum fallere aliena veile, 
mentiendo virum, qui fexus efTet fceleri & externas vioiendas 
minusobnoxius.- MixtadeindeChriltianismilitibus^armanon 
ali6finegeisit,qii^-in utijsdefenderet pudoris integriciiteiTi. £•: 
credebantfefocii milites in Margarita non foeminam alere^fed 
Heitorem^tamfcilicetaudaciamafculainhofles gralTari fohca, 
utdecoroviilnereiafronte notata omnibus deinde pleniorcm 
fidem fecerit,h3uddubieMargaritam aliquid ampliiis fupra foe- 
minam efle , quae non in tergo , fed a Fronte vulnerata fit. Ali- 
quoties fubinde captiva non meliori lytro e manibus ho- 
ftiumereptaeft,quamopeDiva3 Virginis, quam inVirginitatis, 
peregrinationis . acque armorara fuorum prsefidem elegerat. Pu- 
doritamentum quam optime confuluit, cum per Mercatores 
inGalliasabdui^b^.iTatris fuiThom^ in Monte frigido Monachi 
hortatainterC^llcrcienfesVirginesexperegrino^&miiitefadla 
efletMonialis^deinceps fortiustriumphatura daem.ones, quam 
militci Saracenos. Poll vitam fandtifsimam e Ciftercio <Sc Gal- 
liisadmelioremfuaPatria Angliammigravit, ornanda intsr An- 
gelos laureis , quas peregrina , miles , Cillercienfis meruerit. 

Eademfere Ca^farius Heillerbacenfis , caeterique pafsimoWr^«- 
Scriptores de3:HILDEGUNDE VirgincfandimonialiSchoen- """'' 
augi3 apud Gcrmanos, eo duntaxat difcrimine, quod fexum, 
quem Margareta inGailiis inter Moniales prodidit, Hildegun- 
disetiamulque ad felicem obitumfub JOSEPHl nomine inter 
Monachos texerit. Orbata matre , cum Patre ad fepulchrum 
Domini HierofoIymasabiit,Patrisim.peri6 fimulato lexu, Viri- 
que&nomine&habituaflTumpto, neforte &HiIdegundi maie 
eflet propter fexum , 6c Parenti non bene propter Filiam. Patre 
vero in medio itinere per mortem fublato non tam profperas 
habuitperegrinationis reliquias,dereli(5ta, nummisque exuta a 
famulo,cuju3fideIifervitioactutcl« eammoriens Genitor im- 
pense recommendaverat. Repetita porro atque pera^rata 
PalasItinainGermaniam reverfa lub Jofephi fabula etiam Pacri- 
am fefellit. Ubi paulo poft atrocem de admiflb furto pafla ca- 
lumniam, in criminis intentati fupplicium infami ligno appen- 
faell. Sed longe mitiiis quam homines cum innoxiaVirgine 

Kkk2 eaere 



a24 Ciftercij bis Tertij 



egereCoeleftesGenii,quipendulamin trabe Hildegundem fu- 
is manibusruftentantes,neponderecorporis gula frangereturi 
fervavereincolumem, depofitdmque meliori comitatu, qu^m 
adpatibu!umedu6bafit,advicinum Coenobium Schoenaugen- 
fe deduxere , gloriofitis inter Ciftercienfes morituram in clau- 
ftro, quam inter Carnifices in patibulo. Habita eft a Viris pro 
Viro,atqueinMonachum tonfa Jofephum retinuit in nomine: 
in moribuscharifmatasemulata meliora,puritate inprimis aliis- 
que Vfrtutibus eximia vitam fimul dc fabulam claufit. Emortuae 
corpuscumproanciquomoreOrdinis lavaretur, piam, fraudem 
prodidit^ferpentemoxper nonnullos praecipite judjcio fimula* 
tionem fexus infufpicionem fceleris trahente. Verum corre* 
xitCoelumprasproperas de infonte cenfuras, aum egregiisad 
tumulumpatratismiraculisnuJlusdeincepsauderet dubitare de 
Hildegundis fandlrtate : quare 8c Befnardus Brito Scriptor Ci- 
ftercienfiseamSandlisOrdinisaccenfet. Nos pro tituli hoius 
coronideHildegundiSatqueetiam Margaritaenoftrae piae fraudi^ 
&indepromeritae laudiGrammaticum hemiftichium fubfcribi* 
mus: Lam Fram rmiliebriapintQi 



A 



HORtUMhic pando, FLORESoftendo> 
Amice hofpes! non inimice Ledlor ! 
Mille Tibi oculos^ mille nafis opto, 
NuJlam manum ! 
Rides manca vota Le(5lor jfr/V / 
SQd CTQdt^mfliiis tibiejje 
Cfim nulla manu intrare in has a^reolaS^ 
Quam vei unam manum mittere 
In Divinos hos, quia Virgincos, flores» 
Lege,&intellige! 
Non ell hic Floricarpium , 
Sed Fiorilegium, 
Floreshos, 
Quos ocuiis tuis non manihus^mi ledlorjlegi & collegi , 
Of«/Arlegere debes. 



^ TI TULUS VII. 225 

/Vlanit 6c ting^e carpere non audes , 

Imo&potes naso odorare: 

Et quia hi flores Sacri funt, 

Infuper adorarei 

Neque hac odoratione dc^idoraUone 

Committes idololatriami 

Hortum enim & flores , 

Quos DEIIS plantavit rigavit , coluit , 

Et Tu , cui DEUS prima lex , idea , excnrplar efl: } 

Sine fcelere coles \ 

Cole {gxmv^lege pudicos hos flores; 

Sed noli eos aut tangere aut carpere-. 

Soli namque DEO 

Surgunt , ftant , florent , cadunt , 

Soluseasrrfr/7.f^, 

Qui tam in Coelo , in Folo eft Folicarpm , 

Quam in terra in horto Fhr/carpm. 

Alcejia «uoa; Jobi in terra Hufs qneritantk^ 

Et Uta vox Floris in CiiiQrcio.gr^tuiafitfi " '^' 

eft: 

Manm Domini tetigit met 

Non tangat florem manus alia, nifi quas plantaviu 

ALinmDomini! 

Sdlvator^quiolimNlagdBlxbortnlaniJpeeiempr^fetnlif ^^^^^, 

Ciftercio Hortulani officittm exhibriit , 

Dum toc hortos, quot Parthenones, 

Tot Jlores quot Virgines 

Hantavit , Riaa^uit , 

Et quod magis, eis incrementum^ 

Et quod maximum, eis peremiitatem dedit! 

Flores ifti nunquam decident,nunquamdefinent) 

Sive eos fpeftes, qui furfum in iUa Patria funt, 

Cui nec rof^c nec Ulia defunt, 

Sive eos,qui defurfum in Jpinofa mundi valle funt, 

Cui ficut nec fu^ fpinscita necfusepariterroisedefunt. 

MalimegotamenCifterciiVirginespras aliis floribus nuncupare 

Aut LiliainterRofai^ 

Siiixmrmtin Patria^ 

Lll Auc 



226 Ciflercij bis Tertij 



Auc Lilia inter Spinas^ 

Si adhuc ftent in via. 

Candor ille ijesiis 

Donatas a Virgine Alberico, 

Candor ille Uiiis 

Infufi a Virgine Bernardo 

Candidis lilHs^ & caftis VirginibHi 

EHconcolor: 

Candidus color , Virgineus color ! 

Conquerar,an gratuler ? 

QuodHenriqueus flos ille Hifpaniae, illc Ciftercii 

In florido fuo voluminc prasvenerit me 

Dixeritque Ciftercii Virgines 

LiliaCi§iercii? 

Sed quantuCiftercio de Henriquei operibus,floribusq;gratulor^ 

Tantum mihi de floridis Viri veftigiis congratulor, 

Quae dum premo^non premor^ 

D um fequor , non lahor , 
Quia cadem ScmolliaScmellea^ 
Et forida & folida funt. 
Non potmtHiJpanm GalliA Ciftercii Matri 
Aliquid dulcius nominare, quam ////W, 
Pulcherrima Kegum Franci^ infignia. 
Neque debuit EccIefiaCiftercioalias dareSedes acDomiciiia> 
Quam ubi in Domibm Kegum domeHica cflent Liiia. 
Fuerit olim Poetarum aenigma: 
Dk^c^uibm in terris^^eris mihi magnmApollo^ 
Nafcanturjlores infcripti Nomine Regum ! 
Solvit Gallia aenigma inCiftercio, 
Cui Lilia , • 
F/om, Nomine , aufpicio , Majeftate , Kegios 
In Scutum dedit. 
GeminataFeiicitas! 
Y\sdtmJioribm tegitur^ 
Eodem Scuto protegitur 
EtGallia perCifterciu, &Cifterciu perGalliam. 
Perderet aliquid fui Francia , fi perderet Ciftercium, 
Nunquam futura t^m fc^rida^ 

^ Sint 



T I T U L U S VII. 227 



Cantic z. 



Sine Candida Ciftercii Familia 
E qua fibi , Ecclefiae , Orbi tot accrever e Lilia ! 
Defcende mecumGaIlia,defcendeOrbis in Ciftercienfium Valks^ 
Quibus neque dariores, 
Neque habere debetis chariores. 
Vallium harum pulcherrimus Flos 
Talis , qualis Sponfus in Canticis 
Liltnm Conn)allium. 
Crefcuntin hifceVallibus Lilia inter Virgines^ 
Et Virgines inter Lilia : 
Scilicet ^\ Sponfm ad dulcia debeat vocari pafcua^ ^^^^^^ 

Ad has ipfas Virgincs , ad hasc Lilia vocandus erit , 
Cujus nempe un^ delicise p^fci inter Lilia. 
Poft dulcia pafcua 
Invitandus eft Sponfus 
Ad cafta connubia. 
Vetus eft paraemia : 
Si vif nubere , ntfhe pari. 
SponfoLilio non alia fimilior, non dignior Sponsa LHio: 
Haec vocanda e Cilfercio^ 
IWe tCalo. 
Et vocandi ambo nomine Stib 

Lilia Convalliitm. 

Candidum, LiligerumPar! 

Jungite in candidum foedus felicesdexteras: 

Et Manibm date Lilia plenis l 

DateLilia, 

Quae reciprocentur in arrham^ 

Nedltantur in ferttim^ 

Sternantur in kdttlnm ! 

Sint arrh£e,fint ferta candida, 

Sit lednlm YQHevJIoridm. o«m. 

Sintfloridaomnia! 

Parchenopolis Germaniae Urbs Virgo 

Nunquam per hoHes triumphata, 

Nunquam per enfes deforata 

ISlupcr Jlorem perdidtt^ 

Cum Norbertitm in facris Exuvijs amifit. 

LUa Cmdi' 



228 Cillercij bis Tertij 



Candidm isie Virflosfnit^ Liltumftiit. 

Vix oculas vidit pi6bum,rculptum Norbertnm fine lilio, 

Perdidit Parthenopolis mNorberto Lilium^ 

In lilio Florem^ 

Deflorata eft. 

Feliciores fuere CiHercii Parthempdies 

SempQT floridie^ kmper Virgines-, 

Per ilhtm , in illo , citm illo , 

Qui eft Flos Campi^Sc Liliiim ConvalUum^ 

Lilium Virginum Ciftercienfium, 

Cui 

Conjun6tae per colloquia&revelationes mjttliana^ 

Conglutinatas per bafia in Ida deNivellts, 

Conftridta^ per amplcxus in Lntgarde 

Convulneratae per impreda ftigmata mEltfabetha. 

Ailimilatae per Coronam Spineam inBeatrice 

Fa£las funt cum Florido Sponfo 

Cor itnum Flos unus. 

Haerent jam illge in circulo dternitatis 

Felicijfim^ implicantiii 

Diiedii ampiexibm ^vdiuti Fioribm 

Impiexa Liiia ^ 

Et Fiores e terra Sorores 

Invitant,expc<aant, 

Llt un^ fecum 

Fioreant in dternum ante Dominum! 

EtiamTumiLe6tor, 

Si fimul Vir & Virgo fis, 

His Liliis immifceri poteris ; 

Quoniam Virginem non facit Sexm 

Scd Virtml 



TITU^ 




TiTULus vni 

CISTERCIENSES 

JESUIT.E. 




ESUIT A Nomen dulce , Sanftnm , Novum ; Scd 
res antiqua. Non potuit Dodlor Gentium No* 
mcn J2SLI portare cor^m Gentibus,& non ede 
Jejnita. Eodem deinde zelo atque animi teneri- 
tudinein Venerabile hocNomen exarfit Mellifia- 
us Bcrnara us 5 ut , d um ei z^i^ttJESUSin ore md^ in mre melos , in cor- snm. ?;. 

Mmm ^#"'^'" 




230 Ciftercij bis Tertij 



dejubHm , fuaviffima &rerum & nominum conjun6tione dici po- 

tuerit GHtrcienfxs -Jefuita. Et quidem Salvatori ipfi in Summis 

femperdeliciisfuere Ciftercienfes, ut favoribus tanto numero 

&tameximiisab eocumulatialiterhodie nuncupari non velint 

nisi Cifkrctenfisjefuiui Dum namque Chriftum video ruere in 

amabiliftimosCiftercienfiumamplexus, quantum capio,quan- 

tum fapio , ardenter utique amant ium hoc eft. Sufficeret pro 

hoc argumento , pro hacScena unusBernardus , quem Salvator 

folutis de Cruce brachiis tenerrime amplexatus eil ; Sed Solem 

F/,,«i, fua fequantur fidera : B: PETRllS de Confuentia Livonise Apofto- 

cmaA«- lus,incuju3pariteramplexusfedemifit Crucifixus Salvator,ei- 

ol^i/S- que hoc amplexu donum puritatis contulit. B: ALEYDIS in 

«""'"^- Citmcr^ A1/1RIy£Yhgo Sandimonialis , quam Chriftus faepius in- 

vMt ov.^ter fuaviffimos amplexus arcana coeleftia docuit B: GLIIDO 

^«»."9/. Monachus Clara-Vailenfis, qui Angelicos inter concentus ad 

oi>ihAn. Chrifti amplexus eft admilfus. B:MARIA VELA in Abulenii 

no 16,7. Parthenone apud Hifpanos Ciftercienfis Monialis , quam Spon- 

fam amantiffimam. JESLIS Sponfus amplexu fibi adftrinxit. B: 

ohnt^An- jQ^ ^f MW/«Ciftercienfi3inMonafteriodeRameya apudBel- 

gas , cui Virgo Mater Puerum JESLIM in ulnas & brachia decli- 

vixncircA navitmillc bafiis, mille amplexibus difluaviandum. B: IDA de 

Am.i^oo. Ltrpk Ciftercienfis San6bimonia]is ineademDomo de Rameya 

cujus in gremio in Choro fedentis dum diviniffimus Pufio ali- 

quando fuaviffime deliciaretur, illaque exmore afiiirgere,atqi|p. 

manibus derniffis Verfum canere deberet, dulciffimus Puellus 

circumplicatiscollo brachiis tam diu pendulus haefit, donec in 

^';;^'/^«-refidentisfinum fe recolligeret. B: NICOLAUS Ciftercienfis 

""'"*" inBrabantia,qui amabiliiumum Puerum JESUM medias inter 

nivesflentem&ejulantemin finum collegit, ferventiffimisque 

ofcuiis atque amplexibus fovit. Ignofcet Ledior ■, toties hic re- 

peti vocabulum ampkxm ,• eft enim vis & fuavitas in hoc verbo , 

^ &fi forte decies,fi millies pro Ciftercii gloria repetatur, difpli- 

cererestanta non debebit, non poterit. De memorato mox 

NmUo, paulo prolixior eft Thomas Cantipratdnm. Lih.2. de Bmo Uni^ 

w/".c^/7.i./?.frA23.ubividerifuavifsimahaschiftoriapoterit. Aiic 

fireminaliqualicompendiofpe(^are velitLedor,ex Cantipra- 

tano hifce habeat. Inciderat,dum itcr per Brabantiam aliquan- 

dofaceretNicolausinpuerumforma elegantifsimae, jacentem 

plo- 



T I T LI LU S VIII. 231 

plorantemqueamarifsimeinternives, cujus afpecSlu&limentis 
motusequo defilit^fimulqueparvulo comploranscauiam fletus 
fcrutatur,anforte matrem perdidifTet? aut alicujus fortafsis in- 
juriaindelertos hos campos,& rigentem brumam ejedlus fit? 
Refponditad qugeflionem puer fortiori plan6l:u,atque erumpen- 
teex oculis novo imbre per modica haec verba fontem uberri- 
mselachrymaepandit: Hen me ! heu me I inqmch^t ^qu.nemijlerefti^ 
quare norJ ejuUrem ^ Ecce^viJes^ qHdde^ens^fo/m^ ^S in fri<^ore fedeo-, ^S 
noneH^qiiicollioat me^ ^ hojpitium prdfiet ! ConfoIatUS pro viri!:)US 
pufionemNicoIaus,eunciemenivibu3 in brachia, finum, ofcu- 
la^amplexusfuavifsimecollegit, dudlurus frigentem ad hofpt. 
tium; Seddumequumafcenderet, puerextenentisbrachiisfe- 
fe evolvensmomentodifparuit, qui^i^ ut fcribit Cantipratanus, 
CbriBm Pilim Vtr^iniifuit. Novis igitur fletibus , novis lamentis 
difpendioduIcifsimiPufionisdiu multumque illachrymatus Vir 
piusfefeiniIlasipfasnivesinjecit,interquasDivinusPuer confe- 
derat, perfingulas lachrymas pufioneml ah fuavifsimum fuum 
pufionem ad priores & longiores amplexus & delicias revocans, 
heu me ! hen me /ajebat ^pz/fT bone , puer pulcherrime ! quareme de reliqni. 
Hi ^ciir tam cito abiisli ? cur te perdidiHi ? Jacuit fic , ploravitque diu 
inter nives Nicolaus, donec a fervulo quaefitus & inventus , atq; 
ad hofpitium redu6tus eft, inceffanterplorans, &iterumite- 
riVmque ingeminans : Ah /Vr dniciffime ! Paer Optime ! Scilicet non 
liegabat Sal vator Nicolao ulteriores amplexus , fed ad modicos 
admilfum docuit pleniora folatia differre in felicem ceternitatem. 

Ha2C inter amplexus Chriflus. Quin imo ut amores fuos 
erga Ciftercienfes apertius proderet DEUS in Evchariftia ab- 
fconditus, larentem Majeftatem eisdem perfaepe revelavit,ut 
amicisefientomniacommunia. B:GODESCHALCHUSi/.r«/><<«- 
CiftercienfisinKr//;? S. ?<?/r/apudGermanos,duminno6beNati- ""-"♦ 
vitatis Dominicae Milfam celebraret, confpexit fub fpeciebus 
panisFormofumillumpraeFiliis hominum, tantoque prodigio, 
divino quafi monicus imperio vagientem in manibus fuis Divi- 
nifsimumPufionem tenerrime eft amplexatus. B:GER EKI- ^^^^^ ^^^ 
NUS Converfus/f/^vt/?>'^inSueciainMiiraefacrificio dum Sacra r.o.^^y 
Hoftia populo adoranda elevaretur, amabiiifsimo fpe6lacuI6 
haudinfrequenternonhoftiamvidit,(edamotafpecierumnubae 

Mmma. formo- 



232 Ciflerci j bis Tertij 



formofifsimuminfantulum.BiBRlOLAYACiflercienris in M(i- 

!f«r^?oT'' fi^fterioEboracenfiinLufitaniaSponfum fuum in Sacra Hoftia 

crebrius fub blandientis , & quandoque Ipinis coronati puelli 

Z'n6o"' amorofa fpecie revelata facie eft intuita. B: WALLENO Ci- 

ftercienfi Wardae in Anglia dum facratifsima nafcentis Chrifti 

no6be facrum faceret, poft confecrationis formam mutata eft 

hoftiain fpeciofifsimum infantem aurea redimitum corona,in 

ohihA„„o Cujus ilie ofculis , amplexibusque deliciofifsime hsefiL B: IDA 

"^'* ^f Mw/^i^Iatentempoft cancellosDile^um redudo fpecierum 

Evcharifticarum fipario fub Pueti pulcherrimi forma frequentif 

fime confpexic : Cumque anxietate non modica turbaretur, n^ 

forte id ficret , ut eo miraculo fluifiuantem dubiamque in hoC 

myfteriofidemfuamDELIS firmaret,vidit eundem fuavifsimii 

Puellumad fe venientem, qui inter bafia & amplexus dile^tam 

fuamconfolatuseft, eamnempe vifionam frequentiam e nullo 

alio fonte, nisi e fola Divini amoris in Sponfani fuam ubertate 

r/or«;r/i«- promanare. • B:DANIEL CiftercienfisAbbasSchoenaugienfis 

""'"^- dum facris operaretur, prolata confecrationis forma Caliceni 

iion fpeciebus Vini , fed vero fangvine repletunl ad vertit. Eru- 

buit primum ad magnitudinem prodigii Vir religiofus, & cxcuf^ 

Somoxconfcientisefinucumneutiquam aliquid erubefcendum 

deprehenderet. Chrifti fangvinem fub miraculofa forma per- 

fe veran tem ingenti perfufus gaudio fumpfit , animo ftatim coele- 

i.FWor-^it)UsfoIatiisduIcifsime innatante. B:HERMANNO Prioriih 

caAn.uzo. Hemmenrode , B:ODONlSupprioriinCIara-VaIle,&B:GO- 

m!lH.uol. DEFRIDO SacriftcB in Villario^ dum munere Sacerdotii ad fa- 

crasarasfungerentur,puIcherrimiPufionesvififunt ab adftahti- 

businter dulcia blandimenta Viris San6tis colludere. Et fuffi- 

ceret in argumentumDivini erga Ciftercium non modiciamo* 

ris fpedtaffe haec femel , 8t credidiffe femper ; Sed magnis amori- 

bus atque amatoribus nihil fatis eft. Spedtavit Divinam hanc 

F^m>/}«-Scenam, ftupendum di£tu! quotidie B:PETRIIS Tohfinm^ in. 

"""^^- Clara-Valle Monachus ^ cui indies facrificanti vifas funt fpecies 

panisfempermutariinpuerumfpeciofifsimum, qui fubeofche- 

mateniIaIiudpoffet,autveIIet, nisiPetrofuavifsime abblandiri. 

^owr An~ B: FLILCO Vir Apoftolicus ex Abbate Floreffienfi Archi-Epifco- 

*" "''' pus Tololanus in fumptione Sacrse Evchariftiae miniftram co- 

lumbamhabait,eamqUecandidam,utfcireteCoelo miflam ef 

fe. 



TITULUS VIIL 



fe,Candidorumpacria;dumenin:i aliquandoPrselulSan^f^usDi- 
vinaSacrificiiincruencimyfteriacelcbrareCj&antecommunio- 
nefli in tatas rci magnitudiDe <5c dignitate deliciofiOTima comtem- 
placionealiquamdiaabrorptnshsBrereCjGolumbaSacratidiniam 
efcam roftro ex ara levacam in Sacrificancis os & labia immiric. 
Vix alius dignior diviniiTimi Pjgnoris bajulus , quam iub columba 
laccns DEUS ipfe. B: HLIGO Monailerii de Porca Coeli vulgo ^;;;/^:" 
TennenbacenfisapudSuevosfan^tiirimus Monachus (pecSlavic 
in Vigilia Pentecoftes a DEO Evchariftico Ciitercicniibus im- 
pendifavorem,quem cxcra nltimam Ca;neim,& Caftellum E- 
maucinumvixalibi (pedtavericquirpiam. Integ:irriaiamno(Slem 
Sacerrimi Spiricus hoipido , parvul^ rcilicec illi hominis parti 
(cordi)digniu3 per preces'3ccomcempIacione3 adornandae de- 
ftinaverac Hugo. Sub no-^uis igicur mcdium vidit Salvacorem 
defcendencem ad Hcclefias aram > acque mox Sacerdocis fungen- 
tem munere,omnesqae e domoTennenbacenfiMonachos^c 
Converfos SacraciiTimo Corporis f ui epulo reficientem. Sub 
divini coavivii finern juOic Salvator omnium Convivarum no- 
mina candido cakalo per.Angelnm inferi Libro Vitas, ut dcin- 
cepsnodet Hugo, toc iehabere San(^orumConcives,quot 
San6to3Confratres,quorunijam apud Coelices haereditas divi- 
no cilec praeordinata imperio, Angelico confignata minifterio. 

B: WILLELMUS Abbas Villarienfis apud Brabantinos Mif- Fi.mir 
femaliquando celebraturus interpcllatus eftaMiniftroMona- ^miTc 
Gho,adoIefcencepiod:timorato,ut liceret fibi fub eo facrificio '""""^'* 
Evchariftic6 epulo refici. Non difplicebant Abbati Sanfto vo- 
taMiniftri;fedquiailIadi^perOrdinisIegesniIftatutumdecom' 
manione, monuicFratrenl Je fingulariiate , fvasicque difFerre in- 
tempeftivampietatem, miniis utique probatam perPatrum de- 
creta & conivctudincm ^cnde , ait , ^' matMitcafaltemJpirituaiitcr , 
Iket nonfacrnmentaliter. Qbcdiit confiiiis , & forte imperiis Patris 
San(9:iOptimusMinifter,omnesquep*(!^oris fui Evcharifticos 
aflFe^us, amoresque in myfticam Divins Coena^ fumptionem 
quampotuit,devotiirimeadornavit. Frangebat iam in divinis 
myftcriis ex Canonis praeicripco hoftiam iacram in tres partcs 
Willclmus,quarum tertiam facro cruori immifir, reliqnas duas 
reponcnsfuperpatenamicum ecce grandi prodigio una cx illis 

Nnn dua- 



234 Giftcrcij bis Tertij 



duabusepacenadeperditur,atqueinMiniflri os & labia Angeii- 
c6 haud dubie minifterio reponitur. Multa hic ego obfervo: 
Miniftri pietatem, dc obedicndi promptitudinem, coronatam 
utramque praefenti prodigio : Abbatisfandlum zelum , & caute- 
JaminnianutenendisOrdiniscommunibusftatutis: Atque DEI 
Evchariftici inter Abbatem&Miniftrum carnem&fangvinem, 
id eft^immenfosamoresfuosper portenta dirpenfantis. Heri- 
bertus Rosipcydus Author infignis in Epift. dedicat : invitaD.Pau- 
lini Nolani prodigiofe huic communioni hasc verba fubfcribit: 
'RenovAHtr v/dclkit trt enmo ( Villarienfi ) n)etm miraculum , qttod M^r- 
co olim in eremo prd^itum. Haec & complura alia eximia erga Ci- 
ftcrcienfes Numen Evcharifticum : 6c quis, qu^fo, expe^are 
quis peterc majora audeac ? 

Mifcuit hos inter amores etiam Crucis dolores , dum in Gru- 

cc pendens in Ciftercienfes fe exhibuit propenfiirmium Salta- 

tor Crucifixus. Venerabiiis Vidua , fimulque poft unius anni 

connahium intaminata Virgo ELISABETHA deJVans Cifterci- 

enfis AquiriasinBrabantiaperannostres continuos diu no6kuq; 

Chriftum 6 Cruce penden tem confpexit ; cumque mundanis ali- 

quando cogitationibus animus ejus pulfaretur, Salvator folutd 

FixitAn- de Cruce dextera, orique dileftag admotd motus importunos 

m U24. tranquillavit , fuaviffimo amoris incendio a facratiffimas mantls 

obiitAnno conca6fcu in pe6i:us 8anO:x transfuso. B:DAN1ELI Cifterci- 

^"^- enfiinHemmenrodeintripIicifcenafeSalvator fpecSiabilem ex- 

hibuic : primo quidem in Cruce, fecundo in candidiffimo ami- 

6fcu,terti6 in forma ignea , Sed intimior, frequentiorque Da- 

nieli cumCHRISTOeCrucependentefamiiiaritas; a quo cum 

ampliffimaei oblata eflet optio, peteret quidquid vellet, preci- 

busamiciconcefiTurum feomnia, Vir pius donum lachrymarum 

lachrymispetiit,quod& mirabile per totum vitse decurfum ha- 

buit. Alcerum admirabilius fpe(9:aculum fubjicit idem Hemen- 

vidfturfle- rodcnfe Coenobium in B: GEREONE Monacho , qui dum fe in-. 

tuj^ifc rem- tct dulccs lachrymas dc gemitus ad fumptionem Evchariftias prae- 

iTHrfiit pararet , intim6 doloris fimulque amoris fenfu confpexit Puerum 

^fuie%' JESLIM Cruci affixum, e cujus vulneribus rivuli defluebant fa- 

'cui^ «■'/^M-crattfsimi cruoris in fubjedtum Calicem.B: RODOLPHUS Con- 

^';,"';,^ j„_verfusdeLuka Ciftercienfium inSaxoniaCoenobio,dum inter 

uo U2I. preces 



T I T U L U S Vm. 235 



precesfubdiluculumfolis orcum aliquando praeflolaretur, vidit 
interSoIisorientisfpIendores CHRISTUM Cruci fuffixum; at- 
que ut haberet tribulationu focios cingebant latera Crucis quiii- 
decim religiofi Ciftercienfes, omnes ex illa Congregatione de 
Luka,quitotidemaffixicrucibusSoIemfunm Crucifixum quafi 
radiipulcherrimoambitucingebarit. QuosomnesRodoIphus 
bt confratrcs cum e facie dignofceret, 8c ancipite cogitatione 
fufpenfusruminaret,quidnamgIoriofum hoc fpedlaculum por- 
tenderct , a CHRISTO edoctus eft, fingulos eo ordine,qu6 pen- 
derent,paucorum diernmintervalloefcalaCrucis Coeli faftigia 
confcenfuros,futurosfibifociosconfolationum,qui fucrant nic 
focii pafsionum. B: ALQUIRINUS Ciftercienfis in Clara-Val- ThruitM-- 
le fcietia medicaeximius , naufeantis naturas gloriofus vidor , qui "' '"'^' 
morbidorumulceraacfaniemnonfecusac delicias fuas tangere 
&ofcuIarifolitus, in vidbori^ merccdcm a JESU Crucifixo ad 
amabilifsima vulnerum fuorum ofcula 8c amplcxus fuit admifius. 
B: CONRADUS Converfus Heifterbacenfis gravi a^gritudine ^/•'^^';^ 
affeiStus, animoquc plane defolato le(!iulo affixus Chriftum Cru- Zmi'^7. 
cifixam habuit Confolatorem,qui Conradum ad dolores magno 
animo & fortitolerandoshisverbiseftadhortatus: Conrdde.v/de^ 
quanta propter te (uftiriHertm. B:GUNZELINUS Monachus in ^^'""" _ 
Clara-Valle Vir aufteritate vita3,& animi demifsione ftimmus e Z'ii7u 
cathera CrucisCHRISTUMhabuitPsedagogum, qui plagis ca- 
lidum adhuc recentemque ftillantibus fangvinem crucntus Gun- 
zeIinumdocuit,nonaliaadCoelum perveniri via,nisi quamllle 
olimfangvineisad Golgotham veftigiis fub pondere Crucis laf- 
fus & gemens fignaflet. Monachi de FttJnUco , quse cft Domus 
Ciftcrcienfis inCfallia, ciim oborta tempeftate intcr fulmina& 
turbincs in Choro clamarent ad communem CiftercienfiumMa- 
trem,atquein Antiphona Salve Regtmt^ quas contra tempeftates 
decantari folet , illa verba in genua provoluti affe6tuoiifsime mo- 
dularentur : EtJESLlM Benedi^ttmjr ttdttm 'ventris tui , nobis poH hoc 
exiliitmoHendel Crucifixifimulachrum, quod interChorumMo- 
nachorum&Converforum ftabat medium , faciem, quam an- 
tea convcrfam habuit ad Converfos, convertit ad cantantesMo- 
nachos,ocul63quefupra univerfam Congregationem iuaviisi- 
meapcruit. Irafciatquefulminarecoelumamplius non potuit, 
Gum Goeli Dominum tanto prodigio placatum Fufniaco vidit! 

Nftn2 Sed 



CircA Aih- 
m i2i-. 



236 Ciftercij bisTertij. 



Ohiit An- 



Sed nemo e Ciftercienfibus inter Chrifti amores ac dolores plus 
meritusautplusexpertus,quamB: IDA de Lo^anio^ Ciftercien- 
fisinValleRofarum^acBrELlSABETHA^f Spalheck Ciftcrcien- 
fis in Parthenone Herkenrodenfi, Francifci Seraphici geminae 
ffimuI«,acSeraphica fpecula, quot k Chrifto impreftis fibi vul- 
nerum ftigm^tibus, tot Solibus orbe toto Illuftriffimae Virgines. 
B: ID A inter perennes plandius & deliquia , Spinas & clavQs, vul- 



nera&moTtem Dilecbi profundiffime cordi fuo infculpferat; 
Corporiduntaxatfuadeerant ftigmata, qaas aliquando in amo- 
risimmenfi argumentum Salvator e Cruce manibus, pedibus, 
acpe(5boriVirginispra3amoreIangventis imprefierat, remanen- 
tibus per omnem deinde vitam vulnerum veftigiis , gemmarum 
inftarpretiosofulgorccorufcantibus. Pediorispr^erertim vul- 
nusta.meratamplum,utinterrefpirandumhalitusex illo cordis 
Ipiraculo efflari notaretur. Sed neque absque dolore hxc vul- 
nera autimpreifa aut fervata funt, De vnhiere pe^loris Author 
vitas ejus teftatum deliquit , illud fuifle fenfationis prorsus tener- 
rim2E,utcontadiuetiamIeviflrim6indoIores recrudefceret lon- 
ge acerbiflfimos, animo Virginisin mediis cruciatibusexultan- 
rioTuitdr-tQ. B: ELISABETHA receptumillud antiquitatis dogma: Vir- 
(a Anj^,^. fjff^ i^^ ij^ a^ioneconjijiii^ no v6 vitae genere penitiis in feinvertit , 
dumtotaSan£taBVirginis vita &virtus aut paflTio fuit, autcum 
patiente CHRISTO compaflSo, Septies indies per contem- 
plationem intenfiflfimam Salvatori in Cruce compaflTa, (epties 
ibidcm langvente prae compaffione anima deliquium pafl!a eft, 
corpore interim ad vitae fundtiones omnino immobili ,haBrente 
fanead totprodigia calamo, Virginem teneram toties quotidie 
potui(repati,&;nonpotuifle,nondebuiflemori. Quoties ani- 
maElifabethae perfublimes ccftafes abiit k fenfibus, toties evo- 
lavit in Crucem. Vcriim toties prodigiose revivifcens , novo 
tandem miracuI6 fafita eft Virgo San6ba toti mundo ingens mira- 
culum , dum Crucifixus Redemptor quinque vulnera fua non 
animomodofed &corporiejus impreffit. Et nc tam prodigi, 
tamprodigiofiinElifabetham, universumque Ciftercium Divi- 
niamorisperiret ufpiam memoria, vulnera ejus per omnem vi- 
tam manferunt patula magnaeanimas , magnique amoris fpirami- 
na , fingul ia Sextis Feriis copioso fangvine redundantia: Aluic 
in his duabus Seraphicis Virginibus Seraphicum Ciftercium Ma- 

gno 



T I T U L U S Vm. 237 



gno illi Francirco Affifinati vel forores vel focias. Ec quoniam 
Ecclefise iiiT/;^rf/7.faccrevitnova/Vi^/fr Seraphka^ novam etiani 
in BiBEATRICE Na^arethana CifterciumEcdefis genuit Seva-^^^^l'^- 
fhkamFHiam^(\\xxQY\m\\s{\x^t2i mortalium vota a Chrillo aiTe- 
dlafavoribus,tanclemvelutiaItera Therefia DEUM fenfitmu- 
tatum in amabiliffimum Cupidinem , quando fenfibili vifibiliqiie 
ignitotelofagittariusilliecoeleftis cor Seraphicae Sponf^ aman- 
tifsima vi transverberavit. At neque hic ffcetit Ciftercienfium , . 
Felicitas. S:LUTGARDIS Aquiriae in Brabantia , dc Ecclefise "J;.' il^-!' 
univerfeSerenifsimum Sidus, in tam fu||Iimes Sponfi coelenris 
amorespenetravit,ut jufiaabeoqusevispro libitu petere, ml fe 
tali Sponfaeautvelleaut pofife denegare, aufu had^enus inaudi- 
to CorEjusdivinum cuperet fibi donari. Merita forfan huma- 
n6judici6reprehenfionem,quaIemPhaetonapudNafonem: 

Magna petk,Bjaetonj&' quA non virihm iftis ^j^^,„ ,, 

Munera con^ucniunt l t. z. 

Sed diviriis Sponfus erga Lutgardem fuam profufifsimus, qui 
nefcit alium amandi modum , nisi amare fine modo , vifibili & mi- 
rabili prorsus fpe^baculo Divinum cor fuum Sponf^e donavit, 
reddentefihivicifsimmutuomunerecorfuumLutgarde. Ex eo 
momentoLutgardisnuIIumufpiam in corde fenfit motum,qui 
fupraomniaha^c caduca foIoDEO coeloque non efiet dignifsi- 
mus. 

Atqueutadamorisfoliditatem adderet afFediuum teneritu- 
dinemlncarnatusDEUS, induit in Ciftercienfium gratiam no- 
vainativitate denuo infantilia membra tamMirabilis quam muta- 
bilisDEUS erga Sandtos fuos, Diledtos fuos, amoris magifte- 
rio formasfemutansinomnes. SeptennisRernardus primitias 
favorishujus in no6te Nativitatis Dominicce inter animi lique- 
fcentis delicias e Ciftercienfibus expertus eft primus ; dum nam- 
que in Divionenfi Ecclefia innocenti quiete oppreffus caftifsi- 
maspalpebras in fuavifsimum fomnum claufiiretiamabilirsimam 
facratifsimae Genefeos Scenam Bernardo fuo Ccelum aperuit, 
quiclaufosquidemtenebatoculos carnales, animo tamen inte- 
rimadmyfterii magnitudinem,&ad Divinifsimi Pufionis in cu- 
nis vagientis amores excitato ac vigili. B: CHRISTIN^ Ci- yio^uh 
ftercienfi inMonafterio S. Walburpis prope Coloniam crebris <'"''"- 

Ooo Coeh 



:S38 Ciftercij bis Tertij 

Coeli favoribus clar^ Virginis teneros afFe<^us Salvator aliter fa- 

fciarenon voIuit,nisi inter infantiles fafcias in praefepe reclina- 

tustenerpuellus,qualemfeuna cumDivina Parente, ac Nutri- 

^^^ . tioJofepnoSponfusVirginumfpe<5tabilemexhibuitcorporeis 

f-7«.u%'Chrillini3B Virgineae Sponfae fu^ obtutibus. B: ABllNDllS Ci- 

ftercienfis Villarii in Brabantia poftquam Salvatorem fsepe in 

throno Majeftatis inter Angelorum cuneos fuiflet contempla- 

tus , tandem vidit eandem Majeftatem inclinantem coelos & de- 

fcendente , ac fub fpeciofiflimi Pueri forma Ahundum fuum abun- 

d^ confolantem. BrpLEMENS Monachus in Clara-Valle 

rijmrjo-Q^i^ infernalibus larvis quafi alter Antonius certare folitus , ac de 

mfordnw iHis tnumphare elt allvetus. Induit m triumphi augmentum 

f^cuif. Salvator amabiliffimum puellum , atque dulcifsimo hoc fpecra- 

culo oculis Clementis horrore larvarum territis omnem moefti- 

o^mmo tiam abft erfi t. B: M ARl A de Satillon Ciftercienfis in Monafterio 

Bellopraten fi delicias fuas cum CHRISTO fub amabilis puelli 

Ipecie continuo praefente nufquam interrupit, cujus perfaepe 

pedibusadvolutaincomprehenfibilemMajeftatemiQtamtenD.i- 

bus membris latentem profundifsime adoravit. B: RICH- 

MllNDA Ciftercienfis in MonteS.Walburgis, inter infig- 

'"^- nes , quibus nobilitata fiiit , rcvclationes, amoris magnetifmoRe- 

gemglori^ in cunarum anguftias, & fafciarum captivitatem coe- 

I- detTaxit,quemoculispr« folatio inter lachrymas natantibus 

.. i ( uita audiit coeleftem vocem : Hke^ Filim mem diledm, B: DO- 

MlNiCLIS Monachus Ciftercienfis Coenobii Nucaknfis in Hi- 

fpaniaatenerrimis in Puerum JESUM amoribus tota Hifpania 

celeberrimus,quidquid k choro fupererat, ceilute fuae inclufus 

coram JEfuliimagine, quse fola erat & opulenta Dominici fup- 

pellex, intermille animi delicias fuavifsim^ exegit. Non paflTus 

eft parvus Pufio magnitudine amoris fe vinci, immenfa Coelo- 

rum fpatia&Coelitum gaudiaDominico in theatrum aperiens , 

atquepro jucundifsimi fpcdaculi coronide eundem ad amabi- 

les fui amplcxus admittens. Pulcherrima exinde nuncupatio- 

ne ab univerfa CongregationeHifpanica didlus eft Dominiem ^ 

ohntAm, PueroJESU. B: AMBROSIO FerrarienfiperRegna GalIeriaB,Le- 

'^'^ gionis &CafteIl3e Ciftercienfis Gongregationis in Hifpania Ge- 

neraliReformatori gravi aliquando corporis invaletudine lan- 

gventi fpeiaaculum Puer JESllS exhibuit tot6Cifterci6,quin 

imo 



Vtormt c'n 
ea Anno 



TITULUS Vlir. 239 



imo toto Orbe dignifTimum^dum fcilicet amabilifTimus Pueru- 
lusincandidiffima Ciftercienfium cucuIiaViroSandto fpcd^abi- 
lis,publicefandlequc e6ami6buprofe(rusell,re efleergaCifter- 
cieniesnonmodo candidi pedloris, fed etiam de larga manica. 
Quodexperimento didicit Ambrofius , cui perdit^ per morbum 
vires unica in candida Ciftercienfiam tunica [qCq vifitantis tam al- 
bicantis hofpitis larga liberalique manu pleniffime funt refufae. 
B:ARNLILPHLIS ConverfusVillarienfis inBelgio, qiiem 7n:6, 
laudavimus , h Divina Pucrpera aliquando vifitatus , juiTus eft fun- 
gi Simeonis vice, cum fcilicet Alma Parens fuaviffimum Pufio- 
nem , quem materna tenebat inter brachia , in ulnas Arnulphi re- 
,clrnavit,bafiorumqueatqueampIexuum facras illecebras indul- 
fit clienti, quae alioquin loliMatri licerent. Vix dulcc & Divi- 
numonus Arnulphi brachiis implicuerat Mater dulciiTima, ciini 
Vir Sandlus amoris pondus 8c voluptatis caftiftima? magnitudi- 
nemnonferensadprsefentematque exped:antemVirginem au- 
daditer haec : Tolle ! ajebat , Domina , tofle i me hoc g.indium ! fufficit 
mihiinhacvita ippmgratia^h^c qil,iluMater inFilio indnlges^inahe- 
ram refervemm. Quid enim deincepspaterer , ciim hnjm inundatio gan- 
diipeilat ^ me omnemfenjum doloris ? Rara virtus , folas hic amare cru- 
ces&fpinas,<Scnon aliquando etiam fubnafcentia ultro e fpinis 
rofetaampledbi. HscCiftcrcienfibusfuis parvulus puer jEfus 

Mutata fubindefcenaegeniperfon2minduit,atquevili ami- 
dtus centone Rex gloriae a S: ROBERTO Ciftercienfi Neo Mo- 
nafterii in Anglia Abbate hofpitio exceptus eft: ne poifet dein- 
ceps conqueri Joannes diledilus : Etfui etm non reeepenmt. Quid 
enimCHRISTOtam fuum, quamCiftercium?& quid tandem 
aliud Ciftercium univerfum , nisi Salvatoris ex aftris in terram de- 
fcendentisfrequens, dulcequediverforium? Senfit Robertus, 
nelcio quo animi praefagio peregrinum domi fuae commorari Nu- 
men,quarehumiIlim6obiequi6 fe ad pedesEjus demifit,e6sq; 
&undisabluit,&ofculispreflrit. Gratusecoelo Hofpes repen- 
dit Ciftercio vices. Pugnant fcilicet amantes mutuis favoi! bus , 
&amantium praelia funt mutua ad invicem beneficia. Obftu- 
puit aliquando Petrus a Domino fibi lavari pedcs. Haec eadem 
lcena repetita eft cum totius Orbis admiratione in B:GODE- 
FRIDO Ciftercienfi Viro Sanaiftimo, Sacrifta Villarii in Bra- 

O002 ban- 



OhVit An- 



V.O II iy 



Tloruit 



24Q Ciflercij bis Tertij 



bantia,ubihodiedum in veneratione habetur locus, ubi Salva- 

tor Pafcha typum Cultorifuo exhibuit^ ^iit olim Divo Petro^ita Gode- 

fridomwiftraspedibmaquaspriibuit. Pauculishisverbis rem gran- 

^ca^tvnJt'^^^ complexus eftScripcor ctlthcxnmmHeribertmKosxpeydiu^ 

p^uimiNo- Chronicointerim Villarienfi prodigium hoc fufiiis expendente. 

'*"'' Summus utfque amor ! qui DEIIM Ciftercio fuo in Bcatifsimo 

hoc Viro ad pcdes ufque inclinavit ! Sacratifsimas illas , Sc mille 

bafiisadorandasmanus,quas Salvator lavandis Godefridi pedi- 

4«r«f "* ^"^ benignifsime cxtendit. B: HONORATUS Converfus in 

Clara- Valie jufius a CHRISTO ofculari , inter pia ofcula intelle- 

xit fe brevi e corpore ad beatam immortalitatem exceflTurum. 

Non pofliim me tam cito explicare t divinifsimis his manibus , in 

Ciftercii non fola duntaxat beneficia , fed infuper obfequia femel 

F/»mv thc4 itcrumque extenfis. BiFULCARDUS in Clara-Valle fub Bern- 

Am. if*K 2j.^JQ parente San^tusCon verfus colendo agro dc ruri deftinatus, 

dumaliquandoimprobo labore mittendo lemini terram aratro 

praepararet , habuit Salvatorem laboris focium, & in regendo ara- 

trofidumCoadjutorem. NonpoteftefleCiftercienfiumoeco- 

nomia mintis profpera quam DEIIS Optimus non modo plantac 

&rigat,fedinfupereiincrementum, atquc quod amplius,quod 

hadleniis vix auditum , obfequium & adjutorium ipfe manibus 

propriis prseftat. Divertat quasfo mecum Le6tor, ex agro in 

culinam,aboeconomia extrinfeca feu rurali ad domefticam,& 

p.ormcircA videbit in Monafterio deHovenes apud Germanos B:GUD AM 

Am.in^. Sororem Converfam eadem J E S U focietate jam ante annos 

quingentos, dcquodexcurrit, in ipfis culinas Sordibus felicem. 

InjundiaBerantGudaBres&curaecuIinareSjquas fic tra^abat,ut 

fimul in una Guda & Hovenenfcs fuam Martham, & Salvator 

Coelitesque fuam haberent Mariam. In eo tamen Guda mult6 

felicior Martha ftiit , quod illa adjutricem fororem Magdalenam 

petierit , neque tamen obtinuerit ; Guda vero non Sororem ali- 

quam, fed Dominum Majeftatis ultro Coadjutorem habuerit, 

quemne quidem aufa folicitare in abjedti minifterii focietatem 

fub forma pueri duodcnnis in culinse minifterio fibi familiarius 

velutiSponfaB,amicae, fociaeconfabuIantem,5c facras illas ma- 

nus in culinaria obfequia extendentem frequenter vidit & exper- 

ta eft. Vix credo ( e Divi Benedi6ti Regula , ubi Coadjutores vo- 

cmtWT foUtia^ uljum unquam ex omnibus Ciftercienfium Offi- 

ciaii- 



__Tl_TUL^S_VnL 241 

ciaUbusMiniftrismajusdulciusque in munere fuo habuiilc Iblati' 
utn, quam O^timam hanc Gridam. Et quis Rcgum , amabo, cib( )S 
unquamgu{laverit,quosDEUSipfeaut coxeric, aut condient? 
Scilicet in SoloCillercio divinas h« lautitiae,quas Regiorum Con- 
viyiorumluxumlongiffimeexfupefant^rpedbandae lunt. 

Tocactantos Ciftercienfibus fuis liberaliflime impenfos fa- 
vores coronavit tandem benigniffimus Salvatornovisgratiis, 
cuminultimalud;a,feuetiamantecedenterad iliam quosd-^m e 
noftris & fua prasfentia , & coeleftis glorise pr«often(ione dulciffi- 
meconfolatus, alios omnes docuit, fub tam fida Redemptoris 
fui affiftentia mortem non formidare. B: ALARDO Cifterci- "^'^^;^, 
cnfi in Luka apud Saxones CHRISTUS fadlus eft imminentis 
mortisfidelisprasmonitor,^ ejusdemacorpore foluti ioter An- 
gelorumcatervasindividuus viae ad Patriam dux ac comes. B: F/m/;> 
REM3ERTO VillarienfiConverfo, utfatalemmortis idum fe- "^^^ ^"- 
curas expediaret , ac Isetus exciperet , paucis ante obitum diebus 
CrlRlSTUS comitantegloriosaVirginepraedcftinatum inCoe^ 
lislocumpraedefignavit. B:IGNATIUS CiftercienfisMorero- 
teinHifpaniapofteaquamjamfemeldefun6tus magno prodigio 
fevivifcensvultufplendid6atq;cloqui6 fupermcl & favum dul- 
ci fuam & Ciftercienfium fuorum ineffabilem in Coelis gloriam 
Fratribus revelafiec, CHRISTO , Virgine DEIpara, DivisPa- 
tribusBenedidto&BernardoIacerafuaviffime denuo obenntis, 
& ad fidera abeuntis inter copiofam Beatorum Spirituum fre- 
quentiam vifibiliterftipantibus praeordinatum fibiapud Superos 
locum gloriofus confcendit. B: EMEBERTUS Ciftercienfis ^^;,^^- ,, 
inCIara-Valleacutisacdiutinis morbis pene confeftus Salvato- .4««. 1,90. 
rem habuit fuaviffimum Confolatorem , a quo ad magnorum do- 
lorumcopiofammercedem blandeevocatusprseeuntem in fub- 
limeecarneabicnsinfecutuseft. B:ROBERTUS Converfus 
inCoenobioFontisMauriniaci, quinque ante felicem fuum ex- ^JHo^ 
ceiTum diebusin hortum amoeniffimum dedu<3:us a Salvatore, 
VirgineMatre,acDivoBernardo inaudiit, fe floridifsimo imar- 
cefsibilis gloriae ferto tot fuavifsimis floribus , quot praeclarifsimis 
virtutibusafecontextomoxforecoronandum. B:GABRIEL[ obut An- 
Ciftercienfi inMonafterio Nucalenfi Novitio agoni jam proxi- '""^''' 
moSalvatorfpinis coronatus & plagis cruentus(ut nempe me- 

Ppp Giinif- 



(f?!W/-;t. 



Tloy.ut Ar.- 



242 Ciftercij bis Tertij. 



minifTet Vir San(fius, fe e fpinis dc crucibus transferendum ad 
vixn cnca fofas & Coronas ) viam ad Coelum adornavit. B: THEOD AR- 
Ann. lioo. Dus Ciftercienfis Car^-S/ha in Dania e Choro terreftrium abi tu- 
rus ad Choros Angelorum Coeleftium , ad DEI laudes fine fine in 
coelo dicendas Invitatorem habuit Chriftum, qui in fplendido 
F/or«if y!«-coeIitumcomitatunovum concivem ad ftipernadeduxit.B:HO- 
«<"so». STRADUS in Gailia Abbas triduo ante felicem migrationem 
cum in RefecSborio menlk accumberet, vidit Divinam Parentem, 
e cujuscoIIopendebatparvuIusSaIvator,perRcfedlorium adfe 
accedentem. Haefit Vir San6lus aliquamdiu in utriufque vultus 
fnavifsimaMajeftate, tandem (quae erat Viri pia fimp]icitas)ar- 
bitratusDivinoshosHofpitesnon gratis fub id refeaionis tem- 
pus ad fe venifie , invitari haud dubie fe velle , & convivas agere , 
quare tenerrime blanditus amantifsimo Pufioni, partem ei cibi 
inter dulces blanditias obtulit, jufsitque parvulum fecum pran* 
dere : Comcde^comede , ajebat , pitkherrme infans ! Subrifit Pufio , at« 
que in gratjB invitationis vicifsitudinem Hoftradum in Coelum ad 
melioreslautitiashis verbisinvitavit: Nonego tuis cihtt iudigeo^jed 
fotiiisegote ad meoi epulas invito: ^po^ tres diesfidebisfuper menfam 
meam in regno meo , mjatieris , ciim apparuerit glofia mea^ Quibus dl- 
^^..^ ^^ 6I1S momeiico difparuit cum Matre parvulus , quos ille poft tri- 
^^ "uT duum fecutus eft fuaviisimo fato confummatus. B: IVETA inter 
CiftercienfesBelgasilluftrisfoeminalaudata uberius titnlo fupc- 
riore , anno inregro ante corporis refolutionem per vifum a Diva 
pjxnitente Magdala ad facratifsimos Salvatoris pedes dedu6ka 
eft,quoscumijsdemfontibus&undisrigaret, quibus olimSan- 
€tz Hieroiblymarum Peccatrix , non alia voce , aut verbis a Divi- 
niisimoPoenitentiarioabfolutafuit, quam olim in domo SimcK. 
n !S ieprofi laudata Magdala , dimijfa , fcilic^t ftbi efepeccatafita^ cfuo- 
n/am dilexiffet multum. Quidni poft tam amplam criminum abfo- 
lutionem Iveta expe6barit , habueritquc felicifsimam corporis 
refolutionem? 

Ivetaapeccatorum&carnis vinculis foluta, abfolut^, refo- 
luta nequeegoulterius hasrereaudeoin hoctitulo, nonquia fan- 
(5la tituli epigraphe minus forte cuperem teneri , qui in hac fcena 
CjZ vellem & poflem d^^ per Ciftercii Annales prope infinitus , fed 
quia exillimo , Ledlorem tam Thomam autincredulum non efie 

qui 



TITULUS VIII. 245 



qui plunbusperfuaderi&urgeridebeat, uc credac Ciftercienlts 
efTe Jefuitas. 



* Ecis a me mi curiofe Leftor, 
An fit it^ 
Quod aliquando in mea vita 

Fuenm Jefuitac' 

Refpondeo tibi qubdjit itJi^ 

Coepi namq; Q^^Qjefuita , ciim coepi efle Eernardita , 

EtquaIiso//>«ccF/7i, 

Talis»Jo^o/«/», 

l^alisdeincepsero^ 

Tot^ mea vit^ 
QHercienfts Jefuita. 
Non capk, quod ego jam pridcm efle ccepi} 
Cijiercium dc Societas 
Sunt duae Familia 
JESU Soci^, MARl^Filia, 
Si unaMundi aetas tuliflet 
Bernardum 6c Ignatium 
Ambofibinonmodo fuiflent Socii^ 
Sed quod amplius,a MARIyE ubere CoUaHanei^ 
^ JESU vulnerc Confangvinei 
Verbo Fratres. 
Meavita! 
EvgO Bernardm ^uit Jefmfa? 
Tudicis^dceaita! 
Tota Bernardi vita ^ukJESU vita: 
Eadem utrique in Matre uhera 
Eadem Crux inter brachia^ 
Eadem fupra dorfumfagella^ 
Idem pemfangvis & amor interprxcordia ! 
Sis £u nunc mi Ledtor nobis Athanafm^ 
Et dic , infer , Gonclude , 

Ppp2 Qtf^- 



244 Ciftercij bis Tertij ' __ 

Qualis Pater , talis Filtm. 
Omnes Bernardl Filii funt J£5U Socii, 
Etinrhythmo, 
OtnncsBerjjarait^imtJefuita. 
Sed quomodojiet i^ud-y 
Ut Bernarditjt in C/;or« alhi j 
Etjefuit£ in 5(:/;o//if »/^r/ 
Nunc /'^//f conveniant^ 
Et in ««^ ^'(f^tf i nomine^ titulo,affe^u worf/////r r* 
Lltiquc ( fic enim ex aliorum mente loquor ) 
JefuitA iti nigro congregativii^ 
Bernarditae /n alho disgregatfvi^ 
Vix poterunt in bona & religioja Vhdofophia 
ElTe Congrcgatio , Familia , Societas una ? 

Mquidemilli, 
Qui non Congregare vdl e n t , fed disgregari 
CiHercienfes dcjefuitas* 
At fola eft baec colorum pugna , non rerum , non afFe£buum: 
Non pugnant inter fe Bernarditx 6c Jefuita , 
Sed Bernarditarum color &Jcfuitarum color^ 
ille albm^ hic niger: 
Neque ifla colorum pralia evincent unquam , 
Ciftercienfes non efTc Jefuitas. 
Novi cgo ex Divi Benedi6ti regula Cifiet cienfes meos , 
r-g. s Be^ Qui nil caufantur dc colore. 

^'"^■''^f' , Albi fint, nigri fint,nil intereft, 

Mod6 Jefuitae fint , & fufficit. 
Quafi ver6 r epugnarct^ Bemarditai dictrtjefuitai albos 
Et Ignatianos Jefuitas nigros} 
Si Superi in illa pacis vifione 
Non mintis Simones Nigros patiantur,qu^m CandiSs & Alhericos , 
Qnx^mSckt^tJESUSocietas 
Jefuitas in Bernardi Filiii albos 
In Ignatii Sociis mgros^ 
Eft tamen (^candide ego Candidm Jefuita fateor) 
Inter Ciifcercium &Societatem 
Non modo colorum />//|//*«, fed &humorum. 
Cijiercienjes nati eCiHernis vehunt fecum aquoi^ 

Jejm^ 



T I T U L U S VIII. 245 



■ Jefuiu prognaci ab Ignatw trahunc fecum ignes: 

Quis fine prasiiis componere audcat 

Aquaid>c1gnes? 

Sed ne timeoi maria ^ ignes 

MiLedorl <«. 

lExmm{\X2i{\mtaqimdcJlammispitxS>cf<xdera, 
IdemDominus 
Apud Vatem Regium////?^r aquas mttltas , ^^^- J- '*• 

Apud Moyfen iEgypcium infamma tgnis, 
Idem Spiritus 
In Mundi primordiis fu^er aqitas^ cenef. 1. 

In Ecclefi^ exordiis tn l/ngvis ^ flammis, Acimm.i. 

In eodem Coelo 
Ec fidera , ^faccs , ^ ignes^ 
EtTbrrensvoluptatis^dc Fons^dc aquafalientis in vitaSj 
Ec in aibos Sc nigrosjejuitas, 
IjdemCoeiices 
TransvedJti per ignem Tf4im.6f. 

.t.v.. TvmsveO:i per aquam 

EduiSti in refrigeriitm, 
: Idem bapcifmus 

ApudMacchaeum in Spiritu fan^o^igni^ 
Apud Joannem in Spiritu Sando ^ aqua, oj. f. 

Bapti^etur ergo mmqitisque vesirhm , Aiiuum.z. 

Unusquisque «o/?r///«/ 
Sive e CisiercHFontibm^ 
Sive GXJgnatiiJgnibm^ 
Acque dicacur eo nomine , quo force illi , 
Qui tantiim eranc bapti&ati in NomineDominiJefu ^^«»'«- '• 

jESUital 
Ec nunquid eciam hodie pyrocechnicae arcis ingenio 
Ad oculi & animi delicias 
Jgnes ludunc in undis? 
Non ell igitur,miLe6bor",qu6d timeas 
Inter Ci^ercH undas , ^ Ignatiiflammas 
Beiia&pugnas, 
Nisi forte amantium prAia fint, 
Qualia nuper fpe(3:avi inD. Ignatiipanegyri, 

Q^qq Cui 



246 Ciftercij bis Tertij 



Cui praBfixurtiTiiema: 
Ammtium D^dlU ! 
Jungatur itaque Bernardmlgnatio^ 
Non modo in uno ExceUentiJJimo Martinicio 
Nuper Supremo Regni Bohemiae Burgravio , 
Qui pulcherrima nominu confoederatione didius 
Bernardm Jgnatim 
Huic noftro m»/o^ &novo hptifm 
Bono nomine , bono omine 
T^elicifsime praelufit 
lHujiriffimm & ExceHentifflmm 
Ciflercienfts-lefitita, 
Gemina haec Bemardi dc Ignatii Nomina 
Sint tibi,miLe61:or,pro idea: 

Injpicedcdic^ 
Si Bernardi & Ignatii cliens es^ 

InJpiceScfac^ 

Si Bernardi & Ignatii Filim es , 

Ut omnis BemarditaCit femper idem , quod lefaitd^ 

Non poflrum aliter^icd debeo ioqui it^^ 

Do6bus per illa e Metaphyfich prineipia: 

JEadem uni^Tertio , eadem interfe! 

Et quidni etiami 
llnita uni tertio, unita inter fe! 
DivinaNomina, divina Charifmat^ 
Junxere Bernardum &Ignatium 

Uni Jertio 

In Divinis inter Vatrem^ Spirituni^ 

In htmanii inter Societatem ^ Qnercium 

JESU Medio: 

Et quis facrilegu divortiu inter eos tentare audeat > 

Qnos D E USin Nomine ftto conjum^it , 

Et unos voluit dicidcejjey 

Alteros ejfedcdici^ 

JESUITAS? 

JESUS 

Vocans , invitans , trahens 

BernardumdcRichmundam ad fuas iunas. 



T I T U L U S VIII. 247 



Dominicum dcJdam ad bajia^ 

GuidonemdcAleydem ad amplexm-, 

Damelem&c Elijabethiim ad Crucem^ 

AlqttirimmScJd^m advnlnera^ 

Gerekinum & Briotayam ad fpe^acri/a Evchari^ica^ 

Godefridtm ad pedttm Javacra^ 

Et alios iterumque alios ad mille beneficia, 

Non potuit hos omnes Onercienfes 

Non facere Jeftiitas. 

IgitUf BernardidcJgnatii alumni^focii^filii^ 

Tam Divino glutino, Trinitatis Medio uniti 

Sint mdneantque 

Sibi^DEO^jMiindo 

JESUJTjE! 

Si vidiflet olim Dominus Guerricus Abbas de Igniaco fimul 

Hos novos , hos antiqnos 
FratresJefuitm^ 
De utrisque pronuntiafiet, 
Quod ille aliquando de Divina aeternitate 

Antiqtta Novitds l ^ nova Antiqtntas l ,^^^„,. ,. ^, 

Cape myfterium ! ^^^- i'"» 

NomenJESUit^ 

In Societate eft nova Antiqttitas! 

In Ciftercio eft antiqua novitas , 

HisMagni Abbatis verbis parvulum plaufum addo, 

Et felicem titramqtte Famiiiam pronuntio, 

Quod poffit de thefaurofto proferre huuh.,^. 

No^va^Vetera! 

Atque etiam mihi gratulor, 

Quod nunc in QHercio^ in OJJecoBernardita^ 

Sim iive ^etm five novm JESUita! 




Qaqa TITIT- 



51 C24S0 m 




riTULllS IX. 

CISTERCIENSES 

ARIANI. 





Eque faiKSfcius , ncquc dulcius de MagnaGifterci- 
enfium Domina quidpiam fcribere potero,quam 
ficalamumin la<5tis ftillicidia^quaea Virgineo MA- 
RlyE ubere inBernardilabia defluxerunt, immer- 
rero,& paucula inde verba quafi divina mella extra- 
xero. Scribit ilie in Sermone 2. de Virgine DEIpara : "Tollc corpm hoc 

JoU- 




T I T U L II S IX. 249 

Jol^re , qiiodtllnmhiat mitndnm , ttbi d/es ? Tolk Al AR lAAi hanc miirii 
jflellam , qnhinisi cdigo invohens^ Non forec fane pulcherrima Ber* 
nardi allegoriaCiflerciumCoelumcamiiluflre lineMuiiere ami- 
£karole,nequeMaretamfoecLindumatqueexuberans fine MA- 
RIA Maris hujus foliciffima ftella. Melleum & cedro dignum 
Bernardi de DEO&Ciftercienfibus fiiis acroama eft: Tottm nos 
hahereijohiit per MAKlAAt. Nafoentis Ciftercii prima incunabu- 
la MARTv^ aufpiciis coepere. Defponfavit fibi gloriofa Virgo 
D: ROBERTllM Ciftercienfium gloriofumFundatorem adhuc- 
dum in maternis Emcrgardis vifceribus haerentem in no£burna 
vifioncannul6aurc6, alcerum utique in Roberto olim habitura 
Jofephum , qui novae prolis tot pra^fagiis, tot prodigiis , toc virtu- 
tibu3perOrbemuniverfiim illuftri/rimae autNutritius foret, auc 
ex tam foecunda Numinis Cifterciique Parcnte re^ius tanta fi- 
liorum fericfcIiciffiniusPater. Prima, 6c fi plaufum rpe(Stes,ma^ 
ximaCiftercienfiamgloria,quodOrdoifte nofter inter omnes 
omninoinpartibusOccidentalibus primus fit,qui Tub Marianis 
vexillis,atque immortaliVirginis tutela olim furrexerit, hodie- 
que ftet,floreat: Hinc praeter nomen, quod in Divina Parence 
refpedtu fuorum Ciftercienfium eft fuper omne nomen, qu6d 
nempeijdempoft ladatum Bernardum MARIAM MATRtM 
compellare poffint & audeant, eandem Ordinis univerfi l'atro* 
ndm^Dominam , FroU^ricem ^^ Advocatam pertnn[dc]i\rat6 cultu 
devenerantur. Alter Ciftercii Abbas S: ALBERiCUS proprio «^j^"- 
experimento didicit, fe una cum Ciftercio fiio Magnas Marris"" "'^' 
elTe albicantem,dam quintaAugufti in Divinis laudibus cum Cho- 
ro pfallentium Fracrum conftituto fole clarior Coeli Regina can- 
didifsimamCuculIameCoelo attulit,6cut gratius donum e(fec> 
ftupencishumerismanibusipfapropriisamanter injecic. Sum- 
momoxprodigioomniuminChoro praeientium cucull^e e nig- 
ris mutatas funt in albas , quales hodied um in perenhem tant^ rci 
memoriamportantCiftercienfosnoftri. D:STEPHANOter- obmAt^ 
tioCiftercii Abbati, & Ordinis jam crefoentis prirno Generali, "*"^"^ 
dum in agro cum meOToribus fpicas colligeret, DEIpara album 
cingulum obtulit , quo Scapulare circumligaret , ne in laboris im- 
pedimentum moleile deflueret. Sub hoc Viro San<5to Cifter- 
cienfiFamiliseaccefsitEximiusVirginis Cultor dc cliens BERN-^^^ .^ ^^^^ 
ARDUS^folusiUe^fi deficerenc alii,fu6 ftylo fu6 meile, fu6 la-',',7^ "*' 

Rri: fte 



250 CiftercijbisTertij 



Cantic. g. 



<5te aut fadturus, aut confcrvaturus Ciflercium ex integroMa- 
rianum. La6leusprofe6t6illeIiquor,quem Ccelitum Augulla 
Imperatrix inEcclefia S.BeroliCaftriCaftellionis fuperSequa- 
nam in Gallia e mammilla in os Bernardi deftillavit, in filiorum 
animisin2eternumnonexficcabitur,qui Bernardum fuum inau- 
dito forte ab omnibus retro fagculis privilegio JESLl Filii DEI 
colladlaneum divino prorsus elogio dicent , colentque. Et ne 
cum dile(5la in Epithalamio aut queri poflet, aut quarere: q«« 
mihidette fratrem meum fjii^entem tihera Matrii mcA, nt in<Deniam te fb- 
Irtmforis^^deofculerter^dulcifrimM^ttr diviniffimumPufionem 
Ccelitum hominumque delicias inter Bernardi fui brachia non 
infrequenterrepofuit, cujusille tanquam fratris amabilifTima la- 
bia eodem quo fua ladle madentia ofculatus, ab ejus amplexi- 
bus vix potuit avelli. Neque voluit Virgo Mater domefticos 
inter parietes latere amores fuos, quibus in Bernardum fuerat 
propenfifi[ima , fed Spirae veluti ih Imperiali Germanias theatro 
Bernardum pro tunc Nuncii Apoftolici munere fungentem, 
dum in magna Principum , vulgique frequentia in EcclefiaCa- 
thedrali fe in efHgie fua ter profunde genufiexus pientifTime falu- 
tai^Qt^ Sahe Regina ! audita eft ab omni populo adventantem gra- 
tifTimum hofpitem fuum fuavifTime refalutare : Sahe Bemarde! 
PerftititSpirasufqueadnuperas Mavortias tempeftates haec ea- 
dem ftatua prodigiis & cultu fidelium celeberrima , nobile & im- 
mortaleMarianiinBernardum amoris monimentum; An vero 
perftethodie infigne hocDivinse Parentis PaIIadium,per llrbis 
cxcidium , ruinas, bufta, dubitare jubeor. Affligemii in Belgio 
repetita efl h^c ipfiflTima Scena , refalutante itidem humanifTimd 
VirgineeftatuaBernardumfuum interfalutationisAngelicce ob- 
fequiaingenua devotiflSme prolapfum. 

FecitfaneBernarduseximiafuain Virginem pietateeandem 
Ciftercio pene domeflicam,utritque egregie interfe certanti- 
bus,Virgine gratiis ac favoribus,clientibus cultu & afFedlu.Nunc 
quafiinquadambreviuiculacongerie beneficiaDEIparae recita- 
'ame'^os bimus. B: JOANNEM de lardin Villarii in Brabantia B: GUIL- 
rr.w LELMUM Olivetani Monafterii Fundatorem in Hannonia, 
TuarTe ^-SIFRIDUM HeifterbaciinGermania,B: MARGARETHAM 
^tUqmobuM Valle Rofarum prope MechIiniam,B: JACOBUM in Mona- 
.tutio hujm fterio 



Vere omnts 



TITULUSIX. 251 



frctili deci- 



fterioS.GaIgam iiiTufcia, B:CHRISTIANLIM in Monafterio 
de Eleemofyna in Gallia , B: GEREONEM in Monafterio Hem- 
menrodenfi apud Treviros, aliosque peramanter ac faepe per 
tam diverfaOrbis climata materna prorsus iblicitudine cprpo- 
ralitenyifitavit^nefcilicetquid abfente Matre turbaretur domi. 
Et ut crefceret folatii magnitudo , familiari colloquio fingulos 
confolatauniverfisaudaciamaddidit, ut pia fiducia ad Matrem 
confugerent,qu«etiamnonexpedlata fuis adefiet. 

Invidit novis filiisOptimam hancParentem antiquus ferpens, 
qtiare eos tum per infidias , tum vi aperta aggrefius eft ; fed novis 
pro Ciftercienfium falute vi^toriis contrivitVirgo gloriofa caput 
Infidiatoris. Pauculos ex numerofa ferie triumphos hic fpe6ta- 
bimus. B:PETRUM Alphonfi RegisLufitanorum fratrem Ci- ,f;;;,'"- 
ftercienfem in Alcobacia foedus d^mon fpiritu luxurise acerrime, 
& quiaarmisdomefticis^periculofiffimeoppugnaverat. Datura 
viresacvi6loriamVirgo Mater ludtanti Petro mox adftitit,im- 
prefsoque fronti ejus Crucis figno, unicoidlu impudentifti- 
mum hoftem proftravit. B: WERNERUS ///»/or, Ciftercien- oimtcina 
fisHeifterbaci, pientiffimus per omnem vitam Magnae Matris '^""■'^"j- 
CuItor,duminmortuali iedilulo infeftam d^monum catervam 
impetuinferuereanxiusconfpiceret, Mari^ nomen, veluti Di- 
vinam contra hoftes tefi^eram inclamavit. Adfuit momento 
quafiexpadovocanticlientiterribiiisillaut caftrorum acies or- 
dinata,tantaqueviturpes larvas pra2cipitavit,ut Vir San6lus in 
jucundifsimum riium iblutus Vi(5bis dasmonibus occIamaret:/Vfo- 
ddjacetevosibi^ moSjacetevos ibi! B:CLEMENS Gimenes:, Cifter- oW/r.i^^- 
cienfis Vallis ParadifiinHifpania fimiliagoneante mortem cum 
inferni monftris decertans adjutricem habuit Mariam plurimo 
decoram fulgore , a qua infelices tenebriones in fugam a6ti funt , 
acclamante interim Viro pio pulcherrimae vi6boriae: Vicimm m- 
cimm Fratres! Fnjmesi ^fitgatiisque en\ B:EUPHEMIAin Parthe- 
none Hovenenii apud Flandros iacrata DEO Virgo, a teneris 
plurimum per Dagmones tentata atque afflidta, tumdenique 
fenfit vel maxime irritatos teterrimos hoftes , cum candidam Ci- 
ftercienfium cucullam elTet aiTumptura. Per larvarum igitur 
terriculamenta infani gefticulatores pertinaciter agitavere fir- 
matenerae Virginispropofitajfedprasterlarvas & terrores efte- 

Rrr2 6tum 



Vloruit An- 



a52 Ciftercij bis Tertij 



€tum nihil , Euphemia femper infernum triumphante. Tan- 
dem ciim inhumanior D^mon fub larva SenisabfconditusVir- 
ginem jamjam elTet daturus e feneftra prascipitem , illa hofti & 
difcrimini fefe ercptura Mariam vitae, virginitatis, propofiti ilii 
amantifsimamPr5EfidemincIamat,cujus folo nomineVeterator 
in fugama^tusnovopraecipitioinorcum abjedbus, poena quani 
inferre Euphemiae voluit , ipfe novo nomine , novo jure per M A- 
Tt.mtA»- Rj^j^ lajt.^ g. MARTINUS Ciftercienfis Novitius inMona- 
ftcrio VallisEcclefiarim apudHifpanos, adversus omnes Daemo- 
nnm infultus, 6c ingeftas menti carnis illecebras animum invi- 
fl:um ijs triumphis egregie lacefsivit obfcoenos hoftes, qui de- 
lperatisvi£toriis, quas de caftifsimi Viri mente expedaverant, 
deinceps in Martini corpus partem fcilicet infirmiorem tanta 
f mmanitate faevierunt , ut flagris, pugnis, plagis lividus faepe fae- 
pius pene exanimis h. Magiftro No vitiorum fuerie repertus.Non 
deferuitMartinumfuum aflfli(5borumMater,fed aliquandoa dae- 
monibus tantum non fuffocato gloriofa adiliit, fuavifsimo Pu- 
fione inter Virginis ubera hasrente: quo fpecf^acuio fugati funt 
hoftes , & Martinus mille inter vulnera cruentus gloriofifsimus 
Vififcor Virginem audiit de tot viftoriis amantifsime fibi gratulan- 
tem,quamille,cum enormes plagae a furiis infernalibus fibi in* 
fli(5taeinvitaliaferperent, folutus paulo p6ft corporis ergaftulo 
m aftrapr^euntemfubfecutus eft laureandus Vid:or. 

H^refis , ( Europae plaga nulla fatis lachryma deploranda ) 

experta eft pariter , Mariam fcutum efl^e , quo tcpatur proteaa- 

»»r^r«/9/^turque Ciltercium ; Nam dum Anno 1581. Sexcenti mmtes 

?otTr^^^^^^^* odioReligioforum aeftuantes Camberonenfe celebrc 

Kilmlm. inBrabantia Ciftercienfium Coenobium, ferro&igne illud de* 

i/^'« devaftaturi , aufu facrilego fuifient aggrefsi , jamque Ecclefia am- 

plifsimaafuggeftis fubtus ignibus mox erat arfura, & reliquum 

Coenobiu fparso per immenfum incendio trifte buftum & Tro> 

ja mox foret futurum, defperatis rebus humanis Ciftercienfes 

defolatiadMatremconfugiunt,&in finumMARIiE fpes&res» 

vota&precesdeponentes,magniscIamoribus opem a Virgine 

implorant. Cum fubit6 apparuit alia rerum faci^s , hoftes per- 

culfi praecipiti fugd elapfi jucundum Ciftercienfibus fpedaculum 

fuere, videre nempe fugientesynemine perfequente. Verum 

cum 



Jncidtt 1 



TIT U LUS IX. ^253 

cuoi ftupentibus deinde omnibus fugae cauiam in candidos equi- 
tes intra Monallerium cum horrore confpedtds refundereiit, 
gloria Magnas Matris ab ipfis juratis Mariani Nominis hoftibus 
divulgata Camberonenfes magnitudine miraculi fufpenfos eo in- 
duxit,utfoIemniquotannisfuppIicationeMARIiE Confervatri- 
cidiem29.Martii Feftum agerent. 

Hsec Virgo Camberonse pro Ciftercienfibus per Angelos : 
Colonias Agrippinae ipfa per fe cuidam Juveni procaci, qui animo 
paffionibus turbato facerrimse Familias noftrse maculas ac dilFa- 
miam afperferat , fronte feveritatem minasque fpirante fadba fpe- 
CfcabilismordacemZoilum hoc verborum tonitru comp^fcuit: 
Male puer ! Optimis amkii meis^ quos habeo in toto mundo^ maledicis ^ 
detrahis? 

Sednullusproprsefcnte veritate adftrucnda teftis illuftrior, 

aut SanCtior , quam Innocentim III Pontifex Maximus, qui per ^fj^^/'^- 

malos aemulos Ordini fubofFenfuseSedis ApoftolicaBCulmine//m.„ju 

Ciftercioautmeditabaturautminabaturfulmina & iras,ni face- ^'£"^*;" 

rent , quae aemuli contra Ordinis immunitates non bene fuggef- 

liffentPontifici. Horrore periculi attoniti Ciftercienfes indiftis 

ubiqueprecibusproftratijacebant in cinere'^ cilicio, nudis pe- 

dibusinterplandlus&lachrymasMagnas Matris praefidium ma- 

gna fiducia poftulantes. AudiitBenigniflTimaParens tot fuorum 

vota, & delegato ad Innocentium Reynero Viro pientiffim6> 

qui eidem erat a confeffionibus , Optimum Pontificem quot ver- 

bis,totfulminibustcrruit, perculit: TV/ GrdinemCiHercienjem(J\c 

Virgo pcr Rcynerum Pontifici ) "Tu , inquit , Ordinem GHercienfem , 

cujm Advocata egofum , desiruereconaris ^fed uon pr^valehis , ^ nisi citi- 

tisdetuopropofttoreftpifcas^ egote ^ omnem poteHatem ttiam contcram, 

Nondebent has Virginis minse intelligi eo fenfu, quafi procede- 

rent adversus Pontificiam Cathedram, quag divino Salvatoris 

oraculo cverti non-poteft, & cujus Optima Parens non hoftis eft, 

fed Patrona&Advocata; Vit^eduntaxatPontificisatqueaemulo- 

rum eas minas pofuit pro Ciftercio ira ta Virgo,prout alibi dicam, 

ciim rem hanc ex induftria fufius repetam. Innocentius igitur , 

quinonfu6metviti6,fedaliorumimpulfuOrdini male fuerat af- 

fe(Sl:us,mitioribusdeincepsconfiliisufus anim6 mutat6 eximiis 

favoribusMarianam Familiam cumulavit : quos inter duo plane 

Sss infi- 



\ 

254 Ciflercij bis Tertij 



fignesjin continenti, poftquam nimirum Pontifex per DEIpa- 
ram GiftercienfibusfuifTetreconciliatus^in veterisoffenfae integ- 
ram abolitionem Ordini collati : Primus , ut in negotiorum con- 
curfuOrdoCiftercienfis praealiis religiofis Familiis inCuriaRo- 
mana haberet praecedentiam: Secundus, utGuido Ciftercii 
Generalis in Collegio Cardinalium fumeret purpuram , quatc- 
nus fcilicet ex Capitis gloria difcerent caetera Familiae membra 
feaRoma&amari, &honorari. 

Reftituto in integrum Ordine in Llrbe 8c Curia Pontificia, 

non defiit folicita Mater etiam aliis recommendare , quod ipfa 

B0 '!LT~ diligeret. Haerenti enim in bivio B: GABRIELI Ciftercienfi de- 

indeNovitio,quemnamOrdinem ex omnibusampIe<Steretur, 

VirgoMatervifibiliter apparens prasclaro elogio recommenda- 

viteiOrdinemCiftercienfem,fibiFiIi6quefuo prae aliis diledld. 

ohmA«„o SiLlITG ARDHBenedi(9:inis ad AquirienfeCiftercienfium 

1^46. Coenobiumtranfeunti DEIpara amantifsime gratulata eft,qu6d 

^^..^^^^^lnftitutofibiperqu^mcharo fefe mancipaffet. B:CATH ARI- 

1L2. " NA Colonias Agrippinse e Parentibus Judaeis oriunda fuadente 

Virgine Matre Religionem Catholicam, atque infuper Ordinem 

Tifrtfit Ciltercienfem in Parco Dominarum amplexa eft. Eadem Regind 

«''.T AngeIorummonenteB:HENRICLIS olimColoni^S.Cuniber- 

fiormt 'An-t\ Cauonicus in Monafterio Bergenfi in Germania , B: PETRLIS 

^;;;-;;;.^ Morerole in Hifpania , B: GUNTELINUS in Anglia Ordine Ci- 

i^An.u6o, ftercienfem profefsi, in propofito firmi perftitere. 

Quin im6 ut & habitu profiteretur , quod jam antea fucrat in 

jurnit affedu&effea:uB:HERMANNUM VillariiConverfumhabitu 

;; Ciftercienfiudecoranonjamquafi clientem,fed veluti fratrem 

' crebriiis invifit. Atque ut Ciftercienfium Cucullam redderec 

SrL dignationefuapretiofiorem,mirabiIediau! B.CHRISTIA- 

mmiin. NO Monacho Hemmcnrodenfi gravi segritudine laboranti fe 

unacumSalvatoreSociamacConfolatricem adjunxit in candi- 

difsima Ordinis cuculla : & quoniam ea die Vir pius ob morbi 

moleftias folitum orationis penfum in ferum ufque vefperum di- 

ftulerat, Clemcncifsima Ciftercienfium Domina Clientem fu- 

um ex parte fublevatura coepic cum eo pfalmorum verficulos al- 

ternare, & integrum Breviarium perfolvere , ftupente interim 

rem novam^remmiramViroBeato^&quotpaufis, totfufpiriis 

orationemfuavifsime diftinguente. Mira- 



wum ugo. 



^ TITULUS IX . 255 

Mirabiliuseft,quod de B:HER!VIANNO alio in Hemmen- p,,,,,. 



circa An~ 



rodc Converfo produnt Ordinis Hiffcorici, qui dum aliquando 
laborelaflusvefperifeadquietem compofuiiTet, jamjam caden- """"' 
tibus palpebris dulcem capturus fomnum , coepit animum ejus 
cogitatio vehementer pulfarc , conivetas tributarias preces dul- 
ciffimaePatronaefuaseadieHermannumMarianu clientem haud 
perfoivifre , quare excuflis fomni illecebris fe Ie(5lo proripit, in gc- 
nuademittit, daturus Virginiintcrpreccs cor fuum,quod etiam 
ipso dormiente ad eam vigiiaret. Verum benignifTima Domi- 
na nolens neceffaria quietc privare ciientcm fuum , blando impe- 
ri6juffitcubitumire,toties fe fideli obfequio cultam, ac millies 
iterumque millies falutatam poffe velleque etiam femel locoHer- 
manniiuivigilareacorare. IvitDominaejuffu^acdormivitHer- 
mannus nunquam fuavius aut lecurius , quam vigilante quam 
orante pro Hermanno Regina Coeli. Felices plane in hoc Ci- 
ftercienfcs,qu6d Virginis in eos propenfio tammirafit, ut non 
contentaproeisorare,dormire infuper jubeat,ac vices corum 
amanter fupplens precando non modo vigilantibus, quin imo 
dormientibus aftra pandat. j 

>^quemirabileacdulcc eft,quoda Virgine mcruit B:THO-f/<„*,>^ 
MAS Ciftercienfis Monachus in Arnsbcrg Gcrmani® Coeno- ♦"•"■"• 
bio,qui diutino ac devoto famulatu eandem fibi in tantum de- 
vinxit, ut in gratiam fui, gratia hucusque vix audita, fuaviffim^ 
modulata fit ; dum namque no6le quadam contcmplationis ocu- 
locoeliimmenfasdelicias introfpiceret,& animo in coeleftia vi- 
giliaboculisquoque corporeis no(5turnus fopor fugeret, ftrato 
cxiliensfubprofundam no(5bem fc in contiguo pomario in viri- 
des herbas langvens efFudit. AfFuere iliico Divae Virgines Ca- 
tharina& Agnes coelefti fplendore circumfufae,qu2e elcgantiffi* 
m6,&ad DEIparae melos qu6dam quafi pr2Bambul6 conccntu 
aures animumque Beati Viri fuaviffimc demulcebant. Quas in 
{plendoribus San(5borum & Angelorum infinita propemodum 
frequentia fubfecuta gloriofaCoeli Imperatrix hifce verbis Clien- 
tem fuum dulciffime afFata eft : Charijjime Frater^ /i placuent , ^«^//. 
tercunquerecompenfahodevotiljimnmfamulatumtujm dulci melodi^. Di- 
xit,&cecinitdiIe(5toclicntirantafuavitate, Choris fimul Ange- 
lorum Dominas fuas lagtum accinentibus , ut feliciffinius Thomas 

Sss2 dulce- 



sst;6 Ciftercij b is Terti j ^ 

dulcedine tam amabilis harraoniaB plene abforptus grata animi 
deIiqniapa(rus,aFratribusfub nafcentis aurorae diluculum femi- 
animis fuerit repertus. Redeunte tandem fenfu imperio Abba- 
tis rei feriem ftupcntibus inter fufpiria recenfuit. Hoc Coelefte 
canticumamabilefortalfefuerit epithalamium, conjugiique fpi- 
F/.r«irar-rituaIisinterVirginemMatremac B:PETRUM Converfum Vil- 
'"^«•'^'^•larienfemnobileprsefagium. Resftupenda! Non voluit Coeli- 
tum Regina fuorumCiJercienfium effe tantummod6Mater,Do- 
inina,Advocata; teneritudoamorisEametiam in Sponfam eo- 
rundem confecravit; Dum namque praelibatusVir beatusDEI- 
parae cultor prascipuus, aliquando in Ecclefia extra fenfus pofi- 
tus ad Salvatorem dc duIciflTimam Matrem per parany mphos An- 
geIose(retdedu(5tus,benigniffimus Redemptor munere Sacer- 
dotis fungens ritibus fecundum Ecclefiae rubricas exafte ferva- 
tis, jun(5fcisque de more dcxtris amantiffimamMatrem fuam B: 
Petro /« perpetuHmJpiritualis conjugiifadm dejponfanjit. Hinc de- 
inceps mutua inter ambos cafta ofcula quafi quasdam afFedtus 
longe tenerrimi crant figilla. 

fUruit Eadem fere a Virgine ABUNDUS Villarii apud Brabantinos 

San£tus Monachus , qui praeterquam qu6d ab Ipfa non aliter 
compellaretur, quam Charijjimm^ dileBiJfimm^ Fillm ^ Amicm^ 
eandem infuper fuaviffimo experimento didicit tS!k Sponfam ^ 
dum labiis Illa Abundi dulciffimum ofculum libavit , eundemque 
adfepariterdifiuaviandam inter caftifsimas amoris fummi blan- 
ditiasinvitavit. Neque hoc folo , fed alio infuper favore Virgo 
Mater fuos in Abundum amores abunde confignavit; dum ete- 
nimfub tempusDivini officii inter frequcntes raptus aliquando 
in contemplatione defixus antiphonam decantandam Vir pius 
omitteret,benignifsimaVirgo cuculla Ciftercienfiuminduta vi- 
fibiliterChoroafsiftensomifiamcantionem fuavifsime modula- 
taeft. 

Porro fiamoris menfura ex munerum magnitudine ac pre- 

tio defumenda fit , amor M ARI^E in Ciftercienfes procul dubio 

fuit prope immenfus. Tranfeamus hanc Scenam in compen- 

oyntAnno dio. BiFASTRADO VIL Ordinis Generali Auguftifsima Do- 

tr^uitAn "^i^^psf vifum apparcns divinifsimum uteri fui Partum ad ejus- 

^^*oniT dem ofcula atque amplexus inter brachia reclinavit. B: WAL- 

TERO 



ctrct An- 
Mtimuzs. 



AfPU 'i'ji- 



TITULUS IX. _^ 

TERO <^f ^/V/^^c/^^DucibusBrabantiaBrangvine jundloMonacho 
in Hemmenrode per Sacerdotem quendam pium cum ad jun6lo 
fchediafmate fubmifitCrucem auream miri fplendoris ac elegan- 
tia2,quasdiu magno honore in Hemmenrode a Ciltercienfibus 
aflervata, tandem in Hollandiam ad inftantifsimas preces ejus- 
dem Provinci^ Comiti(fe translata eft. B:MARIiE Ciftercien- ^^-^'"^" 
fi Virgini,quaefuitSororB.CaroliAbbatis Villarienfis, vifibiliter 
impofuitfloridifsimumfertum, eamque in confpedtu Llniverfae 
CuriaeCoeleftisFiliofuodefponfavit. B:STEPO in MonteSal- oj,;,.,„ 
vatorisVirginibusCiftercienfibusaconfefsionibuspoftquamad "»'""' 
Cdera felix comprehenfor efiTet eve<5tus,vifus eft per eandem glo- 
riofifsimam Matrem pulcherrima corona redimiri. B: LALI- ^ioruHM- 
RENTILIS Ciftercienfis inDunenfi Flandriag coenobio in amo- 
rispr^ecipuifignificationemAngelointernuncioaDEIpara deca- 
dem Rofarii obtinuit. B: HENRICUM Heifterbaci apud Ger- 6h„tA„- 
manos Abbatem viditB.Sifridus Propheta Ciftercienfis a Regi- "" '-'^- 
na Angelorum anteinftantemeled^ionisa^lum Baculo paftorali 
inAbbateminaugurari. B:RAINALDO Optimo in Clara-Valle ^^'"'Jj''- 
Seni,<ScveteranofuocIientiDEIparaVirgomanibusipfa propri- 
isveftimentacandida&pretiofain fupernas gloriae ami6tum ad- 
ornavit. B: THEOBALDLIS Abbas Vallium Sernay Div^ Pa- ^^^; 
rentis patrocinio donum miraculorum tanta amplitudine obti- 
nuit,ut invocato folo MARI^E nomine omne fere morborum 
genusabasgrotis propullaret. Diffluebat Viri San<5li pe(5bus in 
afFe6lus loiige tenerrimos , ciim primum lingva pronuntiarec 
fuavifsimum Matris dulcifsimae Nomen:afFe6tusinterim,qui 
veluticoeleftesigniculi^nimum Viri urebant, prodebat per hcec 
aut his fimilia verba : MARIAI Sua<v}JJimum , ^Sj^indtJJlmum Nomen 
eH ^nomenvenerabile ^tjomenhenedidum ^nomen incjjabile-, nomen cundis 
amabile! Cumque nonnunquam (hodierno fere Heterodoxo- 
rumftyI6)a frigidisMagnaeMatris clientibus argueretur, nimi- 
um audere Theobaldum in Divae cultu, per quem dccrefceret 
honoracveneratioNuminis, reprefsit MARI^fe juratus Zclotes 
erudite & folide tepidadi^teria , dum refpondit : Nullibi DELIM 
coliadorariquedignius, quam in fuoThrono; hunc vero alium 
nonelle, quamSacratifsimasVirginisfinum. In confeffo utiq; 
efle,percultumThroniRegiiniI detrahi Regiis honorihus,quia 
imo hos ipfos crefcere per ejusdem venerationem. Sufpedlos 

Ttt lane 



2 58 Gifter cij bis Tertij. 



Vixit (ircal 



faneomnesillosefTe, quiMariano cultu ofFenduntur, quod for- 
te minus credant , DELIM eife ab Illa conceptum , natum , lad^a- 
tum , qu9s eft blafphaemia apud Chriftianos execrabilis. Mere- 
baturhicTheobaldi pro DEIpara zelus ac amor, utllla fuo in- 
terventudonum miraculorumaliaque in diIe<5kionis vicifsitudi- 
nem fido fervulo refunderet. 

HisaMARIAfavoribusplantatus, rigatusque Ordo Cifter- 
cius firmis radicibus crevit cultu, affedtu, fiducia erga eandem 
Optimam Parentem , ut etiam mortui Ciftercienfes prodigiis 
quafi linguis loquerentur, quantum MARIAM diiexerint vivi. 
"BiEUSTACHILlS MonachusCiftercienfisapudSuecos in lin- 
gva iua lalutationem Angelicam , Ave Maria^ qua toties Virgi- 
nempuriflTimus&ipfe Angelus falutaverat, poft felicem tranfi- 
tu aureis chara(5beribus exprefiam ftupentibus exhibuit. B:GLt- 
obnt A»- ILLELMLIS Montis Peffulani Dominus , tefte Henriqueo in 
7ioZ'arMcno]ogio ad diem^. Aprilis, dc B: JOANNES tefte Authore 
c4An.,i4o. Anni Ciftercienfis ad 21. Decembr. ambo Ciftercienfes in Gran- 
di-Sylva Gallias Ccenobio , pulcherrimo lilio poft mortem ex 
oreutriusquepuIluIante,incujus foliis aureae fpedlabantur lite- 
xsQAveMaria^ floridam fuam erga Divinam Virginem pietatem 
neque morte deflorere potuifle , floridiflTimo hoc & aureo pla- 
^Zl/!"-nt documento conteftati fuere. B. L ADISLAUS apud Polo- 
nos e Milite Ciftercienfis Converfus indocilem alioquin memo- 
riamnullaretamfatigavit,quam in edifcenda Angelici ad Virgi- 
nem nuncii falutatione, in qua fubinde inter lingvae, pediboris, 
animique ingentes delicias millies milliesque repetenda per dies 
no£besque fuit aflfiduus. Ab obitu Viri arbor excrevit e tumu- 
Io,in cujus fingulis foliis Divina mai^ws per elegantiflfimos cha- 
ra£leres fcripferat CoeleftisOratoris Angelica verba : Ave Maria, 
PIantatamfuiflearboremaNumine,a Virginenon male fufpica- 
ti Ciftercienfes noftri, eflbfsa e loculis humo obfervavere, pul- 
cherrim^ arboris primas radices e Ladislai corde furgere. Opta- 
vifle Virum San£tum poft fata in Divinae Parentis laudes atque 
obfequiatot Iinguas,quot foIia,im6tot olim habuiflfe in Virgi- 
nem afFc6tus,quisquaefo,ambigat? SedundeladteahaecinCi- 
ftercienfiumlingviscreverelilia,praeterquam a fcecundo illo la- 
£te e Virginis mammillis in Bernardi labia defluente ? Neque Ber- 

nardus 



Ohiit 
Ami. 1617 



Ohiit . 



T I T U L U S IX. 259 

nardus e Ciftercio folus eil JESU coIla£taneus : in utroque fexu 
quafi in gemina columna fundatus Ordo, in utroque debuit a 
Virgine ladlari , quae utriusque Matrem Ia6tando fe monftrare 
voluit. Nobile Abulenfe in Hifpania Ciftercienfium Coenobi- 
umilluftrem Virginem aluit B: MARI AM VELAM hujus faeculi 
pulcherrimam nuper auroram, alteram e Ciftercio CHRISTI 
colIa(5taneam , quas indies a Salvatore & DEIpara vifitata,ab 
utroquefavoresgeminos, quos olimBernardus,obtinuit,ca- 
ftifsimos fcilicet CHRISTI Redemptoris amplexus,&Virginis 
ladlantis materna ubera. 

Quemadmodum autem quot la£kis Mariani guttas,tot gem- 
mas , & fi quid gemmis pretiofius eft , in Bernardi atque MARIiE 
Velaglabiis fe habere gratulantur Ciftercienfes, ita vicifsimRe- 
gina Coeli alias gemmas in fuis Ciftercienfibus habet & aeftimat , 
guttas videlicetpretiofifudoris,quas e facie laborantium deci- 
duas veluti gemmas olim abfterfit atque collegit. Res eft apud 
Authores notifsima, B: RAYNALDO Monacho in Clara-Valle 
jucundifsimam hanc fcenam inter folatia afpedlante, qui dum 
aliquando in meffe cum Fratribus casteris in agro occupatus u- 
rentefolisseftutotuslangueret, atque inter profundos gemitus 
dehacipla moleftia apud Virginem modefte quereretur, vidit 
mox Eandem Optimam Parentem Meflbres fingulos circuire, & 
copiofum fudorem e fingulorum frontibus , non fecijs ac mar- 
garitaslongepretiofifsimaslinteo abftergere, foliciteque afier- 
vare. Nec ficabfoluta amoris fcena eft , addidit Virgo favorem 
novum, fingulos namque perOrdinem amplexata omnem fimul 
obrepentistaediifenfum,ac animi in laborando moleftiam exi- 
miishisinCiftercienfes beneficiis in Raynaldo & lociis penitus 
opprefsit. 

Pretiofas has Virginis manus, in quibus humor fudoriferus 
concrevitingemmas,Ciftercium pariter fenfit medicas,quan- 
doSalusinfirmoruMARIA B:ADAMOMonachodeLukaapud l!:;";. 
SaxonescapitisdoIoregravi(simeaffli6to, atque in Ecclefi'a in- 
ter ardentia fufpiria oranti choris cindta Sandiarum Virginum 
apparuit^ejusquec '.pitimanumimponenshaec non tam verba, 
quam pharmaca ad jecit : /^b hac dte njqne ad diem mortis tiiA mn dolebis 

caput tuum. Mederi debuit , quas mentiri per ea verba non po- 

Ttta tuic 



26o Ciftercij bis Tertij 



tuiteCoeloevocata humani generisExcellentiflTima Mediatrix. 

^^..^ ^^ B: CHRISTIANLIS Heifterbacenfis ferme fecundum ftylum 

Z Jw.Do6torisGentium tunc fortwr (dicam tgofelkior') ciim irfrmi- 

or,Divam Virginem praefentem habuit,fensitque,cum fatigato 

per preces capite langverct. Sola Virginis prsefentia fugatus 

eft omnis a langvente dolor , 8c Chriftianus ad novas preces , dc 

Almse Parentis obfequia per reparat^ valetudinis beneficium de- 

nu6 initiatus. Nempe eos morbos Superi non aegre curant, qui 

nonaIiamradicemhabent,quamfan6liflimum inpietate excef- 

ohiitcircaCum, B:ANDREAS Monachus Ciftercienfis in Rivo-Sicco 

^"'^' apudHifpanosaliquandoaegrotansdulciffimaVirginis labia pro 

fua habuit pharmacopaea; decumbenti enim in ledtulo Divina 

Mater amanterbafia impreflit, per quas coeleftia pharmaca,Ia- 

bia,ofcuIafeIiciffimuspatiensampIiusmaIevalere non potuit. 

Morbus & mors humani generis fuprema mala funt, quas 

quidemexeominus forte fentimus,aut refentimus, quia mala 

communiafint,quaequoniamomnesafficiunt, afingulis minus 

fentiuntur. DEIpara Virgo apud Ciftcrcienfes mali nomen ab- 

fterfit morbo 8c morti , quae duse res fub Magnae Virginis affiften- 

tia , prsfidio , tutela formidari ampliiis non debeant. Vidimus 

nos Optimam Matrem in Ciftercio apud aegrotos, videamus 

TiomtAn-nunc Eandem apud morientes. B:ROBERTUS Clara-Vallen- 

"' "^^' lisConverfuspauIo ante mortem in ecftafim raptus, audiit Di- 

vam Virginem,quam per omnem vitam plurimis obfequiis fibi 

devinxerat, egregie apud Filii tribunal foiicitantem pro fua,id 

eftMarianicIientisaeternafeIicitate,ad quam perMatris prcces 

rtoj«-impetratampoftquinque dies evolavit. B:RAYNERUS Mo- 

"''^"^ nachus Villarienfis , olim puer aquis hauftus , & per Divam Paren- 

tem ereptus,tandem inter Ciftercienfes Afcetas moriensEan- 

demhabuitfuiagonisinter Angelorum choros aufpicatam Prae- 

?w«r-^^^^' & viae ad fidera fidiffimamDucem. B:GOD EFID O 

f^A'i.«4o.pACHOMIO exeadem Brabantise Domo fan(5liffimo Mona- 

cho,eftadio&Villario migraturo ad bravium, DivinaVirgo in 

occurfum fimul dc comitatum effiidit undecies mille laureatas 

eDivaeUrfulae Socictate Virgines, cum quibus&Ipfa majefta- 

JlTr.^^^tem comitatus au£tura obviam moricnti proceffit. B: TEZE- 

LINUS SandusinClara-ValleMonachus dum ad beatiffimam 

im- 



T I T L T LU S IX. 261 

immortalitatem evocaretur , Eandem Divam Parentem mille 
inter Angelicos Spiritus mediam, quafi Matrem filiolo fibi ha- 
buitoccurrentem. B: SIGERUS Monachus inHemmenrode ^;;;;'^„„ 
ctim in vitae confinio jamjam animam efiet a6turus, fratresque u>o. 
dato figno ad morientem properarent, inter msellos lefius,tri- 
flesque cantiones animam exeuntemSuperis recommendaturi, 
na6tuseftfuturae fuse apud Coelites gloriae omni Mercurio feli- 
ciorem bajulam ac praenunciam Virginem Matren} , quae cuidam 
e Converfis obvia juilit nunciare mapftis Cantoribus ut mifsis tri- 
ftibus , potiiis circiim morientis le(5bulum l^eto Di vi Ambrofii car- 
mine ac iubilo^TeDEilM lattdamm Vi6tori acclamarent ;id enim 
mereri & Viri vitam ac nomen, qui tum maxime effet Sigerm^ 
cumpoftmillevi6toriasadffiternostriumphos fubVirginis prae- 
fidio ac du<5lu abiret. B: ANTONIA S. Benedi6bi de Caftris noruUAn- 
apudLufitanosVirgo San6bimonialisSuprema vitae hora in ec- '""^*"* 
ftafi ad tribu nal CHRISTI du6ta vidit AuxiliatricemMatrem pro 
fe Filio fupplicem , atque infuper pronunciata in fui favorem (en- 
tentia fibi manum porrigentem, qua fe fuper fidera ad gloriam 
&Sponfi perennes amplexus attraxit. 

QuoniamdeCiftercienfiumperVirginem inCoelos afium- 

ptione hic fermo fuit , aliquid etiam feu rerum feu verborum ana- 

logiadicendum venitdeipfiusVirginiscorporali fuper fidera af- 

fumptione. Pulchrum ac Ciftercio per magnificum , in re ma- 

XimaabEcclefia admifiam revelationem e Ciftercio in partem 

oracuIorum,'per quae adftrui , firmarique pofllt Virginis fuper 

Coelosaflumptio corporalis. B: BERTRAMUS Ciftercienfis ^iorm 

B: M ARIyE de Carixto in Lombardia ille Virginis cliens , magnae ^"' "*^* 

hujus rei feliciflimus fuit Internuncius. Summae illius delici^e , 

loquide Virginemagnifica quaeque ac gloriofa: ingens tormen- 

tum,audirevelfubdubitari de corporali Ejusdem afilimptione. 

Placuit Reginae Coeli Bertrami zelus, quare infigni apparitione 

veritatem rei placuit pofteritati confignare. Inftabat in proxi- 

moisipfefeftusdies,qu6univerfa Ecclefia AuguftiflTimam Coe- 

li terr^eque Imperatricem fuper Choros Angelorum elevatam 

votis &feftivis acclamationibus pie profequitur. In facra per- 

vigiliino6teIegenduseratinChoro fermo quidamDivoHiero- 

nymoperperamadfcriptus, inquoaflBrmabatur,animam Virgi- 

lluu nis 



262 Ciflercij bis Tertij 



nis coelis ab Angclis illatam cfle , non corpus. Grande ex hoc 
vuInustimebatcordifuoBertramus: quapropter de Abbatis fa- 
cultate in proxima villa Vigilias folus plane feftive celebravit; 
Raptusnamqueab AngeIo,& in vicinam Ecclefiam trans fluvi- 
um pofitus , DEIparam in fublimi folio Coelefliis Curiae frequen- 
tid circumfl:ipatam confpexit, audiftque Divini Officii horas per 
Ordine k Coelitibus fecundiim rubricas Monafticas folemniflii- 
me decantari.^ Quibusperfolutis AuguftaDominaBertramum 
amoena fronte ad fe venire juflum dulciflSme afFata eft : Benejdo , 
, Bertr/tme , qtiare riHnc egrejjmjis de clauHro : Noverit pro certo , me in utra^ 
quejubBantia^ id eH^ corpore ^ animaglorificatam , <^ die quadragepmu 
J mortuis refufcitatam, Vifione hac praeclara per Ordinem divul- 
gata crevitpietasatquedevotioergaVirginemin Coelos aflum- 
ptam,tantisqueincrementis eft au€la, ut pene omnes Cifter^ 
cienfium Bafilicas Honori Magnag Matris fuper fidereos Orbes 
aflumptae fint dedicatae, fcilicet ut totos Ciftercienfes haberet 
MARIA , qui totum , quot habent , habent a M ARI A. 

Neq; duntaxat fingulares favores in perfonas fingulares; Ve^ 

rumetiamfingularia beneficia integris non raro Communitati- 

**^*';^^^^-busdi!penfare voluit Materbenefica. B: HENRICUS Mona- 

"*"'^'chu3 Hemmenrodenfis Divam Virginemin Choro aliquando 

obambulantcm confpexit,hiIarique vultu annuentem atque gra- 

tuIantemFiliis, quod tanta alacritate Divinas Laudes concine- 

rent,CoeIeftiumGeniorum tam egregiihic in Choro aemuli, at- 

que olim tam digni eorundem in Coelo focii. Jucundum Pfal- 

terium,quod AuguftaVirgotamaufcultare voluit , qu^m lauda- 

re! Jungendus Henrico alter ex Hemmenrode Vir San(!lus. 

eUhAn- B:EUSTACHIUS ejusdem Coenobii Abbas, qui dum pro fui 

""'^^' munerisexigentiaHeifterbacenfem Domum Filiam aliquando 

vifitaret , ftaretque in Choro pfallentium jubilans cum ccetu Fra- 

trum Ambrofianum Canticum : Te DEUM lattdamw^ Vifa eft 

B: Chriftinae fandkimoniali Ordinis noftri in Monte S. Walburgis 

prope Coloniam longius diftantiDivina Parens auguftiflTimo fpe- 

d:acuI6 fupernumerofamillam Congregationem coronam au- 

reamtenerefufpenfam,immenfum jubar per omne Oratorium 

diffundentem. Fulgebat in fummitate coronas gemma pr^ra- 

ndisjcui e Bernardi labiis ac praecordiisinfculptihiafled;us,haeG 

mella: 



T I T U L II S IX. :^^ 



mella : Clemens^dpia , d ditlcis AiARJ.4! MARIi^ magnificum Nt ^- 
menvelu6ifulgidum{idusrped^abatur,incujusillu(lriambitii& 
peripheriapulcherrimoordineinfinguiisradiis fingula omnium 
praefentium Monachorum , atque etiam ipfius Evflachii 
Hofpitumque Abbatum nomina vifebantur. Decantato Am- 
broiianojubiloDivinaVirgoauguftohuic fpedlaculo dulcc gra- 
tumque epiphonema in hsec verba adjecit : Sicnt ego hodie fum in 
gloria mea , ita isli omnes mecttm erunt in Atermtm 1 Oraculum hoc Hei- 
(berbacenfibuseodulcius, quianempeamente&labio dulcifTi- 
ma2Ciftercii]VIatrisprofed;um,e quogeminofonte nihil in fiii- 
os potuerit profluere amarum! 

E Choro 3c Ecclefia egrefiiiri videamus novos DEIparae in 
CifterciumafFe6tus. HabentCiftercienfesin lege^c more,Lit 
Completorio atque confcientiae examine vefperi perfolutis om- 
hesjuxta ordinem profeffionis ad aquam iuftralem accedant a- 
fpergendi ibi a Superiore feu Chori Praefide. Hoc afpergerjdi 
munusDiva Parens ufurpare voluit in Monafterio Tennenba- 
€enfiapudSuevos,ubiB: HUGO illiusDomusfand^ilTimusMo o'';- - «" 
nachusaliquandoconfpexitCcjeli Reginam fungentem OfTicio ''""' 
Praefid;s , Fr atresque ex Oratorio ad luftralem fontem properan- 
tes bcnedidlo iUoliquore amantiflime afpergentem. Non po- 
tuere nempe a tam Candida Matre fuper nivem non dealbari 
candidae Ciftercienfium Sc cucullae & animae. Idem SpeiSator 
Hugo vidit Ciftercienfium Dominam in Refeiflorio non fecus 
ac lolicitam Martham obambulantem, & Fratrum cibis parco 
caeteroquinaromateconditisdivinam quandam ambroliam,<Sc 
Angelicum nedtar , atque cum ne6lare faporem atque ingentem 
fuavitatemaffundentem. QuisnaufeetjamCiftcrcienfium ci- 
bos,quostambona tamDivinaVirginis manus condierit? 

Aliud fere fimile lego in Exord:AUgn:Lib: 3. c.i 9. d e Monacho ^^^^^^ . ,^ 
quodamClara-Vallenfi, vitae quidem probatae, fed in ciborum ^AnJ.ld 
deledluatquemedicaminum u(u aliquantum, ut habet Exordii ,^^^'J]!,,^. 
tcxtus^fapersJitiofo , quibus tamen non vitiose in folitis fenfualita- 
tis obfequiumafficiebatur,fedquiaeratcorpore non minus de- 
licatus , quam infirmtu. Aflli^ba valetudo caufa apud Religiofos 
profe£t6 non mala , quae quandoque aliquid amplius asgrotis per 
leges ac Superiores indulgeat. At quoniam hac in re fervare 

lluu2 me- 



264 Ciftercij bis Tertij 



medium ac cenere femicam , difficile atque arduum , natura ulcro 
propendente&noscrahente inres fenruales,bonus illeVir cor- 
reptionequafiferulaaDivaParentemulcatus refipuit: quod qui- 
dem citato loco fic evenifie lego. Exiftimabat fe in vifione no^ 
fturna cum corona Fratrum accurrere ad Divinas laudes. Fefti- 
nare ad opus DEI vifi e Clara-Valle omnes , neque ipfe feonior ad 
Oratorium properabat. Stabat in Ecclefiae propylaso Cifterci- 
enfium pieni:iffima Advocata cum pretiofo elediuario , quod pcr 
Ordinem ingrediencibuspaulifperfubfiftere juffisdifpenfabat ip- 
fa ,quomodofereMacresfoIent,cum pueros mane dato modi- 
cojentaculoadludos&gymnafiaurgent. Nilminus timuitVir 
ille bonus, quam in communi omnium Clara-Vallenfium felicita- 
te fe unum fore excludendum k Divino bolo ; quod camen re ipfa 
cvenic, ciim namque aliisrecedencibus ipfe paricer de elc6luario 
parcicipaturus acceffi/Iet , retraxit Virgo manom , dc fevera vultu, 
verbisque afpera Virum aperto ore pr^eftolantem acerb^ ita re- 
dargui t : NunqmdnoHrd mdicamine opm hahes ? Nonne fapiens medi- 
cmes^^tuimetfolicitecuram gerii^ Vade itaqtte^vade^ ^ tuis medica- 
mentis , ficut volueris , utere , quia modo de his , qui euram fuam fttper Do- 
winum ^ Filium meumjaSiant^ cura esi mihi. Agnovit illic6 reatum 
fuumdeIicatusmedicus,&procidens ad facros DEIparas pcdes 
fandbiora fe deinceps fei^vaturum fpopondit:quare conccfsd mox 
veniaguftavit, qucmadmodum c^teri, e Virginis manibus dul- 
cem efcam. Non debent videri dura Ciftercienfibus cantio, 
clamor, vigili^, quae Virgo, ne amara effent, eduliis coeleftibus 
jam olim dulcoraverit. Infpicienda funt etiam Ciftercienfium 
ri^uii Cubilia,nequeilla quidem CneDivaVirgine. B:WALTERLIS 
'ZhiX' Converfus Meylrofenfis in Scotia hujus aflertionis oculatus fit 
teftis,quiaIiquando Angelorum Reginam duabus e Sandtis Vir- 
ginibusucrinquelacus ftipancibus per memoracae Domus Meyl- 
ronenfis dormicaria ambulantem confpcxit , fignantemque quo- 
rundam ^ Fratribus nomina, adjedlo bonae notae opcimo argu- 
menco : Hosnempe effeparatos. Incellexit ftatim Walterus Divina 
VirginisoracuIa,cumMariananuper manu & nutu notatos Fra- 
trespoftpaucos dies compendioso fato feliciffime extin£tos& 
ipk candidocalculonotavit. VixIocum,miLe£l:or, inCifter- 
cienfiumDomibusinvenias, quem munifica Virgo fibi&Numi- 
ni non facraifet gratiis dc beneficiis : atque ita fi UbiqtiiHarum fenfa 

alicubi 






T I T U L U S IX. 26^ 



alicubiveraefrepoirint^nullibiinfenrufano&rancbo veriora ef- 
fe videantur, quam apud Ciftercienfes, apud quos Divina Parens 
profe6l:6eftubique,& DEIparaeeCiftercio cliences, quiViigi- 
nem per favores fentiunt ubique^ nuncupari cum plaufu poiTunc 
Mariani Ubiquiftae. 

Et quis tandem fingula memoret, quis univerfa expendat, 
qusBAuguftiiTimaCoelorum Domina e brachiis,manibus, finu, 
nberibuSjIabiisinCiilercienfesfuosprofudit beneficia? Credac 
fane Led^or, poftquam hasc legerit , Ciftercienfes noftros lon- 
ge tenerrime amari a Virginc,quae illis tanta, acque etiam feipfam, 
6c quidem toties donavit? 



CALAME MI! 
Hesc tmCdUmitas! 
^ Quod penna fis , non ling^va : 

MARIAM, 

Dtikem Ciftcrcii Matrem 

Scribac Ung^a non penna! 

Calame mi! 

Haec tna pcena^ quod penna fis. 

NonfcribesMARIAM! 

Una lingva 

Dulce uberum fcrutinium, 

Suave mammillarum fpiculum 

MoIIe Ia6tis vehiculum, 

Una hasc Lingva 

Lafiteum MATRIS Nomm fcribac. 

Igitur calame mi 

Haec tua calamitat^ ^ 

Qudd^S^quodes\ 

O quam nunc vellem per Vatis vota , 

Ut mihi fint iingvd centum ^Jint oraque centum ! 

Ec tua tuumq; in primispraelingviscentum, pragoribuscentum 

Lingva ^ Os 

Xxx Bern- 



&66 Ciftercij bis Tertij 



BernardeL^^ee! 
Nulla lingva meliiis AIAl^R EM fcribat, 
QutoBernardi, 
Cmmk^lkMATRlSNomeninHittavitinLACIE. 
c-iw.y. Lingvam Ille habet , qualem Sponfa in Cancicis 

SubquaAi£Z>&Z.^C 
Hi^rco ego in LACTE, 

Ncc fatis capio ^riQC fatisjapio^ 

Cur Virgmis LAChxTeat Bernardo 

Sith lingva , & non ftipra iingvam ? 

Si DEUS iingyai infantiitm faceret difertas^ 

Infantes omnes dtferti^ apertefarentiir^faterentur^ 

Se lac quod h. mammillisMatrum fugunc 

HabereJ^z/^r^ lingvam^nonfub iingva. 
Unm Bernardm non eHfJcut C^teri ladentes^ 
Suhtm habet,quod 2\\\fupra\ 
Forte quia Bernardi lingva/?/ ling^a Filwrum omnium? 
Qu^ fcilicet pro omnium neceflitate ad Patrem oret^ 
Pro omnium {Axxt^^^Xxo^Xi^XQAffondeat^refj^ondeat^ 
Proomnium fandlificatione adj^/V/mw SanBumJpiret difufpiret^ 
Atque etiam pro omnium lingvis Divina Macris uherafugat i 
Sugunt alii , fed fthi duntaxat, non atiis, 
Sugit Bernardus ; kdfthidc Filiis 
Illud VirginisTac , quod fupra lingvam , BERNARDI elf, 
Quoa fuh lingva , Filiorum. 
Bernardi lingva utriusq;Iadlispromptuarium ell&difpenfatrix; 
Utrobique tamen lac unum & idem > 
Etijdem^laditeFilii. 
AHuum t. Loquehantur olim niarijs imgvis ApoHoli , 

Et hoc per Spiritum igneum : 
Loquuntur hodie Ciftercienfes lingva duntaxat miic^ 
Et hoc pcr Bernardum Ladettm. 
l\h lingvarum varietas dele^ahat ApoOiolos^ 
HsdC lingv^ ttnitas dele^atEcm^Tdi Filios. 
cmf.u. Divifis in ftrufbura Babel in diverfa idiomata lingvls^ 

IJnos Ci^ercicnfes non tetigiffe videtur lingvarumfchiima 
Qui ufque hodie unimfunt lahii , 
Lingvk loquuntur fmica-i 

Hc 



TITULUS IX. 267 



Et LwgvaMATERN/1, 

Qnk^Magiftro La^e^MARlAM vocanc 

MATREM. 

Et Mmemjtliorum Utantem , 

Et Matrem Filios la^afitem. 

Frodidit lingva Petrnm , quod Galilaeus efTet : ^^.^t. ,5. 

Brodit lingva CHfercienfes^qubdMariar/ijlnf: 

In fingulorum namque iabiis & lingvis 

Virgined la^e ^ MARIA olim infcriptos 

Adhuc hodie lego Charaderes ladeosi 

Filim meus es ttt ! Ego genui te , ?>»»• '- 

Laditavite! 
Quib^ ^//«/«inCiftercio & .4^^/r«Nome promerita Q^ScNutricis 
Fuerit aliquando forte felix AUlchifedech , 
Quod Q^Qtfme Patre , fin^ Matre^/ini Genealo£ia ; lubr. c 7. 

Hodie ille inter Cifter cienfes tam fciix non effet, 
Si MATR EM in MARlA non haberet, 
Ingcns Alexandri Macedonis gloria 
Patrem hahuilfe Philippitm! 
Ingens Ciftercii decus, 
MATR EM habere AlARlAMl 
Et quantumvis interCiftercienfes millc iterumq; mille reperiatur 
Sectmdum Ordinem Mejchifedech \ 
NuIIus tamen vult effe alcer Melchifedech, 
SineAlAT R E, ftni AiAR lA. 
Contraftyittmfmtli eft, 
Uluftria ftemmatum Nomina defumerc ^ikf^/r^; 
Privilegium CiHercii eft , 
Totum id,quod eft,dici ab illa MATRE, 
Per quam totum iilud habet,quod habet: 
Ut fcilicet pulcherrimo matronymico 
^ Solii ortit ttfque ad occajtim^ 
Ab Aqitilone ufque adMare 
^AiARlA 
CiBercium dicatur MARIANUM: 
Salvatoris excmplo 
Qui lic^t SplendorPaterndGlori£^dcfigurafubftant/4 Ejm 
Potueritjdebueritque ab omnibusdicijcolijadorari 

Xxx a Filiui 



268 Ciftercij bis Tertij 

F/7//W DEh 
Honori tamen <^ Amori 
MAR lj£ MatrU Sua 
Divino fuo ore & oracido vix alium fe dixit , 
Quam Vilium Homink^ 
Genealogia defumpta ^MatreHomine, 
Non definunt Ciftercienfes cilejefuit^ 
Ciim incipiunt cffcAUriani, 
Itno tu maximeJe/»/Vie,ciim maximt Mariani^ 
Ciim nempe non [mtjicmuteri hominum^ 
Sed ficut Filim Hominis 
Hominis MARl^ Filii, 

Romulm (k Remw 

Romanae Llrbis Parentes 

• Ladlati a lupajupam habuere nutrieem 

Hominum Filii^^homines Ftlil^ 

Sed lupA alumni, 

Cilbercienfes 

KomanA Cathedrd alamni ^clientes , FilH 

Qua Hominum Filii 
Homines habuereProgenitores, 
Qua Ciiiercienfes 
MARIAMAdvocatam^ Patronam^ Dominam^ 
Qua Bernardini 
Ab uhere^ ^laHe^ Mariam MATREM^Nutricem: 
Dic jam tn,Divina tu,mi EruditeLe^or, 
Utri ex his majores fint, 
An Romulus RemUsque laiiati a hipa^ 
Aii Ciftercienfes in Bernardo kdati k Diva ? 
Sit,fateor Romafupra CiHerciuml 
Non eft tamen Romulm fupra Bernardum: 
Quidni enim Alumnm Virgints 
Potior fit alumnZ lupA ? 
AdTeigitur 
Melliflui Sodalitij Alma & Summa Parens ! 
AdTe 
Hajc brachia , h«c pe6tora in tenera vota , afFe6tusque 
Pando&explico, 

Neq; 



TITULUS IX. 269 



Meque Cifterciumque meum in mille nodos , & modos 

Quo ftri(ftius, c6 felicius implico. 

Satis ratis,hucusque fatis 

Solviyil vincla reis , 

Deinceps 

Quodcunque ligaveris^erit ligatum. 

Ciftercium omne 

Per mille gratitudinis compedes 

Tibi devindtum 

Tam nempe eft rf/6////«w, 

Ut nunquam cupiat dijjohl 

Et tton ejfe tecum, 

Serva ! Augufta Domina , 

Serva Bernardi Tui potthumam Soboleni » 

Qu^Te 

Parentis melleo&IaiSteo labio 

. iEviternum com^ellabic 

MATREM. 




Yyy TITU- 




TITULUS X. 

eiSTERCIENSES 

MARTYRES. 




Ucusque inter MARIiE ubera felicifTimi Cifterci- 
enresinccfserevialaditca: deincepsincer haerefeos 
&paganirmilaevientiumcrucesac cataftas cruenta 
calcabuntveftigia; fed quae grata filiorum pofteri- 
tas mille ofculis premat. Anglia -, Scotia , Hy ber- 
nia,Germania,Bohemia5SiIefia,Poloaia,Pruffia, Svecia, Gal- 

lia, 




__^ T I T II L U S X. ^S7T 

lia,Belgium, Hifpania, India, Africa, Syria-, totidem quafi func 
amphitheatra, inqaibus pubiicis Iu6iis frendens hasrefis & trux 
paganifmus Ciftercienfes immaniter torsere, exprefsoque pet 
tormenta fangvine candidiffimas eorundem cucuilas purpura- 
vere, 

SaeWor tempeftas in ANGLIA, Infulisque conterminis in p^/«,^ 
noftros detonuit B: GUiLLELMLlS HMc Cisterciensis in ""'^^'^ 
Monafterio Wallensi,ab haereticis comprehensus,ac primum 
I landitiis, dcinde vero minis, plagis, tormentis tentatus ciim 
Romanam Rcligionem ejurare nollet, Lancaftriae fufpenlus, 
&inqvatuor partesfedtusiaureatu fpiritum transmifit ad Supe- 
ros. Labente Anno eodem B: jOANNES Paslem Abbas Wal- ^^^ ^^^ 
Ienfis,unaque B. Abbas Saulienfis, cujus nomen temporum in- mifW 
juriainteriit, fimili fupplicii genere Lancaftrias membratim dis- 
cerptigloriosomartyrioavitamRomanorumfidemconfirmave- 
re. B: RICHARDUS Ifobifhoes Abbas Glaftemburienfis. B:JO. ^-^i^ -^«"^ 
ANNESror/^f, & B:ROGERIUS/^«^f^ ejusdem Ccenobii A- l^^i... 
fcetae uno animoApoftolicaeCathedrae authoritatem, ringente 
contraimpioHenrico VIII. pubiice conftanterque inter vincula 
& catenas confeffi, ab eodem Anglicano Nerone ad mortem 
condemnati fufpendio dc crudeli membrorum laniena illuftres 
CHRISTI vidimae evolarunt ad Coelos. B: GUILLELTvlUS f;^/"'^^ 
Tntsl Abbas Fontanenfis^fimulque B. Abbas Riverienfis (cujus 
Martyrii gloria cum piaufu fuperftes nominis deperditi difpendia 
fuppiere"debeat)contraSchifma Anglicanum gemini pugiles 
iniquoRegisdecretoin furcama<5li,dcfemiviviinfrufta divifi vi- 
verc priiis defierunt , quam vincere. B: TH O M AS natione r^iT»*"'. > 
Angius profeffione Ciltercienfis Dunis in Flandria , flagrante '^'""^*^^ 
jam late incendio Anglicani difturbii a Dunenfibus in Angliam 
mifius , ut cum chara6tere Pr^fofiti Infulam de Stapeya , quam olim 
Rex Richardus Dunenfibus in perpetuum donaverat (iit alibi me- 
morabimus ) in pofleffionem reciperet, ab Henrico altero Ec- 
clefiaeJulianoApoftata,qu6d audtoritatem Romanae Sedis Vir 
Apoftolicusliberrimecontratrucesjudicum minas & terricula- 
mentapaIamdefenderic,mortiadjudicatusfurcam pro fcala ha- 
buit, qua Coelos confcendit, tot trophaeis fuper aftra gloriofus 
in quot partes per Carnificem divifus. Neque tam modica fe- 

Yyya rie 



272 Ciftercij bisTertij 



rie flant aut conftant Martyres e Ciftercienfibus in MagnaBri- 
tanniacoronati,nunieruseorundem haud parvus eft, qui nem- 
pe excrefcit ultra ducentos & ampliiis invidios Ecclefise Heroes, 
fubHenrico,&nehaerefi,fua Turia infernalis deefiet, fubEIifa- 
bethaeCiftercioproRoma & Romani Pontificis affertione per 
diverfa tormenta immaniter trucidatos. 

pafi^Am,» In SCOTIA pro immunitate Ecclefiaftica occubuere B: 
""' ADAMEpifcopusCathanefienfis,&B:SERLO ejusdemin mu- 
nioCoadjutor, uterque Ciftercicnfis e Coenobio Meilrofenfi, 
ubi B. Adam prius fuerat Abbas. Petierat forte a Diaecefanis fub- 
ditis de more confvetas & Clericis debitas decimas optimusPrse- 
fuIjiitrefertBzovius, atque in contumacesmeritum anathema 
fulminaverat : Qpo tonitru incentore Comite Cathanefio exciti 
populares in Epifcopum aufu nefando irruunt , eumque foede 
vulneratum, una cum Beato Serlone barbari parricid^ femivi- 
vuminfumantemfurnuminjeftum flammis exurunt. Enorme 
facinus mox , urgente haud dubie ultionem offenso Numine, 
vindicavit AlexanderRexScotiae, qui facile quadringentos fce- 
leris audbores&complices comprehenfos omnes fupplicio ex- 
tremo afFecit : atque ne pofteritas fcelerata hac progenic notare- 
turautinfamaretur,trucidatisuniverfim complicum filiis pubc- 
ribus, impuberes tefticulis privavit,qui loco in quem projedii, 
infamempepereruntnuncupationem, uc deinceps fuerit diftus 
Collis tefticulorum. 

In HIBERNIA quo zelus fidei major,e6 perfecutio faevior: 

&qu6 numerofiores pro Religione Catholica ferro, igni, fune 

cadunt,e6 copiofiorMartyrum feges quafi multipiicato grano 

inde fuccrefcit. Et quanquam per Sacerdotum Catholicorum 

exilia atque exitia ingentem in ijsPartibus plagam nuper accepe- 

rit Romana fides ; Hiberna tamen religio iit palma florebit , quae 

prefia fe extollet fublimiiis. E Ciftercienfibus apud Hibernos 

pro fide cruentas vi^timae recid^re complures. Ac primtim qui- 

Pa0Ama demBrEVGENIUS O^AWrt, & B:BERNARDUS Trejnr^ ille 

Abbas , hic Ciftercienfis Monachus B: MARI^E de Samaria , qui 

dum Regem fupremum Ecclefi^ Anglicanae caput negarent, am- 

aiTmAmo'^^ pcr Ii^toris ferrum capite niinuti cum triumphalibus laureis 

P4/^ >!««. ^^ Martyrum choros evolavere. B: GELASIUS Ocnknam Ab- 

bas 



T I T U L U S X. 



bas Boylenfis , fangvinem , quem e Familia Regum Momonia^ 
traxit, pro fide Orthodoxa nobiliflimus Martyrprofudit: car- 
cerumfqualorefadlusilluflrior, tormentisquerobudior: Tan- 
dem communi Catholicorum Sacerdotum fato fuipenfus in pa- 
tibuIo,& ut haereticorum fatiaretur crudelitas, membratim con- 
cifusperennesa&irustriumphosadCoelitum focietatem abiit. 
Dudbus ad fupplicium , zelo flammeus Apoftolic^e pr^edicationis 
verboin via plusquam quingentos hsereticos ad fidem conver- 
fos Ecclefi^ reflituit , tot utique gemmas inferturus fuas coronse , 
quot animas reflituic Ecclefi^e. Habuit Gelafius Marty rii & glo- 
ria2 confortem B: E VGE NIUM Omulkeram , Monachum Cifter- r^i/r Anvx 
cienfem,& B: fOANNEM Khamm Abbatem Pr^monftraten- '-'' 
fem. B: PATRITIUS & B: MAL ACHIA3 Uterque in Mona- p- ^-- 
fterio Bullienfi Ciftercienfium alumnus, uterque pro Ecclefia ''^^' 
gioriofuslQfurcaMartyr,prior adhuc fpirans in quatuor partes 
dismembratus, alterlanceainpedloreconfoiTus animasemeri- 
tas ad capiend nm bravium beatifsime efiiarunt. Nihil tamen 
totaHibernia interCiftercienfesMartyres illuftrius habuit,quam 



QUADRAGINTA illosBEATOS ASCETAS Magienfis Cce- 
nobii^qaosunacum Abbatein pervigilio Virginis fuper Ccelos 
afiumptas feroxHsereticorum turba ante Venerabile Sacramen- 
tuminEccIefiaproftratos,fataIemquei<2:um praeftolantes capi- ' 
tetruncavit. Solus Cellarius ijs horis a Monafterio abfens fu. 
neftse ftragi fuperfuit , qui confpe6la tam atroci & facrilega Con- 
fratrum laniena profunde ingemuit,magn6que plandu indoluit, 
non efi^e jam eo pervigilio in foIemnibusVefperis quiMagnamCi- 
ftercienfium Dominam fuper Coelos fcandentem votis atque 
vocibus in fublime euntibus comitarerur. Lamenta hsec ani- 
movoIvensChorum ingrefTus eft,<Sc en prodigium grande! vi- 
dit facratifsimos Martyres reafiumptis capitibus in ftallis iuis pro 
Ordinismoreconfiftere, qui longe duIcinTima, & Divinum ali- 
quid fpirante modulatione Vefperas ex integro folemnifiTim^ de- 
cantarunt, aufcultante fuperfhite Monacho inter dulces gemi- 
tusSociorumDivinosjubilos, atque inter mortalia fufpiria feli- 
cifirimasSodaliumimmortalitatimilliesappIaudente. Augebat 
jucunditatem ipedlaculi rcli^tum in fingulorum gutture enfis 
veftigium, circulus circum collum rubeus. Perf()Iutis Veipe- 
riscervicesfinglilorumrursum a corporibus fponte avulfas ani- 

Zzz ma- 



Vi^ji Annt 
ligi. 



ii74 Ciftercij bis Tertij 



119;. 



mabusviamaperuere, qua fine obflaculo dulciffimam Macrem 
fuper iidera euntem fequerentur. 

Apud HISPANOS primitias Martyrum confecravit Regia 
TriasSrBERNARDUS Al^iranm^ic didus a loco {epukurae,& 

''^nsT" gemineBBernardiSororesMARIA &GRATIApoftrepud!acum 
fedum Alcoranum h Mahometanis Chriftiani , Cifterc-cnres, & 
Martyres. Dequibus alibi infra. Horum iiiuftrem in Marty- 

P4#A»«» riopurpuramaemulati funtBIS MiLLS proHiipania, pro Luii- 
tania,proEccle{ia Hercules, Ordjnis Clfterdenfis DK CALA- 
TRAV A Milites , qui Alphonso Rege infelici prdio a Jucal Sara- 
cenorumPrincipejuxtaCaftrum Alarcos devi<fi6,& Arce Ca- 
latravainVi^toriaeappendicemabarbarovifborevi expugnataj 
damintruculenti PrincipispoteftatemSacriPugiles captivi tra- 
herenturmaI6dol6tentandi,ut Saracenorum dogmaca ample- 
dierentur, nullis machinis, nullis irritamentis induci poter :=nt, 
ut in facrilegas compedes tam impiae Se(i^ Virinobiles, ac Chri- 
ftian^libertatisacerrimidefenforesfefeulio pad:6 conjicerent. 
Igitur trux Jucaf univerfos internecione delevit, ac raarcyrio 
coronatos crudeli quidem obfequi6 vinculis carneis & ferreis 
exemptos libertate Filiorum DEI donavit. Sacrae Martyrum 
exuviagTyranni permi(futerraemandataefuntcolle(9:2Bin locum 
unum , ubi poftmodum Sacellum a Chriftianis extru£lumx eft 
5. MAKly£adAiartyres nuncupatum : CuiLeo X. Pontifex Maxi- 
mus adSandbos hosMartyres fidelium audurus devotionem, 
ampliffimasidvifitantibus conceffit indulgentias. Qyorum tri- 
umphoselegantipanegyriMagnusille Angelus Manrique in die 
Sandis his Martyribus Feft6 divulgavit. Habet pr^terea Hi- 
fpania e Militaribus Ciftercienfium Ordinibus tant6 numero 
gIoriofosMartyres,ut ChryfoftomusHenriquez inMenoIogio 
addiem26.NovembriscaIcul6 in infinitum propemodum pro- 
tens6INNUMERABILES pronunciet Martyres de CaUtr^vay 
Je Alc^m^ra , Avifio , Chr/sfo^ &" yV/o«/fp,qui pro vindicanda a Mau- 
rorum jugo Hifpania, &;fide Chrifti inter Paganos propagan- 
da fortunarum , fanguinis, vit^ difpendia paffi , exantlacis im- 
menfislaboribus intergladios & enies, inter Bammas & furcas 
tot trophajis laureati Martyres evolarunt ad Superos. 

/.^t";;r In LUSITANIA illuftris eft Ciftercienfium Domus Akok^^ 



TITULUS X. 275 



cienfis ■iCmU.mvcrCus Ordo parem non habet. Aliti in ea con- '^^p# 
(lanterprascercomplures Gonverford centurias Regia Alphon- "^'' 
fi LFundatorismunificentiaMonachi999.Divinisin Choro lau- 
dibusjugiteroccupati. AnnusChrifli 1195,^06 Saraceni pe- 
nctrdruntinHirpanias,huicCoenobio,{i humana hasc fpedes, 
funeftus fuit , fi coelum Sc laureas, gloriofus. Spes opulentae 
pr^dae, 8c innatum nominis Chrifliani odium Barbaros acctn- 
derant, uc rudimenta cruencis tyrannidis ponerencAlcobaciae ^.^^^^.^^ 
inMonachis. Jugujati Afcecas omnes Saracenorum ferro, ne- Ij^/m.' 
queinviti,fedopinioneManriqueiauc ulcro BarbarisObvii,auc "^^■'•'* 
inEcclefia,adquaminChoros diftindlag tocMonachorum acq; 
Converforum centuri^ conFugeranc, incerCancicorum, Pial- 
morumqae jubilos fucuris in Ccelo criumphis egregi^ praeluden- 
tes. FelixEccIefia ! qu^ in una Ciilercii Domo , una die ulcra 
mille fpedbavic illuftres pro fide vidlimas: & camen, quemad- 
modum mnomnes Fabios^ itanec omnes ex Aicobacia ex Ciller- 
Cfo pro Roma pugiles ahsiulit imn dies, 

In AFRICA gemini AthletaB pro Religione ufque ad fangvi- 
nem 6c mortem' decercarunc. B: FERDINANDUS Princeps 
Luficaniae,GeneralisMagifterMilicia; deAvis^ dc B:MICHAEL 
Miles de Montefia , ambo Ciftercienfes. FERDINANDUS^ ^4-j^ 
piecaceinDSUM,mifericordiain egenos, a Virginicace illibata ""*"'^" 
tumuloillata,^toleranciain adverfis,(Sc zelo fidei coco Orbe II- 
luftriffimus Princeps ,dum inftru^flifTima clafreAfficam ac Sara- 
cenos inTingicana obfidione non modico cerrore perculidec, 
per infidias ab hoftibus intercepcus , carcere , vinculis , ierumnis , 
opprobriisfolicicatusad curpemacaftris Chriftianis fugam,ex- 
celsl indole Tyrannum Jazeraquium, cruciatus omnes, mor- 
temque ipfam audadibcr defpexic. Tandem laureolae maturus 
longummarcyriumin fqualido carcere felicifTim^morceclaufit, 
DEIpara Virgine ,Di vo Joanne Evangelifta,ac S. Michacle Arch- 
Angelopauloanteobicum Ferdinandum ad duplicatam Marcy- 
rii & Virginitatis laureolam vifibilicer e vocancibus. Coi pus cx- 
anime Tyrannus in capfa lignea e moenibus fufpendic, led hu- 
maniores Tyranno boni Coelices fan^tifTimi Concivis fui exuvi- 
asper mulcasno6bcsingentifplendore,DEUSOprimus! miran- 
dis prodigiis illuftrarunc. Requiefcic nunc facrum Marcy ris cor- 

Zzz 2 pus 



276 CiflercijbisTertij 



pusBataliaBinhaeredicario Principun.1 Lufitaniag Maufolaso mira- 
Muscirca cuHs percelebrc. B: MICHAEL de Alontefta Miies , Apoftolus , 
^""' '^^'' Martyr in Africa : qui domeftico hofte per inediam , flagra , cilicia 
fubjugumreda(5l6,(Scad tormenta folide obfirmat6,zel6 Apo... 
ftoIicoasftuansexHifpaniis in Africam navigavit, atque ibi Cru- 
cifixiSalvatoris cffigiem quafi militare labrum manu tenens E- 
vangelicae pr^edicationis claffic6 barbaris Gentibus Chrifti fidem 
liberrime annunciavit. Quaproptercomprehenfus&incora- 
pedes compadbus , minis, plagis^blandimentis longe fuperior, vi- 
vusaSaracenisinignesinjiciturdaturusflamisnovum ipfe fplcn- 
dorem, futurusque fuaviflTimum DEO holocauftum. 

INDIA Orientalis non tam fuis opibus , quam Martyrum fan- 
gvine pretiofa prseter complures alios egregios pro fideAthletas 
pariter immolavit Coclo praeclaras e Ciftercio vidiimas.BiCHRI- 
mnri^uez STOPHORUM&BiJOANNEM utrumqueMilitem^f C/;r//?o, 
L^rtfw ^"^ aliis fex ejusdem inftituti commilitonibus. CHRISTO- - 
fmrat m PHORIIS antcquam impi6 ferr6 cadcret pro religione hoftia, i 
Nmt"irarmis ftrenuus prseclaris prasliis inimicos Crucis CHRISTI Vi- ' 
B.joAmtm^Qi crebro caecidit , adeo quidem, ut Rex Zeilae Gradametus ' 



^rDrcnr^ virtutesvelinhofte Chriftophoro fulpiceret; amaretque, obla- 

fcdinneu-x:^ cidcm fumma ExercitusprasfecStura, ea fcilicet conditione, 

VmiZZ ntnon modoarmis, verum infuper anim6 fideque Mahometa- 

tpii expr;-^[^ accedcret. Contempfic hsec lenocinia invidtus Heros , atq; 

**'' cum videret Regem ex eo contemptu in fe furentcm , cervicem 

prsecidendam genuflexus Tyranno exhibuit, quam purpuratus 

iatro framca truculentus illico amputavit. Hac capitis detrun- 

cationeacceflTitincIytisChrifti Martyribus novus coIlega,Ghri- 

ftianisvero populis inTingriProvincia&confiniis novusTute- 

laris Patronus , qui annis fingulis Martyrii diem apud iilius loci 

Ghrifticolas cultui fuo dedicatam habet. B: JOANNES cum 

parvo fuorum manipulo facinus Heroe Chriftian6 digniffimum 

bianciinlndiaaudader aggreflus, dum deturbando infamiMa- 

hometis vexillo, atqueinejuslocum extollendo San^aj Crucis 

fignoftrenue occuparetar, a Saracenis circumvcntus,barbare- 

queunacumSociistrucidatuspro gloriaCrucis occubuit. Mar- 

tyrum corpora in mare abjecSta adverso maris asftu , flu6tuque re- 

ciproc6obfiftente,Angelic6,utcreditumeft,minifteri6 ad Por- 

tum 



T I T U L U S X. 277 



tum Caftro Luficanorum vicinum delata , ita animos militum ad 
pugnaefervorem,rpemque vi<3:oriae indubiam erexere, ut col- 
fatis mox fignis ingentem in Barbaris ftragem ediderint, pugnan- 
tibus nempe e Ccilo pro Chriftiadum gloria Sandis Marty ribus. 

In SYRIA Clariffimi Martyres Milites Templi feu TEM- ?# ^"«* 
PLARll Turcarum ferocias,atque pr^epotenti in dominando li- 
bidini formidabile froenum impofituri , infigne munimentum 
Vadumjacob exco nuncupatum quod eo in loco Jacob Patriar- 
chacum Angeloludtatusfit, ripae Jordanisiiiperftruxerant,bar- 
baris hoftibus ac aemulis infeftum fummopere atque invifum: 
quod illi proinde colledtis totius Imperii viribus feroci impetu 
aggreflTi admotis machinis vi cepere. Vidboriae truculenta ap- 
pendix horridaMilitumTempIariorum laniena; omnes nam^; 
quotquotePraefidiariiscapi poterant, imani barbarie ferris me- 
diavifcerarimantibugcrudeliflimeSeiSli evolarunt ad promeri- 
tas in coelo Coronas. 

Redeundum e PlagisPaganorum ad Chriftianam Europam 
eft,atque in primis fpedbanda ITALI A Sacerrimae Religionis 
pulcherrima Sedes , quam quidem olim Decii atque Diocletiani 
Chriftianorumvi6bimis, fed&poft hos Fridericus ^nobarbus 
Caefar , & Friderici jufiu Sacrilegi milites multo Religioforum 
{^Ln^mtmMorimundenft Coenobioapud/Wf<i/o/^«f»/?^,atque in ^^*""'''» 
Uara.Vallenft apud Vlacentinos cruentarunt. De Italias Morimun- Zmdl 
dohsc fcribit Manriqueus ad Annum 1 236. c. g. a Friderico faevi- ^^^^^';^ 
enteinEcclefiam/7fy milites Papienfes pudendo facrilegio nudatos ?4ij-,nt 
effe Aionachos , c^sosqnc , comhuftoi domos , ipfa Sacra mysieria proph.ma' "**• "'^^ 
ia. Atque ut poft trucidatos Monachos eo illuftrior eflet Cae- 
faris facrilegus furor,f«vitum in Epifcopos & Cardinales vidti- 
mas fcilicet e Ciftercio illuftrioresL Manriquei fere verbis cita- 
tolocoiterum hic loquendum eft: efitso pudore^Ccnhit ille,C^- 
dinales^ Epifcopos^/ibbates ex Cisferciofere omnes ab ipfo Friderico vin- 
Bosfuiffe compedibm^ qui glorioftlfimbfato inter vinculafelices exhala- 
rint animoi. De Monachis Clara-Vallis Placentinae , qu2e Domus ■«"^ "'^ "' 
vulgo di(5ba eft de Columha teftatur Carolus deVifch in fua Bihitoth. ['2lur- 
5a//?^ Or^. C//7. /7.^^.23 5. jufixiFridericiCaefaris in Summi Pontifi- 'jrro^v,»- 
ciscontemptumatqueabominationemincenfum eversumque ZH T 
efleCoenobium,atquenefacrilegisincendiisfua deeflent facer- c»/«'«** 

Aaaa rima 



278 Ciflercij bis Tertij. 



Tirmitarh 
Ann. ijoc. 



rima holocaufta , Coenobicas omnes ad unum militum gladiis in- 
noxias vidimas cecidifTe proPontifice&Ecclefia. 

paf, fum Neque QkU2& defunt fuae vi6toriae aut Vi<5tores. In uno 
^"[^■'l Fimitatis Coenobio Anno 1300. ab Heterodoxis trucidati un^ 
cum Abbate Monachi plusquam quinquaginta numero feiici, 
quiamediaexparte jubilaso, perennes jubilos adiburi migrarunt 
ad Superos. Major Martyrum numerus per reliquam Galliam 
EdmundoaCruce, & Angelo Manrique Illuftribus teftibus fa- 
cile excrefcit ultra centuriam, integerrimo fcilicet jubilseo^qui 
omnes , in locis quidem difcretis , uno tamen zelo , uno corde ac 
SpirituimpiaNovatorumdogmatacane pejus&angve averfati 
iFw/«!4»«fl veritati Catholicas fubfcripferunt. Quos inter BiSTEPH A- 
«*?. N U S Abbas Elnenfis Albigenfium juratus aemulus , qui dum a 
Comite Foxenfi in Villam S. yEgidii ad Le gatos Apoftolicos in 
negotiofideicontra Albigenfes fuififet milfus, in medio itinere 
perinfidias a GerardodePipio homine fero ac haeretico trigin- 
fAfm Anno ta fcx , icincris vero focius B: ILDEBRANDUS Converfus vigin- 
""^' tiquatuorvulnerib^ cofoflS ambointertotvulnerameruereillu- 
ftria in coelis trophasa. HabetpracereaGalliapraecIaram pro 
"^ t"r" juftitia ac difciplinse Monafticae Zelo vidimam B: GERARDUM 
Sextum in Clara-Valle Abbatem, Proto-Martyrem in univerfo 
Ciftercio, qui Sacrilega fica Igniaciconfofiiis primitias fangvi- 
nis Ciftercienfis confecravit in zelo ac juftitia. Habuit Gerar- 
dus inftantis fui Martyrii atque laureol^ monitores e Coelo Di- 
vos, AUtermm^ Evcharium^ atquQ Falerium ^ Trevirenfium A- 
poftolos,Patronosfibi inprimisfamiliares(dum nempe vifitatu- 
rus fuaeLineae Filias Domos,TrevirimadEorundem fepulchra 
fupplex Cultor femel iterumquc divertifiet ) atque ab ijsdem juf- 
fus k^Q accingeregloriofaemorti. Accefsitalter monitor t Cla- 
ra-Valle Frater quidam San6lus , qui Gerardo abituro Igniacum , 
quod eftGalliaeCoenobium Clara- Vallis Filia, vitas periculum 
atquedifpendium apertifsime eft vaticinatus. Nil tamen ter- 
rere poterat prsevifa atrox caedesVirum ad Ccelitum Societatem 
maximopore anhelantem. Ivitigiturmagnisanimisfan6bifsima 
fato obviam Gerardus, Igniacique, iit jam pra^monui, fub no- 
dfcurna filentia oblongo cultro perfide confofilis nec gemitum 
dedit,nec queftum,fed quafi per fafta fibi nuper de marty- 

rio 



TITULUS X . 279 

riocoeleftiaoraculaintormenti^juirus eflet filere, percuflTorem 
non uno contentum vulnere, veriim horrida laniena immerfam 
inintimavirceralicamdiumultumqueverfantem his folum ver- 
bisaflacuselliParce ! quaefo, Cejfetjam manu^ tuaj qttia nnlld modti 
de cdtero viwre potero, Fugit nefarius confummato fcelere, & 
Gerardusneaiiquo clamore aut gemitu proditus percuffor tra- 
hereturadfuppIicia,tamdiutenuitfummos interdolores filenti- 
um, quousque a Fratribus maeftum conclamantibus inventus 
eflet. Supervixit biduo unice folicitus de percufibris falute , ex 
cordeeiconcefsacriminis.indulgentia.- precatuscaBteros-,ne de 
reo vindi<flam quoquo modo fumerent. Obiit poft fufcepta 
EcclefiaeSacramenta non modo morte Chriftiana, fed&mor- 
teCHRISTI,interardentes ad DELIM preces pro percuiTore. 
In Ejus tranfitu auditi funt Angelorum concentus, laetae veluti 
Triumphatoriacclamationes,qu6dvicerit,triumpharitquepar- 
cendo-.ipseqneMartyrSandlus femel iterumque S. Petro Mo- 
noculo Igniaci Abbati, atque etiam Clara-Vallenfibus fliis ab obi- 
tu in gloria apparuit fu^ laureas coronatus Praeco. Sacras exu- 
vias Claram-Vallem translatas egregia illuftravere miracula. Sa- 
crileguspercuffor fuga dilapfus nunquam ad frugem rediit,fed 
Manriquei teftimonio cit: loco: c. 3. fato proditoris Ifcariotis im- 

pcenitens obiit. 

» 

Apud BELGAS dumfuperiorefaeculoin funeftoReligionis 
bellointerreliquaCoenobiorum excidia etiam Boneffienfe Ci- 
ftercienfium Monafterium fubjecSlis flammisarderet,B:PAU- 
LUS Z;^;;?/>^,EjusdemCoenobiiSacerdos Sparfa jam late incen- 
diafugiensinmanusSatellitumAuriaci incidit,qui odio religio- 
nis acSacerdotii efferati mox Virum pium laqueo in gula con- 
ftridtum in Crucem egere , 6c animam pendentis ^grc duntaxat 
in afHi6lo corpufculo hserentem indignabundi copiosa piUAi- 
beagrandinefclopetisexplosapenitusexcufsere^qu^ per mul- 
tiplicatamartyria e cruce, laqueo, 6c plumbeagrandine evola- 
vit ad multiplicata Martyribus proemia. Altera Beh^^arum e Ci- 
fterciovidimafuit: B:CORNELIUS Poldermanns Prior Mona- M^ 
fterii in Urbe Zirikzea apud Zeelandos , qui pofteaquam longa "' 
monafticaevitaeexercitatione apud Ciftercienfes&pati&mori 
didiciflet,furenteperBeIgium haerefi contumelias, plagas, ma- 

Aaaa2 gno 



P4 ,%•!«».'« 

/Jj-'. 



28o CiftercijbisTertij 

gnoanimotoleransperh^cdui^pr^Iudiaad imminentem mor- 
temaccinftus, eandempro Orthodoxareligione fortiffime op- 
petiit. 

InGERMANIA utcumulatiorCiftercioaccrefceret gloria, 

integrospaffimConventusperexquifita tormenta excifosMar- 

tyrio coronavit h^refis. Et primo quidemMonachi Ciftercien- 

p-.//?.««afesCoenobii.SETICHENBEKENSISaGerardoComiteMans. 

'^"^^- feldio in odium fidei omnes ad unum trucidati funt , folo Abbate 

pro ftatiis dignitate, feu forte meliiis ludibrio ad infigniora fup- 

plicia rcfervato, quem deinde impius tortor perticae alligatum 

vivum in igne torreri juffit. Supplicium atrox ! nisi in novum 

Laurentium incidiflet , qui medias inter flammas infuper nova 

majoraquefitirettormenta. Nequemultomitiusegerefangvi- 

fugae HuffitaecumMonachisVetero-Cellenfibus inMisnia,quos 

omnestruncatismanibus&pedibuspro CHRISTO & Religio- 

neinteracerbiffimosdoloresfangvinifuo innatantes iniqu6,at 

vero Ciftercienfibus noftris pergrato obfequio transmiiTerunt 

""ri^ueTnt^^ percnncs laurcolas. SEX AGINTA deinde illi Germ^ni Mar- 

queMAn- tyres,quorumManriqueus & Henriqucus meminere 9. Martii: 

;Xr;-"Et SEXAGINTA illi QUATUOR quorum ab ijsdem Authori- 

tyrn locu bus 14. Deccmbris fa6tamentio quid aliud funt, quam pulcher- 

«r.pr»<i««r.^lj^gg rofag ab haereticorum gladiis quafi a domefticis fpinis fuo- 

met fangvine cruentatae? 

TransfusoeGcrmania in propinquam SUECIAM Lutheri 
rafncirca ^^^^^^^^^^^^^ fcmine peffimo furrexit optima feges,gIorio- 
aTi7sT, fiMmytestNova.Falle^qui ipsdPurificantisDiv^e Parentis fefta 
diepofteaquamfe omnes facra Synaxi, cibo fordum ad inftan- 
tem lufilam armaflent , a crudeli Tyranno Chriftierno 11. Da- 
norum Rege mukis vulneribus confoffi , in aquas praeterlabentes 
pr«cipitesdadpra3cIar6Martyri6 ceu navigi6 enatarunt adPor- 
tum fupernas felicitatis. 

Pari in Ciftercienfes atrocitate f^vitum eft in PRUSSIA & 
POLONIA , mutad duntaxat in Scena Carnifices ; alibi enim fub 
Chriftianorumlarvis hasretici, hic fub hominum larvis bellu^, 
truces Tartari atrocia anfi in noftros. Celebre eft in Pruffia Cce- 
nobiumOLlYA nuncupatum,velips6nominefloridum ac pin- 

gve: 



T I T U LU S X. 281 

gve rnuper in Coronas Polonicae ambituSereniffimorumiEmu- 
lorum ac Principum Friderici Augufli Eled:oris Saxonias , ac Lu- 
dovici PrincipisContihofpidoper omnem Europamfama no- 
tifsimum. In hac Oliva crevere pro Martyribus palmse, quando 
BarbariirruptioncfadaBiCASlMlRUM Abbatem, universam- Tappj 
cjueCongregatiQnemOlivenfemperpalmamMartyriimiferunt 
ad capeflendamakeram illam , quae furfum eft, pacis fempiter- 
nae Olivam. 



Oliveiifes 



t arcii. 



In POLONIA triplex Martyrum cohors caefis totidem ia- 
tegrisprofide,CiftercienfiumConventibus, fangvinis effufi fa- 
cratiiTima purpura nobilitavit Ecclefiam. Primse Vi6limaBMar- 
tyresCoenobiiCUPRUNICENSIS,quiaTartaristrucidatip4i7?i 
hodiedumannudfeftivitateSendomiriae coluntur in iolemnita- ^"" '*''" 
tisaugmentuminfignibusaRomanisPontificibusconceffiscon- 
firmatisque indulgentiis. Alterse pro religione viftimae ceci- 
dereperTartaros////V/o«^/?.T/o5'<?wc7<fi Crjicii penesCracoviam in 
MonteCalvo. PercufiusinhocCiftercienfium ovili Illuftriffi- 
musPaftor S: STANISLAUS Abbas, Regis Boleslai Pudici p#^'- 
con(angvineus,una cum fan£liffimo Monachorum grege,nu- 
mero 82. TertiaeproEcclefia vidlimae fuere Virgines VITAVI- ^•'^*';';^^ 
ENSESquaeaPaganisexcisoMonafterio crudeliferro oefae vi- '^"" " '' 
dlrices animas CHRIS fO Sponfo confignarunt. 

Apud SILESIOS B:BENIGNA WratislavienfisPartheno-p,j,,„,, 
nis illuftris Virgo & Martyr, Virginei pudoris, fideique Ortho- -^^^^-^--^- 
doxae cuftos ftudiofiffima, dum tormenta atque blanditias indo- 
le (upra fexum generosa conftanter contemneret,hoftiliTar- 
tarorumgladioin Virgineam cervicem fasviente gloriofa trium- 
phatrix evolavit ad fidera. 

In LUSATIAper Huffitasnontam fuo calice, quam furo- ^umr^s 
reebrios tumultuatum eft: devaftata per eos celeberrima duo cwf^^!'//'. 
GiftercienfiumCoenobia Nova-Cella^ dcGnmheimium^ jugulatiq; .^/ «-'+'-• 
Afcetaeomnes, qui infanos eorundem errores, ac facrilegas m^'!',',^^^ 
Ecclefiamblafphaemiasunooredeteftantes furencium in le ola- /"«'"'^^t- 
dios laeti exceperunt. „.,:, mo- 

Immanior tempeftas Ciftercienfes afflixit in BOHEMIA gm- 
CalixtinisinMonafteria(3cVirosreIigiofos paffim infanedcbac- "'•"• 

Bbbb chan- 



282 Ciftercij bis Tertij 



chantibus. SEDLICIUM, PLASSIUM, OSSECUM-SAN- 

Rcii^i.fic>:CTA CORONA,AULA REGIA fplendida olim Coenobia, 

^^^«^^''Mnfefta&cruentahodiedum fentiunt Huffitarum veftigia: facri- 

fa^fult leg^ manu transformat^eSacr® Domus in horrida macella, tot 

nm^ii hoftiisprofidefortitercadentibus,quotCiftercienfibusproEc- 

'*^' clefia intrepide ftantibus. Poft Religioforum crudeles inter- 

necionesfsvitumeft inlapides,nt hi nempe perennes in fagcula 

teftesefientbarbaraelanienae^per quam trucidati tot Viri incly- 

ti, Sacratiores Regni Atlantes, per quorum merita felicitas Pa- 

tri® magna ex parte 8c creverit dc eoufqne fteterit. In tj^nta 

malorum congerieiIIudSedIicii,San£fca2-Coronae, &:AuIae-Re- 

gias adnoftramufqueaetatem perquam jucundum, quodTiliae, 

in quibus furcarum forfan defeiStu fufpenfi olim Ciftercienfes 

noftri ,/o//Vj caputiata ad pium intuentium ftuporem protruferin t; 

fcilicethaecfloridacaputia laureae funt, quibus gratiffimae arbo- 

res Martyres (uos ad Heterodoxorum invidiam ornent atque 

coronent. 

Claudo titulum , & calamum votaque mea Honori facratiffi- 
morumMartyruminhisipfisTilijsquam reverentiffime fufpen- 
do. Nec tamen mihi perfvaferim, neque Ledlor velim per- 
fuadeat fibi , praeter hoslaudatos Chrifti & Ecclefiae egregios pu- 
giles,nuIIos alios produci poffe a Ciftercienfibus Scriptoribus 
praefertimcumintotMonafteriorum excidiis fangvifugae Hete- 
rodoxivixpeperciffe credendi fint Religiofis, propter quos it^ 
ab ijs favitum ac tumultuatum eft in lapides , aedesque facras. 
Hos quidem mihi memorafie hic fufficiat , alii alios induftrio 
fcrutinio inveftigent , quos feu panegyrico, feu hiftorico cala- 
molauient. 




MAR: 



TITULUS X. »83 



MARTYRES. 

Cclefi^e nafcentis Semen^ 
Crefcentis Hoj, 
Militantis robur^ 
Triumphantis decm} 
Tu , mi Lcdtor , felkes homines diceres , 
Si mori non potuijjenn 
Ego tnfelkes pronuciarem , ^\ mori non poircnt, 
Nunc tande iteru veru Magni Ameltioi2s:\A^t 
Fefix efle Add peccatttm ! 
Per quod intravit mors in mundum, 
Et per mortem Coelitum Amores 
?UTpUTmMartyres: 
Quid enim \\spati prodefleta 
Si mori non oportuiflet? 
THERESIiEafFeaus: 
Ata pati-i <itit mori^ 
Martyrum vota : 
Etpati^^mori! 
Nempe i js , pati voluptas | 
Mori felicitas! 
Larvam detraxere morti Martyres^ 
Qua terruit Mortales. 
Non timuere mori^ qui optavere pati. 
Mors eis heneficittm fuit , non pcena. 
HomoScMortalis hodie res eaedem: 
Ab initio autem nonfuit Jic. 

Adam primmhomo^ 
Priits homo^ quam MortaB-^ 

Mori coepit , ciim vefci : ^^^y. ^, 

Deinceps fimul Homo , & Mortalk 
Aiiortim Parens^qtd homo^ 
AUrtyrim , qua Ahrtalis^ 

Bbbba ^ 



a84 Ciftercij bis Tertij 



In JoiumDEUM pecca viiTe videri Adam potuic , ciim comedit, 
Non in Alartyres Nepotes^ 
Qui maluere haberc Patrem mortalem , 
Quam qui nec/>4//,nec mori poflet. 
Martyrinm 8c Cisierciitm 
Non difsimilesMatres 
Similcs peperere filios 
Didios Morimufidenfes y 
Quidni enim Martyrcs Sandbi,fi fuilTent omnes Ciftercicnfes , 
FuifTcnt omnes deMorimundoMorimurtdenfes? 
Singulis Morimundi Matris Filiabm Dmikm 

Pro dote data infcripta ^' -^^ 
Mors in votis , Mors in Schtis , pS. 
Mors in portis^Mors in 01»,' 
*''"'• "^ ' Atque ut pretiofa eflret Alors 

In conjpedu , ajpedu , reJpeBu , 
Incifa etiam ^f «aiww & ^»«W« > 
Geftata Abbatum <^/g/m, 
Culta clientum ojculis. 
Denique dwlcis Martyribm atq; Ci/lercien/ib/4iVoXi 
MORI MUNDO! 
Fuere olim dodla Poetarum fomnia, 
Mortem cum Amore mutavifie fpicula •> . 
Per quae deinceps dttkius homines potithe mort, 
Amorisjagittas Amantes non fentiuufi 
Nifi cum vohtptate, 
Mille in Martyribus vulner4 
Sunt mille Amoris fignacula^ 
Quod millies deviwent , fi millics mvennt. 
Dixi,&quia bene ^non mal^ repeto, 
Pati & »2^f/Martyrum Felicitas eft» 
Ampliusdico, 
Infiiper voluptas cft. 
*"/'««'• Damnat£ jam olim delicia^ 

Coronare Je Ro/is. 

Diadema ferre fpinis rigidum, 

Hoc plane Regium , hoc Divinum. 

Seu in Cruce Spin^e ornaverint Sahatmm^ 

Seu 



T I T U L U S X. 



285 



Seu Sdvator ornaverit Spmas^ 
Ucrumque Spinis honori eft, 
Quas incer DEUS mori voluic, 
Negle(Slis Rojis, 
InCiSiercii Rnlrkk 
Invenio celebrari Fejium Spina 
Non Rofi. 
Fragmentum hymni de Spina cft: 
Spina eH trirmphis aptior. 

Quidni etiam 

SpiriM eft coronis aptior? 

Pr^lia ^ferta , trophcea 

CifterciiMartyres e Spineto legunt, 

Charior ipfis 

Bernardm Spina^ 

Quam 

Bernardm Rofa^ 

Uterque quidem Ciftercii Flos^ 

Sedmagisilie, 

Qui plenis amplexibrn 

Critces , lanceas , clavos , Spinas 

In effigie prsefefert 

Bernardus /Wf^/^«^/^, 

Novo cognomento 

Bernardus Spina. 

OfFendet Bernardum pidtor, 

Qui Crucem in amplexm infinuabit 

Redimitam Rofis^ non Spinis. 

Dulces nempe haud dubie furt (pinarttmpitnSfur^^ 

Quas Sahatoris vertex^ ^ Lernardi amplexm 

Dulcoravere! 

Bttngant^ expHngantqrie e Ciitercii incly tis Martyribus 

Etfangvinem dcvitam : 

Scilicet ex pundlura? & vulneris hiatu 

Evolabunt vi(firices anim® 

Ad immarcefcibiles rofas & laureolas^ 

Quse non crevere nifi e Ipinis^ 

Neque coronabunt \x&J])ina$i 

Cccc 



17. A<(gujli. 

Itt hymno 

Te/fifufa- 
jitjemS.Co 
rem Dnt. 



Grijeviea- 
ftum apud 

StUfios aL- 
biu luida- 
tijfmui qtii 
9biit Aiuio 



Quid 



286 Cifbercij bis Tertij 



Quid enim Koja tam coromt^cimm Spmam^ 

Di^tumolim, 

Maledida terra 

Qtnef. j, Spitias ^ trihulos germinahit ! 

"'• Sed hoc didtum antiquis. 

Hodie in Spinis ac trihuiis 

Terra henediBa eft , 

Nata ferre henedidosfruBm 

Qhn^l Martyres ., 

Qui malint habere in terra terram 

Cum Spinis^ quam cura Kofis, 

Catharina<^f5f«^>, 

( Sic venia calamo , ex induftria errabo, & dicam) 

Catharina de Spinis 

Coronam auream neglexit, 

Spineam elegit, 

IdeaMartyrum! 

Qui eligunt ]\\cjpinis , lanceis^gladijs^ 

Pungi^premi , pati^ mori ■, 

Et expedtare coronas aureas in alia fascula, 

Quas ab immenfa felicitate erunt aurea, 

Ante ultimum Tituli praefentis ptmBum 

Habeo adhuc Tibi dicere tmumpundum 

BenevoleLe6tor! 

Coronari vis ? Pungi veiis ! 

Non eris de numero coronandorum^ 

Si non fueris de numero ptwBorum. 

Spina Kofi Alater eft: 

CapeAiatrem^ dccarpes Filiam^ 

Sinefcelere hic potes,im6&debes 

Et AJatrem amare^ Filiam. 

Hoc fac ^ vives ^ 

Hic in temporej^/»« punBm 

Ihiinxtcmiteiterofisredimitm! 

Atque unum hoc tibi dicere^dc optare volui 

Ptmdum. Vale! 



Tim 




riTULUS XI. 

CISTERCIENSES 

VIRI APOSTOLICI. 







OnendusinlimineLeCtor de prserentisTituli pre- 
tio,interrummasnempeCifl;erciiIaudespra^cipue 
haberi,furceptose(]eano{lris ingentes pro Eccle- 
lia labores, converfas Gentes, everfos idolorum 
cultus, triumphatas h^refes , compofita fchifma- 
ta , propagatam fidem > vindicatam Romam. Magna haec func 

gcccs in 






1 



288 CiftercijbisTertij ^ 

in yV/o/?^f/?«,&,qu6dmirerisamplius,in Ciflercienjibm ^ qui cJon- 
gatiaturbisfeculi inter dulcia Montium concava vitae contem- 
plativae fuavifsimam felicitatem totis animas vifceribus fedtaban- 
tui;. Pofl conditum Ciftercium fimilia per alios quoque in Ec- 
clefiae&populorumobfequia fuiffefa^la^non difsimulo, neque 
diffiteor; ij tamentalesfuere,quiexprimoinftitutofuo operosa 
Martham profefsi , omnes prope labores ampliandas Orthodoxse 
fidei , convertendisque , atque ad Ecclefise gremium adducendis 
infideJibus fan6tifsimeconfecravere. At vero Giftercienfes no- 
ftros cum M ARl A ad pedes Domifli in pulchritudine contempla- 
tionisconfidencesinopusEvangeliifeuultrojfeu ad unosPonti- 
ficumnutus ingenti alacritate, & toties confurrexKFe, id plane 
magnum dc dignum admiratione ac plaufu. Atque is Religionis 
zelus , animarumque falus magnetis inftar pertraxerunt olim , 
fervantq; hodicCiftercienfes tamextraquamintraclauftra non 
modiconumeroinfacrafideliij obfequia promptos atque expe- 
ditos. Ex modicis Authoribus ^ qui ad manum funt, paucula 
hasc felegi , quam iJIi materiam per volumina fua fparferant. Cre- 
do, me latcre plura alia. pro cumulando hoc titulo,& libenter 
pro Cifterciigloriahancexpartemea ignorantiam confiteor. 

Apoftolicum itaqne fpiritum Ciftercienfibus infufflavitZ/^o- 
ftoUcm BERNARDUS,qui expugnatis Fetri AbaiUrdi^ ArnMl 
deBrixia^ retril^olofdni-, Gilberti Porretani^ alioriimque infignium 
Hserefiarcharum ac Novatorum falfis dogmatibus , pacatoque 
pr^valido PetriLeonis fchifmate , Gw/7/f /»i2 ^nifani^ Duce verbo- 
rumfulminibusadfan(5lioracompuls6,i\o^fr/o Sicili^ Rcgc Eccle- 
fiae reconciliato , dc hoftibus semulisquc alioquin infenfifsimis 
ad Innocentii pedes fuppliciter proftr atis , pubiicis Populi Roma- 
ni applaufibusUrbe egrediens jure optim6 falutatus fuit, Pacifi- 
catorOrbis^ EccleftafticAlibertatis Vindexl Patri^ Paterl Hajc Bernar- 
dusencomiafibi&Ciftercio fuo meruit & intulit, felicior Tul- 
lio , ac verior Patrias , im6 Ecclefia univerfae Pater. > 

Armavit e6dem h6c Apoftolic6 zel6Bernardus in gloriam 

tZ i^^^ translatus S: PETRUM DE CASTRO •NOVO, qui in 

Monte Frigido apud Gallos Ciftercienfem indutus, pietatis in- 

crementis, ac fcientiae profedtu fccundum fandifsimam fuam 

ideamjBernardumnempe^quemmagnispafsibus asmuiatus eft, 

in 



T I T U L U S XL 289 

in Haereticorum malleum concrevic. Tulic a Ciftercienfibus 
hunc ipfum malleum InnocenciusIII. atque in fublime S^crAln- 
qmjiiionis Tribitnal levavic , uc fcilicec lapfu graviore ruerec in con- 
tumaces h^refes, conquajpnurm capita in terra hecerodoxor um. Ec 
hic eft ille Pecrus,qui pro immorcali florencifsimi Ciftercii gloria 
nafcentis Sacri hujm Trihunalis concra Albigenfium h^recicorum 
infame&informemonftrum/V/>w/« in univerfaEcciefia inftitu- 
tus eft Supremm pravitatis hxretica Inquifttor, Sensere niox Albi- 
genfium viperarum facrilega genimina e Ciftercio narum, ab 
Innocencio dacum fibi Herculem, qui noxios Orbi Chriftiano 
ferpencesfu6zeI6,fociorumque Apoftolico flacu eliderec. Tre- 
pidacumdiueftundiqueapudEcclefisehoftesfub novo hoc pro 
KomaHannibaIe,quipro renaca durus & afper in concumaces 
merica,reisfuppIiciadecidebac:bonus vicifljm in refipilcences, 
quos manfvecudine ac benignicace fovebac. Repurgaca eft Gal- 
liazeloacqueinduftriaPecrimagna exparce a peftifera Albigen- 
(iumlue;ledarcan6 Numinis confilio penicus non excin<Sta,ut 
fcilicet Roma fuam habcret Carthaginem , Ciftercium semulos , 
hserefim^fchifma, per quae continuis praeliis exercitatum agica- 
tumque acuerecur in novas femper fuccreicencium vifboriarum 
mefles. Tantis Viri Eximii laboribus reftabat unica in terris, 
unica in coelis merces , laureola Marty rii , quam ex voto adeptus 
ell, in odium fidei a fubornaco aliquo ex Albigenfibus lancea 
confolTus. Ac folum fangvinem & carnem cecigic hoc ferrum , 
ad invidlum Virianimumpercingere neuciquam pocuic; manan- 
teenim undique e paculi vulneris hiacu copios6 cruore, fronce 
Sc mence cranquilld fcelefto percuflbri immericam veniam ad 
iSalvacoris inCruce emoriencis exemplum ab offenfo Numine 
'.amancilfime precacus eft : Indulgeat , inquic , ttbi D£ U Sfrater^nam 
y^^ego tihi indttlgeo. Marcyris gloriofi corpus annis aliquoc a fune- 
reevoluciscumnovis honoribus cumulandum in aliamEccIe- 
liIamcransporcarecur,repertumeft rar6 DEI munere incorrup- 
t um,odore fragranciflTimum, acque prodigiis clariflTimum. 

Suffeciflec Ciftercienfium gloriae dediflfe e gremio fuo Eccle- 
lias primalnquifitionis Sacr^ incunabula, primiimqne Orbi Chriftia- 
iio Inquifnorem^ acvero Summi Ecclefiae Praefules in Ciftercium 
infignicermunificinoftriseciam relu6i:ancibus,& ad amicas fibi 

Dddd foli- 



290 Ciftercij bis Tertij 



folitudines e dignitatum fluditibus fefe omni conatu evolventi- 
buseandemmunerisaCiftercio tam prseclare coepti plenitudi- 
nem cum (iipremo imperio iterum iterum iterumque voluere 
imponi. Hinc Manriqueus in fuis Annalibus alios adhuc ex- 
prefsememoFat,quiInquifitorischara(^ereapud Gallos contra 

ohntAr.no Albigenfcs floruere. Primus eft B: ARNALDUS Archi-Epifco- 
'^^^' pusNarbonenfis infra inter Archi-Praefules Tit: i^/laudandus. 

o*«f^««.Secundus,B:FLILCOArchi-EpifcopusThoIofanus,prodomo 

i^p. -Qgj^ libertate Ecclefiaftica , ac Religionis veritate ardentiflSmus 

zelotes , Lingva dc ferro Aibigenfium ftrenuus Exterminator. 

^^^^^.^ .^ Tertius , ABBAS CURIiE-DEI Manriquei calculo, Vir magni 

f /to' nominis , licet interim fine nomine fub folo Abbatis titulo Virum 

ittctfs. 



laudet Angelus , cui ab Arnaldo per alia negotio diftra<So munus 
Inquifitoris fubdelegatum eft, quo ille chara<fiere ornatusdi- 
cam, an armatus? veluti Sacri Exercitils tuba Apoftolicas prae- 
dicationiscIangore,quemadmodum caftra Orthodoxorum ad 
ardorem pugnae , dc fpem vi(ftoriae excitavit , animavitque , ita Vi - 
hementer terruit , perculit H^reticorum confufam inultitudi- 
nem. Neque inter Sacros Inquifitores tacendus B:RADUL- 
ST.t';"PHUSMonachusFontis Frigidi, Petri de Caffro Novo individuus 
dar.ups. comes: qui licet Supremi Inquifitoris munere & nomine fun- 
dtus non fit , quia tamen a latere dc manu conftanter haefit lauda- 
ti Petri Generalis & himilnqmfttoris^ participatione onerum atque 
laborummeruitetiamparticipationem honorum,ut fcilicet in- 
terprimasSacerrimiTribunalisCoIumnas numerari, laudariq; 
non immerito debeat Apoftolicus Radulphus. Audiamus Man- 
riqueum ad Anmm 1 204. c. 2. ijsdem omnino laudibus at que elo- 
giis ornantem Radulplmm ac Petrum: fuifiTe fcilicet ambos ad hoc 
opm ( Ap oftolicum ) idomos omninb Vtros , prttdentes ^jitfios , do6ios , ^ 
nuHiprorstis laboriparcentes^ qud errantesreducerent. Dignus proinde 
procul dubio Radulphus fupremo Tribunalis gradu, fi Petrus 
Innocentii fuffragio non praeceflriflTet , cui ille tamen , quod folent 
ViriMagni&San6ti, de praecepto munere non invidit, fed ap- 
plaufi t. Speditandus caeteroquin , legendusque f^piiis apud ci- 
tatumyW^«r/^«f//wRaduIphus nofter, tam inter Apoftolicos la- 
bores , quam inter promerita infignia encomia. Et hi quidem 
apud Gallosfeu fupremiInquifitores,feuhisViri fuppares,loc6 
atquegradufecundi,non zelo&labore. Quibus ex Hifpaniis 

accep- 



>:ceps. 



T I T U L U S XI. 291 

accenfendus eft S. BERNARDUS Epifcopus Vicqnenfis Supre- F/«mM«- 
musapudlberiasGenteshaereticae pravitatts Inquifitor^ cujus m-Zm"'' 
men 5 munus , laudes mox infra prodibunt. 

NihildeindeSand^ius, nihil illuftrius Sacerrimo illo Senatu-^ 
qui juflii Innocentii III Pontificis Maximi e dttodecim Cifterci^ Fa- 
milixAhhatibm contra pullulantes hserefes coaluit. Datum Ar- 
naldo Abbati Ciftercii /inno 1206. a Papa negotium, ex univer- 
fo Generali Capitulo apud Ciftercium pro tunc congregato , ac- 
ciendi Viros induftrios , & Apoftolicum zelum habentes lateri 
fuo. Tenormandati Apoftolici ex parte fuit talis ( ea nempe 
decaufaex uno pracipue Ciftercio a Vicario Chrifti defiderari 
operarios^Miffionarioshodierniappellant^^j-^^^/w Ordine veslro 
( funt verba Innocentii in Epiftola) multi reperiuntur habentes ^e^ 
lum DElfecundum fcicntiam^potentes tn opsre ^Jermone^ac parati de 
ea , quji in nobli eJf , fide ^Jpe , Omnipotenti reddere rationem. Vid eat 
Le6bor,quanta fueritPontiiicis Summide VirisCiftercii in pro- 
paganda fide exiftimatio. Sacro huic duodenarioColkgio^ApO' 
ftoUci illius Collegii redivivae ideas , acceffit hovus fplendor,cum 
praecerea Authoritate Apoftolica SacerOrdorr/g/«^^ ex univer- 
fo gremio Viros clariffimos in partem folicitudinis Supremo ilii 
Senatui adjunxilTet. 

Hoc tamen inter Ciftercii elogia plane eximium, quod ad 
tamilluftresinEccIefiafundliones nulla ambitione, aut aemula- 
tione, verum unius obedientiae dudiu fuerint fubve^bi, atquc 
cum poITent honores a Papa , ab Ecclella fibi ul tro oblatos , ultro 
ingeftosOrdini facere perennes; reliquis nihilominus facrisFa- 
miliisardiffimodiledtionisnexufibi adftri6tis tam gloriofa mu- 
nia,propemodumjamfibi,non(u6 quidem ambitu, fed Ponti- 
ficum indulto propria , tantis affciflibus communicaverint. Et 
hinceft,qu6d lapfu temporis Sacro Inquifitionis Tribunali alii 
pariterReligiofiOrdines adlefli fint;&, iit loquitur Atanriqueus 
contra hoftes fidei non folum aflumpti fuerint Sacri pugiles ex 
NoHrii^utfa^um ha^em)s^fed tamen n^lfini noHrif. 

Erat ea aetate Ciftercium Albigenfibus nomen terribile atque 
fataIe,ade6quidem,uteoipfo,qu6dquispiam Ciftercienfis ef- 
fet , folo nomine quafi claffico hoftes terreret. Neque mirum 

Dddda eft. 



2g2 CiftercijbisTertij. 



efl , exinde noftros ad vulnera , piagas , neces ab haereticis quaefi- 
tosfui{re,nuII6 alio vkio, quam quod cflTent Ciftercienfes, pul- 
cherrima utique confufione inter caufam Ecclefias , & caufamCi- 
ftercii, qu^e vel ipforum hoftium fuiTragio una eademque efiet. 
r/r.^M^w-Ql^areeleganteradremnoftramHr/^o/l-^fwW/^ in notis adMar- 
n^.adafi. tyrologium Monaftcicum deB.StepkanoAbbate^ ^ B. Hildebrando 
"'^''^p'^'ConverJo illuftribus Albigenfium ferro pro fideMartyribus obfer- 
Vat : Notanda vero inquit caupt homictdii^ nimiriim eb /juodejfent CiHer- 
denfes ; Nim CiHercienfes Monachi tiinc temporis Albigenfes hareticos 
acrtterimpugn.ibant, Verum divifa in tot crrores 6c capita infer- 
nalishsBchydraunopr^elio^uno idtu a Ciftercienfibus vinci nec 
potuit, fubnafcentibus femper novis in ea capitibus, neque de- 
buir, un fcilicet ex novis femper hoftibus naicerentur Cifterci- 
enfibus nova pr^lia , atque ex praeliis novs vi6loria&. Extinc^a 
eft tandem mlile inter trophaea potentiflTima Albigenfium haere- 
fis per Ciftercienfes , uti fuse & fundate in fuis Annalihm perhjbeG 
/%f////nofter, praecipuead J/i/?///« i i^g.ca.n. 9. 

Inter Viros Apoftolicos, qui authoritate Pontificia crucem 

contra Albigcnfes praedicarunt , eminuere praecipui e Ciftercicn- 

ohmAnno fibus.BiBONUS Abbas CaJA-DEU facrarum literarum fcientia, 

^^;;-;^/.eI6quefideiilIuftriffimus. BrDIDACUS DE ACEBESolim 

U07. Epiicopus Oxo^fff//^, Magni Dominici Ordinis Praedicatorum glo- 

riofifiTimiParentisMagnus nuper Magisier^ qui praedicatum tam 

eximii Magifterii Ciftercio intulit , ab Arnaldo fupra laudato 

XVII. Ordinis Generali in Archi-Ccenobio facr6 habitu donatus. 

Induit Didacus cum Ciftercii vefte zelum Apoftolicum , quo ple- 

nasiubindecumSociisab eodem Arnaldo SupremopcrGallias 

Inquifitionis Praefide contra Albigenfes miflus , nudis pedibus mi- 

nifcerio Apoftolicotam praBcIarefun6tuseft,ut animasplurimo- 

rum perfidis dogmatibus illaqueatas Verbi Divini ardentiflTima 

praedicatione feliciter rurstisevolvcrit,Ecclefiaeque poftliminio 

vuHih ^n-reftituerit. His accedit BiGUIDO Epifcopus Carcaffonenfis^ qui 

ito 12, f. innocentii IJ J. jufTu in partibus Aquitaniae contemptis vitae pericu- 

lis adversiis Albigenfium errores fulmine Sacri eloquii tonans 

innumerosabh^erefeos veternoad fidei per opera viventis a£ti- 

vitatem, vitaeque fandimoniam feliciffime excitavit. 

Hsec Ciftercienfcs in Gallia contra nafcentes primum, ac fub- 

inde 



TITULUS XI. 293 



inde etiam adukas haerefes. Neque tamen ampliffimis quan- 
tumvis Galliarum finibus circumfcribi potuit Ciftercienfium exi- 
miusproEcclefia,pro fidezelus: qua^rendae extra Gallias eranc 
no vaj terr«, quas eorundem ardor ac Spiritus pervaderet.Itaque 
Innocentiuslil. Anm 121 2. dato ad Capitulum Generale Brevi 
Apoftoliconoftrisviamaperuit, mefsemque obtulit admodum 
copiofam^pr^dicandinimirum munus Apoftolicum per rrulfiam^ 
^Luhaviam^ convicinasque Plagas Septentrionales. Utque 
rperaripo(retfru6buse6 amplior, Pontifex novos e Giftercio A- 
poftolosG^fiwf^Archi-Epifcopo per literas impense recom- 
mendaverat. Addit Manr/quem ad Annum 1212. c.7. feripfifie 
Innocentium Epiftolas alias ad Abbates & Monachos Ordinis 
Giftercienfis per univerfam Moraviam , Vomeraniam , ^ Pokmam , 
inquibuseadem defiderabat, eadem urgebat, quae apud Abba- 
tcs Ciftercii congregatos. Laudatus in ijs literis plurimum no- 
ftrorum zel us , recommendataque praecipue in gerendis Apofto- 
latus oblaci honoribus infignis modeftid. Audiamus hac fuper 
reGIofTam Angeli noftri de argumento literarum in h^c verba 
firribentis: ide6nempeaPontificeIaudatosnoftros,^«^^ non/ibi 
arrogarent prxdicationem^non eam ambirent-y attt de iUa cum aliis decer- 
tarmt : rep^ imerent ehullientemfervorem magis , atque ardentiorem s::>dum 
cphiherent : ut nequejiios ajjnmi paterentttr , /i minhs aptos : neque aptiores 
repdh procurarent , quia alienos, Charitas non ^muiatur , non qu^rit qna 
Jua jnnt^fed quAj ESU ChriBi. Atque utinam omnes Prophet^ ejjent ! 
fcjasc An^elfis , 6c vera. Scle6bi ipitur ad Romani Pontificis impe- ^ 
ria ex univenoOrdine Viri pragftantmimi,qui raagnis animis o- ,,„. ,.,-. 
pusDivinumaggreffi,intermagnos atque etiam pro more iliius «'""• ^- 
aeviarmatos labores feliciffimis tandem incrementis promove- 
rinc. EorumDucesSandiffimiB^CHRlSTlANUS ET PHl- f/-;- 
LIPPUS amboLw^^wApoftoIi, ab Jnnocentio \n literis Apoftoli- """'^' 
cisegregieIaudati:quorum prior in Ciftercienfium Apoftolatus 
perennemonumentumC«/«2f«/m Epijcopatum erexit. 

LIVONI>E converfio non minus operofa fuos etiam e Ci- 
flercio excivit Apoftolos. Atque in primis B: MAYN ARDUS ^;;;^^;;; 
qiii e Germania per Mercatores transportatus in Livoniam , Ejus 
GentisApoftolus&Epifcopusfidemquam verbo plantavit, fuo 
fangvine rigavit , barbarorum gladiis gloriofus pro fide Chrifti 

Eeee Mar- 



294 Ciftercij bis Tertij 



Bbiit Anno 



Martyr. Succeffit Maynardo in utroque Epifcopattis fcilicet & 



Apoftoiatus munere B: BERTHOLDUS Abbas de Luka in Saxo- 
nia,quiOptimusPaftorcopios6Livonumgrcge ovile Domini- 
cum cumnlavit , muItisPaganorum millibus Matris Ecclefias gre- 
mium amplexantibus. Sola pretiofis hifce laboribus aliquam- 
diudefucratlaureolaMartyrii,quatandem coronatus ad peren- 
nes in coelo triumphos evolavit. Neque folus fine fociis tantam 
meflemtentavitVirmagnus, operariis e domeftica Ciftercienfi 
Familia none Luka duntaxat^veriim & rcliqua Germania inin- 
gentes fpes, laborcs, profedlus, magnonumeroaflumptis. ^tf- 
gclui in fuo SanHorali Ciftercicnfi L.3. difcnrf. i. §. 7. gloriofiffi- 
mumBertholdi Apoftolatum Sermonc panegyrico egregie ho- 
norat,ubiinterVirilaudesetiamfummumpatiendi ardorem his 
verbis memorat : Vixputo , aliquem hominem reperiri pojfe , qui tot per- 
agrhit Provincias , ut mortemfugeret , qu^m hic , ut inveniret •, nec qui tam 
laboraverit^ tantkmque adhibuerit diligentiam^ nt viveret^ qu^m hic u$ 
martyrij aeciperet coronani. Haec ille. Per arduos fubinde labo- 
resftabilita apud Livones fide coepit habcri Bertholdo cultus k 
PopuIaribus,iitfuo olim Apoftolo acMagiftro, atque deinceps 
ht fuo Tutclari ac Patrono. Sacris Marty ris exuviis fuus pariter 
impenfusaclientibushonor^&refufaeetumulo, an e coelo? per 
Sandlum in clientes gratiae , exhibitae venerationis optima atque 
pulcherrima merces. Aliquanto poft Bertholdi labores novis 
j^^^^^y ^^ ardoribus refumpfit , & praeclaris incrementis continuavit B: AL- 
«• t»i. BERTLIS , qui eos in Br^w^ /// Ciftercienfium Coenobio Apofto- 
licoshaufitSpiritus,per quospofietLivoniaoIimadfidem refpi- 
rare. Confecratus a Bremenfium Archi-Praefule in Epifcopum 
JR/^f«pw,trigintaintegrosannos Livonibus religione Orthodo- 
xa imbuendis indefelTus in vinea Domini operarius impendit. 
SubEjus aufpiciis furrexit novus Militum Ordo Gladiferorum^QXX" 
jus opera multa Livonum millia reliCtis Dijs dc fuperftitionibus 
Patriis , Chriftianis facris fuere initiati. Alberto porro aliisque , 
quosmemoravimus,ad Superos&Iaureolas translatis fucceffic 
^^^/j-^-PET^R^S cognomento nuncupatus DE COMFLUENTIA, 
(4Anmm quiexH<fwwf»ro^f;?/?Ciftercienfium pateftra novus fidei athleta 

in Livoniamabiit: Salvatoris nuper amplexu, dono lachryma- ^ 
F/<,mr.i;;.rum,CoeIitum vifitatione,actandem Apoftolatus honore inter 
""^^''^-Ciftercienfesclariffimus. Accefendushis venit ABBAS LANG-. 

HEt 



ILlimJLH_^_?!: 323 

HElMENSlSeFranconiaCcujusprseclaros labores ac laudes fi" 
ne nomine recitat AUnriqHem ad Anmtm 1 206. cap. 3. ) Vix multo 
ardenszelo, qui nunciata Ciftercienfium per Livoniam , PruHi^ 
amque dura captivitate , ingemuit , in tam copiofa animarum 
mefTeoperarios teneri in vinculis rquapropter laboriofo fimul ac 
periculofo accin(5tus itineri , Provinci® Tyrannum obfequio, 
eloquio , auro egregie fibi devinxit , atque per eas artes Viros A- 
poftolicoseduxitdedomocarceris: Cumquead fuosreditum 
pararet, ccelitusfibioftensavifionefegetis albefcentisdetentus 
eft , jufsusque ad meflfem praeparari. Quare Romam profe<5i:us 
^ Domino meffis JnnocentioUJ. LimniA^ VritfjiAque Apoflolm eft con- 
ftitutus , impertita facultate ampIifTima , ut Ciftercienfes , alios- 
queidoneos,quosveIIet,in partem folicitudinis fibi affociaret, 
Extat apud Manriqueum Epiftola ab Innocentio ad Archi-Epi- 
fcopos&Epifcopos Poloniae Anno 1206. perfcripta, qua Apo- 
ftolicum Abbatem eisdem eximie recommendavit. Lubec Vi- 
riApoftoIicimagnasIaudescIaudere unoMagni Manriquei elo- 
gio : Defritdit per Abbatem Lankheimenfemfado id unitm atideo dicere , 
qm anno abJnnocentiomiifm eB^ in Citizen/i Cbronico notari^ converfam adAnmm 
eam Provinciam magna exparte : utnon immerito pr^dicationi ejm , focio- ''[°^;„''''' 
ritmque ^eaconverfioveniat attribnenda. Illud praeterea in cumulum 
gloriaedeCiftercienfibus ex Angeh ^ B^ovio taceri non debet, 
Innocentium III. intelledio B.BerthoIdi martyrio in Livoniam 
iiovos mifiirePraedicatores ex Ciftercio/?r^c/f//^: Ttim-, quddpr^ ^^^^^if-^ 
alijsCiHercienfesdefiderarent^ qtii operi in/iftebant: Jum , ttt ab his qui ,".'',4" 
capiffent^ ^ promovijfent , gloriosofine , iitjperabat , confummaretur. Ne- " ^- 
quetacendush6cIoc6PRIORdeR/ViWfr5/:7/(/f« apud Brunfvicenfes Yi.orm 
inDioecefi Halberfiadienfi^ non fecus acantecedens absque no- ;/,:;,f;^,'',;. 
mine , quod quidem apud Vetercs non infrequens , qui magis at- ^dei>Htps, 
tendebantad Virorum illuftrium munia, quam nomina. Semel 
iterumqueApoftoIicus hicVir in Li^voniam profedlus egregii Prae- 
dicatoris partes implevit , dives fanditiffimis manipulis, quos e 
Gentilibus ad Chrifti Ecclefiam non niodicos transportavit. 
GregoriiJX. Pontificis Maximi verba, in clarifTimi Oratoris elo- 
gia huc tranfcribamus. Intellexerat Pontifex /t/orm memora- 
tum eLivoniae Apoftolica meffe , veluti jam (atis defun(5tum ma- 
gnisIaboribusrecefTiffe ad clauftrum,& eo quidem propofito, 
utanimamin operolaeAi^^r;^^ focietate ab extra jamplar.mum 

Eeeea fad- 



296 Cillercij bis Tertij 



fatigatumreduceretadMARIiE fedentis ad Domini pedes dul- 
ciflimamfelicitatem,ubihauftasnuperapud Livones moleftias 
inter Rachelis contemplativae fandtifTimos amplexus Divinis 
voluptatibusvaleret abluere. Itaque ad inftantiam Livonien- 
lium Epifcopi, qui magnis queftibus Pontificiam authoritatem 
fuper Viridifceffu, atque etiam reditu pulfaverat, epiftolam ad 
Abbatem de RiddershHfen perfcripfit Gregorius, injunxitque,ut 
Oratorem Apoftolicum etiam per Sacra obedientiag imperia 
compelleretad refumcndam infidelium meffem, quoniam ipfc 
mhIu"^ fciiicet , ( addit Pon tifex ) muhos de tenebm gentilis erroris ad lucem re- 
cap.4: n.i. voc4verit Catholic£ veritatis. - Neigitttr data pradi^o Priori ^ Domim 
^ ^' gratid dejureprivetur ^fieam ufque adedjibivelit habere pri^vatam , quod 
eommunicare alijs pertimefcat ^ eidem uoflris dedimm literk in mandatis^ 
ut timens -ine torpore filentii tot perdidiffe animas Domino videatur^ quot 
^igore pr^dicationis lucrifacere potuijfeti ^ pramii jpe ille^m^ed quod 
erunt tanquamfleU^perpetudinJirmamentolocatd^quimultos erudiunt ad 
Jalutem 5 prxdicationin officium refumere nonpoflponatj it^ quod credita. 
Jibi talenta Domino referens geminata ^commendari ab ipfo^^iugaudi- 
um e]m recipifeliciter mereatur. Videat Lcdbor , ab ipfo Pontifice 
commendariVirilabores, laborumque egregios fru(flus,&, ^i 
ultr^ ad opus fidei fefe ille accinxerit, ampliores propagandae 
ReIigionisfpes,acdemum repofita apud Superos pro cumula- 
tiffimis meritis immenfa praemia. 

EtquidnietiamO/7ff^noftraantiqua Ciftercii domus inRe- 
gnoBohemiaeintammuItaanimarum mefle in participium glo- 
Sl"':nae vocanda fit in illuftri SLAVCONE tertio loci Abbate, fan- 
«^''^'""/'^•gvinem illuftrem trahente e linca Fundatorum? Legi fsep^, au- 
divi faepiusSiavconem noftrum Prujfiit fuiflc Epifcopum: quod 
palamfiteCodicePrivilegiorum Domus noftrae,ubi iWo, Epifco' 
/?^Pr/////4!infcribitur,sequeipfum talem Slaitco femel, iterumq; 
in quibusdam inftrumentis nuncupat. Spediatur hodiedum 
inCoenobii Ecclefia Viri illuftris tumulus, non humilis, qualis 
caeterorum Procerum, Fundatorum ac Abbatum, qui pedibus 
calcari pofl"it;fed in finiftro Chori latere elevatus ac fuperemi- 
nensrlntumuIifuperficieinfcuIptaefteflSgiesEpifcopi cum Pa- 
ftoraIipedo,atqueutEpifcopum fuiffe certius fciretur, cum in- 
fula^cujusufus necdum ea aetatefquantum quidem e Ciftercii 

• hifto- 



TITIILUS XT. 297 

hiftoria noverim ) Abbacibus fuerat in ulu. Igitur & liter^ , & 
tumulus, & traditio Slavconem Epifcopum probant. Verum 
mihinonratiseft^illumnuncupaireEpifcopum, proOITecii g!o- 
riaaliquidampliusinPr^eruIe veneror, quod fcilicet Prrf/u infa' 
perfuerit Jpofiolm. Non impetu hoc loquor , nec affedu , fcd 
legoidin temporum computu; Sub ipfos enim annns, cuibus 
InnocenmFapA juifu^ut fuperius infinuavi, e Cifcercienfi Famiiia 
Viri eligcbantur, qui Prutenis , Livonibus,nliisque finitim'G Gen- 
tibus iacra fidei dogmata aiiunciarent , Epifcopales in Pruilla ho- 
norescollatosobfervo SJavconi noftro, quod quidem i!le mu- 
nusfub converfionisprimordia adipifci vix potu't fine Apoito- 
latus officio ; fiquidem non tam qusrebantur e Ciftercio qiii ef- 
fentPrutenorumEpifcopi, quam ApofloIi,nondifficulterfub- 
inde ornandi facris Infulis,fi prius illos honores per publicos& 
eximiosApoftolatus labores egregie meruifient; quod experi- 
mentoconftat in B. Chri^Laio & S. PI)ilippo fupra hoc titulo lau- 
datis,quiide6daciLubavienfibus Epifcopi, quod fuifient prius 
eorundemApoftoli. Aufimproindeegoexhis conje£luris non 
timidepronunciare,SlavconemnoftrumPruflriae non minus A- 
poftolum,quamEpifcopum, qui, quemadmodum casterieCi- 
ftercio,ad infulasfaneadmiffus non fit,quam pofteaquam Apo- 
ftolicis laboribus prasclare fundlus eflet. Et haec quidem pro 
Slavconis Epifcopatu & Apoftolatu. De Viri Apoftolici fociis 
nihil reperio ; verofimile tamen eft, illum, utpote & titulo & 
charadlereEpifcopiinfignem absquefociis vix aggreflum Divi- 
num opus,prasfertim ciim Pontifex in literis ad univerfumGe- 
neraIeCapituIum,atque etiam, iit fupra monui,fpecialiter ad 
Abbates&Monachos Ciftercienfes Poloniae, Pomerani^,atq; 
Moravi^e perfcriptis defideraverit Viros e Ciftercio fine deter- 
minatonumero,& quo plures, eo haud dubiegratiores, ut in 
plurimameflfenon tardaret operariorum paucitas ingentesEc- 
clefiae fpes,de infidelium converfione tunc conceptas. Et hos 
quidem a Slavcone ele6tos potius de alieno Inftituto , quam Ci- 
ftercienfi,aut ex alia Domo, quam fua Oflecenfi, quis alferat? 
InjuriusfaneforemlIluftriflrmioPriEfuli,fiSociosiIliuslaterialios 
forte jungerem , quam quos habuerit filios. Oflecenfibus haud 
dubieconcedendahascgloria, quod Prutenis Popalis olim infi- 
delibus ipfi inter primos dederint in Siavcone Epifcopum . in 

Ffff EpifcQ. 



298 Ciftercij bis Tertij 

Epifcopo Apoftolum , atque in Slavconis filijs&fociis Apofto- 
lici muneris induftrios cooperatores. 

Poft Oflecii laudes laudanda quoque apud Bohemos Anla Ke- 
gia Wenceslad II pientifTimoBohemorumRege Fundatore digna 
rWr/r-Domusin Viro Apoftolico MATT^H^EO Monacho, qui Bujrio 
■'.aA«.i^,f. ^j-qyg HmonymoPtagenft2idmodum infeftus,nafcentem in Patria 
Wiclephi haercfim preffit reprefsitq; plurimiim; at quia akiori 
Numinis confiiio Martyrum cuncis e Bohemiag Clero & clau- 
ftrismagnonumero augendi mox erant Coelites, non fuppref- 
fit. Provocati ab eo non infrequenter Hufflus atque Hierony- 
mus cum globo Sedlatorum ad congreflTus publicos,privat6s- 
que, indignifsime ferebant Matthasi in difputando zelum, elo- 
quentiam, vi6borias,confufi triumphatique a Monacho toties, 
quoties feu ipfi provocare aufi Virum , feu provocati aufi compa- 
rere. Quse via;oriaeilIos eo magis momordere, quod noUentt 
vinci per Monachos , in quorum cervices per mille enfes & mor- 
tes mox efi^ent debacchaturi. Conjnratum igitur eft a novae 
fed:sB afleclis in necem felicifsimi Oratoris, quo fuperftite res 
Hufsii furgere vix po terant , accurren te femper e vicina Aula Re- 
gia veluti exinfidiis Matthseo , atque impios conatuspro viribus 
caftigante. Cefsi t perfeq uen tium furori Triumphator egregi- 
us atque cummille partis laureis in vicinam Misniam in Veterem 
CeUam Ciftercicnfium Coenobium digreflTus cft, ubi praeclaris 
Voluminibus Ciftercium , Scholas, nomenque fuum illuftrans 
claufit vitam, non famam , qua imraortali apud feros 6c gratos 
Bohemiae Catholic2B Pofteros longd eft dignifsimus. Infinuac 
porro /lugelm nofter ad Annum laog. cap.g. n.5. remifsiv^ no- 
ftrorumetiamApoftoIatuminSCLAVONIA, quam terramVi- 
ri e Ciftercio Apoftolico zelo asftaantes ad Ecclefiae Romanae fe^ 
licia incrementa peragraverint. 

In SUECIA rcmChriftianameflBcaciter promovit B:STE- 
oJ,;..««f pHANUSexMonacho^/^u^y^rfT/yFad inftantiamRegis Ericiflen^ 
chylli , ultimi Septentrionis non modica ex parte Paganifmi ad- 
huc tenebris involuti Apoftolicus Phofphorus , ac tandem poft 
tottrifteseclypfes, quotaPaganis infli^filasplagas, ac cruciatCis 
prodigiis per univerfam Sueciam celeberrimug Apoftolus, Pri- 
miisque UpjaUnfiHm Archi-Pragful praecipuo DEOrum delubro 

con- 



TITULUS XI. 299 



converso in Sedem Metropolitanam. Stephani in fpargenda 
dodrinaChriftianaper omnem Sueciam Apoftolicus fuit Co- 
adjutorADALVARDUSdequolicetVeteresnihil exprefTerint, ^^^^ 
cujusnamfueritinftituri; verofimilius tamen eft, ex eadem Ci- J^'',T1. 
fterciiFamiIia,6c/^/i;^A'^Domofuifre StephanKm dc Adahardtfm: •'^•-^^ 
quod quidemproomninoindubitarishaberinon velim, cum ip- "'''^'* 
feManriqueusinCiftercii rebus atque laudibus eximius in hac 
re aliquantumhcereat, nihilqnecertum pronunciet: D^/i/^/«u^r- 
do , fcribit ille ad Annum 1 1 62. cap. 3. aliquak dnhium itteil , ^ cim 
non videam exprejjum ab anttqiik^ neque affirmare aufim^ neque negne. 
Quidquid fit, fi alicujusReligiofaeFamiliae eft Adalvardus, nulli- 
us tam eft , quam Ciftercienfium, qui ex Stephano Socio mal inr, 
&forteHonaudeant alium dicereAdalvardum, quamCifterci- 
cnfem- Et certe fi per Manriquei verba in Ciftercii favorcm 
vincere debeamus, non modica conjedtura Stephanus, Adal- 
vardus, fociique Ciftercienfes omnes fuere. Loquatur,pug- 
ntt Angelm verbisnonaIiis,quamfuis,per quae libenter vincor, 
& poft res fidei c^fptivo intelleftum meum. Nec dubium ( ait il- 
le loco fupra citato) quin ex CiHercio ajftimptm (Stephanus) ad 
tantum opm , ex eopiures ajfumpjijfe Coadjutores credendmfit^qitos vel 
externmnonforetpr^termijjurm. Igitur Manriquei arbitrio Apofto- 
licis Stephani honoribus aliquid ii detrahunt, qui haud ignari, 
Virum iftum deCiftercii fuilTe Familia, credere tamen ipfi, ac 
perfvadere aliis velint , Viri Sociose Ciftercii gremio non fuifle : 
quafi vero Virtantusfuosneglexerit, quosEvangelicaspra^dica- 
tioninoveratperidoneos. Succefsit StephanoingIoriofam& 
Apoftolicam meffem B: JOANNES Archi-Epifcopus Upjalenps ^^^^ 
afrumptnsparitereCiftercio,C4ff»/oRegitam charustam vene- An.inu 
randus ,ut perpetrato contra divinas humanasque Tabulas pub- 
lico homicidio jufTus a San^toPrasfuIe in culpce & fcandali expia- 
tionem ofienfum Numen publica placare poena, alterum fuis 
Suecisexhibuerit77;Wo////OT,cum fcilicet videret in Joanne al- 
terum in fe Ecclefiaftico fulmine armatum Ambrofmm. Coro- 
natus eft martyrioPrasfuI optimus ab EHonibm , qui una cum Alo- 
ftis, Rt4fs'tq', in Sueciam hoftilibus copiis penetraverant.San6l:ifsi- 
miselogiisjoannemornat A/4«K/^«f«*adAnnum ii88-cap.4. i. 
ubi hxci\\t:Coronatm martyriu (^]omnQ^ mmpe^ cottfceftdit Sttpe- 
ros^ ifjgeusfui defiderium reliuqueus populis., quos do^rinJt^ ^ cxempt^ 

Jcfff2, ^qu^ 



goo CiftercijbisTertij. 



^(jHepaJcchat. Sedpra omnihm Camtto Regi , qui aitdito eo mtdtafacie- 
hat , ^ in ommhm lihentijjimi aiijcttltabat. 

NORWEGIA prsBcerea&SUECIA e Ciftercio NICOLA- 

p.ormtin \]^y[ ANGLICUM didtum deinde in Summo PontificatuH^f- 

ulXm!i driamimlF. obtinuere,Virumab imis per merita & munera evc- 

'^'^or<if-(5tum ad Summa, dignum omnino quem EvgenimlU. ornatum 

'""^'' purpur^ Not wegix & Suecid cum pienitudine poteftatis dederit Lc- 

gatumApoftolicum,quodillcmunustant6 exercuitzelo atque 

induftria,utVirimagnimaximas laudes modicis verbis comple- 

xusHenriqueusiniw/aV:/?rrf/^/;WLfc7;hasc dc co fcriprerit: Mi- 

colcim Monachm Cilicrcienfts omnes pene Norxpegi^ incolas ad Chriflum 

convenit. Redibit Nicolaus fub nomine Hadriani titulo iubfe- 

quenti inoerPoncifices. 

WANDALIS quoqueeCiftercio Anno 1133. datus Apofto- 

lus BENNO feu Bmno tertius Aieklenburgenfum Epifcopus,Cifter- 

cium profcfTusin Amelongeshornaz^wdi Saxoneslnferiorcsquigen- 

tem iilam idolorum cultu plurima adhuc faperftitione occupa- 

tamzelotesPraBdicatorinChriftiovilemagno numero aggrega- 

vit. Laudat Viri zelum , labores & fucceflus Albertm Krant&iM 

^!^ in lua hijloria Wandalica L. 6. c. 36. ubi haec de Bennone : Hic cH ille^ 

dt;nceps. qjti if/gentc dnrd cervicis multai contumeliai accepit , ^ verbera expertm 

non desfitit ah operepietatif, - Incredibiie esi memoratii , cjuantospro Chri- 

Bopertulerit iabores-,qu^efubjerit vit/t pericuia^ quoties ludibrid habitm^ 

ad facrificia attradm ^ Barbaris! Ille tamert per ChriHnm confortatm^ 

cuituras ddmonum eiiminavit^ lucos fuccidit ^ bontim certamen certavit^ 

Jidem non JoIh m fervavit , fed mirijici in Popuio barbaro ampiiaz>it , ^ ^ 

bono curju conjummato indubitanter ad coronam , ^ fupernA vocationk 

bravium pervenit. Quid amplius dici potuit de MagnisprimitivaB 

Tieruk ^«-EcclefisB Apoftolis , magnisque Eorundem pro DEO , pro Ecclc- 

uo u6o. fia , pro Gentium falute exantlatis laboribus ? Accivit Benno Apo- 

ftolatus fui focios non ex alio gremio , quam e quo ipfe prodierit , 

C/^frc/>;//?/fcil!cet,uti exKrantzio tradit Manriquem ad Annum 

1 1 3 3. cap. 3. Quare inter Ciftercii triumphos fcribenda etiam eft 

Wandalia,pernoftros non parva ex parte purgata ab idolis, & 

adfcripta Vero Numini. 

Wagria etiam atque Megapoienpum Patria e Cifter- 
cio Virum obtinuere in dilatanda fide CHRISTl induftrium , 
CONRADUM fecundiim Abbatem Riddagshufanum apud 

Bruns- 



Thrn^An-- 



TIT ULUS XL 351 

Brunsvicenfes , fubinde Lubecenfis Cathedrae lecundum Antiiti- 
tcm,quicumgermano fratre [uo Geroldo primoLubecaeEpiico'- 
poad eospopu!osdigre{rus,idolisprimum, truncisqueDeallris 
in Apoflolico fpiritu fortitudinis feliciter excifis, pulcherrima - 
fandl^ religionis femina Gehtilium animis implantavit. 

In Infulis BRITANNICIS dum ejurata Roma haerefes undi- 
que e fentiendi libertate ac lib.idine enafcerentur , Apollolico ze- 
lolabantemreligionem vel fullentaverunt, vel lapfam reflabili- 
veruntVirieCifl:ercioinfiones:B:NICOLAUS FAGANnatio- oi.r a». 
ne Hibernus, defignatus Epifcopus Watterfordienfj^ qui poftea- """^' 
quam inHifpaniis capaciflimam indolem ftudiis ac virtutibus pr^- 
clare excoluiffet , per h^refum calamitofa incendia fumantem 
eminiis patriamconfpiciensjtadtusdolorecordis intrinfecus ad 
immenfos pro fide labores pedlus obarmavit. Vix profperis 
ventis & velis ad Infulam , fuosque appulerat, eledlus a Fratribus 
CQ^noh\\Sand^AiAKlj£deSuYioPsbh2i^-y Pafloris Optimi officir 
um non ad fuos duntaxat Ciflercienfes , verum infuper 6c vel ma- 
ximeaderrantesperHiberniamovicuIas omnibus numeris atq; 
affedbibusoperofifTimeexercuit. Urebat pii Patris paterna vi-. 
fcera tot animarum infelix ruina , quare zelo Divino fuccenfus 
contra atroces Heterodoxorum minas mille inter vitae difpendia 
per vicos & caflella , per avia & de via evangelizando circumiens, 
totiesexvotoMartyranimamfuampro ovibus pofuit,quoties 
perditamcujufpiamanimam ad eledium Romani ovilis gregem 
reduxit. Perf^epe fuftium lapidumque grandine in Virum San- 
dlum atrociter defaeviit truculenta haerefis, quem ille plurimo 
ftillansfangvinefortiflTimefempertuIit. AliquandogIansp!um- 
bea e fclopeto per impium haereticum exploia concionaniiis bra- 
chiumgravivulnerefauciavit. Tandem grandium meritorum 
intmtnE^i^QO^mlVatterfordienpis defignatus, ante confecrationis 
folemnia cum ingenti Catholicorum lu6i:u hominem fandlifluiie 
cxuit. SupratumuluminterccEtera elogia ornatus titulo ^%eo- 
lo^tabloliiiflJmt. B:GUILIELMUS WALCH/EUS c Cifterci- S';;;;r 
enfiumgremioob prseclaras virtutesa/V//V/f«//7'//f in Hibernia ad 
Epifcopalem dignitatem eve6tus eft. In fublimi pofitus contra 
novitiaNovatorumdogmata,&praefertim adversus Anglicanse 
Ecclefias muliebre Caput,Z:7//^M^^»?,Spiritu vehementi &: Apo- 

Gggg ttoIic6 



302 Ciftercij bis Tertij 



OiiitAn- 



ftolico egrcgie fulminavic. At non palla eft Regina Veritatis Pras- 
Gonem diuloco fubfifterc , fed e Throno Epifcopali per fefti nata 
dccrctadeturbatumfordidiffimoacdeterrimo carceri mancipa- 
vit,inquopertredeciniintegrosannosindigna quaeque inviaif- 
fim^ patientia tolcrans, publico tandem decreto exlnfula pro- 
fcriptus Compluti apud Hifpanos vitam tot a^rumnis fraftam & 
afflidtam piifTim^ fato claufit. Eximius ejusdem ab obitu Enco- 
miaftes, & omni exceptione major fuit Pf/r^Zorr^^Ciftercien- 
fisHifpanus,faeculifui&Ordinis magnus fplendor, qui auditd 
Viri Apoftolici ultima confeffione generali conftanter teftatus 
eft, fcnullumin eolethalcpeccatumperomncmomnino vitam 
deprchendifle. Rarum elogium , & in tanti Viri ore prctiofum. 
ZZ BiTHOMAS LOMBARDIIS e Catholica Hibernia oriundus 
inSuperatenfi Hifpani^CoenobiofubCiftercienfium legibus in 
Virum Apoftolicum cvafit : inde in Patriam redux gladio Verbi 
DEI in arenam cum Ecclefia hoftibus ftrenuiffimus pugil dcfcen- 
dit. Fremcbant impotenti furorc facrilegiNovatores ^Thoma 
convi^&confufi, non valentes refiftere fpiritui, qui loqueba- 
tur in eo. At ver6 Cives JVatterfordienfes , qui k Thoma quafi ab 
oraculo pendebant, Viri Sand:i2eI6 in tantum exarsere,ut, dum 
novoRegi/^fo/^o/: Sacramentumfa(^uri,cogerenturautab fivi- 
tafide defcifcere,autfortunarum omnium pati jaduram, obfir- 
matisanimis alterum hoc fortiter amplexi, primum conftanter 
rejecerint. Illud praeprimis initia praedicationis Oratoris Apo- 
ftolici reddiditgloriofa, qu6d dum pauculos adhuc haberet fui 
& Romanae Fidci fequaces , Civibus & Magnatibus majori ex 
parteCalvinoautLutheroadhaerentibus, in (blemnitate tamcn 
Cojjpor^ CHKf i^^/^Numinchauddubie^Coelo afflatus, Sacra- 
tiliimum Sacramentum per Urbem ampliffimam publicse vencra- 
tioni parvo iII6 Catholicorum ftipatus manipulo quafi in pnbli- 
cnmvi<5bricisEcclefiae Romanae triumphum gloriofiffime circu- 
tuIerit;omnibus intcrimHetcrodoxis folemniffimo atque divi- 
niffimo huic fpe6taculo ultra modum occultis iris indignantibus, 
at ne uno quidem ^ tot millibus contra hifccre auso. *B: CAN- 
^HZ' DipUScognomento FURLONGIUS nobilis Hibernus, ne fi- 
deiinter tot fchifmatum difturbia pateretur naufragium, Patria 
excefsit, acRomavifitata in Hifpanias transfretavit , ubi Nuca- 
lenfeCiftercienCum Coenobium ei pro portu fuit , in quo can- 

dida 



J^ltit An- 



T I T U m S XL 303 

dida cuculla , & candore morum peftus fuum adversus mille de- 
incepshoftium tela fbrenue obarmavit, ita ut jam tunc d^mo- 
nesnbinon infrequenter vifibiliter infeftos pulcherrimis vi<5to- 
riis triumpharit. Rogatus de modo & ratione praeliandi cum 
doemonibus,quifieripofrit, uthorrida illa inferni monflra , ad 
quorumfolosafpe^lus&nominatotis ofTibus trepidant alii,ille 
tanta felicitate non videat mod6,fed infuper & vincat ? Refpodit 
Fratribus in hasc verba Candidm : qnando prms illos ( d^mones ) vi- 
dere cccpi , aliqiuntulilm borrui;jam vero non me^^ fed Divina fretns w^ 
Utteetiamfiomniainfcrortmagmina contra me vijibilitervenirent^ ^in^ 
furgerent^minimeformidaremeorumprAJentiam^ imo tlla-^ceu mufcas ^ me 
abigerem. Praeliator felix, qui hos hofles non timeat ! Theolo- 
giaecurfu5'4//w^/?^/V^abfolut6ilIuflre hoc Sidus in natale folum a 
Moderatoribus deflinatur. Credi vix potefl , quant6 Catho 
licae rei emolumento Operi Apoflolico infudaverit Candidm ; 
moribus namque angelicis, divinoque flammeus zelo univer- 
fam Britanniam illuflravit. Ex plebe ad fidem converlcrum 
numerus tam efl ingens , ut iniri nequeat. Sola feries Nobili- 
umfeuhominumnotfealicujusmajorisperCandidum ad Eccle- 
fiam redudtorum facile excrevit ad quinque millia^ ut absque omni 
planehfflfitationeCandidus noHev Alagn^ Britanni^ hujus faeculi 
jipoHolm dici debeat. Muneri Sanifto refpondebat fan(fiitas mo- 
rum. Nodles pene ducebat infomncs , horis nonnisi tribus ne- 
cefTariaquietiinduIgens: Ecclefiaflicum indies penfum perfol- 
vebatgenuflexus: Quotidianisflagellisnunquamnon cruentus. 
Miraculorum gloria infinitd prope ferie per omnem Angliam, 
ScotiamatqueHiberniamceleberrimus, Kf%o// perfona non- 
nunquam dilTimuIata, fub Medici famofifsimi charadere ac larva 
pia fraude ad Principum aulas fecurus penetravit. Atque licc t 
artisMcdicaeprorsusfueritimperitus,herbistamen vilifsimis at- 
que obviis a ie bcnediiSbis morbos omnino fatales felicifsime 
perfanavit:utquedivinisprodigiis fua eflet certitudo,coecis vi- 
fum, mortuis vitam reflituit ; quae potleriores grati^ per folas 
herbarum virtutes naturales mortalibus evenire non pofTunt, 
ftinteincontrariumPhilofophorumdogmaternondarinatura- 
liter regreffum a privatione ad habitum. Illud praefcrtim me- 
m^rabile atque jucundum , qu6d Medici, Pharmacopolae, & 
Chirurgi pubUcis querimoniis Regem interpellarint,felucns 

Gggga iiiis 



Cillercij bis Tertij 



fuis ac ftipendiis unius Furlongti nova mdendi arte fruflrari. Et ve- 
ro hac curandi methodo hasrefim pellimum anim^ virus a tot 
hominummiliibuspropulfavit. Quaerebaturperf^pead necem 
per infidias Candidm ; Verum per medios ille hollium cuneos 
erupit,evafit,hoftibus interim divina virtute coecitate percuf- 
fis. Malos e gehennae holpites ab energumenis folo imperio 
ad tartara relegavit. Propheti^e Spiritu , & fcientia infusa non 
Britanniammodo fed orbem Chriftianum in fui admirationem 
rapuit. Momento mortis longe ante ^ fe pr^nunciato cando- 
rem animae e Sacro fonte illibatum absque mortaUlahe in tumulum 
coelumqueafportavitVirSandus, nonfruftra utique Candidm^ 
nomini fuoacvirtuti vitiumnunquamintulitCW/Worwwomni- 
um 6c Candidatorttm haud dubie Tutelaris Patronus. Tribus ab 
obituhebdomadis apertus tumulus adhuc fpiravit exhibuitque 
Candidiminmrttptum ^mvkic^Qodom fragrantia adftantes per- 
fundentem. 



tKnuttAn. InHISPANIA contra Saracenos rem Chriftianam mirifi- 

ddnceps 



ns izif, i; c^ promovit S: BERNARDUS Abbas San^anm Crucium , Man- 



riqueo tefte, in illis Partibus Suprcmus haereticae pravitatis In- 
quifitor, Epifcopus Viquenfis^ Vir Apoftolicus, qui zelo zelatus 
proanimarum falute per Urbes, caftella, vicosque circumvo- 
lansverbopraedicationispeccatoresobftinatiflTimos ad condig- 
nam poenitentiam emolliit. Atque ut Paftor ipfe fieret forma 
&exempIargregis,tantafloruitvitae integritate, ut Angeliam il- 
lum caftitatis florem nullo unquam turpi afltlatu contaminarit. 
Loquebantur perpetuo miraculo Viri Apoftolici fanditatem 
c^w^^»^//7/4;,quaetotiesnulI6 impellentein Ecclefia Cathedrali 
Divina vi motae fonabant , quoties Vir Sandus a munere Apofto- 
lico eo re vertebatur. Duriores erant ad verbum vit^e plera^que 
Saracenorum Urbes , quas Bernardus Apoftolicus belli Sacri 
Dux,cumpraedicatione apud contumacesnonpr^vaIeret,co. 
piismachinisquemilitaribuscxpugnatas profligatis inde Maho- 
metanisperChriftianascoIoniasSaracenorum implevit ruinas. 
Multi nihilominusePaganis calcato /Vlahomete ad CHRISTI ve- 
xillaBernardi eloquiis non armis convi6ti fponte fua convola- 
runt. Pretiosa tandem morte Apoftolicos labores corona vit , 
prodigiis ad tumulum celeberrimus. Ficquenjis dioecefis San- 

ao 



TITULUS XL 305 

(SboPraefuli decMfext^Odohrii quotannis feftos habec honores. 

GR^CIAM Apoftolico Spiritu pcr & iUuflravit B:BRU- owm«>/» 
NO antehac Virginibus in Parthenone Divi Anmii En/fijs a con- 
feffionibus.tandemSuperiorumimperio ReJigionis Catholicse 
inGr«ciaApoIfcolicusPropagator,qui crebrisibidem prodigiis 
ipclaruit, 

In Partibus ITALIiE reprimend^e no v^ haerefi authoritate 
Innocentii Ill.oppofitus efl B: ALACHRINUS olim in Coeno. '^^;;j:"* 
hioCaf^-AUrii Ciftercienfium alumnus, fubinde cam acceffio- 
ncApoftoIatus ab eodem Innocentio confecratus Epifcopus: 
DivoDominico intima familiaritate jundtus: qui ambo mutuis o- 
perisglifcentem haerefim in tempore veluti in herba fuftbcave- 
runt. 

Apoftolicis his pro fide , pro Ecclefia laboribus occupatos 
Ciftercienfesnoft,rosSummiEcclefi^ Praefules contra Saracenos 
facrumclafficum cmQntGsCrf^ciauExpeditionis praecipuos Duces 
acPromotores nonraro voluere-,co»7w//f;?,(ut loquitur Manri- 
queus) Cishrcienfibm Abbati^m pmdicatione Crncis ^ qiuillisa Bernar- Ad^nnum 
dofamiliaris rard per alios^fme tp-fis vix imquam .prAvaliiifjet. In glo- ''J_ltmA. 
riofa hac fcena fpcdandi in primis Pontifices Maximi , qui favo- 
-reshofceconcefsere; atqueetiam memorandi e CiftercioViri, 
quihasc munera pro dignitate &meruerint & geaerint. Evge^ 
nitis lll Cruciataj contraTurcas expeditioni Supremum Ducem 
deditMagnumBERNARDUM. Gregorius VI1I.& mox ei fub- 
rogatusClemensIII. Henrico CardinaliAlbanen fi o\\m Ciftercienfi 
cumSammoimperioCrncisprasdicationem per OrbemChri- 
ftianumimpofuere, approbanteCoeloquod detanto ViroPon- 
tifices ftatuifientin terris; dum mm(\MQKegesFranciA^ AngU^ in 
die54«J?4j/^wfmcrucefignaret,vifaefuQtpariterabuniverfisEpi- 
fcopisduaepulcherrimge Cruces fuper caput utriufqueRegis di- 
vinitiisinaerefufpenfas. InnocentimUh inplures e CiftercioAb- 
batcsgrandehoc opus prsedicandae Crucis difpertiit, affignato 
fingulispopul6,quempraedicando pervaderenr, vocaturiadar- 
ma facra ftrenuos Praeliatores ; £WWoAbbati S?lcmitano & 
Vetro de novo Caftro data Provincia Moguntina , Abbatt de Sichem 
Dioecefes Maadtburseufis atque Bremenfis, AUrtino Parifienfi 

Hhhh Thcu- 



3o6 Ciftercij bis Tertij 



Theutonia reliqua , Mbati Mellifontis Hibernia , R/evalkfi/i Anwa > 
Z.«c;tfSambucinenfiitalia,quibusomnibusper literas a Pontifice 
cau{aChrifti,&promovendaeexpeditionisimpenserecommcn- 
«":!: <^ata fuit. MARTINUM mox memoratum Abbatem de Pari- 
demeps. fio, quas eft domus Ordinis noftri in EpifcopatuBafiieenfi,vix 
folo nomine nolcet Le<5lor. Multus & facundus eft Manrique- 
us in laudando hoc Viro in Annalinm fuorum Tomo 3. per loca com- 
plura,equibuspauculainMartiniIaudes felegi. Accepto igitur 
Pontificis Summi imperio Vir Apoftolicus primum Sermonem 
habuitE^y//^^coramCIero&PopuIotant6ardore,acvi,utinter 
uberes lachrymas Apoftolico Oratori applaudentes univer fi, ma- 
gno numero arma&crucem fumerent, praeliaturi contra Sara- 
cenos. EIe(5bus infuper a Sacra Militia Temonica in belii ducem , 
Bernardigloriamacfamam rursusfufcitavit, ex eo forte Bernar- 
do felicior, uti obfervat Aiamiqnem ad Annum 1202. cap. 3. quod 
nempe Mel lifluus Parens milites dejeruit , quos armavijfet , hic antecef. 
fi. QuemDucemfibiGermaniHeroeseIegerant,experti fue- 
re infuperaIiquidDuceampliusatqueamabilius,Patrem fcilicet, 
quiquidemfemper,atferpente per Exercitum peftilenti conta- 
gio potiffimum dc Patris oflScium egregie prasftiterit , & diicis. 
In muneris Apoftolici promerita ftipendia oblati ei in Oriente fa- 
cri honores PatriarcbatiislheJJalonicenfis , quos ille magna animi de- 
miffionedeclinavit. Exanthlatisfubindeingentibuslaboribus, 
expugnata per noftros Conftantinopoli, in Germaniam redux 
facratiffimafpoliafecumin Patriamafportavit, immenfum nem- 
pe rf//^///4r//wThefaurum,dequibus forte nos alibi enucleatiiis 
aliquidrecitabimus. Quareintercaeterasejus laudes etiam eft 
illud ,qu6d Germaniaditatafitfacrisreliquiis priecipue per/V/^/r- 
tinum nojirum , quas hodie colere Pofteri non poffint , fine Martini 
pia & grata reminifcentia. Pragterea noftris generalem Crucis pr^- 
dicationem injunxit Gregorim IX. Abbati fcilicet HeiHerbacenft per 
provinciam Trevirenfem , LticeUano per Bifuntinam , Alberjiadien- 
Ji quondam Epifcopo , tunc Monacho perMagdeburgenfem,at- 
que aliis per alias multas, datis ad fingulos literis Apoftolicis. Qui 
Pontificum eximii favores , & recommendata fumma negotia 
lucuIentadebente(rePofterisargumenta,quant6zeI6noftripro 
religioncatqueEccIefiae Sandlas exaltatione asftuaverint. 



Neq; 



T I T U L U S XT. 307 

Nequeminoriin precio ab OecumenkU Concilils habiti Cifter- 
cienfes : non tolerati modo ut adeffent , fed jufTi , fed compuiri ad- 
eflTeeCiftercio qui fimul Judices confiliorum gravitate, ac 11 n- 
tentiarum pondere Orbis Chriftiani negotiis pra^fiderent, Bern- 
ardus pr^cipue dum viverec , Synodorum ciim ProvincialJum 
tumGeneraiiumpars fempr?rmagna,& omniurn qui^dam quaii 
animafuit, dumPontificesMaximi, ca^terique ConcilioruraPa- 
tresconftantercrederent,errarefe non pofle, fi Bernardum,o- 
mniumopinioneSpiriti^sSand^iorganum,pro oraculo, pro re- 
gula fibi proponerent. Conciliata exinde eft Ciftercienfibus 
per unum Bernardum in univerfis Conciliis magna & perennis 
famaatqueexiftimatio. Noshicexduobus. Lonfidntienfinxm- 
rtim & Bafileenfi tangemus ad rem noftram paucula. Primo in- 
terfuere complures e noftris, Ordinis, Ecclefi^, Regum, Prin- 
cipum nomine. Joannes de AUrtiniaco Ciftercienfium Generalis 
XXXVI II. pro fe&Ordine, Abhas CUra-Vallenfts Ambafiator (fic 
fcribo & loquor cum Manriqueo ) Ecclefiae Gallicanae , Abhoi Fon- 
tigniacen/tsLQg^tusaConcilio ad Regnum Scoti« , ^/'/'^ de Runa 
Ambafiator Archi-Ducis Auftriag, Abbas de Pncihm^ & prsecipiie 
( LlC fcribit Angelus ) Mattlum Ahhas de Aula.Regia. Joanni Gene- 
r*f//fimulqueduobusC^ri/W/te&uni£/?//co/?odeIataeft ab uni- 
verfoPatrumcoetupoteftatis pIenitudo,inquirendi de do&ina 
IFiclephi Hu/Jij-, QtquQ complicum. Stetit/o^««f 5 una cum fuis 6 
CiftercioCoabbatibus magnis animis, zeloque Apoftolico ad- 
versixsHuffiiim^ Virique contumacifsirai pefsima dogmata;acq; 
perfe, perquefuostamfeliciterpugnavit,utSynodi Univerialis 
decretoun^cumcorrivali&clientc fuo Hieronymo flammis abfu- 
meretur. E cinenbus tamen prorumpente novo incendio, novo 
inter Bohemos fchifmate celebratum eft ab Ecclefise Pacribus 
Concilitm Bajikx , cui nomine Ordinis , atque Aima Univerjitatis Pari- 
JienfisinterMtJoanncs deAIneto Ci^er di Generalis xxxix. Vir ob 
prudentiae laudes apud omnes ceIeberrimus,eaq;decaufafoIus 
OratoradBohemos^ & cum duobus dod^ifsimis Epifcopis cledlus 
eft///^f^in caujtsfidei. Neque/o^f»«fi folus Ciftercii gloriam in 
Conciliofuftentavit.-Habuitfcilicet participes onerum ^partici- 
pesmunerumilluftreseCiftercio Atlantes, Ahhatm Everhaceafem 
^ Langheimenjem Sacri Concilii Nuncios ; Tbomam Dmidruncnjcm^ 
unum&primumcViris triginta duobus, in quos idem Concili- 

Hhhha um 



goS Ciftercij bis Tertij 

umcompromifit: JoannemGeHmJium Mulbrunenfcm, qui ex eo 
a Patribusad Synodum eftaccitus, qndd eZ propter dexteritatem in- 
genii^ ^ Regiomm ac rerum experi^ntiammiiltum egerent ad Concilii k- 
gationes, 

Qnod fi porro ii, qui Schifma premunt, ac tollunt, dicendi 
funtV3riApo(lolici,ecquis,amab6,Ciftercienfibus hanc glori- 
aminvideat,quiVirorum magnorum egregio teftimonio pene 
folifuere,perquoscaIamitofum illud&atrox fchifma inter i^r/- 
dericum c/farem , & Alexandrum 11 L Pontificem reprefTum eit , atq; 
fopicum ? Non movere Viros poterant minae,exilia,carceres, 
vincula, quibus per publica Imperatoris decreta dcftinabantur 
iIli,quiAIexandroadhaererent. Hilares infupcr in ferreas rue- 
bant compedes Ciftercicnfes noftri , per quas nimirum faiva 
confifteret Ecclefiae facratiffima audlaritas atque libertas. Man- 
riqueusad Annum 1 1 66. cap.i. eximi^ noftrorum conftantiam 
extollit : Divinaprovidentia effedum eB , ut Cislercienjes toties agitati 
nunquam dejjcerent tfed novis ediifis novosjemper exules d^rent : AJonafte' 
riis qKantiimlibet exhaujiis , nunquam tamen adfundum exhauriendii. Sa- 
tis hoc , atquc pro dignitate fua laudari non poterit , ftetifie nem- 
peCiftercienfesMonachosinRomanasSedisobfequium ac fta- 
bilimentum non fecus ac Marpefias cautes contr^ excitatas in 
AlexandrumPapamprocellasScTempcftates. MemineritLe- 
6bor,eosnimirum qui fic fteterint,& per quos Pontifex teneri 
voIuerit^Monachosfuifle, quorumutique profeffio principalis 
a tque immediata adeo non fuerit , fe Pontificum, Principiimqu© 
lidgiisimplicare,& per eam ipfam implicantiam de fuis, atqu« 
etiam de feipfis periclitari. Ignoravere tunc Optim.i Ciftcrci- 
enfesnoftriprobiemata,ignari humeros&animos in utriufque 
adverf^partisfidaobfequia&inclinare & fingere. Nolim ego 
per fingulos Athletas augere hanc hiftoriam in immenfum ; affla- 
vitnamqueturboifteCommunitates intcgras, easque per Ger" 
»?.f»/^»jnonpaucas,quae maluerintperCoefaris decretaaut elfe 
exules , aut ferre compedes,quam unicum apicem fentire.quem 
Roma non probaflet. Per opufculi decurfum non infrequens 
occurret mcntio eorum, qui hac in fcena e Ciftercio perfonas 
fuas praeclare egerint. Hic obiter omnes, non fingulos , non 
tam lauddfie, quam infinuafiTe fuflSciat. 

Pro 



TITULUS XI. 309 



Pro Tituli coronide memorandi effent Viri , qui in Lutbnum, 
Cahhum, aliosquQ nuperosNovatores fefe&ftylo&calamo e 
nollrisarmaverint; Verumadornavereforte jamalii,autador- 
naturifuntdeinceps hanc fcenam fufius,qui copiofiores e Ger- 
manise notitiis in calamos fuos habent influxus. In argumen- 
tum laudis pro Ciftercio fit , tot per Imperium fuperefle Viro- 
rummulierumqueilIuftriaCoenobia,qu£e medias inter haerefes 
ad noftram ufque setatem pervenerint. Infpiciendi funt Ger- 
maniascirculi,&incirculis plerisque Ciftercii reliquiae, quae fic 
fupereiTenon potuerintfineingentibus cum haerefi praeliis,par- 
tisque de ea vidoriis. Nimis hodie indigne fentiunt de Cifter- 
cienfibus , qui eorundem avitum zelum intepuifie autumant. 
N3nqu^runtilli,fateor,infideles,quosconvertantextraEuro- 
pam , fiquidem Apoftolicos fuos fpiritus atque labores impende- 
re pofiiint in reducendis Heterodoxis, quos dorai fufficientes 
habent. Succefiere hodie in locum Ciftercienfium , qui id a- 
gant , quod olim egere naftri. Neque ciim novi recentesque 
vcnerunt, Ciftercienfcs in opere Apoftblico quiefcunt; quod 
C enim coaflo calculo numerari deberent , qui per noftros e Lu- 
theri,aIiorumqueH«refiarcharum clientibus ad facra fideiCa- 
tholicae dogmata redudli funt, excrefceret facile numerus ad 
millia: Interquaenumerofifllmahoftiereptafpoliaapud Silefios 
Ciftercienfes funt integra fere fubditorum Dominia, e quibus 
noftri nuper profcripsere Lutheri haerefim , religione Catholica 
in antiquas Sedes poftliminio revocata. Mitto alia ; neque enim 
omnia a me Le(5tor , quae huc pertinen t , expeditare audeat , quo- 
niamin ampliflimo hoc honoris Apoftolici amphitheatro,pro- 
ut tituli epigraphe exigebat, perfonas aliquas iaudare debui> 
oomesnonpotui. 




liii AR. 



3 1 o Ciftercij bis Tertij 



ARC HiEUS. 

NOvitia &PhiIorophica Vox! 
Quam in magnis vocabulorum Fontibus 
Quaefivi & non inveni : 
Tandem fcrutatus Fotitem Pdwum 
CISTERCIllM 
ArchMtm deprehendi in QBernh^ 
Liquida cum divimjjlmo Spiritu analogi^» 
Qui fub nafcentli Orbis incunabula 
Gmf. i, (^. Ferehatur fnper aquas. 

Nullus e Spiritibus fuper aquas meLcr, 
Quam Spiritm Domirti: 
NuIIus fuper Ciltercii Fontes & Ciftemas Spiritus aptior, 
Quam SpiritmMttrtdi^ 
Qui per Orkm in Viris Apoftolicis difFufu» 
Infpiravit 
Per Apoftolos t Ciftercio difperfos 
Jnfaciem PaganidcHeterodoxi Microcofmi 
Spiraculum vit^t^lpiraculumjidei^ 

Et fadi funt 

Livones , Lubavienjes , Pruteni , 

Wandali .^Teutones ^ Bohemi ^ 

Sueci^Nbrwe^i.,Saracenii 

Angli , Hiberni , Franci , 

Seu damnatis idolis , feu excufsa haerefi 

In animas viventes, 

t^fli' Pulcherrimse Iaudes/o4«//» & Pauii RomanorQ Fratru Martyru m , 

jmi ' Fmffcin tisUnumSpiritum^dcunamfdem. 

Scilicet Spiritfis Sc Fidei 
Optimi&necefTarii nexus. 
Spiritm omnibus unmi' F/V/fi&omnibus una: 
Divide Spirttum&Fidem divilifti. 



T_I T^inL^_S^_XL V^ 

_ ..^^ Co»^^"^^V^ Ciftercii Apoftoli 
Dherfitntem Gentinm in mitatemfideij 

Et quidni in unitate Spiritfis^ 

Vetrm , ^rnMm , Fnko apud Gallos , 

CbrisJianm & Pbilippm apud Lubavios , 

Mertm dc Eertboldm apud Livones , 

SUvco de Opco apud Prutenos ,. 
StephanmdlAdahardm apudSuCCOS, 

Nkolam Anglicm apud Nor>«'egos , 

Benno Meklenburgenjls apud Wandalos, 

AUtthjim de Aiila Regia apud Bohemos , 

Nicolam , Gmllelmm , Thomas , Candidm apud Hibernos , 

Etquinonalibi? 

ImplevereOrbem //«o Spiritu^unafide 

Divino Arcbxd. 

Clima , Diadema , idioma 

Pro diverfitate Gentium 

Diverja omnia 1 

At quiauno animata Ciftercii^c/^^S, 

Ftdelium primitiis, & CifterciiFratribus 
Omnia communia ! 
Etiam 5/?/r/V//5 omnibus, & in omnibus ««//?, 
Quem five &clum Jposfolicum dixeris , 
Sive^quodmalim 
Arcbceum 
Per Diverfa vocabula 
Rem omnino eandem compelldfti. 
Niltamnuperafflixit Germaniam & Franciam^ 
Quam Spiritmprivatm^ 
NovaNovatorum anima. 
Sed per quam tot jamM/t?^ animA! 
Malint Ciftercicnfes noftri inter cruces & tormenta 
AUllies exbalarej])iritum , 
Quam vel uno b mille bis Spiritihm animari, ^ 
Quoniam fuper mille has vitas mors vel una hagc potior. 
Divifa in Schifma Germania eft, 
Cum divifa in tot jpiritm , quot animas : 

liiia ^" 



Apo/l. C4p. 



^ I * Ciftercij bis Tertij. 



In Novatorum AnimaHicA fingtdi fwgulos hdbtVitJpiritm , 

InRonjaScCiBercio finguli unum-, 

Divinum nempe Archdum 

Orbis fan^tiorem animam^ 

Verbo 

Spiritum Mundi, 

Albigenfes 

Ecclefiaj olim terrorem&turbinem, 

Inflatos viribus&faftu 

Ciftcrcicnfesnoftri Spiritu orisfui impul^rc primiim, 

Atque ciim per arma contumaces refiftcrent, 

Spirimfurorisfui 

Praecipitavere in ruinas, 

Excidio fuo palam confelfos, 

CifterciiViros 

UndSpir/tu^und e Coelis ArcJuQ 

Plura audere, majora pofie, 

QuamJwia/tfiAlbigenfesEcclefi® & Ciftercii hoftcs 

PcT/ingulos Spiritus, 

Etquidni amplius aliquid Albigenfibus valeantCiftercienfcs? 

Illi enim pugnaverc utfmguH^ 

Hi /); omnes. 

Stethe Ciftercienfes omnesfpiritu uno pro Viro uno^ 

Keftithe Albigenfes di^vifi m Schifma , Sedi inSeciam^ 

Spiritu in finguiis novo divisoque : 

Itaque/«g«// vi£ti funt , 

Qni finguii aufi praeliari. 

Fortiora femper foedera, 

Quae non tam ex armis coaluere , quam animis. 

CoUigavitCiftercii ApolT^olicos Viros animorum Societas, 

Albigenfes arma junxere, 

Attimis interim extra Ecck/i^ amuffim 

Per mille errores ^ Unea dc vero aberrantibus : 

Animi njiniti viche vin^a arma ! 

Jacet Albigenfium haerefis&furor, 

Atque e tanti Nominis ruinis 

Pnlcherrima/^/Krif^ci^rf oWm ^Jiantque hodic 

InCiftercii triumphis&elogiis trophaea. 



TITULUS XI. 



3^3 



Albfgenfes 
ImmortaliMonachifmi gloria per Ciftercienfes 

Extin6ti! 

EcquigrafTantialate/^r^/frW^j haerefeos incendU 

Extinxerint alii, 

Quam Viri , quos Qflerna 5c Fontes 

In Orbis 6'^/if^»///w,atqueEcclefi2B refrigerium 

Profudhe r* 

Fiavit Spiritus^ 

Divinus in Ciftercio Archms^ 

- ^tflaxerunt aquA t 

Tot riijuli , quot ApoHoU^ 

Pcr quos noxix fuffocat^famnia^fupprejfeque, 

Quse nuper ex Ma eruperant, 

Ut tandem mfumum^ umbram^ nihilum abierint! 

CISTERCIUM 

Non Mare^ fcd Fons: 

Fontibus anguftiji funt undique : 

Spiritus 

Qui per immenfa marium fpatia diffujt Cunty 

Fontes ScCiBern^ 

Ipfisfuis anguftiis in unum colligunt, fervantqu© 

Erupturos aliquando cum vehementia. 

Non cum tanto verborum turbinc 

MantuanusFates memOY^YCtVentos 

Qu^ data porta^ruentesySl terram turhine perflantes^ 

Nisi priiis latuilTent clauft in ^oli antris. 

Ciftercium Parnjm Fons 

Magnos alit Spiritm : 

Et nunquid inodicis fflepe corporibuSj^/V/V«j infunt maximid 

ApoHolicm Ciftercii Arch^m 

In cellarum anguftiis ad tempus claufm 

Pcr Fontifcias Petri CUves in publicum emijfm^ dimifsusque 

Spirat cum efficacia, perSatque OYhemfan6iiore tmbine, 

Angelicus Aquinas 

Ips6 Aquarum nomine CiMernis affinis, 

RogatUS a Ciffercienflbm in FoJJanova 

Anpelfcam fumcre pennam , 

Kkkk Ec 



p/rf/»;. 147. 



AiiMsetim 

Albiga.Ctri- 
m Gallia , ' 
unde dt^i Al- 
bt^enfes. 



MntU.,lAi, 



314 ^ aHefcij bis Tertij 



Et feciui dc ajjeqiti MellifluiParcntis ift Cantica 
Scylum , fen fa , my fteria ^ 
PoftuIavit^Bernardi, Filijs Bcrnardi Spiritum: 
DatemihiSfiritumBernardi-, ^e^ continuabo operaBERNARDl! 
Calamo lingvd Angelict firibentis 
Benefcripftm de BERNARDO, & BERNARDI Filijs 
Angelice Scriptor! 
Eft In utrisquc,i^rf/r*tf fcilicet&F///« Spiritus^ 
Quem laudavifti , optavifti , 
Et qucm poft Te 
BaroniusSc BeUarminus PurpuratiPanegyriftae 
Stylo cert^ non alio qukm tno laudavcre, 
j^^,„;^ ^ Eft in utrisque Spiritus /ipoBolicus , 

Am.iifs. InPatreqmdem^te^bus calamis Eminentiffimorum Scriptorum^ 
Sf" In iv//)V, tefte liHgv^ tnk Angelice Doaor ! 

/■f r^/. E«/. Qp^ Bernardi filios ApoMici Spiritus h^edes pronuncidfti , 
Ciim ab eis Bemardi Spiritum poftalafti. 
Qui enim fierec, 
UtBernardi Spiritum tibi infufflareuf Bernardi Filij» 
Si Spiritu BERNAR Dlpleni non eflent ? 
Autquemaliuinfufflaret,nifi quc ApofioiicusParem olim habuifleHi 
Filiisque reliquifl[et,poftulandum a Filijs per Aquinatmi 
Claudo ego Ciftercii FontesScelogia votis» 
Magn^isque Spiritibus ad PatremSpirituumfu^iro^ 
Ut fecundum antiquas Patrum Giftercii ideas 
e Filioruip praecordiis atque meduUis 
Novis incrementis , fontibus , rivulis , 
Profiliat mfalutemjidelinm & infidelium 
Fescimdus ^facundiisqitt 
CISTERCII 
ApoBolicus 
ARCHiEUSI 



mmm^ 






TITU- 




TITULUSXII. 

CISTERCIENSES 

PONTIFICES 

M A X I M I. 





Audatis Viris Apoflolicis in Sanflae Fidei propagatio- 

nem,& animarum lucra per Orbem Chriftianum e Ci- 

ftercio egregi^ diiperfis , nulli viciruores laudi & elo- 

gio,quamijquiinSedeApoliolica federe SummiEcclefias Pr«- 

Kkkka • fules> 



gi6 - Ciftercij bis Tertij 

fules , e Ciftercii gremio ad illud falligium alTumpti ; Quomodo 
enim vel ipsa vocabulorum ac rerum affinitate cohaerere non 
debeant Viri JpoIJolici , & Pr^jides ^posfolici ? In illis fpediladus Apo- 
ftolorum «cif//^, in his Apoftolorum Principis fumma audoritas^ 
in utrisque munus Apoftolicum , munus divinum. Non modi- 
ca autem gloria atque exiftimatio ex utrisque accrcvit Ciftercie- 
liFamilias; qu6d primiim quidem tot Viri inclyti e fylvis & lati- 
bulisprodiverint mediasque in Gentium ac Populorum turbas 
ad Pontificum nutus tam alacres fefe ingefTerint', daturi Eccleliae 
novasexinfidelibnscolonias: Deindeveroquod inCiftercien- 
fibus BERNARDI magifterio firniata profundiffiraahumilitas, 
fummisinEccIefiahonoribusfub ipfajam Ordinis facra primor- 
dia feliciffime coeperit coronari. Non eft magnumairequiho- 
nores,quosnonfugimus,fedeveftigioprona l?quimur cupidi- 
ne: Id prascipua laude atque admiratione dignum, Viros e Ci^ 
ftercio ad Romana faftigia invitatos, vocatos, raptos effe, qui 
vel ipfis dignitatum nominibus offenfi inter lachrymas oblatas 
Tiarasconftantiffimedeprecabantur. Sxx^cttttEvgenimxmi' 
cus,quiTituIi hujus paginas, laudesque magnificentiffime im- 
pleret; Sednefcio qua fatorum felicitate fa6tum eft, utpro7?«- 
^«/«Familisenoftrae cxad:ispculis totidemhicPontificesmemo. 
rare poffimus. Fateof , neque Manriquetm neque HenriqueHtn 
tot numerare,fi nempe fingulos feorfim confulas; Caeterum ^ 
utriusque fufFragia conjunfta pf o Ciftcrcii Pontificibus confe- 
ras , haoebis tot Ordinis Pontifices , quot Otdimv&fiscHla^ 6c fecundiim 
prsefixam opufculi epigraphen rurstjm in Summis e Ciftercio 
Praefulibus Glfercinm Bis Tertium. Et quanquam Manriquem in 
Annalihm pro fuoinhiftoricisrigorevideaturquosdamememo- 
ratofelicifenario feu expungere, feu omittere, quos liberalior 
H<?»r/^//^//iinterCiftercienfesnumeraverat;quia tamen Le(Slor 
eumrigoreminhisCiftercii elogiis vix aequo animo ferret,ma- 
luirecenfcreomnes,&arguideIibcraIitatc, quam omittere ali- 
quos , & notari de parcitate. Vcriim nolit metuere Led:or,me 
afferturumaliquid, quodfalfummihivideatur; Sedidpr^cipue 
curabo, utManriquei rigor benigna temperetur interpretatio- 
ne, quo temperamento fuffragari infigniter potero Henriquei 
authoritati, quae falva ex omni parte confiftere non poterit.fi 
unusduntaxatManriqueus verum fit locutus; Ex illis quinqut 

enim. 



TITULUS XII. 317 



enim , quos e Ciflercio ad Pontificias Tiaras evedlos afTeruic 
Henriqueus -i tres feu negat^feu diflTimulat Augelus^ adeo ut Titu- 
lushicminoremfidemfithabiturus apudLedlorem, nifi finceri 
fimus,&fic fequamur feverum Manriqueum, ne tamen videa- 
murdeefle&detrahereliberali Henriqueo. Pofiem advcrfari- 
am partemhoclocotacere, atquerecitareduntaxacea^quasfin- 
guli referunc (<& quis, amabo, hoc vetet?) potiffimiim ciim in 
eIogiis«greadmodum,&:nonnifiinvitusin apologias derle^ba; 
Verum tam fincerus ego quidem fim, ut nolim Ciftercio opti- 
mae Matri dare Pontifices , qui Le^ori minus certi, 6c , quod am- 
pliiis , fiifpe^ti efife poflrmt. Igitur finguli fex ea fide hic recen- 
lendi , qua fide de ipfis fcripsere laudati Manriqueus 6c Henri- 
queus; non eft ertim cogendus Le(5bor, fed perfvadendus, ut 
credat,Ciftercienfes eo numero (quem mox infinuavi) fena- 
rio nempe habuide Pontifices. Itaquc Viros ipfos videamus. 

Primus inter Cifcercienfes Pontifices SummosfuitBiEV- 
GENIUS III. qui priusquam Meliiflui Parentis magifterio in Gla- 
ra-Vallefefubjiceret, Vice-Domini ^wtSu^raganei Fif^ni chara6le- 
re ac titulo illuftris apud kaios praBeminnit. Vir ad magna na- 
tus, ^Bernardodeinde ad maxima qu^que & fumma excultus 
RomamabeodemmittiturcumFratrum Colonia futurus e Ci- 
ilercio primus Abbas ccleberrimi Ccenobii SS. Vittcemii ^ Anajla' 
fijTri/im Fontium ad A^ttasfalvias prope Urbem , qui locus a glo- 
riofo Divi Pauli Apofloli agone & martyrio eft notiftimus , nuncu- 
patus ea de caufa ad Tres Fontes^ quod iacratiffimu Dodboris Gen- 
tiumcaput Neronis jufiuacorpore praecifum ter in terra fubfili- 
ens, Nomenque JESU veluti in triumphi & laureol® tcfleram 
terincIamansTresFontium fcaturigines prodigiose excufierit. 
AdhosFontesnon tam Abbatem fe geffit, quamTiaragPontifi- 
ciae Candidatum, emanante a Tribus Fontibus pcr Urbem & 
Orbem praclara fan(5titatis ejus fama. Sublato fubinde ^ vivis 
Lucio XI aCardinaliumCoIIegio concordibus votis raro exem- 
pl6cx AbbateSummusPontifex renunciacur: Mutavit quod in 
Clara-ValleafiumpferatBERNARDInomen in nomen Evgenii, 
Quarefubtriplici vocabulo Vir ifte magnus apud Hiftoricos ce- 
Iebratur,PETRUS videlic^t in faculo, BERNARDUS in Reli- 
gione,EVGENIUS in Pontificatu. Ad hanc nominum meta- 

Llll mor- 



318 CiflercijbisTertij 



morphofimaddidit&akeram vita^, morumque, quos acceffio 

ne Supremi muneris mutavit quidem,at non nifi in melius,ad 

falligium dignitatis conjungens culmen perfe(Stionis , gradu 

Summus, virtute maximus, dignus omnino Magno Bernardo 

difcipuIus,quitantimagifteriibenefici6non nifi ad Summa de- 

bueritelu(flari. Genium fasculi fefellit ingeniose Pontiiex hic 

Optimus,cumfcilicetmuItapurpura6caur6fineret ornari pala- 

tiafua6cflrata,latente interim fub extrinfeca purpurae majefta- 

tefacc6fart6ftramine,cui indormire confueverat: Veftis quo- 

quenonminusfplendida tegebat afperitatem, humilitatemque 

Monafticihabitus,itautin uno eodemque Evgenio difficili ad- 

modum nexu dc Orbis Chriftianus, Pontificem , dc Ciftercien- 

f^shaberent Monachum. Evgenii aufpiciis perBernardum fa- 

cerrimumBuccinatorem&Viros pragliatores inCrudata Expedi- 

tione tentatus Oriens , magnis motibus & metibus intremuit:& 

quanquam Gr^ecorum fraude , &; Ducum noftrorum difcordia 

PontificisOptimiSan^tifsimse fpesoptatoseventusomni expar- 

tefortita^nonfint, peridtamenEvgeniilaudibusdetra6bum eft 

nihil,cujusconfiliis<Schortatuin facram belli Societatem quam 

feliciffime Europ^i Principes coaluerant , licec deinceps alio 

quamPontificisviti6pulcherrimum illud animorum armorum- 

que vinculum infirmatum fit , quemgdmodum nos fupra 7 ituloW. 

inter Bernardi Melliflui gefta & laudes memoravimus. Porro 

Evgenii Sandlitas Divino prodigi6 probata eft, fpediante pro- 

digium praecipu6 ex Armenk Epijcopis , qui Apoftolicos Tiarse ho- 

noresPontifici aggratulaturi Romam advenerant ; Ccel6 namq; 

delapfis fupcr caput facrificantis fplendoribus, atque ad Magni 

Gregorii asmulationem columbis binis defursiimVerticiEjus in vo- 

lantibus public6 applaufu , Coelitum teftimoni6 , authentica ve- 

luti apotheofi canonizatus eft adhuc in vivis , qui alios fuevit 

San^tospronunciare poft mortem. Sed noluit Evgenius per 

eam cum Coelitibus luminum atqueidiomatum communicatio- 

nem omnino totus q{[q in Coelo , & cum Coelo , Bernard6 fuper- 

ftite in terra:quare oculo un6 fufpexit aftra, alcer6 in Claram- 

Vallem ; Utrobique habuit quod fuum erat , in Coelo Cor , in 

Clara-Valle pupillam, in Corde DELIM,in pupilla Bernardum. 

Quanti eum viciffim fecerit Mellifluus Bernardus , quantis 

oculisEvgeniumfuum afpexerit & refpexerit, perfpicuum fit e 

Lthris 



1 



TITULUSXII. 3^9 



LibTfs de Conjiderat/ofje ^quos e flylo & materia longe elegantiiT}- 
mos ad eum perrcripfit. Quanti vero Evgenium fecerit DEUS 
ipfe -j digito Omnipotentiae fuae fcripfit in prodigHs 8c miraculis, 
quaspoftfelicemEjusevivis migrationem divina virtute ad tu- 
muIumPontificisSandti funtpatratajUt perhibet/Vl S. L/hrAi/- 
raculorum Ev^enii in Bibliotheca Monailerii Dttnenfts apud Flan- 
dros. Sedit Annos VIII. Menfes 4. dies t 3. confummatMS A nno 
1 1 53. quo etiam Anno Bernardus hominem exuit Evgenii in Cla- 
ra-ValIeParens>inRomanaCathedrafiiius,in capefcendo apud 
Coelites bravio comes ac foci us. Atqae h asc pauca d e E vgenio 
interimhicfufficiant: Fufiorqui volet eflie in perfcrutandisViri 
S:in<5bi magnis laudibus, M^nriqiieiScBaronii Annales coofulat. 
Idunum egopra^cipuehoc loco obfervo^confefiTione omniuoi 
Evgcnium Cillercienfem fuiffe , & non minus injurium eife , fub- 
trahere Cillercio Evgenium, quamEvgenioCiflercium. 

Alter Pontifex e Ciftercio ad Tiaram aOiimptus efi: HA- 
DRL^NUS IV. didus vulg6 anteaMfo/^/^^//^//c»i,cognomen- 
to Breakjpaare [\YQ,HaHifragm ^m territorio S. Alhani Cift: Ordin: 
apud Anglos loco humili natus, ut omnia deberet DEO, qui 
eum ad dignitatum faftigia fublimavit. Lutetia ParifiorumNi- 
colai ingenium(quod a natura habuit magnarum rerum capa- 
cifTimum ) excoluit , ornavit lauris , Tiara oTim digniffi mum. Re- 
pendit laur^atm Nicolam celeberrimas Univerfitati gloriam Ma- 
tris , qua; per literarum Iludia Rom^e Pontificem genuifi^et. Di- 
grefiusfubindeParifijs,fed non e Gallia, ingreditur in Provincia 
Monafterium S. K//;^ Ciftercienfis Ordinis , in quo non multo 
poft a fuis Ciftercienfibus vocatus eft per concordia fufiragia ad 
Abbatiale munus, donec famd Viri Alpes tranfcendcnte Evge- 
ntM lU. eum ex Abbate S. R//y9Epifcopum Manenfem^kdt^dcin' 
fuper ingloriaeaccrefcentiscumulum ft/r/?«r^CardinaIitiadona- 
vit. Mifiiis ab eodem Pontifice cum Summae poteftatis ampli- 
tudine in Norwegiam 6c Sueciam , Ecclefiam Chrifti auxit plurima 
proIe,aIterGentisilIius/f/?oi?o//w. EtneRoma reverfurus oves 
Dominicas relinqueret deftitutas Paftore, Primum ilieArchi- 
Epifcopatum in Norrveoia , fundavit. Ad Urbem regrelTus in tan- 
torum laborum digniffimam mercedem Anafiafio IV. brevi fato 
cxtinfbo fucceffit Vir Apoftolicus nuncupatus ex Nicolao Ha- 

LUl 2 drut^ 



320 Ciftercij bis Tertij 



^r/>»w/KPrimaEjusinPoncificatucura, Oriencis Imperiu con- 
fer^arein unitatefidei,quamunionemftabilivit infigni ad Gtx- 
corum Imperatorem legatione. Friderkum Barhar^ffam Rom« 
inCaefaremcoronavitiContraquemdeinde zeloApoflolico ar- 
dens Ecclefia^ immunitates & jura ftrenue tutatus eft. Nepo- 
tifm tam infenfijs, ut neMatrem quidem fuam e Divi Pecri p?.- 
trimonio,fed eleemofynaAnglicanaeEccIefiae,cuieam paterre 
recommendaverat,alivoluerir,confangvineisca2terisexEccle- 
fiasproventibusneobuloquidemditatisiQuam remin partem 
& matcriamSummae laudis afliimit extollitque ChriHophormOtt. 
in fua Roma Gioriofa, Sedit Annos 4. Menfes g. dies 4. Obiit An- 
no 1 159. Henriqueus nofter in Pbcenice fuoRemvifceme Lih. i.cap. 
28.dofl:usdu(Slusque authoritate Onuphrii Panuini^ uti infinuat 
AW/^«f//^adAnnum 1154.C.3. Inter Scriptores Virosque Ex- 
imios FamilisB noftrae Hadriamim exprefse & prolixe recenfet, 

?[u6 duce & Magiftro idem hic ego pronuncio: dc quanquaoi 
brtaflTiscontingeretmede erroreconvinci, nontamenminiin* 
decorum duco , fub du£tu tam illuftris Viri fortc errare. Negat 
Manriqueus loco mox citato , Hadrianum Ciftercienfe inftitu^ 
tum aliquando fuiflfe profeflrum,exeo,qu6d Monafterium S,Rufjy 
in quo ille a ChryJoBomo aflferitur , Ciftercienfem habitum induiffe , 
ad Canonicos Regulares pertineat , non ad noftros. Pcrcun6batus 
fum nuper , dum hasc fcriberem, in familiari difcurfu domefti- 
cos noftrosOflfecenfes, quid de Hadriano fentirent ipfi? Cum 
ecce exhibitus eft mihi Author Ecclefiaftes ReverendiflTmius 
Dominus Adichae/ Stainmayr , Candidifsimae ac Canonicae Prae- 
monftratenfiumFamiliaeOflberhovii Abbas, qui in fuo Rationali 
Ecckftaflico in Divi Patriarchae NORBERTI erudita panesyri jam 
laudatumhuncPontificem Ordini fuo,id eft, Praemonftratenfi 
adfcribit. Et verofimile exiftimo, cflTe & Scriptores alios , qui 
pro Religionum atque afFeduum diverfitate Hadrianum ad fe 
autinvitent,aut etiam trahant; quorum quidem ftudia pro do- 
mo fua cu m vituperare non audeo , laudare debeo. Cupio ego 
vicifsim ab aliisprseftari mihi,quod exhibeo caeteris; quidni enim 
habentifidemfides habeatur eidem ? Profedto vix fine infigni rcpre- 
henfioneinpraefentiTituloomitterepotuerim Hadrianu. Hen- 
rlquei fuffragi6 omnino noftrum. Errare potuerit Chryfofto- 
mus , non nego ; fed defa(5b6 erraflfe evidenier mihi probatus 

non 



TITULUS XII. 3^1 



non eft. Ec qiiidcm Phcenix ille Reviv/fcem^ in quo Henriquez 
Hadrianum Ciilercio attribuicpr^eterEximios Cenfores ctiam 
fuos habuit Laudatores , atque inter alios Manriqueum , ipfum^qui 
in ruis/^/7»^////'//^a(rerit, Chryfoftomumin/^^cea/c-f veriora & cer- 
tiora fcripfiire , quam in Voiuminibus casteris. Accedit, quod 
nonperunamalteramve lineam hanc veritatem obiter ai^t per- 
funcSborie tractatChryfoftomus, ^Qd wtegrum caput folo Hadria- 
noimpleat. Inverbo aut linea offendere ac labi, quam facile, 
quam frequens;atver6perintegrum caput aut fabulas fingere, 
auterroresfpargere^gre mihi perfvaferim de Viro, qui ab Uni- 
verfa Congregatione Hi^ania ex induftria eledbus eft , ut vera fcribe- 
rec. Video cardinem difficultatis praecipue verti in eo, cujus- 
nam Inftituti fuerit memoratum i^.K/^Coenobium ? Pervolvi 
ego data operaJ&ff^^f//«/ Volumen de Notitia Ahbatiarum Ordinis Ci- 
ftercienfis^ atque etiam Chronologiam Monafteriorum Familias no- 
ftrae Caroli de l^ifch ; at in neutro Authore quidquam de S.Rufo 
Ciftercienfi deprehendi. Inveni quidem in memorato Carolo 
Coenobium quoddam nuncupatum dc Rufiniano feu Rufnianum-, 
Verum quia ejus domus fundatio longe pofterior eft, quam uc 
cohsererepotuerit cum Ciftercienfi Hadriano, utpote quae ere- 
diaprimo fit Anno 1226. annis nimiriim poft Pontificis obitum 
67. aIiadomusS-K///7inveftigandaeftproHadriano. Et quidni 
eaipfa(ic,quamManriqueus inGallia adfcribit CanonicisRegulari- 
Z'«j,Henriqueus Ahnachis Cisiercienfibus^ Quaa enim tanta impli- 
cantia,utS.iv/////iqui olim fpe6taverit ad Canonicos, deinceps 
feuperreformationem, feu per fpontaneam ceflfionem devolu- 
tus fitadMonachos:& viciffim forte domus Ciftercienfium fa- 
dia fit habitatio Prsemonftratenfium aut Auguftinianorum ? San6 
eaeCoenobiorupi metamorphofes, praefertim priores illae olim 
fuere non rar^. Itaque hac ratione Hadrianus potuit in S. Rujo 
efifeCiftercienfis, pro illa fcilicet differentia temporis, quando 
eaDomusCiftercicnfesIncoIashabuit,licet deinde per tempo- 
rum viciffitucHnes & revolutiones tranfierit ad Inftitutum alie- 
num. Hasc mea conjedtura eft , qua S. Rttfum , & per Rufum Ha- 
drianum Ciftercio vindicare cupio. Et quanquam contra eam 
miIitarevideanturcitatiC/f//7^r«5/o»^f//««i, & Carolus deFifih ^qui 
inreliquaCiftercienfiumCcenobiorum ferie riil de S. Rufo mc- 
minere ; non tamen ex eo convincitur,ad Ciftercienlbm Familia 

Mmmm nullam 



322 CillercijbisTertij 



nullam omnino S. K«/Domum aliquando fpedafTe^Neque cnim 
ille Coenobiorum geminus Cathalogus Omnia & fingula comple- 
Cfci mihi videtur Monafleria, quae Ciflercienfium aut olim fue- 
rint, aut hodie fint. Numeravi in utraque ferie Ordinis Domos, 
&reperi utrumque Authorem univerfim recenfere nongentas, 
& fupra , neutrum mille. llbi , quaefo , notitia csterarum Do- 
muum,quarumdecem millia olim fuifie perhibet Henriquez in 
FafcL/k I. MN: i. c.6. citatis pro ea affertione quatuor eximiis 
Authoribus, Cundifaho de Wefcas^ Barnaha de /Monfalbo^ Laurentio 
deZamora^dLArnoldoWiono^ Inconfeffo igitur eft, plurium Coe- 
nobiorum fundationes,atqueetiamipfanomina ignorari a feris 
poftcris , qu£B olim habuerint Ciftercium Matrem & Fontem, 
nodie vero alienos rivulos & fcaturigines agnofcant. Et quidni 
etiamDomusS.Kii/^habereolimpotuerit alumnos e Ciftercio, 
licethodie fortaffis alat, col^tque Canonicos e Pr^monftrato, 
feuexlnftitutoquopiam alio? Non alia fide,afFe(5lu, fenfu hasc 
afFero&: afifero, quam qua fide de Hadriaji inter Ciftercienfes 
Monachatu fcripfit Henriqueus ; Absque cnim Chry foftomi no- 
ftri non modica injuria amitti & omitti hic non poteft , non debet 
Hadrianus,quem utiqueficut e Scriptoribus confi&t, Pont/Jicet«^ 
ita ex Henriqueo liquet , Ci^ercienfem fuifle. Nolo ego effe tam 
facrilegus, ut facerrimis aliis Religionibus Pontifices furer;ha- 
bentfiquidemetiam fineHadriano Ciftercienfes noftri gloriam 
Domi fu^inalijsPontificibus fufficientem, imofi Viros,'(& Viro- 
rum res geftas penitius introfpicias , etiam fuperabundantem. 
Scilicete6pr£efertimanim6haecdixi&fcripfi,n^alijs fortaffe vi- 
deamur nos,noftros,ac noftra negligere, paratus aliter & fcri- 
bere&fentire,fi non dubiis argumentis videro Henriqueum in 
hoc pundto triumphatum. Interim tamdiu nojier erit Hadria- 
nus,quoufquc per alios probetur alwrum effe. 

TertiusPontifexeCiftercienfi Familia ad Apoftolicam Ca- 
thedramaffumptuseftALEXANDERIII.nomineMagnus,me- 
ritis Maximus , numer6 feliciffimus, didus ante Pontificatum 
RoUndus , Patria Senenfts. Ciftercienfi Ordini nomen dcdit in Mo- 
nafterioC/^r^-K//^£'»/?prope MedioLmum apud Longobardos:ad- 
e6 ex imis Vallibus Ciftercienfes emergunt ad Summa. Fami- 
liarifTimus fuit E^v^eniQ Papae, adhucdutn ante Romanas infulas 

Pifs 



_^ T I T U L II S XII. 305 

PirasSuffraganeo, ipfe fimul fub idem tempus Canonicus Pifa- 
nus. Ab eodem Evgenio donatus eil purpura, fimiilqiie Ro- 
mamevocatusadmunusC^»cf//W//, quod i!Ie maxima ciim pru* 
dentia ac laude veluti optimum Summi PontificatijisTyrociniuriT 
prasclariflimegefTit. EIe(SfcusinPontificem vehemcns & triplex 
contrarefchirmafuftinuitjfoventeilludPr/^fr/rcylmperatorcto^ 
tieaViifior, quoties Alexander. Ter fchifma recruduit,ter il- 
lud fregit : primum fub O^avum -iiubindc fub P^ifibjli IIL tandem 
fub Cali^oIU. fingulis Pfeudo-Papis. Stetit plufquam Hercules 
adversLis tres Pontifices Schifmaticos , ipfe folus eled^us legiti- 
me, donec reddita Ecclefiag tranquillitate , & reconciliato Vene. 
tijs Casfare,tranquiIIefederetvixnon ad annos Petri, annis fcili- 
cetXXII. Alexandri laudes fumm^, habuiffe BERNARDIIM 
eximium apud Evgenium Papam virtutum fuarumEncomiaflen: 
Laudibusquoquefua erantaMellifluo Parente jun(5la vaticinia, 
evehendum nempe olim Alexandrum tunc adhuc fub KoLmdi 
B^«i//«f///nomineIatentemad CathedramPetri,uti perhibetBa- • 
ronius Annal: Ecckfufl: Tom: 1 2. ad Annum 1 145. Chrislophorw Ott 
in fua Kow^^/or/op, feliciiTimis , qui unquam Romanos Faftos illu- 
ftraverunt,Pontificibus Alexandrum noftrum adnumerat ,in re- 
bas ad verfis aeque magnum atque illuftrem, ac profperis. Com- 
morantem Anno 1 1 62. in Galliis ambo Reges Ludovicm Franci^, 
&HenricusAngIi£e(quosintercompofit6 litigio PontifeX nova 
amicitiaefoederafelicifrimeprocuraverat)ingenti cultu honora- 
vere,cumequ6vectumexutroqueIaterepedeftriobfequi6co- 
mitantes,froenumqueequiRegiismanibuspra£nfantesaddiver- 
foriumdeduxere. Habuit Evgenim Papa flans ad aras e Coelo 
bajulas cGlnmboi binas: lAdbxxxt Alexander ftans pro aris & focis co- 
lumnai itidem binas , quibus velutibafibus & pedibus innixam Se- 
dem Pontificiam fuftinuit:columna unaOrdo Cisicrcienjium^ Car- 
thujienfium alteva^ quicrebris calamitatibus,&: frequentibus exi- 
liispropter Alexandrumvexati,prefsiq, firmi tamen ftetere pro 
Alexandro. AccefTit his Atlantibus Atlas novus dc tertius , atq; 
illequidemfi terras, fi maria fpedes potentifTimus, Sereniflima 
viddkctRespublicaVeneta^ quae aufu immortalibus elogiis longe 
dignifsimo Alexandrum cum Roma tranftulit Venetias. Neq; 
totus pacatis fubinde rebus ex Urbe Servatrice excefsit Ponti- 
fexj fed in perenne grati animi anathema favoremrarum& ho- 

Mmmma ^^^- 



§24 Ciftercij bis Tertij 

diedum florentiisimum Venetiis exhibuit , defponlandi fibi nem- 

pe quotannis in gloriofis Afcenfionis Dominicae folemniis per 

Reipublicae Ducem Mare Adriaticum annulo aureo. Romam 

reverfiis poft tot triumphos reduxit fecum in Urbem facratifei- 

ma velnti trophaea , pacem , pietatem , Majeftatem. Literarum 

cultor&Patronus tam fuit inclytus, ut Corpmjmh Canonici fine 

Alexandridecretis,ceu quibusdam radiis tam illuftre, tantaque 

amplitudinc hodie vix effet. Erwmpcnte porro Schifmate An- 

glicano, fcu,utmitiusloquamur, promicantibus Schifmatis ca- 

lamitofifsimiprimitiis, fub f/f//r/Vo/f.Rege libertatisEcclefiafticse 

acerbifsimo asmulo , Virum Apoftolicumjgloriofum deinde Mar- 

tyrem DivumThomam Archi-Epifcopum Cantuarienjem ^ Familiae 

Ciftercienfis illuftrifsimum alumnum, authoritate ac folicitudi- 

nepaterna,quadebait, quapotuit ftrenue atque conftanter tu- 

tatus eft. Tandem meritis , fcientia , annis plenus ad bravium 

abiit , dato priiis Ciftercienfibus fuis infigni beneficio pcr/V.W//^?// 

Tarentis publicam inter Divos Ccelites afifertionem. Sedit Annis , 

iit jam infinuavi , viginti duobus , minus feptem diebus. Obiit 

Anno iigi. Iterum cum Manriqueo^ quod mireris, modefte 

nobislitigandumcft,nonminuspro^/fxWr<?, quam pro Hemi- 

queo, Subtrahit Ciftercio Alexandrum Angelm , attribuit ChYjfo- 

Jiomm , uterque Ciftercienfis. Monui jam alibi , quo rigore /%f- 

//«nofter&SchoIafticatraftet&hiftorica, adeo ut prope fit m 

ipfa hiftoria Theologus. Mitiori aliquantum genio in perfcri- 

bendisCifterciirebusufusefi!e videtur Henriqueus: quapropter 

non debet ofFendi Leffcor, dum eandcm rem videt negari a Man- 

riqueo,afreriabHenriqueo;ediverfitate namque genii haec pu- 

gna profluxit. Igitur interduos litigantes Benevolus Le(5lor fit 

^quusjudexac Arbiter,cujusriamnimirum fit AlexanderPonti- 

. fex laudatifsimus ? Referam utriusque argumenta, quibus fine 

privatis afFedibus brevitcr difcufTis pronunciabo quid fentiam 

ego , & quid mecum fcntirc pofsit Le6tor. Non afTerit Henri- 

queus, AlexandrumCiftercienfem absqueVcterumScriptorum 

audioritatc. Videatur in fuo Menologio 27. Augujii , quo loco fep- 

tem aperitfontes,equibushanc veritatem hauferit. Recitabo 

ego hic fola fontium & Authorum nomina. i . Itaque Fons^O/?^- 

raS. Bfr«W/,qua2habenturDunis in Flandria,celebri ac perve- 

tufto Ordinis noftri Coenobio. 2. Liherantiqum CUr^-Vallii , qui 

M.S. 



T I T U L II S XIL 325 

M. S. femcur in eadem Bibliotheca Dunenfi. 3. Liler anuqum 
dierum ac rerum Aiona/ierii Loci S.Bernardi prope Antverpiam.^.fi^- 
drianus But;::» celebcr apud Belgas Hiftoriographas in fuppkmerno 
Abbatum Dunenfmm , c.4. 5. Barnabas de Akntalbo. I^om. i . Lib. 2. 
6. Liberfeptilchrorum Clar^-FaHis. 7. R e^itU S. Benedidi Fafifijs edita.. 
In quibus omnibus 6c fingulis non verbis amphibologicis , fed ca- 
tegoricis Alexandrum III Pontificem Maximum inter illuftres 
Familias noftrag Viros referri, perhibet Henriqueus. Eflem in- 
urbanus in Virum de Ordine univerfo quam optime meritum , ii 
toc nixoauthoritatibusnonbona cun&atione male difiSderem. 
Verum audiatur & altera pars. Manriqueus in Annalibm ad An- 
numn59. cap.7. ab Henriqueo difl^endic perfuafus authoritate 
Codicls cujusdam Fatieani^ citati a Baronio ad Annum 11 59. ubi 
hasc habentur : RoUndm (hoc olim , quemadmodum fuperiiis 
jam monui , ante Pontificatum Alexandro nomcn ) ci)m ejjet in Ec- 
tlefiaPifana Canonicm^ Clericm magni nomiups^^ charm babenttir ab 
§inttibm , adbanc SanBam Romanam Eceiefiam^ B. Evgenio eH n>ocatm. 
Igitur (concludit Angelm^ Alexander cum vocareturad purpu- 
tom^iCanomcm fuit, non Aianacbm^ quod innui videtur per tex- 
tumipfum,&verbaCodicis. MirorManriqueum una hac au- 
thoritace potuiflTe trahi in advetfam partem, negle(5lis tot apud 
Henriqueum auchoricacibus. Tencandapocius fuiflec concor- 
diadifcordancis hiftoriae, quam ego quidem hic ex ipfo Manri- 
qucocencareaufim. Refercmagnushic vir ad Anum 11 39. cap. 
i.&cap.6.oIimfubnafcencis 6c florentis Ciftercii primam aeca- 
tem in ufu fuiire ,ut Monachi Epifcopi fierenc recento Monacha- 
tu,atqueviciffimEpifcopi Monachi retentoEpilcopatu: quod 
pofterius manifefte liquet ex Sandilis AlaiachiaHibemi^^ 7homa ^ 
jE^dfwww^oCantuarienfibus Archi-Epifcopis^qui aflTumpto Mona- 
fticoCiftercienfiumhabituMonachi effe^ti mansere Epifcopi. 
Daconuncper lineam analogicam fequelam forte non malam 
ad Alexandrum noftrum ,qui licet in CodiceVaticani dicatur fuifle 
txxncCanonicm .,Q\xm incerPurpuratos Patres aflumeretur;nil ta- 
men obftat, quin fimul fuerit CiftercienfisMo;//rc/;//^ recent6,five 
fortc reaiTumpto, auc rursus oblato poft fufceptum Monacha- 
tum Pifano Canonicatu. Quod autem Monachum non appel- 
lavcritCodex,fed Canonicum, non probac, Monachum non 
ftuiTe jqui Canonicus dicebacur , fed Authorem Codicis ufum fu- 

Nnnn iflie 



326 Ciftercij bis Tertij 

ifTe vocabulo plaufibili magis & publico, magisque noto apud 
vulgus & hiftoricos,qui melius n6(rentKo/W«/»C^»o«/V//w,quain 
Kolandum Monachum , tametfi interim utrumque fe geflerit, Mona- 
chum fcilicet in occulto , Canonkum in publico. Indubitatum eft 
apud Scriptores Ciftercienfes , Divos Archi-Prsefules, quos mox 
memoravimus , MalachUm , Thomam , Edmundum-fAon2iQ\\os Ci- 
ftercienresfui(re,&quis,quaBro,cum eorum memoria in hifto- 
riisoccurrit, eosMonachos appellet, & non magis Archi-Epi- 
fcopos , non quod Monachi non fuerint, fed quod majorem 
plaufum in Annalibus habeat nomen Epifcopf , quam Monachi ? Id 
namque fecundum leges fcholafticas etiam apud Hiftoricos ob- 
tinuit , Ut kpotiori feu nobiliori defumideheat rerum denominatio, Acce- 
dit, quodScriptorCodicisignorare potuerit Rolandi Monacha- 
tum,quemnegarenoneftaufus,fedtacere, affumptum nempc 
inter Monafticafilentia in folitudine Clar^ Fa/lis Lambardic<e absq; 
vulgi plaufu , & mundi ftrepitu. IgiturRolandus & Canonicm 
fuit, tefte Codice Vaticani^^ Monachm , teHe ChryfoHomd Henriqt^o: 
& cum vocatus ad Purpuram , ad Tiaram , non minus in Kolaudo 
QcAlexandro , ornatus coronatusque Monachm^ quam Canonicm\ 
non enimvideo, cur olim potuerit fimul cohaerere EpifcopmSc 
Monachm^dcnon magis Monachm & Canonicm^ Ignofcat, obfe- 
cro,Le(Stor,morofiusnos occupari in vindicando Alexandroj 
quiaenimhadlentisinGermanianoftra in publicis Thefibus at- 
que panegyribusfemper viderim interCiftercienfes referri lau- 
darique Celeberrimum hunc Pontificem, diffimulare non potui, 
quin pauculas has lineas juftas veluti vindicias pro ipfo feu manu- 
tenendo , feu vindicando hic fcriberem. 

PontifexQuartus e Ciftercio ad Romana faftigia affum- 
ptuseftGREGORILIS VIII.PatriaBf«tf'uf///^//w, ante Pontifica- 
tum di(5tus Mertm de Mora^ olim ab Alexandro Papa ornatus Pur- 
pura fub Titulo S, Laurentii de Lucina^ inftitutusque SupremusCu- 
rias Pontificiae Cancenarim, Fxtindfco fubinde UrbanolU. in Ca- 
thedramPetriaCardinaliumCoUegiofubledus eftBaronii ora- 
AdAmum culo Succeffordoloris^hdrescaiamtatis. Recentem Ecclefi^e cladem 
obdeperditastuncHierofoIymas ipfeEcclefiseCaput, imo ani- 
ma fenfit refensitque quam maxime. Quare zeio Apoftolico 
flammeus perfcriptis ad Reges , & Principes Epiftolis Orbem 

Chri. 



IIS7. 



T I T II L U S XIL 3^ 

Chriftianum armavit contra Saracenos Expedttione cmcijta e lo- 
cis Sacris profligandos , noftris iterum fasculis inter Jnnocentws 
commemorandus & optandus Pontifex. Verum dm-xGregonis^ 
fervente optimis initiis opere Chriftianos prsliatores fi cra belli 
tuba ad eripiendasBarbaris Hierofolymas con vocaret , DE LIS Op- 
timus infcrutabili apud mortales confilio eum ad Hieriif.?lem^ quae 
furfumeft,evitaevocavit. SeditMenfe i.diebusay. confum- 
matus in brevi explevit tcmpora multa, Saracenorum futurus 
flagelIum&exterminator,{imod6vixi(fetdiutius. Obiit Ano 
1187. InhocPontificeinterCiftercii Viros illuftreslaudando 
multus eft Manriqueus in [ms. ^nnalihr^ ad Annum 1 1 87' ^^P- -• 
4.&6.quapropternonade6Iaborandum eft, ut tanti Virilaudi- 
bus nos aliquid fuperaddamus ; Satis enim fupdrque laudatus eft, 
qui /f»^f///^^noftrumPanegyriften habuit. Neque Ciftercien- 
fes tirneredebent, ne fortaflTis Gregorium e gremio, numero- 
quePontificumfuorumperadverfarioscalamos amittant, quo- 
niamyVW/^«f/«tantuseft,utcontra quosvis aemulos ftet,fub- 
(iftacque. 

Quintus Pontifex e gremio Ciftercienfium ad Clavum Ec- 
clefiae evedus eftURBANLIS IV. natione Gallus, qui habitum 
Monafticum in duit in Fo£a Nova Ciftercienfis Ordinis apud Gal- 
losCoenobi(5,rejedlispriusab humeris fuis compIuribusEccIe- 
fiafticis dignitacibus, quibus eum Gallicana Ecclefia ob pr^eclara 
Viri merita ornaverat atq; oneraverat. Sed feliciflTimo fato, DEI- 
que Ord inatione fic fa6lum eft , ut minora abjiceret , qui ad ma- 
jora^ DEO erat praeordinatus. Mox itaque diftundente fe uf- 
quequaquevirtutumejusfamaprim6 ({mdQm l^atriarcha Hierofo- 
lymitanm^actmdcmAlexandro /P^.demortuo Summus Pontifex 
PurpuratorumPatrum fuffiragiis fubrogatur. Pofitus fuper can- 
delabrum Ecclefiam munusque Apoftolicum illuftravit admi- 
randis virtutibus. Sacerrimam Corporis Chrisii FeHivitatem , qu^e 
hodie fummaOrthodoxasReligionis celebritate ad Heterodo- 
xorum extremam invidiam tanto populorum plaufu ac devotio- 
nerecolitur, authoritefuaprimusper UniverfumOrbemChri- 
ftianum inftituit, cooperantibus ad ejusdem inftitutionem B.Ju- 
//W/<5,£//&.f/'tff^^ar£'^^OrdinisCiftercienfi3San6limoniaIibus, 
quod nos alibi prolixius memorabimus. Sedit Annos 3. Men- 

Nnnna fem 



328 CiftercijbisTertij __^ 

fem unum , dies^. Obiit Anno 1 264. Expungit hunc Urbanum J 
dCiftercii alumnis Author Anni Ciftercienfis, mprrfat: ad Le£l: 
Verb^-^Hisiori^Veritas^QX eavidelicet ratione, qu6d omnes Scri- 
ptores, qui de gradibus dignitatum Vrbani fcripsere, nullam in- 
ter eos fecerint mentionem de prsefati Pontificis Monachatu. 
Non fatis ego capio haec verba Viri in rebus Ordinis verfati & eru- 
diti ; Si enim Yitnn(\\iQiMenologitm addiem 2. Odobris introfpexit, 
haud dubie in Notis five Scholiis viderit authoritatem Ferdinandi 
l/^W/inEIogiisPontificum&Cardinalium ex Ordine Cifterci- 
enfi afiumptorum, quam pro fe, 6c Urbani inter Ciftercienfes 
Monachatu adducit Chryfoftomus. Profe6t6 segr^ mihi per- 
fuaferim,Henriqueum Authoresfibi arbitrio fingere: proinde &i, 
Chryfoftomus finceruseft,qualisproculdubioefle pragfumitur, 
habetAuthor AnniCiftercienfisVirum interItaIoseximium,ci- 
tatum nempe Ughelltm , quem ille pro Urbani Monachatu defide- 1 
raverat. Porronodusifte eofere modo folvenduseft, quo prae- 
cedens, &reDetendahicea, quaepauloantedixide/^/fxW;'©///. 
quia fcilicet Hiftorici ciim Archi-Epifcopos, Cardinales, qui fi- 
mulMonachifint,adSummumPontificatus apicem eve^os af- 
ferunt , vix in ufu habent eos appellare Moftachos^kd Infulae & Pnr- 
purae fplendore, quo prasfulgeant : quafi non auderent (quod jam 
fupramonui) lecundtim ftylum Scholarum defumere denomi- 
nationem nifi^ potiori& principali. 

Sextus Pon tifex e Ciftercii Familia ad Summos in Ecclefia 
honoreseledus&evedus eft BENEDICTUS XII. natione 
Gallus ^ olim in faeculo didLUsJacobui Fumerius, Prius in Sorbona 
Laurum Theologiae meruit , qu^m Tiaram Romae. Jnqmfmr 
fubinde inftitutus adversus hasreticam pravitatem infigni zel6 
haerefes profligavit. In Frigido Monte Ordinis Ciftercienfis Cce« 
nobio vocatus ad Infulam Abbatialem , eam non priiis depoluit , 
quoufque Purpura Cardinalitia Candidatum eum fecifletSum- 
miPontificatus, c^oAvenione knno 1334. inauguratus mundum 
docuit,quamSan6tisvinculisinterfe colligari no^mt Pontifcattu 
& Monachatm : Purpurae decus exhibuit Curi® aa extra , dum inte- 
rim nudam carnem ad intra cilicium vexaret. Easdem omnin6 
preces,adquasoIimMonachusperleges Monafticas fuerat ob- 
Itriftusjinter milleCuriagPapalisnegotia absque uUaremiffione 

in 



T r T U L U S XII. 529 



indies perfol vit. Dignicaces nunquam paflbs eit difpenfari indi- 
gnis,a(rerens,maIeornariIutumac fordes^&peffimeevehi ma- 
los ad facras infulas. In pauperes atque egcnos femper liberali- 
or, quam in Nepotes & familiares, quibus aliquando magnas 
elargitiones fperantibus Divinum hoc oraculum in vicem mune- 
risdedit: Seolimdumadhuc/^fo/'«i F//rwfr/>/iefret.,habui(repro- 
culdubio amicos &Nepotes,at vero modo poftquamad Cathe- 
dram Petri fuiflet aflumptus , acceflTione fupremi muneris amififle 
fe ilios , officiique generalitate erga omnes Chrifl:i fideles Patrem 
fe nunc efle, neque fingularitate affedus aut fubfidii audere fe 
majora in nepotes, quam in filios. Funus ejus celebratum efl: 
interprodigiaAnnoi342.cum fediflTet Annos 7. Menfes^. dies 
6. Ambo Ordinis eximii Hiftoriographi Manriqtieus & Henri- 
queus Benedi6fum Ciiltrcnaiiimnum-, dcin Monte Frigido Cifterci- 
epfium in Galli js Coenobio Abbatem pronunciant : Prior quidem 
ad Annum 1147.C. 19. n. 11. pofterior vero in Menologio ad diem 
25. Aprilis , ^ in Fajcic. Lib. 2. diH: 4. c. i . Et quanquam facerrima 
Carmelitarum ReligioBenedidtumad fuas partes&gremium per- 
trahere femel iterumque attentaverit , Henriqueus tamen neuti- 
quampaflus eft,CiftercienfiHorizonti tam illuftre Sidus per ae- 
mulos quantumlibet amiciflTimos auferri. Refpondit namque 
Adverfariisprolixe&folide tam in MenologH quam Fafciculi locis 
citatis, utrobique produdlis in medium pro Benedi^io Ciflercienfi 
authoritatibus non paucis , atque contrariae partis argumentis 
egregie triuniphatis. Quod fi Ledlor Bene volus cupiat fpedba- 
rehaec praelia,& vidtorias, Henriquei cit: apologioi confulat, qui- 
bus periuftratis vix poterit aliquid aliud pronunciare, nifi in fa- 
vorem Ciftercii. Nuperrime iterum Cbrisloph: Ott infua Roma 
G/or/o/^ BenediiSlum e Citlcrcio,non e Carmelo ad Pontificale 
faftigiumfublimatum aiTeruit, quafi jam poft Chryfoftomi Apc- 
Iogias& vidborias non auderent Hiftorici fine Ciftercii injuria Be- 
nedi(5tumXII.aliumdicere,quam Ciftercienfem. Atquehifunt 
eCiftercioeIe6ti&eve6liadfupremos in Ecclefia honores Fr^a- 
////fiA//fx/«/,quinonabsque myfteriojB^ Temi feu Bis Tcrtij Sa- 
cerriraaeFamiliaefexannorumcenturias sequali numero fauftiffi- 
me fignaverint. Tentavi concordiam inter Henriqueu & Man- 
riqueum,nefcio,an cum eflre6fcu,idLe6tor videat:(& fiquidem 
cumfaventemCiftercio cupio, fimul opto, ut, quod ego forte 
minusfim aflecutus, is defedum cum effedu fuppleat. 

Oooo Pro 



330 Ciftercijbis Tertij. 



ProTitulicoronidenonfinenovo plaufu ac Ciftercii de« 

corefubjungoalios^w^///or, qui hoc loco feu inter,feu poft Ci- 

ftercienfesPontificeslaudari debeant. Priores duo, quos fta- 

timfequenteTitul6producam,fuere BiHENRICUS Cardina- 

lis Epifcopus Manenfis, &:B:CONKADUS Cardinalis Epi- 

fcopus Pomenfts , qui ambo ad Pontificios honores a Pur- 

puratisPatribus evocati egregia animi demiffione oblatasTia- 

ras conftanter fubterfugerint. Tertio loco memorandus hic 

venitLUClUS III.PontifexMaximus,qui e Pontificali faftigio 

jamjameratinClaram-Vallem defcenfurus,nifiP<?/r/« Clara-Val- 

lenfium Abbas.Sandiffimus a Lucio hac fuper re confultus, ea 

propofita minus probafiet, prout dicetur paulo infra litulo i6. 

Quartus , qui titulum hunc , oc tituli coronidem inter elogia clau- 

dat,eft Papa CALIXTUS II. qui Manriquei teftimonio ad An- 

num 1 1 19. c.i. ante Summum Pontificatum, cum adhuc eflfet 

Archi-Epifcopus Viennenfis apud Gallos in Bona-Valle Cifterci- 

enfium Ccenobio inter Monachos continuo converfatus , aemu- 

latusque ingentibus animis eorundem monaftica & fandila exer- 

citia, fpecimennoftrisegregiumexhibuit, qualis eflet mox fu- 

turus , fi ad Romanam Cathedram non fuifiet evocatus. Segul^ 

«/«citatusaManriqueo adfnemoratum Anmm exprefse aflferit,ea 

propofita jam animo concepiflTe, firmafseque Calixtum reli6tu- 

rumfe illicoArchi-EpifcopalesViennasFrancicag honores,&fu- 

turum inter Bona- Vallenfes Monachum^ modo concepta vota 

nonpraevertiflTentPurpurati Urbis Patres,& GuidonemQ^c ante 

Papatum vocabatur Calixtm') jam vocatione , propofito, con- 

verfatione Ciftercienfem Ordini fubtraxiflTent : Quanquam id di- 

fpendium minus graviter ferre noftri debuerint , qui pro Guidone 

alumnoaccciptiLQ Calixtum Patrem , & praecipuum CiftercienfisFa- 

miliae Fautorem. Quod ipfum pariter memoriae prodit Cardi- 

nalis Baronim Tom: i. Ann. 1119. quo loco ille ad rem noftram 

haec fcribit : EMemquoquetempore Calixtm Papaprivilegio munire «uo- 

luit fuos , quosfummopere diligehat , CiBercienfes. Recit at Manrique- 

usprivilegiumipfumad/f^w/w citatumcap.j. cujus utique verba, 

&praefertim lyluosCiIiercienfes^[^tis produntCaiixti olim propo- 

fita,amores, converfationem. 

VideatnuncLe(Stor, Pontificiam Tiaram magnis meritis 
ornatamanoftris,quinempeeam feu admiferint, feu fubterfu- 
gerint , quibus ucrisque dc per utrosque univerfo Ciftercio in- 

gen^ 



TITULUS XII. 331 

gentes laudes,elogiaque accrevere , ornavifle fcilicdc munus , 
quoddigniirimegellerinc&meruifrehonores, quos gloriofiffi- 
menon admiferint. Crediderim ego, plura a noftris hodie, 
quam i^» ^r/^ pofTe numerari Orbis Orthodoxi Capita,fididi- 
cifient in fuis Vallibus honores tam fequi dc aflequi , quam fugere 
^cefliigere. • 

I^Lamatum diu,clamatum fatis, 
V-^ aprimisCifterciiincunabulis» 
a primis Ciftercii Filijs 

ABBA PATER! «<"»'^>'^ 

Hic 7 itulontm olim limes dcfumma , 

Vocari,cogi,trahi 

Ad Abbatiales honores ! 

Augujlis quidem f«pe ambitibm c/^«/«Cifterciidomus&c/<i//^^'<f» 

Exclujm tamen omnis a cUuftris munerum ambitm, 

Stylus Bernardi^ ftylus omnium, 
Hoaores^quosnon liceret feu fugere,feudeferere, 
Modefte gerere, 
Et fe , etiam ad clavum pofitos 
Bernardi penna fcribere, 
Modicum id-) qttod ejfent. 
Mutavit Coelum , Koma , Orbis 
Bernardi & Ciftercii ftylum , 
Ut clamare deinceps vel invici cogerentur 
NonmodoABBA PATER, 
Sed PAPA PATER! ^ 
Divino munere, novo foedere jun6ta fuere vocabula> 
ABBA PAPA. 
In utroque nomine Pater latet, • 
In illo Monachorum , in hoc credentium^ 
Et voces fere eaedem, 
Nifi quod Papae nomen & mtinus 
Geminum exajperaverit gramma 
PP. 
Scilicet 
Quia ad SttmmafaHigia nonnifi per ajpera eluClandum fic! 
Ex PetroScPetra 
Frimum poft fe Pontifcem formavitSalvator, 
Ideam&imaginemcoecerorum, Qui 



332 Ciftercij bis Tertij 



Qui Succejjores Petri 

Simul eflent ImitatoresPetrd^ 

Et contra port^ inferi ruinas, 

Et adversus perfecutionum proccllas 

r^^i, , . ,,. Starent immohiles , quafi lapis 

CautesMarpefiae, 

Vi6tricesCervices 

, Superinfernitriumphatiruinas, 

Et conculcatos asmulorum flu6bus 

Inter mille triumphales laureas 

Altiffim^ fuper extollentes. 

Apoftolic^eCathedrae ectypadcjymkla 

RupesdcNavis^ 

Utvaq\XQinaquis: 

Quarum illa per procellas non evertitur , haec »0« mergitnr. 

CiHercii cunae 

Ciiferna , Fontes , und^ : 

Ex his aquis 

Seni ^wmtrf Pontifices Summi, 

Navis tam bonse Na^varchi quam Optimi. 

Etquijamabo, in aquarumdcdaljium imperia aptius alTumerentur, 

Quam qui in aquis nafcuntur 

Ci^ercienjes aquarii? 

Scilic^t hi Ipridcdo^idcjuetiferre tempeftates, dcjtfperare^ 

Fuere in vafto ChriHianiOrbis Oceano 

Et RupesdcNavisy 

Per adverfos >EoIos 

Rupes non everfa , Navis non merja. 

Plejades 

Navigantium Numina&Praefides 

H6cmetr60vidiusoIim&rw////&////wmi'u/V: 

'-'^' ^'^'f^' Qn<t Septem dici^ SEX tamen ejjejolent, 

E6dem feliciffim6 numero 

CifterciuminRoma,&Roma inCiftercio 

Numerat Summos Praefules, 

Audebo dicere , Sacratiores Plejades^ 

ApoMolici olim navigH Summos Re^ores^ 

Nunc Coelo mkxtdiftdera 

Et 



TITULUS XII. 335 



Et per beatiffimas influentiai 

NavicuU Petri luces & Duces, 

Hsisflellas has Pkjades 

Apoftolicus zelus accendit mfaces^ 

Ccslo in decus -iRoma in pr^fidium: 

Pulcherrima virtus concinnavit in coronam, 

yirts in proemium , poBeris in aemulationem: 

Superi explicu^re in zonam, 

Stellfs Sodalibus in Societatem , 

Cltentibus in exaltationem. 

Sacerrim® Vos Plejades 

Komani A^^^w^/V illuftriffima decora! 

^n tK aquis illis ^ 

QusshCiBertiis per Orbem uberrima fcaturigine 

Numerofiffimis rivulis fefe diffitdhe^ 

Plenis nselis vothque 

Naves plurim^ ad Vos advolant, 

Tales nempe, quales Mecoenati amico mifitPoeta cliens 9 

nAVEspror^ pupp^tque carentes: 

Mille Ave funt mille noftrae nAVEs. 

Favete; adfpirate his navibus 

Feliciffimae Piejades ! 

Signate haec vota, haec vela Annuld Pifcatork 

Optimi,Maximi Pr^Jules! 

Annulus ifte praefertim veBer eft, 

Qui e CiBernisdcFontibus pro^eniti 

Ex ipfis ^^«^,quafi a cunis 

Traxiftis fimul Pifcatoru nomen & Officium, 

Tiaras pifcati & Annulos 

Meruiftis Gentiu omniu in comune applaudentiu 

Pulcherrimum celeusma, 

Ad multos Annulos , ad multos Annos 

In Cathedra Petri! 

Ac demum 
Ad Annos aternos 
In Gloria Petri^ 
InCloriaPatris! 



Pppp TITU. 




TITULUSXIII 

CISTERCIENSES 

CARDINALES, 




RubuitCiftercii humilitas femper rurpuram^ neq; 
adtantam humanarum dignitatum fupereminen- 
tiam fublimari unquam potuit , nifi Summorum 
Pontificum imperio ; Quarejfi Virorum numerum 
acanimidemiffionem, honorumque fugam in Vi- 
ris ad invicem quis conferat , prodigii inftar efle videbitur ultra 

qua- 




T I T U L U S XIII. 335 



t^nadringentosmrcxQxm , qui e Ciflercienfium gremio inter Purpu- 
ratosPatresfintadledti. In his anguftis paginis recenfere om- 
nes, ultra vires eft,tacere univerfos, piacuium, in compendio 
laudare pauculos , ofiicium , imo debitum. 

MemorandiprseprimisVirigeminiimmortalimemoriaapud 
Pofteroslonge digniffimi, Henrkm^ Conyadm ^xWo, Epifcopus 
&Cardinalis/^//'^«^/7//j, hic Epilcopds & Cardinalis I'ortnenJis^dc 
quodtantisNominibusnovos telendoresafFundit, Bejtm uter- 
que BrHENRICUSCiftercienfeinftjtutum in c iaral^allcPvoM- 
(ijs,/f^^-C«;«^4!fubinde eledius Abbas^atqueaiuis Clara-Vallen- 
fibusnonmuIt6poftrevocatus'6eatoGerardoAbbaci per mar- 
tyrium coronato Monachorum Pater fubrogatur. Adhaefic de- 
i icepstam indiflblubili dilefitionis glutino Sandas illi Congre- 
gationiMellifluiBernardiexempl6,uc nullis votis, univerfi Or- 
dinis eledtus Generalls , nullis fuffragiis a Clero , Rcge , Populo To- 
/oprf/wwconclarnatusdigniffimusPraeful, a filijs (dulcius aliquid 
acq; intimius loq^uar) avifceribus fuisavellipotuerit.-Tanti fcili- 
cetHenricusfecit humillimaValIem,quamBernardusipfe fupra 
Urbem&Orbem amaverat. Anno 1178. adversiis contuma- 
ciflrimosEcclefiae2emulos^/%f«/<?^ haereticosMajorum imperio 
Apoftolicusarmacur Praedicator quo munere infignis perfcrip- 
tisdehac ipfa legatione per univerfum Orbem epiftolis novus 
hasreticae pravitatis hquifmr tanto fpiritu atque efficacia impia 
dogmataoppugnavit, ut inter alia illuftria animarum fpolia in- 
fignem ea tempeftate haerefiarcham Petrtm Ahronum Ecclefiae 
fdiciflTime reftituerit. Coronavit pro dignitate egregios hos 
laboresv4/fxW<rrf//.purpure6 Galer6 in Concilio Lateranenfi, 
cuiHenricusperPontificiasliterasjuirusintereflTe, invitis quan- 
tumlibet humeris eminentiflfimos Cardinalis & Epifcopi Mba- 
nenfts titulos in fe fufcipere per Majores fuos compulfus eft. Cre- 
vit accefliione tanti munerisHenrici zelus : quare juflii Lncii IIL 
rontificis AUximi Legatm J latere ad Provincias Trans-Alpinas in. 
Galliasabiit,excitaturusibidem facrosPraefules ac Paftores, uc 
AlbigenfibusinmaIaEccIefiaeintentis,ipfiquoque vigilarent fu- 
pergregesfuos,ne fortecontingeretillos luporumferocia quo- 
modolibet peflumdari. Additum eft ab Henrico per easdem 
GalliasbeneficiumalterumFamilijsReligiofis, quarum nonpau- 

Ppppa cas 



Ohiit An- 
m ui6. 



336 Ciftercij bis Tertij 



casDomos pote{tate,qua pr^fulgebat Sedis Apoftolicae Vica- 
ria, ad legum facratiffimas femitas, dux ille & lingva 8c opere 
q uam efficaciffimd reduxit. Manriqueus in SerieAbbattm Uara-^ 
KiHenfium pofterius hoc per hsec verba expreflit : - - atc^ue aliorum 
Ordimim Ccenobiacum effedureformavit, Do ideo hunc textum in 
terminis,ne offendatur Religiofus Le6bor, fi Henricus per fola 
niea verba ftatueretur Sacrarum Familiarum Reformator , fed id 
encomiumab Angeloaccipiat,id eft, a Viro,qui omni excepti- 
onc major fidem apud omnes mereatur, & habeat. Reverso 
fubinde ad llrbem Henrico Urbanm III. celTurus veluti locum fe- 
demqueApoftolicam Viro Apoftolico excefTitevivis: &pfoie- 
dloftabantpotioraCardinaliumvota proHenrico,fed Iblus ip- 
fciibiobfticit,foIusre[litit,ne federetPetriSuccefTor^ftupente 
interimOrbeunivers6,Ciftercien(iunihumilitatcmin tam fub- 
limifaftigioftare,utfummosEcclefiae honoresintantoViro fibi 
oblatos 8c recufare vellen t , & poflent. Verum fugerit , utut vo- 
laerit,ututpotueritHenricus facerrima Urbis&Orbis faftigia, 
ex ea tamen honorum fuga copiofior Viro accrevit gloria. Magni 
quidem nominenuncupandusille dc ornandus, quod per virtu- 
tes&praeclara facinora Pontificatum meruit, fed tunc fe ipso 
majorevafit,cumeosipfos Tiarse honores fibi jam acclamatos 
animidemifTionenonadmifit. Subftitutuseft inHenrici locum 
Cardinalium voxxsAlbertm deMora^di(k\x^ Gregorim Vlll. Cifter- 
cienfis6cipfe,prouttitul6 fuperiore memini,nefcilicetgloriam 
Ciftercio debitam acciperet alius , nifi Ciftercienfis. Henricus 
interimnoviPontificis, Praefulum Principum, imo quod ampli- 
iis , fui ipfius voto Cruciat^ adversiis Saracenos Expeditionis confti- 
tutusSummusDux, poftquam Reges Galli^&^Anglix^ Ccejaremq; 
Fridericum cum fexaginta 6c o6to Principibus cruce figndffet, 
Atrebati m Belgio ante aram Divi Andreae Apoftoli inter preces 
fuavifTime expiravit. Scilicet Apoftolicus Crucis Prasdicator 
fanftius mori non potuit,nifi fub Divi Andreag Cruce, umbra» 
aufpicio. Sacras ejus exuviae totius Ecclefiae lu6tu Claram-Val- 
lem dedudtas mtQrDivos Bernardum ^ Malachiam mediae requi- 
efcunt,una hdc re atque elogio fupra Regum Maufolaea long^ 
felicifsimae. 

obi,t Amf> Laudandus nunc alter Tiarae Pontificiae Candidatus B:CON- 

RA- 



UJ7, 



TITULUS XIII. 337 



RADUS Magni Henrici mox laudati vivum ac illultre procoty- 
pon -iComimmde Seyne^ nobiliffimus Surculus,qui primiim Villa- 
rij , fubinde Clarae-Vallis , ac tandem Ciftercii iancStiffimus Abbas 
ideoinplurium Familiarum digniffimum Patrem aflumptus elt, 
ut plures fuo regimine faceret felices. Interfuit Conciho Latera- 
nenJiM) Innocentio III. celebrato. Ab Honorio dein ad purpu- 
ratos honoresRomam evocatus Epifcopus fimul ac Cardinalis 
PortuenJjscrQatm. Legdtus a Utere Germaniam , Franciam , alias- 
queEurop^as tcrras, quafi novqsSol fuum Horizontem perlu- 
Ibrans , quot gra viffima geffit , abfolvitque negotia, tot clariisima 
Legationis fuae imprefsit veftigia. Imo fole ipso felicior Conra' 
^//^,clari6rqueno6besDivina luce illoftravit, digitis Ejus a con- 
ta£lu£^i/cW/^/^facrisinpia lediione (ub nodlurnas tenebras lu- 
minum inftar ardentibus. Sacerrirna27W/r.?ro;7//« Familias tunc 
recens natae perennia dedic mutusc erga Ciftercium dile6tionis 
fignacula, dum videlicet celeberrimi inftituti primitias primus 
ipfe omnium autboritate Apo^oUca confecravic ^llabillvit^ Vtroine 
Af^frKirvifibiliterConradogratulante, quodOrdinem fibiFilioq; 
fuoperdiledlumtamfolidisatquefelicibusaufpiciisgloriofifsime 
promoverit. GratifsimaDivin» PareHti ea func obfequia,qu2B 
filijsimpe.:ouncur:novisq;citulismaternos fibi demeretur amo- 
res, qci ua i?lios,id eft, maternas delicias.beneficuseft. Deerac 
Conradi vircutibus ac meritis fola eoufque Tiara , digna tanto 
Vertice laurea. Honorio itaquQ Tertid felici fato defun(St6,eled;io 
SuccefIc)r''iPontificispercow/?ro/»///rt.'«devoluta eft in tres digni- 
ores CardinaIes,quos 'mttiConradus nofter ordine dignitatis ac 
meritorum primas tenebat. Reliquis proinde duobus eundcm 
veluti dignilsimum^ Pontificem Summum conclamantibus, atq; 
elefti adenfum in compromifia vota maximopere urgentibus, 
abfit , inquiebat Conradus , ut ego meipfum dicar elegijje, Rara ani- 
mi demifsione noluit effe quod meruic, quod debuit, Tiaram 
ccfsit Cardinali Osiienfi^ GregorioIX. refervata fibi immortali humi- 
litatisgloria,quam Altifsimus paulo poft coronandam fublima- 
vic fuper fidera,eorpore in Clara-Valle tumulato. 

Poft Henricum & Conradum recenfendi nunc quoque alij 
ViriclarifsimiePurpuratorumgremio, quos eximise virtutes,& 
rerum geftarum maxima amplitudo apud Ciftercii Scriptores 

Qqqq red- 



338 Cillcrcij bis Tertij 



»0 l/j4-. 



reddiderintgloriofos. Producam illos fervato annorum ordi- 
, ne , quibus aut floruerint , aut objerint. De ordine ac prseroga- 
tivameritorumXe<!iloripfe fit fibi mihique difcretor<Scarbiter. 
Tioruh An- Caeteris igitur primam lineam&laudem ducat B: MARTlNUS 
nobilifsimus Princeps ds Cjbo , quae pervetufta Famiiia illuftrifsi- 
mifangvinisfuiprimitiasprolixaferie a pvimisTroj^eHeroihfs deri- 
vat. Neque folafangvinisclaritas/W^r//»«»2 commendat, fupra 
fangvinem & illuftres cunas longe clarior fuit Mardni virtus , qua 
interCiftercienfesalumnosea perfedlione eminuit,ut Imocenti' 
zts II PontifexMaximustant^ virturis ac ftemmatis intuitu eun- 
deni interEminentifsimos SacriCollegiiPatres evexerit, A7/»a. 
iimqmalatere deftinaverat ad DacuRegem, Prodigii inftar erat> 
VirumPrincipem reverri^terra auri,fine auro, atque ex Daciae 
opibusnil fecum afportaife , nifi incorruptas a muneribus manus, 
quas Mellijhms ille e Clara- Valle Tullius in aureis fuis de Confideratio^ 
fieLikis.L.^. C.5. ade6difert6fty]6profequitur,ut felix omnin6 
pronuncict illud faeculum , quod Martinus aureis moribus fuis or* 
naverit , felicem Ecclefiam tantse columna innixam : quin imo fe 
unacumEugeniofuo fore utique Mici[simum ^JiTantorumFiro^ 
rum^qmlis lcilicet Martinus, /« Ecclefia daretur copial Audiamufl 
Bernardum ipfum cita.t6 Ioc6 magnis laudibus fufitis pro Martino 
perorantcm:OyF;^//»w(fcribit ad Evgenium MeIlifluus)^^rf/«»' 
Vtrorumcopial quidtefelicius^ quid iSo jucundius fMu/b i' Nbnnefecutt' 
da ab ^ternitate illorum tibi temporum beatitudo videretur , ciim te quaqHa- 
njerfumprocedensfiipatumviderestam inclyto agmine beatorum? O /ivi- 
derem in mtamea Ecclefiam DEltafibus innixam columnislOfi Domini 
mei Sponfam cermrem tanta commiffam jidei , tant.ii, creditam puritatil 
Quidmebeatius^qttidvefeeurius^ ejusmodi circamevitx me^^cu^odet 
Jpedlaremfimul^ tefies^ quibm omnia mea fecreta fecuri committeremi 
communicaremconfilia^ quibm metotumrefunderem^ tanquam alteri mii 
hi. Haec 6c plura alia cit. Lib. ^ cap. Premendus fane ibi cala. 
museft,ubiBernardusmelIa in elogia fundit: novis non indigec 
laudibus , anriquis tanti Dodikoris elogiis notiflfimus. Illud fo^ 
lum noftrae aetari refricandum facinus : Martinum, cum e Dacia in 
Italias re verteretur , digreflum fuifle Florentiam , atque ab Ejus Ur- 
bis Epifcopo bene & libcraliter habitum , donatum infuper equo 
ad itineris reIiquiasperidone6. Secucus efb Florentinm Cardina- 
Iem/^//'^urquc3ubiindecifione graviflTimae liris intuitu equi ob- 

latl 



T I T U L U S X III. 339 

latiVirumjuftumaurusfolicitare^verbaimniortali memoria, ce- 
droque digniffima ex ore Martini non (ine rubore aurcukavit: 
DecepiHime^inquit^nefciebam tibi immimre negotium^tolle eqiium tu- 
um^ecceinHabuloesi. Reftitutomoxequoaccelerataper optimu 
Judicem decifio eft abfque omni haud dubie fufpicione leu fr au- 
disfeuinjuriae,CLimjamexpeditus equus, qui fententiam fortaf- 
(ispotuerit trahereinobliquam partem ornanda h«c res modico 
hocepiphonemate. CorrupteIa^^///,^f^«»shinniens,&num- 
mus tinniens. 

iW^m;?«zF2BernardieIogiisaccaIam6felicem, fequatur alter 
ejusdemMellifluiParentismagifterio in Clara-Valle fortunatiffi- 
musalumnusBiSTEPHANUSPatria Q/^/4«W"^ genere nobi- o/v;r^«.<, 
lis, atque /V/<r«r/^//^/ teftimonio , ingemis glori^ Vir^ qui ab Innocen- "^^' 
tioll. interprimos e Gsfercio ornatus purpura, tantam in Romana '«'*■' 
CJuria aflecutus eft audoritatem , ut apud eundem Innocentium, "^ ' 
geminosque SuccefTores , in Stephanum gratijs ac favoribus pro- 
penfiffimos, unusiIle,qua3veIIet,pofretqu^que maxima. Quin 
iinb,3ernaydfis, Regum nempe ille Confiliarius atque Magiiter, 
Magno hoc Viro Procuratore in Curia eguit in ncgotiis aufpicato 
eventu temiinandis , expertus corda, indulta, favores Ponrifi- 
cum in manu Stephani efle. Ferdinandm Ughellm Virum celeber- f^il"^''^ 
rimum fuccin6cefimulatque eximie laudat: Stephanum fcilicet ^^^'Iry'. 
interPurpuratbS PsLttQS grad»m tanta modefiia^gravitattquedecora- 
njijfe^ ut auretm plane Joeculum cum ipfo\ rediijje videretur. Manri- 
queus ad Annum 1 144. cap.7. de Viri obitu haec fcribit : confumma- 
tmfelici morteadSuperostransfertur infgne primitiviCiHercii decus Ste- 
fbanus S. R. E. Cardinalis Epifcopus Fr^ne^inus, Hgec fuprema & pul- 
cherrimapurpuraeac virtutum merce^ ornare Virum pro digni- 
tace asviterniim debuit. 

SubBernardi etiam tempora floruit BrBALDVINUSejus-^^^^^^^^. 
dem MellifluiParentis in Clara-Valle difcipulus, cujus magifterio n-f^. 
purpnnm^blnnocentioll &promeruit, dc obrinuit, fimulque di- 
gnitateArchi-EpifcopaIi/^/W-$audilustamfubIimia munia tantis 
Iaudibusgefsit,ut in Libro Virorum IllusiriumOt&.Qi\k: voce toti- 
UsEcclefiaBdi6tusfitCo/i//»^/^ Ecclefuifpkndidijfima^ ^fulcimentum ^f-'^- 
incottcuffttm : itemque Bernardi Bonx Vallis Abbatis do6t6 ac fideli 
calamo 3 Magmm EccleJiA lumen. Permovere Innocentium pub- 

Qgqqa licae 



340 Cifterci j bis Tertij 



licsB Baldvinilaudes^ut eumRomamad intima confilia accerfie- 
ritjeoferefolodeinccps arbitro ufus in rcbus arduis dc implica- 
tis , expertus Virum ea haufifle e Bcrnardi difciplina dogmatai 
quae velOrbisMagiftriPontifices Summinon poflentnifiproba- 
re & fequi. Mellifluo Parente in Ecclefiae tranquillandae obfe- 
quium, atque commune Fidelium emolumentum commoran- 
tein Urbe, Baldvinusjampurpuraconfpicuusfiipraomnem pur* 
puram iIIoshonores&afle<!lusduxit,quibu3 a Bernardo feu juf 
fiisfeuultro admiflus fungi munere amamtenjh fui in excipiendis 
EpiMii^^ms adOrbis RomaniPrincipesRoraanus ille e Clara- 
ValIe,&fiDivina fifacra fpe(3:es, Caefare olini Did:atore \ov,gt 
felicior, 4ifte^RomanorumD/V?///or, Ccelo haud dubie iafun- 
dente ideas,didlaverat. PoilinfignesprouniverfaEcclefia ex- 
haullos labores Evgenha III Balduinum cum chara6lere Legati h 
Utere in Sardiniam defl:inavit ; Sed mors eum a latere Evgenii 
avulfumnonRomas reft:ituit,vertim ad Superos transtuIit,pro- 
utDivina revelatione didicit quidam Sardiniae Presbyter, cujus 
oraculo Cifl;ercienfes edo£l:i funt , BMmnum a laterc & confiliis 
Pontificum , a manu & Epifl:olisBernardi felicifsime cmigrafle ad 
Dominum, 

Memorandi pofl: Balduinum Bernarcius ^ Uenrkas ambo ab 
Evgenio 111. e Clara Valle Anno 1 1 50. fimul vocati ad purpuram , 
fummoBernardiParcntis folatio&gloria, quod e Monachis Fi- 
liisfuisDivinadifpenfatione fe vivente, fc vidente affumerentur 
in Ecclefise Principes, & Romanse Cathedraefortifsimafulcimen- 
Qhin Anns ta. B: BERNARDO Rhedonenft (hoc Viro apud Authorcs praedi- 
catum ) cum novis purpurae honoribus accefsit Titulus SS, Cojm^ 
^ DamiAni, Praeter ca^teras ejus virtutes praecipua haec, quod 
manus animumque fuum nulla rationc paflus fit corrumpi per 
muneraiquarepulcherrimumhocce elogium tumuIoCoelisque 
'mtxAxtiWodmmiNondumnatum ejfe^cujus tlle auritm ^elargentum m 
munus acceperit. Fafcinari non potuit , non debuit fordida opum 
cupidineViri cor & manus, qui jam Divinas fpes&BeataCoeli- 
tum proemia teneret in finu & pefitore. Male profe(!i6 atque 
ineptein meritorum noftrorum flipendia merces temporalis& 
peritura expe^tatur & penditur , ctim e Salvatoris amplifsima 
l]3onfione longe digniora nos apud Superos maneant. Bernardi 

vir- 



vjf/. 



TITULU S XIIL 341 

virtuces ac laudes C^far Barouim in compendio pofteritati in 
hasc verba tranfcripfit : Eemardm Vir magnxJanBitatis. Omnia de 
Bemardodixit,quiBernardummagnumSan(Sbumrcnpfit. Inde- 
corum utique Mellifluo Parenti eft,in filijs formare San£fcos dun- 
taxat parvos. Menfura filii Pater, a quo & per quem omnes 
m^^gni, licet interea in Ciftercii Vallibus Bernardi filiorumque 
profundiffimahumilitas eammagnitudinem maximopere pref- 
lerit , atque diffimularit , quam nempe nofl^ent provehendam 
olima^drfime fuperccelos&fidera. HENRIClISaltereClara rwrm- 
VaIleMonachus,&eMonacho, quod hodie mireris, mox Car- ^Zt^""' 
dinalis fub Titulo SS. Nerei ^ Achillei, Bernardi Melliflui teneris 
amoribus implicltus , quos mereri non poterat , nifi San6bus. Au- 
diamugBernardumdulciffimisafFedlibus in f/?/7?o/^295.alIoquc- 
temHeDricum: Sic t/bi ■^inqmt^quaji mihifcrih^&' boc ^ q/wties tihl 
Jcr/bo;lWienimtues^me ejje cofjjido : quippe q/iem tanquam meipftim di* 
lip^o. Si me tu (tqne dili^is , imb quia diligis. - - - Nil ultra bene vol US Le- 
6:ordeHenricodefideret, nil amplius a me expe£let; Summa 
namquelandisinhoc fita eft, fumme diligi a Bernardo. Vetus 
*3c ^era parcx".mia : SimHitndo morum , mater amorttm. Vidit ^ fenfit ^ 
falpexitinHjnricoBernardusaliquidfui, imofeipfumin fanftif- 
fimis moribus, quos Henricus alios habere non debuit, quam 
Bernardus, cum hsc ipla morum fimilitudo amoris fit radix & 
regala. Igitur fiBernardus Henricum dikxit Jicitt feipf/tm , quas 
eft propria Bernardi confeffio ex recitatis epiftolae verbis, qui 
noileHenriciam volet, Bernardum infpiciat, utriusque enim fu 
niilesmores,fimiIespariter fundant amores. Gloriofum fane 
HenricoQa atque eximium kSernardo illo Numinis interprete& 
Ganymede tenerrime atque intime diligi, & ideo nempe dili- 
gi,quiafimilem. 

Jungendus utriqueH<?«r/Vo fcilicet & BernardoB: HLIGO Car- 
dinalis & Epifcopus Ojiienfn-, utpote qui tres fimul ab Evgenio 
Papaunaeademque creatione adledti Purpuratorum Collcgio. 
Pr^fuitantepurpuram Hugo Monafterio Tri/tm Fonti/m in Ca- 
taIaunia,BernardiMeIIiflui'deIiciae&amor,inde, uti praelibavi, 
eGalliis cumSociisevocatusRomam a Pontifice meritos tulit 
honores. Gratulatafibiplurimum deViro Romaeft,qu6d vi- 
fafibialterumineoaccepiile Bernardum: tanta fcilicet confilio- 

Rrrr rum 



Cre.ttus An- 
nu iifO. 



Ohiit 



942 Ciftercij bis Tertij ___ 

rum gravicate , prudentiaeque laude excelluit, ut dc Bernardus 
ipfemirareturpulcherrima replicatione fe fimul Romse efTe at- 
queinCIaraValle. Scripfit in diverfis neaotiis Bernardus Hu- 
goniepiftolas aliquot, nimirum quot melleos chara^leres, tot 
indubios telles , quanti Hugonem femper fecerit. 

Exunoporro Archi-Coenobio Ciftercienfi, ferieque Abba- 
tum Generalium Septem hoc loco memorari poflcnt, qui inter 
PurpuratosPatresoIimcooptati egregie floruerint; at quia jam 
fupraT/W^?..illos Iaudavimus,duoduntaxat hic repetendi Gw/- 
dones Primus 8c Secundus , de quibus omifla ibidem paucula fup- 
Z'.7irp^^"omnin6hicdebeant. DeGUIDONE I. quiinordineAb- 
batum feu Generalium Cisierciifuit XV. addendum i!lud,qu6d dum 
apud Gallos Germanosque fungeretur Nmcij ApoHolici munere , 
fanifiifrimxas inter conftitutiones , quas ad ucriusque Gen tis facra 
commoda & folatia fanci vit , laudatifsimum quoque illum ritum 
Numinis Euchariftici cultor eximius Colonise Aggrippin^, quas 
eftUrbsinlmperioRomanoadmodum populofa,& avitas fidei 
qu^.m tenacifsima , primus ordinarit, ut videlicet dum Sacro- 
Sm€t\JimChriBiCorpm'm Mifla elevaretur , aut ad asgros perSa- 
cerdotem deportaretur , campanulae portatilis fonitu populus 
admonicusin genuaprovolveretur DEUM Eucharifticnm pro- 
fundifsma devotione deveneraturus. Quas facerrima caeremo- 
niainfigni mox prodigio ad confufionem haerefum confirmata 
eft. Nobilis enim quidam Vir fan(Slifsimo Sacramento in pla- 
teaplenis fordibus fcatente obviam fadlus, atque per fonitum 
campani aeris ad latreuticum cultum prasfenti Numini penden- 
dumprovocatus,pretiofisquamcumvis indutus veftibus, nulla 
tamenearundemhabicaracione in copiofilsimo cceno pulcher- 
rimoDEO, Angelis&hominibus fpe6lacuI6 in genua devocif- 
fimeprocubuic,atquejucund6prorsus miracuI6emediis fordi- 
busabsquc ulla omnino macula perfoluta adoratione Isetus fur- 
rexit. Datum fcilicet in hoc Viro pofteris fpecimen , quantum 
Ccelo placere debeant adulti jam per fascula,^: propagati per 
Chriftiana Imperia hi ipfi Evchariftici honores , ^i mo^icse ad- 
hucill^cultusprimiti^e per prodigium divinitus jam fint appro- 
bat^. Perennat in hodiernum ufque diem in Romana Fcclefia 
facerrimushicmos, perennabitque deinceps quare Guidonis no- 

Jlrl 



TITLTLUS XIII. 343 



CreJfM 



firj memoria c(im\omtu in dies fingulos renovata peribit nunquam. 
GLIIO O alcer in ferie GeneraUum X VL ab Innocentio III. creatus ohut a>w:! 
Cardinalis Epifcopus PuneHwm e duplici capite hic venit memo- 
randus: primo quidem, quodabeodem Innocentio adhucdum 
CiHercii Abbas corrupta per quosdam in Gallia Novatores Sacra 
BthlU jufTus revidere & corrigere, participata quadam Summi 
Pontificis cum Cillercio infallibilitate eum fenlum & fpiritam 
Scriptura; allecutus fit,quem Pontifex , quem Ecclefia proba- 
rint/ Alterum eil,exquoIaudandusGuido, quod Fiiderko Ca^ 
fmTQV millemarcasargenti pro connciendis in univerib Ordi- 
ne thuribulis argenteis ultro & munificentifsime ofierenti, am* 
plirsimahcecmunerahabitisgratiisremiferit, fufpedla iciiicet de 
rapiaa,equibusNuminiincenfathurain gratum odorem r;fccn» 
dere haud valeant , utpote quse cum proximi injuria conflanda 
finc. 

Apudltaloseximiefloruit JACOBUS de TUcentia, Patria Pa- 
pienfis^ illuilri ori nndus profapia , Manriquei calculo Vtr ilUtsiriJJi' 
mm^^qm Ecdefut in tnnltis^ ardtm ttja^ inter ^vi ill/m primos^ qui ^^'^^"^^^ 
divinitus infpiratus conceptis fanflioris vitae propofitis,reIi6ca »X 
patria , fcecuio -^hnb inluper i\rchi-Dia(?onatuRavennatenfi, qu6 
jain potiebatur , in Clara-Valle habitum Cillercienfem induit» 
Nobilifiima Viri indoles magnorum munerum laboriimque ca- 
paxadfublimiaqucevisinduPaie a Ciilercienfibus noflris praspa- 
rabatur. Fa^tusprim.umAbbasRomaeadT^m-Fo/^/ff^^inde aGre* 
gonolX.Cardinalis Epijcopm Vixnejiinus renunciatus, mox ab eo* 
demPoncifice adreconciliandas FridericoJmperatori^ Italiaellrbes 
Princepspaciscumfummsepotellatis plenitudine ablegatus eft. 
Erat fane grandis, atque etiam fuper Herculeos ipfos humeros 
labor ille, animis fuapte natura per adgenitam vim fiberis a Jaco* 
bopofieimperaripacem. Verummagnus hic Virhumana fuper* 
greflTasingentibus omnin6conatibus,acqaeeventibus longe fe* 
licifsimisltaiia3univerfaeillam,quam mundus, quaCoeiar,quam 
Principes dare non poterant, optatiflTimam pacem jaxta omni- 
nm vota reddidit. Quaprcpter totius Gentis amorcs meritus 
2bQodQmFridericod>c\t:iY\xOptimatihns quibusvis inter ipfos diri* 
mendiscontroverfiisamplifiTima jurisdidtioneMediator & arbi- 
terpablicishonoribus&applaufibusrenunciatusfuic acquc (alu- 

Rrrra tatus. 



344 Ciftercij bis Tertij 



tatus. In tanti muneris fibi impofiti authenticam conteftatio- 
nemfubortumeate.mpeftate Lombardias interPopuIos> Cives- 
que Veronenfes diflidium fortiffime repreffit , pacavitque. Re- 
busprotranquillanda Italia tam praeclare 8c feliciter geftis fama 
jam fuper ^thera chms Jacobus noHer ingentibus laboribus ma- 
num fupremam impofuit,dum AUgni Anmn PW//.w/ Thauma- 
turgi canonizationem apud Gregorium IX. quam efficaciffime 
promovit,e6nimirumoperaefuaeaufpicatiffim6 eventu,ut prse- 
terCuriaeRomanasftylum&confvetudinem ann6 non amplius 
un6 ab obitu Sandbi necdum plene evoIut6,Pontificis Summi 
oracul6 Thaumaturgus Antonius Saniius diceretur, atque ab uni- 
verfo Orbe Chriftiano publicis honoribus inter San£bos cole- 
retur. 

iiornitcir- Ttansmigtandum ex Italiisad vicinamFranciam , in qua A- 

f^r^T^poftolica inter elogia Laudandus B:ODO five OTTO in Urjt^ 

0^/70 CiftercienfiumapudGallosCoenobio VI. Abbas, do6bri- 

na & vitas fanifiimonia clariffimus , qui Cardinalis Presby ter crea- 

tuscumafiTumptapurpura novis Apoftolici zeli ignibus incaluit, 

qua de caufa a Ludovico SanBijfimo Galliarnm Kege impense dile- 

£l:as,ejusdemlateriT>rr/«^ San£iam perluftrantis nomine& mu- 

nere PontificH NuncH conftanter adhaefit, non minus pietatis, 

quam itineris individuus ac fidelifsimus comes. Neque conten- 

tas efle pius duntaxat DEO , fibi , Regi ; infuper infidelibus fan- 

^ifsima inftallavitreligionis Orthodox^ rudimenta , idque fcri- 

ieguinmchf^^"d(>'i dtfputando^ orando ^ docendo ^ convincendoj convertendo^^adiUS 

aJ'"tT^^^ haec Divina mam^iPaUjiin.i eminentifsimus atque celeberri- 

'^^'musAposiolus^ tot laureolas in coelis meritus,quotSaracenos in 

terris Chrifto lucratus. Tandem Internuncij Pontificij apud in- 

fideles Orientales , & Optimi Raphaclis apud Ludovicum Re- 

gem fun(5bus oflSci6 ad confortia Angelorum abiit , Rege interim 

Chriftianifsim6 Odonem abfentem in praefente in Galiiis fuis Ci- 

ftercio per Regios affe6tus & gratias amantifsime devenerante. 

outt Anno Maguis praetcrea prasconiis memorandus hic B: GUILLEL- 

ii^6. MUS Dodor Theologus^ i BoWona Ciftercienfium Ccenobio ad 

Arelatenfem Archi-Epifcopatum interlachrymasinvitus extra^lus 

non mCiBenedi^i ^"'^/^•«X//.Patruifuimonitis,& juffu oblatis infu- 

lis meritifsimum verticem inclinavit. In eo faftigio omnibus 

omnia 



TITULUS XIII. 345 



Obiit An- 



omnia fadbus eft, affli6tis prascipue acque egenis, in quos miile 
iolatiamanuafFe6tuq;verepatern6 difpenfcs exhibuir (e com- 
munemomnium pupiliorum , viduarum, egenorum Patrem,Ad- 
yocatunljMecoenatem. Tot titulis, id eli meritis conipicuus, 
^h^odQm^ormSiQQ turpHYatis l\itribm adle(5lus elt fub nuncupa- 
tionQS.StephaminAionteCalio^ fimulque inftitutus Epifcopus Al- 
hienjts. NequeGuillelmus intcr tot quae in exreros proluderat 
beneficia,Ci[tercienfium fijorum oblitus eIt,verLim in Ordinis 
univerfiperenneornamentumcelebre munificentiae iuse moni- 
mentum poluit, cum Lttteti^ farifiomm Divi Bernardi dJleoinm 
proSchoIaribusCiftercienfibus a fijpra lau^ato BenedidfoXil in- 
choatum,magnisiplefumptibiisacproventibusau6tum ad per- 
fed^ionemdeduxit,inhodiernumuique diem ingeniis,ViiiGque 
magnisfcecundumacfloridum: Scilicetuc vel ipfi lapides & ia- 
xaimmortales Viri Maximilaudesgratae polteritati loquercntur. 

Accedendam elt propius ad noltram aetatem , laudandusque 
t fuperioreffficulo Vir illultris HIERONYMUS Soeherim^ natio- 
ne Awr';7/«,Ci(tercienfis in Monte Petrofo^ Dodor Sorknicm ^Ab- 
bas Uara-Vallenfis , ac iubinde etiam Ciitercium translatus Ordinis 
Gf«fr^/«,GaI]iaB fuas novmHercitlesGallicm ^3. cujus ore&confi- 
liisChri{tiani(ritniFranci«RegesH<?»r/Vw //. FraucifcmU. & Caro- 
Im IX, veluti ab oraculo pendere vifi, profbndillimam in Viro 
Summodemiratirapientiam. Angeli noftri Manriquei calculo 
re^itttitCku-VAiliBernardi tempora Vir ilte. Majora de Hierony- 
mo dicere non potuit Angelm. Interfuit Sacro-SancTt^e Tridenti- 
»4?5>Wo,fentcntiarumquepondere, atqueeruditionisfama cla- 
riffimus cum ingenti plaulu fuftinuit Ciftercienlium vetultam, 
acimmortalemgIoriam,qua olim oecumenica Ecclefia Conci- f«/mMj 
lia cgregie illuftraverunt. Motus tanta Viri apud omnes com- t','i;f "" 
mendatione Pim V, Papa Hieronymum evocavic ad Senatum 
Purpuratorum,quemtamenadduccrevix potuit ut oblatam di- 
gnitatem acceptaret. Vidtus tandem Pontificis authoritate, 
amicorumque precibus creatus eft Cardinalis Preshyter fnh titulo 
S,Matth£i. Videbatur ejus in Lfrbe prsefentia Romano Coelo 
novumilluxiiTefidus; SednequeCiltercienfibusfuis ablatns zlt 
Hieronymus;cooptatusnamqueinterPurpuratos Patres Cprd!^ 
naIis,promaximoOrdinisnniverfiornamento ac emolumcnto 

Ssss ferva- 



34^ CillercijbisTertij 



fervavicpriftinosinGalliahonores, permansitque Ciftercii Ge- 
neralis. Poli hige^^ini, Romanus icilie^t ac Ciftercienfis Hie- 
ronymo erantgemina gloriae theatra , in quibus muncrum emi- 
nentia , negotiorum gravitate , morum integritate,fJodlrinae- 
quefoIiditate,oculos, animos, corda attraxit omnium,ut tan- 
dem poftSan6fcafatafuain ipfoSummoOrbis oraculo Pio V. ma- 
ximum optimumque habuerit Encomiaften ; nunciata namque 
prctiosaHicronymimortepientilTimusPapadixifre fertur: Aii- 
ror fummopeit e ^qudd ad fafiti F/ri obitum omnes Urbi* compand ttltro non 
puljent. Alterum in Hieronymo Romae vixiffe , atque de vixiile Alc- 
xium per ea verba cfcdidille vifus eft Pontifex , utpote cui eos- 
dcm,quosolimhabuitAIexiiis, publicos campanarum applau- 
fus,poftmortemoptarit. Corpusejus cumuiatum eftRomaei 
corinClaram-Vallem translatumnon tamin corde terrae,quam 
in cordibus filiorum gloriose & amanter quiefcit. 

Illuftravit pariter magna luce hanc Purpuras feriem Eminen- 
FW',>-ti{Iimus JOANNES ^ONk.,Pedemontanm^ olim Abbas refor- 
S^Sff^J^^^^^t^Congregationis mLomb^rdia^ fubinde S.R.Ejit.S.Bernar- 
di ad Thermas Prcsbytcr Cardinalis. Attigit ille noftram hanc 
a^tatem, adeoque ei fola memoria pro laude erit; nemo enim 
^otQ^bondmemoria optimi Bom^ absque elogiis meminijOre. Lo- 
quuntur poft fata Virum dodliffimas fimul atque piiffimse lucu- 
brationes,quce quia a Bono Audlore profe6fcae ampliiis qu^m fe- 
mel praekim fatigarint. In omnium fere nunc manibus , dc mu 
mis circumferunturiiingenij&pietatisdiviniffimi partus,&vix 
efie Bonm quiscupit, fine Bona. Non alio fane ingenio, aut fty- 
16 laudandus nobis Eminentiffimus hic Praeful, quam fuometj 
quo egregie excelluit. Momordit quidem facetus quispiam 
Poetainfan6tiffimo TiatcB ambitu Bonam noftrum,non auderc 
eum fcilicet afpirare ad Pontificatus faftigium,qui peffima Gram- 
matica dicendus foret Papa Bona-y at vero melior utique atquc 
faventior fic optime in metro rcfpondit pro Bona: EJet Papa bonm^ 
fiBona Papaforet. Purpuram & vicam poiuit,cum gloriam &bra- 
vium grandaevus apprehendic. 

ClaufilTetwoff malc BONA praefentem TituInm,nisiINNd- 
€ENT1US XII. Pontifex Maximus nuper fub fupericris Anni 

Ame- 



TITULUS XUI. 347 



Milleftmi Sexcentefmi Nonagejimi Moni finem 14. Novembris nova 
gloriaampliafretCiftercii purpuratam felicitatem, cum pr^ter 
^lios^w4;//3y',etiamReverendi(IimumPatrem acDominum GA- 
BRIELEM Otta de C^^f/r(?,Ciftercienlium ReformataCon^re- 
gationis apud Italos Supremura Pr^efidem ac Generaiem inter 
Eminentiffmos Sacri Collegij Patres collocavit. Ponr.ificis impe- 
rioeoadhuc vefpere, quo ob ingraveicentem. INNOCS^n Xx\ 
malam valetudinem feftinata Cardinalium creaiio, mras iHc, 
GumcaBterinominati abUrbe abeflent, pcrlatus in lus Swxlna^ 
tii conclave, confidereque juflTus, inclinavit meritidlmurn. v^er- 
ticemChrifti Yicario, a quo illico /V/mv?«?,quam vocaut c^/W/- 
tiditiam obtinuit. Porr6 Jecundd Fehrmri] iabentis Anni i / co. 
etiam Galerum fuperaddidit idem INNOCENTIUS, atque i.i 
uno Grf^w/^univerfam Mellifluam Familiam coronavit. Ferat 
EminentilTimtis Princeps pro Ciftercii gloria purpuram diu ac 
feliciter!perq;fuamerita trahat poft fe e BERNARDI fandifsi- 
mo gremio novos ulterioresque Pnrpnr^ Cwdidatos I • 

Plures e Ciftercio Viros virtutc , doftrin a , purpura cofpicu- 
osquivolet, Ughellum, Seguinum, Jongelinum, aliosque cc- 
lebres Scriptores confulat , qui integros TracSbatus Purpuratis 
hifce Virisexinduftriaimpleverc: Nobisin modicishispaginis, 
ubi prolixi efle vix pofTumus , interim fatis eft , laudaville aliquos, 
&iIIosquidem prascipue, quosHenriqueusMenologio Ordiais 
interBeatosinferuit;horum etenim laudes eciam redundant in 
csBtcros, quos eadem purpura & profcfsio vere fecit eife Ger- 
manos. 




Ssss2 CAR- 



348 Ciftercij bisTertij 



CARDO & COLUMN A 

Res iiijt 

In Domo una! 

PaceVeftra 

Fortiffimi Komani axU Cardines! 

Pf/rpmea Ecclefiae militantis anim^! 

JEmulad 1'ontijjcii SolisfacuU 

Pace Veftra 

ProDomoVeftra 

Domeftica fcilic^t mctaphora 

Fiat mihi CARDO COLUMNA! 

Qua pace,qua metaphord 

DicamegoVos 

Eminentiffimi Cardinales , 

Non Cardines^ fed Cohimnas^ 

Quas duas ultra non aufus progredi Hercules , 

Ciftercio reliquit ingentem hanc gloriamj 

Ut quadringentii colamis 

Purpura multo decore madentibm 

Inter florentiffimae Familiae lauros & laudes 

Scribere poffit: 

PLUS ULTRA! 

Spargite in hanc chartam 

Vos calami Purpuram, 

Scribite,ponite 

eCiftercio in Romana Paiatia, facerrimumque Senatum 

Eve(^as Columnas quadringentas njiginti Septem^ 

Tales Vos appello, ac deveneror, 

Purpurati Ecclefiae Patres, 

Pontificiae Majeftatis Cir^/>/f^, 

cm.i.c,p, Religionis/«/cr^! 

WoxSponfky 
Fulcite mtforibm 

Vox Ecclejla 
Fukife mQ folumnfs Ec 



T I T II L U S XIII. 349 



Ec Flos ornat Sponfam , 
Et columna Ecdejiam. 
Pingam per modica verba Column^ imaginem & elogium : 
Et ornat ^Juftinet 
Domus decor&robur 
Columnd ! 
Septem olim pro Domofua excidit Sapientia , 
Septuaginta duas pro Ecclejta lua Sahator , uc. lo. cjp, 

Pares ferendo Chriftiadum Orbi, 
Qui tametfi per mille cafas fradm illabatur, 
Komuleas hafce Columnas 
Impavidasferient ruinA. 
Divifa olim in fabulis inter duos gloria 
Ornavit & oneravit 
Atlantis & Herculii 
Nomen & humeros , 
Quod nempe inter mortales foli hi duo poflTent, 
Quod praetcr hos duos alius nemo, 
Alterna quiete ^ lahore 
Ferre Orbem, 
Aliquid amplius habet Chrijliana Veritai 
In tot Purpuratorum Patrum centuriis^ 

In tot fortifsimis Colummhs^ 

Quarum fingulis Atlantis atque Herculis 

Infcriptum nomen^ robur^vires! 

Ipso Furpura nomine pofle finguli debent , 

Quod/i?f&/V/f, 

Portare Orbem ^ 

Si cum Pontificio diademate 

Orhis Chrisfiani moles ijsdem imponatur. 

Pro portento fuit atque henejicio Ifraelitis , 

Columnam habuiffe Ducem: 

Pro ohfequio Symeonihm jlylitis 

Columnoi habuiffe hajidas. 

Felicior per conjundas gratias Roma 

Et IJhilitisdc Stylitis 

e Purpurato CoUegio Columnas habet 

Tctt Per 



350 



Ciftercij bis Tertij 



l^tceUus r. 
TafaiVami. 
Ita dt Celonnd 

ColumeHa 
Scriptor tem- 
pere Claudii 
Vrincipts eri- 
undHi ex Ga- 
dibui apud 
Hifpanos. 
Metamerpb. 
l'^Metamor 



Per portenta , benefici.i^obfequia 

Ec duces dc bajulas ! 

GregoriHm 

Inrer Pontifices Maximos 

Magnum 

Hac fua magnitHdine longius tranfcendentem 

Maximos 

Fugientem, latentemque index Columna /gfff^ prodidit, 

Llt per Eledorum fufFragia eflet, qualis nollet^ 

h Cardinalt Pontifex. 
Non mcliori fign6-,quamC{7/«;««i prodi debuit 
Gregorim Cardinalis^ 
Per quem reliquis htr^uratis 
Columnae feu dat^e , feu confirmat® in Symholum, 
Additus Column^ Gregorii color 
Non e fiube candtdus^ 
Sed tfiamma rubem^purpurem; 
Ut tffctplena imago Purpuratorum Ecclefiae Principum. 
Familia deCo/«w»rf 
Extra,intraque Italiam nobilifsima 
CQlumnas Domui fud^tOrb^iiqtte dac, 
Nonhomines^ 
Credi fane pofient Cardinaks omnes una curu Nicolao K 
Ex hac Domo defcendifie, 
Tam fcilicet finguli Coltmna funt. 
Modicum nimis efiTetRomanagMajeftati, 
Ex unis Gadibm habere ColumellaSf 
Nifi fimul ex UniverjoOrbe 
HahcrQt Columnas. 
Inter Ovidii metamorphofes etiam Cdtmnas Icgo , & Pttrpuram, 
Idtli-iCardinaies^ 
Regiam Solisjtthlimibus altam Columnis^ 
Et auroram purpureas fores^rofeaque pandentem atria, 
Quod Coelo Sol^ hoc Romas Pontifex^ 

Uterque intcr Columnat meditts. 
SoliOi^idtano ioxth ftelU fu^ Columnx, funt: 
SoliRomanoJu^ Column^Jtmt Cardinaies^ 
Quidni utrobique a latere ExtremaWf^ftriJJima^ 



Et 



TITULIIS XIIL ^si 



Et C^rd/fiaks nempe , & StelU ^ 

Sit iterum Romae fuus in Vontifce Soll 

Et cgo rursus e Poeta dabo Solt huk 

In PnrpitratiiFatrfhm 

Praamhulitm [mma/troram^ 

Pttrpureas fores^dcrofea atria explicantem. 

VideatLe6torvelex {p[aFahilo£ c^digme 

Promicantem Romamtm Solem , atiroram , fidlai , 

Atque ex Fabttloe angufiiis^mimmn 

Prceeminentes Eminentijjimat Columnai. 

Ha Purpuratorum Patrum imagines 

Ex Hisioriis & Fabitlts : 

e DivinoCoAice 

Sua etiam eft ColnmnA^ PurpHra effigies, 

Et quia San61:ior,verior: 

Prope aufim Mafonis carmine utramque dc canereScpingere^ 

Pitrpureas Solymea fores , rofea atria pandit. 

Sangvinis purpuram d ed it Salva tor , 

Et quia hac ipsa Columnam afperfit 

iV/w/^ Divinillimus Apelles Uneamema pofuit 

Pro (ormmdo Cardinalium ectypo, 

Columnam di Purpttram, 

Mi calamc ad hanc Columnam & tu fifte ! 

Duas poMt Hercules^ 

Et ultr^ duai non eft progreflus, 

Plures pofui h\c ego, 

Aufus , quod Carolm Cajar , 

Plw ultra ! 

Eat nunc ingenio fuo Leftor 

Cum Coefare adhuc plus uM ! 

Atque in millc milleque Columnk 

EminentiflTimorum Principum imagines & latides infcribat: 

Pingct nempe,laudabitque multum, fed nunquam fatis. 

Vos praecipue 

Quadritigenti Viginti Septem e Ciftercio Purpurati Viri, 

Vos 

Ingentes fublime ferent fuper aftra Colttmn^! 

Imo Vos ipfi , EminentiJJimi Viri , 

Tttta Fx. 



352 Ciftercij bisTertij. 



Excelfe vobismetipfis eftis ColumrtA 

Sidereos ultr^ Orbes ante Altiffmi thromm afcendentes. 

Non valent pifillA hae laudes 

Coronatos veBros attingere vertices : 

Neque verbis compkBi 

Vaftam meritorum veftrorum amplitifdinem. 

Votis fupplenda encomia. 

Habete igitur Vobis EminentiffimdColumnA 

Tot Stylites ^c^ot e Ciftfercio clienus, 

Qui veftris meritis 

Tamdiu , & adhuc 

Stant. 

Servate SeraePofteritati 

Ad Orbis ufque ruin^ 

In clientibm Stylttes^ 

In Stylitibm clientes^ 

Ecclefix , Orbis , Regum 

Etprsecipue^ 

CijterciiVeHri 

Prote^rices & Servatrices 

COLUMNiE! 




Tim 




TITULUSXIV. 

CISTERCIENSES 

ARCHI EPISCOPI 

ET 

EPISCOPI 




■W ^^frh ojfecy <:*<?/ 



1J3 i U- Sc 




Mpla haec meflis acerrima fibi vendicat ingenia, 
calamosquenon obtufos, fed per mille elogia in- 
defefse currentes. Vocandus fane foret pro uno- 
quoqueeSacerrimishisPraefulibus e Romanis ro- 

ftris cum omni fuo eloquentise apparatu facundus 

TuUiusiat quidquid ego hic j & quantumcunque optcm, res haec 

Uuuu per 



354 Ciftercij bis Tertij 



pcrfolavotaabfolvitur^reipsa hasret,TuIliusquetametfi voca- 
tus millies ne femel adeft ; quoniam fcilicet ( ingenue confiteor ) 
non fum ego homo tantse aut profopopeiae aut eflScaciae, ut Ora- 
torummanes e tumulis atque cineribus feu refufcitem, feu re- 
plicem: Neque(ntiegoquidem exiftimo) in hiftoria credide- 
rim h^BC adeo defiderari , ut Tulliano videlicet ftylo Di vos laude- 
mus : ratam illi habent veritatcm fimplicem , quae absque verbo- 
rumfaftu&fucofincerafitmagis,quampoIita. Priorem dabo 
ego hic, recitaboque e fidis Authoribus Illuftrifsimos Populo- 
rum Paftores , non omnes (quis enim OBingemos Archi-Praefu- 
les , MiUe qttadringentos Epifcopos in uno & ex uno Ciftercio Palliis 
atqueinfulis conQ)icuos pro dignitate,& quod amplius, fingu- 
losvelmemoret,nedumIaudet?)Verumpaucosadmodum,& 
qmmChryfoNomiAIenoIogioiWuHres magis memorias obtineant. 
Primusigiturfit,qui primus fuitexuniverfoCiftercio ad fa- 
obiitAH- crasextraCifterciumlnfuIascumpIaufuafiiimptus B:PETRllS 
»i "i^- Archi-EpifcopUS Tarantaftenfts , intcr primos Roberti Farentis cum 
inMoIifmo,tumdeincepsinCiftercio focios&Filios. Subin- 
i deaDivo^/f/?/^^/zoAbbatcadfundandam Firmitatem (^quxGH pri- 
ma omnium Ciftercii per Orbem Me difFundentis, felicifsima 
colonia)cum Bertrando novi gregis Paftore, fociisque deftina- 
tus , primo quidem officio Prioris,dein vero Abbatis egregije per- 
fundius,tandemPopuIi Tarantafienfis acclamatione ad Thro- 
numArchi-Epifcopalemeve6lus,pro Ciftercii dignifsimisYiris 
celeberrimas Dignitatum facrarum primitias longe gloriofifsi- 
m^eftaufpicatus:alios fcilicet omnes tam meritis antegreflus, 
Gu^m tempore & annis , felicior utique Cokmhm Ciftercienfibus 
misviam aperuit, complanavitque ad fummos deinceps hono- 
res,ad quos tanto mox Orbis Ghriftiani ambitu, tantoque nu- 
niero,reIud;antes plane atque animis humerisque omiiino in- 
vitisegremiohumillimaeMatrisfuasrapti fuere,ut Beatae cenfe- 
renturilIaEccIefia5,quibusPr«ful acPaftor exOrdineCifterci- 
enfi obtingebat. Habeat fibi Petrus pulcherrimos hos hono- 
res, ut videlic^t Sex Romani Pontifices, Quadringe&ti Ptirpitratl 
Patres , bis millc ^ ampUiis digniffimi Ecclefiarum Praefules, Tia. 
Yoi , Galeros , Infulasqtie fiias eidcm quam gratifsime inclinent, 
aquoprimamnempe lineam ad facerrimos hofce honores pro 
immenfa Familiae CiftercienCs gloria duci viderint. Ornavit 

Vir 



T I T U L U S XIV. 355 



Vir magnus adTarancafienfium ampliffima folatia gloriofum ill ud 
munuseximiis virtutibus, zeloque Apoftolico, quo infulati Pa- 
ilores flagrare debent , Coelo interim per prodigia Petri fandlita- 
temtamin vivis,quampoftfatapro dignitate coronante. 

Translato ad Superos Petro TarantaficT infelix orbitas eo am- 
plius fuit deploranda , quod per indignum Succeflbrem occupa- 
ti immerito Cathedrae honores. Is acutus & geminus dolor Ta- 
ran tafienfium pupugit animos , ut e fuperftite Ciftercio novis vo- 
tisdefiderarentfibirursus dm?etrum^ nuperi felicem ^mulum, 
qui optimi Prasdecefibris maefta difpendia digniflTima fuccefsio- 
ne , moribus, regimine, ex voto omnium reftauraret. Quaefi- 
t ns igitur eledtusque e Stamedio Ciftercii fub id tempus nova & ce- 
lebri domo primus Abbas DIVUS PETRUS , nuper in Bon^yalle ^i,„ ^„„, 
apudGaIIosMonachusfan(^ifsimus:is quanquamftylomonafti- "^-^- 
coconftanter&modefterefifteret imporcunis eled:oribus,Or- 
dinistamenuniverfi,atquepra2cipueBernardi Melliflui authori- 
tate, dc fortafle imperio compuUus Populi(SiCIeri defideria af- 
fenfu probavit. Et hic eft Magnm ille ?etrm^ apud Baronium , 
caBCerosqueScriptoresEcclefiafticosper mille laudes longe ce- 
Ieberrimus-,qui memorandusjamfupra incer Viros Apoftolicos 
eumTitulum fua magnitudine impIeiTet fere folus. Suppleat, 
obfecro , benevolus Ledtor hanc omifsionem meam , 6c Petrum 
ad eum locum referat , illuftrem illius ticuli porcionem. Sane 
ingensiIIaEccIefiaBtempeftas,quaper Fyidcncum Bdrharojfam af- 
flid:aGermania,Gencesquefiaicima2fincPecrofaeviiflecininien- 
fum,ica ucAIexander&Roma jam cunc force perdidiflenc Ger- 
maniam, nifi Pecrus exemplo Caefaris cadencem gentem per 
Herculeos labores fervalfec Ecclefia^. Ah ! quam ego cuperem , 
mod6poflem,veIexuno J3^ro«/o hic in Pecri laudes recicare fin- 
gula,quam nempeicerumdefenfus fervatusqueRomanusPm/« 
in Alexandro^per Petrtim e QHerclol Gloriosa fimilicudine compa- 
raccIarifsimushicScripcorad Annumii6o. Pecrum /V/ojy/ acque 
Bernardo^qm ambo in defenfionem Gencis Sandse a DEO ele^ti 
Pharaom dc Anacleto impiis aemulis ac perfecucoribus fronce ani- 
moque impercerricis conftancifsime obfticere , ita quidem uc vel 
apudimpiosveneracionem, qualem San(5i:i, habuerinc femper, 
incer medias etiam perfecucionum procellas. Talis,tancusq; 

Uuuua & 



35^ Ciftercij bis Tertij 



&Pecrus nofter, quem fcilicetCaefar Fridericm (verbis Baronii 
Virum laudo ) ut Pharao Moyfem , venerabatur , ^ colebat invitm ^per. 
citm timore. Lego apud eundem Authorem citatis mox Anno & 
ioco infuper alia duo Petri elogia , quas immutatis verbis hic ex i pfo 
fonterecito:/»/^«^o, fcribit iWe ■, infeliciiim Epifcopori^m naufragio 
tiondcfnit^qmjiaret ex adverfoifuit iHe magnm hujm temporis Eccle/U 
fulgor Petrm Tarantafu Archi-Epifcopm^ potensopere , potensque fermone^ 
mdique venerandm. Cum audis, mi Ledtor, Petrum illuftrifTi- 
ino encomio nuncupari A/^^««»2 Eccie/ixjflendorem^prssciput in 
tamcalamitofarerumtunccaligine, tanto tu nomini & Viro re- 
rentiam habe quam maximam ; non parvum eft , enim , imminu- 
tam fervare Iucem,CLimper adverfos turbines dc ^olos casteri 
multa caligine involvuntur. Elogium alterum , quo Baronim Pe- 
trum ornat , in hunc fere fenfum formatum eft , fuifle nempe Divi- 
num & Apoftolicum hunc Virum Sagittam eledam , quam DEI Ad- 
jutoris brachium in AlexandriPapafubfidiumopemquefemper 
extentum ex omnipotentias, atque providentiae fuas pharetra ex- 
traxerit, armaritque adfaciendam vinditiam in nationibm^ ^ in- 
crepationes in populis. Addendus efFet Baronio Manriquem in Prae- 
fulishnjus celeberrimi laudibus frequens atque elegans; Verum 
vix ego fum ille,qui Petri noftri fan(Sliffimas memorias per pri- 
mos tres ManriqueiTomos cnm eximia ubiqnefacundia Iparfas, 
& veluti dulcia mella difiufas vel in compendio recenfeam. Cer- 
te poft Bernardi fandtiflima elogia pr^cipuus eft Angelm in laudan- 
do Petro^ quemMellifluo Parenti in omnibus fere fuiffe perfimi- 
lem induftrie 6c dilucide probat ; Habet ea comparatio ex eo 
praefertimvoluptatem non modicam, quod Bernardi exemplo 
Femsomnem Famiiiamfuamad Ciftercii vexilla faufta invitatione 
atque felici fequela pertraxerit, Patrem fcilicet, Alatremque^Fra- 
tres duos Lambertum , ^ Andream , tandemque Sororem , quin & e 
confangvineis non paucos. Laudati fummopere apud Manrique- 
nm Petri Parentes de infigni vitae probitate , miraque in pauperes 
benignitate,haudfecus,acapud^/^w/w caeterosque Scriptores 
BernardiOptimiProgenitores, ututriufque pietas atque fandli- 
moniajamladlimaterno immixta in infantuli utriufque fandlilfi- 
ma ora defluxiffe ab omnibus indubie credita fit. Virtus in Ber- 
nardo & Petro prope eadem,& prodigia ab utroque patrata apud 
Authores fine numero. Ulud inter ejus mirabilia memorabile 

quam 



T I T U L U S XIV. 357 

quam maxime, quod aliquando ulcra duodecim integras horas 
tenuerincVirumSandiumcIaurum intra quosdam cancellos nu- 
merofi langvidorum greges , occupatum per omne id tempus 
manuumimpolicione,quafignatiquotquot, curati omnes cum 
plaufu 6c jubilo ferebant per Orbem Petri noftri; Thaumatur- 
gam famam. Qui quidem fimultaneus prodigiorum numerus 
prorsus eft admirabilis , utnempe intervallo temporis tam modi- 
co inmille iterumque mille clientes curatrices grati^ per unius 
San(2;i manum tam cumulate potuerint dilpenfari. Neqae ex- 
haufta eft per tam numerofa unius diei beneficia miraculorum 
maximailJavis,fedquaquaversum,qu^5'.f^£^///^ ibat, in langven- 
tiumfolaciaperlatatantamapud omnesPetro conciliaWc cxiili- 
mationemjUt per Llrbes, vicos, caftella iter faciens PopuH de- 
votiflTimis acclamationibus undique falutaretur & Smidfm & t(Mf/- 
matitrgm utroque nomine Magnm. Quin imo vel ipfa relicfta Pc- 
tri pedum veftigia , quomocfo olim Bernardi, imprefi^am illam 
prodigiofamvirtutemconfervavere. Reges & Principes , alii- 
queOrbisChriftianiSupremiModeratores adPraefuIis fandlifli- 
mi nutus , veluti ad Divini oraculi imperia bella & difcordias 
ejurabant,reveriti nempe maximoperc eximiam Viri fan^timo- 
niam , quae per quotidiana portenta toti Orbi coelitiis redderetur 
fumme venerabilis. Tangebat inter alias curas dolorofius pijffi- 
mi Patris vifcera calamitas pauperum , pro quibus a primis ftatim 
annis adhucdum puerulus ^etatis modicas toto illo fuo parvulo 
pe6torefoIicitus,cumnonnunquamnilaIiud, nilpretiofiiis pof 
fet , abfcondebat magnis affe£l;ibus frufta panis & cafei in finu mi- 
ferabiIiumperfonarum,jam pervulgareseas fportulas haud vul- 
gariaOrbiexhibens fpecimina-,quantum videlicetolim fub ata- 
tisacfacultatummajoraincrementa egeni in Petro fint habituri 
Mecoenatem. Menfa ejus tam in Siamedio cum Abbas,quam T^- 
M«/^.ecumforet Archi-Pragful, communiseratobviis quibusvis 
pauperibusatqueperegrinis,e6 foliim habito perfonarum dele- 
6tu,qu6diIlePetroeflethoipes gratior, qu6 indigencior atque 
abjedlior. Neque contentus expe6tare , quos reficeret , quae- 
rebat,urgebatque per compofita&vias eciam invitos, uc adef 
fenc convivae longe gracifllmi. Vi(fius incerim tanri Antiftitis 
vix alius, quam herba & aqua ,pauperibus econtra per largam oli- 
moniamjiberaliter refeftis. Praeoccupavit fcilicet Petrus IN- 

Xxxx no- 



3S8 Ciftcr cij bis T ertij 

i/;r.r/.««7-NOCENTII Xl.nupera decFeta,perquaedamnata opinio,vix 

tiasdamnatits j • • • i-» •/ / n n • • r n - • 

irawrwimjff d^netiam mRegwmj$iperJtuA ftatui^ qm nomtne JHperJim m paupe- 
^'^J'^79' res erogari debeant. Aliquid amplius^«/e quinqnejam f^cula ex- 
mm.ul hibuit Fetrm , qua hoc feculo defideraverit INNOCENTILIS, 
dum nimirum in tam excelfo honorum fafligio non fuperflua 
duntaxatjveriim infuper &neceiraria in egenos quam liberalif- 
fime difpenfavit,detra(5b6 ori cibo , corpore vefte exteriori fpo- 
liat6,atqucinfamentia&algentia mendicabula diftributis. Pla- 
cmtNuminieleemoJynaria hsec 6c maxima virtus, probata ftatim 
ingentiprodigi6; CumenimPrasful piiffimus pro more aliquan- 
do coniveta munificentia pauperes eflet refeaurus, & conviva- 
rum nuraeraslongiiis fuperaretquantitatera pr«fentisalimoniae 
quippe qu« quinque vix hominibus per diem poifet fufficere-nu- 
merofiflrimointerimfamelicorum grege pcr millia CuriamEpi- 
fcopalemcircuraftante,atq; folitas efcas magnis defideriis prae- 
ftolante , queftus primtim amantcr Numini , quod culpa non fua 
fingulis fatisfacere haud valeret , tandem ingenti fiducia, nil mo- 
tU3 canta rerumin aequalitatc, dilpenfaii juffit modicum illud, 
quod aderat:&en ! divinitus multiplicata annona per integrum 
diemtenuitomnemillarapauperummultitudinem,rcfe6fcis fin- 
gulis cumulatiffim^,& ad ferum vcfperum dcfideratis k munifi- 
centiffimoMecoenatenovishofpitibus, qui Divina&fua ifthaec 
beneficia pleniffime exhaurirent. Demum exantlatis pro Pon- 
tifice , Ecclefia , Ciftercio laboribus im menfis , in BeHa-Valle Ci- 
ftercienfiumCoenobiofandiliffimam animam, quam toties bo- 
nusPaftorpro ovibus fuis in mille difcriraina & mortes pofuit, 
atque expofuit, inter fuos, quos in fincm ufque dilexerat, feli- 
ciiTui^e exhalavit , coronand^ra raox apud Superos. Pontifi- 
cis gloriofi tumulus innumeris clarus prodigiis auxit clientum 
votaacnumeram,Patroniquecultum ac venerationem. 

^^.^^ ^ Laudandus nunc poft gcminos Tarantafise Petros DIVUS 
'4 i,*s. MALACHIAS Gentis Hihema Arcbi-Praeful , 'Regni Primai , Legn^ 
tm Fontijicim^^^ quodhisgloriofius, poft Vatrttium alter&Divi- 
nus Apoftolus: haercnte Angelo noftr6 ad Annum 1139. cap. r* 
n.8. neque audente dcfinire, uter illorum amplius praeftiterit, 
ratritiiisne in prima gentis converfione, an ver6 MaUchias in Re- 
ligionis coUapfse aufpicatifljma reftauratioae? Pr^fulis Sandti 

genus 



_ ^ T I T U L U S X IV. ____359 

penusapudHibernosi[luftre,indoles difciphnarum capax, per 
Macrisoptim^folicitudineminteneraaetace aMagiftris exculta 
literisciim Divinis , tum humanis : Subinde cum jam adolefcenti 
(brderenthumanahgec&peritura^quaefitus in vicina eremo Ec- 
tlefht Ardinacenfts (alii fcribunt Armachenfis') coeleftis Praeceptor 
iwarm^iMxtsLteAnrichoreta Sandm^ 3c apud omnes celeber, cui 
fe inprmumdifcipulitm dedit Malachias,au36 ante illum nemine 
tentare revcriffimi Senis faluberrimum rigorem. Exemplum 
adolefcentisSandiirecuti funtfociinonpauci,qui fterile hadte- 
nus Jwari magifterium per Malachiam primogenitum jam foe- 
cundatum multo amplius foecundaverunt. Eminuit ante om- 
nes unius Malachise virtus fandifllma smulatione ipfam Magi- 
ftriadsequansfandlimoniam: llndeelatebris per Arciinacenlem 
Archi-Epifcopum prodire juflus collatis primo Presbyterii ho- 
noribusinftitutus eft ab eo Officii Epifco|3aIis Vicarim. Has il- 
lemunerum facrorum primitias ac tyrocinia ea folicitudine ac 
laudegefsit,utgeminaeEpifcopales Cathedras, Dimenfs mm^Q 
^Conneretenfs , tandemque & Metropolitana Ardinacenfis Sedes 
dignifsimum Virum ad ampiifsimos honores fuccefsive evoca- 
rint,habuerintque Antiftitem fan£lifsimum,qui pro gregis fui 
falutearduisperfundus laboribus reduxerit felicia ratritit tem- 
pora,divinaeque legis,atque Eccleliafticorum rituum feu neg- 
ledumfeuignorantiam tam caftigarit, ut Hiberna Gens velut\ 
anoxioveternoPaftorisoptimi voce excitata novis coelitias ig- 
nibusin Chriftifide rursus incaluerit. Ferebatur ea aetate ma- 
gnisplaufibusBernardi ingens fama perOrbem, quas etiam ex- 
traGallias pervolans ultra maria in Hiberniam perlata Malachi- 
am traxit in Claram-Vallem, inMelliflui Abbatis intimam ami- 
citiam , amborum animis mox in ardifsima foedera coeuntibus , 
qualia fcilicet fere olim coUigalfent CasforU & 1'ollucis , aut fi fandli- 
ora placent , Davidis dcjonath^ amica 6c fida peftora. Alliim- 
ptus fimul a Maiachia candidus Ciftercienfium habitus e manu 
Bernardi,nevel discolor amidlus diftingueretamicos,atque 
cjusdem Melliflai Parentis confilio firmatus in Clara-Valle fan- 
6bifsimiAntiftitisMonachatus,finempe uniusRomani Pontifi- 
cis indulgentia,quaeadhucexpe6labatur,idlicuerit. Maledu- 
bitanthodienonnulli de AUUcbi^ vero inter Ciftercienfes Mo- 
nachatu^ignariYidelicet^quod, uti fuperius Tifuld 12. e Manri- 

Xxxxa queo 



3^0 Ciftercij bis Tertij 

queodocui^EpifcopistuncpermiflraOrdinis profeffio refervatis 
Epifcopatibus, absqueeo,qu6d incegrum (emper tyrocinii an- 
num inter noffcros exegerint , q uod cicato loco per exempla con- 
firmat Anoclm. Potuit igitur Malachias ex ufa illorum cempo- 
rumefreCifterciiMo«^/cW,& fimulHiberni£e£/7//co/?/«, tametfi 
ab Innocentio Papa ad urgentiffimas etiam preces perie verare in 
CIara-ValIepermiirusnonfit,obampIiora, quaeapraefente apud 
Hibernos tamSandifco tam necefTario Paftore fperaverat Ponti- 
fex fideiium folatia & emolumenta. Obfervet Manriqiiciu ad 
Annum ii39.cap.6.n. g.Divum Malachiam primum omnnm fuif- 
fe,quijamfacri8 infulis illuftris Ciftercium fufceperit, quod de- 
inde per florentem maxime Ciftercii setatem fadlum a multis , in- 
fuIisfeufervatis,feuetiamnonrar6 per conceffionem Pontifici- 
am depofitis. Vifitata eft a San<3:o Praslule poft Cln.im - Vallem 
cti^mJtaUa 6c Koma^ adoratusque de more INNOCENTIIIS, 
qui in Sandium hofpitem gratiofus honorem eidem exhibuit 
fortijineexmpld ^fed nonfme myHerio , nonfine cauja^ qiiemadmo- 
dumfcribit/f;?^f/«5adcitacumAnnum 1139. cap.9. n 4. Ciim e- 
nim ad falutationis Pontificias folemnia introdudius Malachias in- 
clinaretfacrumverticemChriftiVicarioJnnocentiusprsteralia 
benevolcntiae fignacula redhibiturus tanto Capiti reciprocos , in- 
fuetos tamen , dc pretiofiffimos honores, mitram Pontificiam 
toIlensdeCapirefuo,capitiejus impofuit. Subjungithuicfadio 
^ ^ Manriqueusnofterfequentemgloflam: INNOCENTlUSduni 
'^ mm. mitramfibi detrabit , quam Malacbid capiti imponat , ipfitm inter Eccle- 
/w Vatres 'viventem mtmerat , ^ cund/i reverendttm proponit.^velfibi ipft^ 
Plerisquefatiseft amari a Pontificibus, ultra communia vota & 
fpcs ,iiifuper ab ijsdcm honorari: pr^ter primum etiam hoc alte- 
rum expertus Malachias ab Innocentio e Cathedra didicit , quod 
non efTet ipfe ficut caeteri hominum , cujus forte unius veneratio* 
nicumtaminfvetareverentiasfignificatione Papa caput nudarit. 
C^teriim in eo inexorabilis erat Potifex, quanquam id Malachias 
copiofasinterlachrymasvehementer urgeret,ut mifso ncmpe 
Epifcopatu atque deferta Hibernia vivere , morique fibi liceret in 
Clara-Vallc , prasvaiente nimirum privatis Paftoris San(5i:i defide- 
rijs communi Hibernias utilitate. In reliqua faventiorem fenfic 
Innocentium , in confirmationem videlicet gemin^e Sedis Archi- 
EpifcopaIis,coIIationemque pallii: additum infuper a Pontifice 

novum 



Anno caf 



In vtt4 
S MaU- 



TITULU S XIV. 361 

novammunushaudpoftuIatumaMalachia,qu6 inauguratus ip- 
fe ProvinciaB univerfe ApoHolkm Legatm ac Nuncius. His au6fcus 
honoribusreverruseftadClaram-Vallem fua inCallias, &: com- 
mendadsBernardoSociis,qaiecomicatufuo Divina vocatione 
permotiSponte fuaincerfilios AbbatisMclIifluicooptari defide- 
raveranc,inter alta utrinque fufpiria amicis vale fecit, h^c imo 
pedloreceuvaticinia eru6tans verba: ^of, inquit^ interim pro m^ 
oro , retineatis , qui k vohU difcant , qnod nos poHmodum doceant. Et in- 
tulit : Erimt nobis infemen , ^ infemine iHo bcnedicentur gentes , ^ ill^ ^*'* ' ' " 
genteSyquii ^ diebus antiqitis Aionachi qmdem nomcn aridierunt-^Mona' 
chumautemnonviderunt, Sicreverfus ad fuosPrssfulSan^Tcus prce- 
ftolatus eft relidtos in Galliis focios cum defiderio,& tandem ob- 
tinuit cum gaudio, qui Ciftercii ritus abundantiiis edodli infer- 
rent Hibernis plagis tam coelefte vivendigenus, propagandum 
mox per omnem Hiberniam,ampliandumque per Ccenobia non 
mintis ^«^^^^'^///A/proCiftercii alumnis, Malachiae aufpiciis atq; 
authoritate feu erigenda fea reftauranda : Incer quse fuit celeber- 
rima iiia totius hiRilag Domus Benchorenfts Benedid^inae Familiae 
ampliffima olim gloria , per induftrium Praefulem e ruinis & buftis 
refufcitacaacque Ciftercii dcinceps legibus gubernata. Memo- 
randanuncforentglorioso ftylo numerofa iila prodigia, quibus 
Apoftolicus Antiftescorufcaverit ; Veriim qnoniam prolixas hu- 
jusmodi memorias has paginae non patiuntur, fatis fit Thauma- 
turgam Malachiae virtucem Manriquei verbis laudaviile,qui ad 
annum ii39.cap.9.n. g.poftquam Hfw/VoDavidisScotiasRegis • 
filiodefperatam vitam & valetudinem, puells mura^ loquelam, 
foeminsBphreneticas integram incolumitatem per Sanditi Antifti- 
tis preces & merita reftitutam memoraviffet , magnifica haec ver- 
ba velutiin gloriofum epiphonema Thaumatnrgo Sanfto fubfcri- 
bic : Sic Malachias velut Sol oriens ex alto , fuper Principes jequi^ ^ ftfper 
injimDs extendebat radiosfuos , a quorum calore non ejfet , quije abfconderet : 
Sedpertransibat<i Chri^nm reprafentans benefaciendd^^ fanando omnes 
oppreffos d morbis ^forte(^ a diabolo. Liquec ex his Angeli verbis , in 
plures diffufa efle fanitatum beneficia per Malachiam,& pauca 
tantummodo recenferi in casterorum indubiam fidem. Alio lo- 
c6 idemManriqucus ad eundem quidem Annum 1 139. fed cap. 
fcilicet 4. num. 9. veluti in compendio infinitas propemodnm ^ 
SanCto Praefule Hibernis fuis difpenfatas gratias ex eo eruic , quod 

Yyyy grat 



362 Ciftercij bisTcrtij. 

grafrantemaliquandoper omnem Infulam peltiferam luem iuis 
precibusconfeftimextinxericjequentibus verbisLedtori inge- 
rens beneficii amplitudinem: w/«««w,fcribit ille , Atalachu ( intel- 
1 jge beneficium aut miraculum )// benS memons , tot iHn^rU miracum 
la contineaP , qttot homines InJnU , qttippe alios morti , contagio alios eripiens , 
cundhs morbo aut exemit^ am liberavit. MittO c^etera , dc ad mor- 
tem Viri propero, quam jam tertium Claram-Vallem vifitans jux- 
ta tot fua vota in ^ommemoratione omnium Fidelium inter Bernardi 
amplexus fan<SbiIfime oppetiic,forteutiquelonge felicifTima, 
quoniam inter ea brachia, quaCrucifixus Salvator fuo ample- 
xu&vulnerefacraverat, nemomalemoriautpoceft,auc debet. 
GloriaMalachisegratilTimo eventu toti ClaraB-Valli poftridie in- 
nocuit; dum enim Bernardus funebre lacrificium pro defun<5l:o 
ofFerret,ha£ficfubic6acconicus,acveIuticoelicusmonerecur,mu- 
tavitftyIumMifr«,coM^^«f /?>'o defundu legi folicaj fubfticuic a!i- 
amdc Commttni ConfeJJbris tontificis^qm jam Praefuli Sand:o apud 
Coelices gloriofo applaudere eft vifus. in amoris mucui peren- 
neargnmencum mutacas ad invicem veftes: Malachias iepulcus 
in cnnica Bernardi , q ui viciffim olim erac tumulandus in velbeMa- 
lachiae» quam fibi pro fand^iflfima haereditate pio furto ktenter af- 
feruit,eaperrcliquamdeinceps vitam ad Miflarum&Fcftorum 
duntaxatfolemniarevcrentiliimeufurns, gratior utique ftiturus 
Numiniineonuptialiamidii:u,inquo AntiftesSanditus ad divinas 
in Coelo nuptias e corpore fuiifet cvocatus. Parentavere Clara- 
VallenfesDiviniVirimanibusritu, quo folemus San6ios ad coe- 
leftes e terra triumphos profequi , inter dolores & lachrymas qui- 
dem , quod amicum dc Fratrem amififient, vcrumtamen ctiam 
' incer folatia dc plaufus, quod obfidem & Advocatum haberenc 
in eo apud Superos. Bernardus praecipue in varios animi affe- 
diusmuItafuavitatedivifus,mod6 plangebat fublatam fibi opti- 
mam vitae , animaeque fuas portionem , modo prcflTis & corre6tis 
lachrymisin validagaudiacrumpcbat,graculacus fibi fuisque de 
Prascurforee Valleadfidera,qui clientes poft fe currences nunc 
&afFc<9:uofiusvelIec,& efficacius poffec actraherc ad participi- 
um gloriae. Atque ne forfan pofteri ignorare pofiTent : qu^m Ber^ 
nardus dilQxerk A^lalachiam, fumpfit ille dulccfuam pennam, fcrip- 
sitquefandliirimiPraBruIis w/^w, quaehodiecum millefavisinter 
caecera Dottoris opera fuperftat: quod quidem cum Meliifluus 

Scri- 



T I T U L U S XIV. ^3 

Scriptorineaamplitudinepraecer Malachiam,quod fciam-jpras- 
Iliteritnemini^indiciumeft, eundem inBernardi pe(!^ore tenu- 
iflTe eximium plane amicitiae gradum, quem forte pauci, forte 
nullus attigerit. Tumulos utriufque San<fii Clara-Valienfes an- 
te aramDiv£Firgin(iCon]\JinxQrc^ vel in pofthumum dilecSbionis 
mutu» argumentum, quam nempe fuerint ambo ad invicem 
amici ufqiie ad arat. 

Gentis Hibernas votis ^toMalachia fubrogatus eft E:ODA- 
NUS fand:i PrasfuliseCiftercio nuper alnmnus, iubinde dignif F-omv^»- 
iimusEjusin Archi-Epifcopali Ardinacenft Stdc Succeffor^qui ^^^;,^,^ 
MenohgioSicAnnoQHercienfiaddiem 26.Septembris inter Beatos Or- 
dinismemoratus^Pr^deceirorisfuiampIiftimaslaTides Sc merita 
novis virtntibusilluitravit, veftigia eadem premens,qn^ille, 
ambo digni, qui Ciftercienfium niagifteri6 eruditi didicerint& 
prflBefTe&prodefle. 

Transmigrandum nunc eft ab Hihtrnis ad Anglos principdm- 
que Ahglias Metropolitanam Sedem , Cantuariam , ubi fuse etiam 
Ciftercioilluftriilimaslaudesio quatuorCIarifsimis Viris Cifter- 
cienfe inftitutum profefsis > "7 'yoma^ Ealdmno^ Edmundo^ Stephano^ 
Archi-Epifcopii Caniumenfhm , /ingini Primatibm^ Priores tres brc- 
vitate,qua potero , hic dabo , Stephanum fervaturus memorandum 
infr^ in l^ttttlo Dodoram. Primus itaque e Magnis his Viris pras- 
fentemtitulumoriietSiTHOMASamemoratoIocoab nniver- P4mAn» 
faEcclefia nuncupatus CANTUARIENSISomniumOrbis «•"^*- 
Chriftiani Praefnlum vivum , etiam poft mortem fpecalum,cruen- 
ta pro libertate Ecclefiae hoftia: Cujus Mater dum uterum fer- 
rct,vifa cft fibi felici prasfagio ingcmfumine mundum irrigare. 
Et vcr6 implevit Divina h«c omina per univerfumOrthodoxum 
Orbcm diffufum Thomae nomen , marty rium , cukus. Acri ac 
promptoingenio, excelsaqucindolemagnasin fcholis, inauliSj 
inTribunalibus res felicitcr complexus, florentifsima astate ab 
Hip»r/VoAngIiaeRegeaffumptuseft inter primos Rcgii lateris atq; 
ScnatusAdminiftros^/z/^rfww KtgniCancellarim. Ex hoc gradu 
facile fuit Thomae afcendere ad digniora, Henrico praefertim 
Virimaximi honoribus&favente,& ftudentc:quarecumtotiu3 
InfuIaspIaufuRex eumfacrisinfuIisrituEcclefiaPcico ornatum ad 
Thronum Camarienfem evexit , ALEXANDRO lil. PoDtifice 

Yyyya Maii* 



364 Ciftercij bis Ter tij 



Muximo non Thomas mod6,verum & Regi dc Regno magnis af- 
fec^ibus gratulante, quod amplidimi honores Viro inter Anglos 
digniflimo collati fuident. Et quidem tenuiflet Thomas cla- 
vumabsquetempefbate&naufragio, fi modo Henricum paOTus 
eifetinfacra juraimpune graifari. Itaque quamprimumlmmu- 
nitas Ecclefiatlica noxiis legibus perRegem coepiffet pulfari^ 
tum vigilantiiTimusPr^fuIquaficIaffico monitus,audaciam ani- 
mosque fumit, adversus infeftum hoftem afsiftenteCleroAn- 
glicanopraeliaturuspraeliaDomini. Quofa^looffenfusHenri- 
cus,qu6dauderetThomas Regiis imperiis obfiftere, ille nimi- 
rum Vir, qui unaRegis voluntate ac gratia poflet nunc omnia> 
mutatis affe<5bibus eum in carcerem trahi jufsit,qu6d fperaret, 
poeria Supremi Paftoris aliorum e Clero inferiorum conftanti- 
am facilius fore debellandam. Verum Thomas ex ipfo ergaftu- 
loNuminisopefelicifsimeelapfiis, primo quidem inGalIias,ac 
fubinde in Italias ad AIexandrumPontificemdigreffus,Regias 
iras , conceptamque vindidibam hac fuga vel elufit , vel fufpendit. 
Infecutimoxpermare per terras Legati Regii, RomanumPon- 
tificem magnis queftibus contraVirum San6tum ftimulabant; 
Sed felicior Thomas coram Purpuratorum Patrum Senatu tan- 
ta energia fuam, afflidaBqueEccIefigeAnglicanaecaufam pro- 
pugnavic ,ut AIexanderipfeinlachrymasrefolutus,annulum Ar- 
chi-Epifcopalem ad Apoftolicos pedes fuos a Thoma humillime 
depofitum, digitoEjus una cum poteftatis plenifsimse amplifsi- 
ma confirmatione confeftim reftltuerit. Rom^ fic triumphan- 
tem Thomam non defiit perfequi Rex, verum interim fine ef- 
fe6tu,quoniamconftitutum extralnfulam, fubPontificia infu- 
per protedlione. In hoc turbido pifcati Ciftercienfes noftri 
fponte fua jam volen tem ccepere Magnum hunc Virum in fiia re- 
tia,qui ab Alexandro l-*ontfgmacenJibus inGaWnsrccommcndams 
exul Anglus , fufceptus eft ab ijsdem tanquam DEI Angelus. At- 
queutPontificiSummooIim Ciftercienfi fieret fimilior, & Ci- 
ftercienfibusconjun(5tior,ex^o^//f fsiOiUsFraterSc domefticus, 
magnisutrinqueplaufibusinftitutumnoftrum amplexus eft,in- 
dutusque per Guicardum Abbatem cuculla ab ipfo Alexandro Pa- 
paadeumfinembenedida. Ex qua feliciisima metamorpho- 
fi id nos confecuti fumus, ut gloriofifsimus ille fangvis, quem 
MartyrChriftitandemeffet in Anglia profiifurus, etiam in glo- 

riam 



T I T U L U S XIV. 365 



riamCiftercii velucl in domefticum fontem debuerit redunda- 
f e. Con verfatio ejus inter Religiofas vitas Tyrones magifterif 
minime erat indiga, univerfis in Thomamvitio MagiflrHm fuum 
devenerantibus. Receptus per vota folemnia in gremium Or- 
dinis, Ordini univerfo radios cfFudit per illuftrifsimas virtutes. 
Non potuit Virgo AUternoYMm fuos inter Ciftercienfes clien- 
temnonfufciperein fuaiquasetiamThomae dignata eft vifibili- 
ter alsiftere & facratifsimamanuumfuarnmminifteriacommo- 
dare, dumipfenemp6ciliciumcontinu6 ufu ac tormento attri- 
tum & defluens clam reficeret. Modici omnin6 temporis fuic 
fuavifsima illa & divina prorsiis voluptas, quam Ponrigniacenfes 
hausere eSandliPraefulis,&novijamFratrispretiofa prasfentia; 
Henricus enim Rex ad Generak Capitulum Ciftercii congregatun^ 
epiftoIamperfcripfit,inquaperfeverifsima imperiaThomam e 
Potttigaiaco exturbari voluit , ni id facerent , minatus noftris apud 
Anglosexiliaatqueexitia. Avulfiigiturab invicem,San£t6An- 
tiftite fponte jam fua , tametfi inter profundos fingultus amicifsi- 
mosLares 3c Fratres deferente, ne fcilicet propter fe Cifterci- 
enfesfeuinGallia,feu,quodtimendum ampliu8,in Anglia fini- 
ftri q uidpiam paterentur. Novum Exulis latibulum , Urbs Senonen- 
/>,ubitamdiudelituit,donecrebusinterClerum & Regem^/^- 
xandrt Papae , (3c Ludovict Francix Regis induftria utrinque compo- 
fitis , totius Infulae humeris ( quomodo fere olim Komanm Tullius 
abexilioinltaliasUrbemque revocatus) intcr feftivas populo- 
rum acclamationes in Angliam,Sedemque fuam Metropolita- 
nam fuiflet reportatus. Verum hi ipfi plaulus non alii fuere , 
quamii,quibusSalvatorin^/>K<?wor«/winter Isecos turbarum ju- 
bilos Jerofolymas introdudtus , paucis poft diebus in Golgothm 
vertice feftum & plaufum claufit funefta Crucis tragaedia. ica 
planeadtumcumThomanoftro,qui jam coelitus inftru6lus de 
inftantismartyriilaureola,eas Angliae acclamaciones non fecus 
admificac quasdam gloriofae morris fuag,qua proChriftiEccle- 
Ca6cgregemoxefletoccubiturus, grarifsima prasliminaria. Ec 
fane non diu diftulicRex,vetus incendium, glifcens adhuc fub 
cinere, novis flammis&fimultaribus fufflare,ad quod celerius 
reftingvendum cum pro more accurreret Apoftolicus Antiftes , 
careintantumrursusexulceravitRegiaodia,uc in publica fasp^ 
lamencaerumpensRex coram Aulicis acerbifsim^ quaererecur : 

Zzzz St 



365 Ciftercij bis Ter tij 



Se cum ttno Sacerdote in Regnofuo pacem hahere non poffe. Qua voce ,, 
quafiacceptateflera aut imperio quatuor feroces milites,iique | 
nobiles , ut mors nempe Martyris eo foret iliuftrior , Cdntuariam^ 
properavere , Thomamque vefpertinis in Ecclefia horis una 
cum fociis intentum barbare aggrefsi, inflidis in facerrimum ver- 
ticem non paucis vulneribus fparso per pavimentum fangvine 
&cerebr6facrileg6parricidi6 immanifsime trucidavere. Eacae- 
de,quam quidem exprefse non imperaverat,turbatus Rex, 
fcandalum&fcelusinfignipoenitentia ad fepulchrum invidifsi- 
miMartyrisgloriofifsim6 univerfiOrbis fpe<5tacul6 publice elu- 
it. Gloria Thomse paulo ant^ Martyrium praeoftenfa eiijuvenl 
f»/Wrf/«in Angliaprodigioseadvitam refufcitato,qui du6bus per 
Sandiorum choros in Apoftolorum collegio Sedem confpexit 
vacuam , quam rcfervari inteflexit Saeerdott cuidam Anglo , fub eos- 
dem dies ab humanis ad Coelites transvehendo. In exequia- 
rumfolcmniis,optand6fa2piushodiefpe6tacuI6,vifi Anglis mi- 
fcere fe Angeli^qui circum defunfti feretrum copiofis agminibus 
circumfufi triftes canentium Religioforum noenias hilari fefti- 
voque concentu gratifsime interturbaverunt, fubftitut6 in lo- 
cum funebrium offici6 folemni , quod fecundum Romanos ritus 
decantari folet Sandi cujuspiam Martjris cultui ac venerationi- 
Porro innumera ad tumulum Gloriofi Pontificis prodigia per- 
fuasere Anglis , ut ab obitu defenforem fuum vcllent, quem non 
fua quidem,fedRegi3&Procerum voluntate in vivis adverfari- 
um aliquamdiu habuiflent Superioris faeculi Anno 1 538. 1 1. 
JuiijHf»r/c/ VIU. Angliae Regis Apoftatae edi(St6, ofla Martyris 
San<5ti e loculis effbfla in flammas cum blasphcmijs fparfa facrilc- 
g6 facinore in cineres abi^re. Veriim , ut quidem mitifsima vo- 
ce indignum hoc facinus caftigem , erravit Henricus , & cum Re* 
ge tot6 CoeI6 erravit Anglia in pofthumo illo fandifsimi Antifti- 
tisfuppIicio;nonextinxeruntilIiperflammas Martyris cultum» 
fed illuftraverunt,Thomanontamindignante incendiis,quc\m 
fortem gentis fuae miferante,qu6d ingrata Fatria jam nec ojjafud 
haberet, 

^WttMn^ A^^^^^ Scdis Cantuarienfis c Ciftercio gloria fuit BrBAL- 

^ /1^^.'"' DUINUS,qui per diverfa munia ad fupremum illum dignitatis 

Ecclefiafticae in Anglia gradum afcenditj primo quidem Archi- 

Dia- 



T I T 11 L U S XIV. '^(Sj 



DiaconusOro>///V«/Zy,inde Giftercienfisin For<^f//y?Coenobio,mox 
Abbas , porro Epifcopus Wigomietjfis ^ ac tandem totius Angliae 
l^rtmas. Sola virtus fui t , ac virtuti jun6la infignis do6trina , quas 
Balduinumcaeteroquin loco humili natum ad tanta falligia eve- 
xerint. Pungebat Anglorum , Hibernorumque mavortia pe- 
(5lora/5«/pi?/»4jcaIamitasrubidtempusnovisinjuriis&malis a Sa- 
racenis afflidtae. In cujus fubfidium defiderati ex Europa Chri- 
ftianivindiceSjquiopprefFamCrucifixi Servatoris haereditatem 
fortiinme propugnarent. Balduinus igitur apud fuos popula- 
resbelliSacriDux&tubaconftitutus, colledlo valido Exercitu 
cumBritannisducibusin5)r/^/«trajecit, in militari fuo labaro fe- 
cum vehensexprefiamgloriofiffimiMartyrisDivi Thomx Cantua- 
Ytenfis Anteceiforis fui effigiem fimul & opem. Nec fatis Viro 
& Duci Apoftolico per aliorum ftipendia praeliantem Chriftia- 
nummilitemfolis adhortationibus animare in Saracenos, infu- 
per in augmentum cruciati Exercitus e propriis faculcatibus ^«/V/- 
gentos aluit pro Palaeftinae vindiciis fortiffimos Athletas. Magnas 
deBalduino fpes fub ipfa vid:oriarum primordia abftulit una & 
invifamors, quae F/r//wHfrot'>;(ficBalcluinumcompeIlat/^/7gf/^ 
ad Annum ii9o.c/f/7. 3. num.5.)in ipfo beili invalefcentis lervo- 
re extinxit,fat6quidem pretioso, quia inter Ecclefiae obfequia 
longegratiffima;fednoftrisadmodum ludltuoso, qui in praefen- 
teBalduino animum, vires, vidorias,& quid non? habuifient. 
UltimaSandtiPraefuIisvoluncateomneaesreliquum per Comi- 
tem Sambitrienfem dilperfum fuit in ufus Sacr,^ AlHiti^ , inde ab uni- 
verfoExercitunovisencomiiscelebratae Balduinilaudes ac me- 
moriae, quinequc poftmortemquiefcerevelletabeneficiis.Nu- 
mero egohocinterCifterciigloriofaelogia, quod nempe Viros 
Ecclefiaemilitantidederit, qui non folo ore^ fed quod amplius,& 
militilongegratius,etiam largo cere Exercitus Chriftiani progref- 
fusquam feliciffime promoverint. Henriqueus in Phmice.-part. 
i.c-.i'/?.5.&Manriqueusin^//«^///'//i^^Annum 1 190. c^/?. 3. praeter 
Monafticas,paftorales, &militares Balduini virtutes etiam exi- 
mie laudant in clariffimo hoc Viro doftrinam , recenftf ntque Ira- 
datm^Folnmina non modica, quae ex foecundo fuo ingenio in 
Orbis literariifummumiplendoremacdecus profuderit. Quare 
in Sandtiffimi & Do6tiffimi Praefulis laudibus poni pra^cipue id 
debec , quod tam difparaca munia tanta perfedlione in le uno 

Zzzza com- 



«• ii/r. 



368 Ciftercij bisTcrtij. 

complcxus fit, & Monachis Abbatem^ &Anglis Pufulem -idicvmVi." 
tibusD»cfw,5cSchoIisfefe exhibens exiraium Scriptorem acMa- 
giftrum. 

mtia- Laudandus nunc intcr mille , & Divina prope elogia DIVUS 

EDMUNDUS & ipfe Archi-Epifcopus Ecclefiae CantiurienJjs.SQix 

nivcj feula£le,(&fiquidnivela6beque candidius eft puriilsq;) 

hoc Edmtindi ncMnen fcribant puriUimi illi Coelitum Aligeri ; in 

ipfonamquehocvocabulo puritas fulget, candidiffimis, & non 

«lijs pingenda coloribus. Angelica morum innocentid Patriam 

fuam nov6 nominc aut AttgUam fecit , aut firmavit. In ipfis vit® 

primordiis antiquavit in le communem nafcendi conditionem 

cxmaternoutcrotantdiw^W/V/Vin mundum cgreflus, mMahilia, 

8an(Sliflrimipueruli optimaMater e6 prsfagio veluti admonita, 

infantcm in (acro lavacro non aliter nuncupari pafla fit , quam Ed- 

mundnm, Ijs aufpiciis reliquae Angelici pueri vit^ pulcherrimc 

pralufit feu natura , feu gratia , feu forte utraque. Crefcentc 

letate folicitaMater, ut&fibi&Superis fervaret Edmundnm^mb 

forde,finecontagio,atencrismoxannisjejunium & cilicium fi- 

Iiopr«fcripfit,quibuscarnisfomentaintcmpore, &vcIutUn vi- 

renti herba extingucrct. Et fcrvavit ille has Matris legcs quoad 

vixit, fortiori inlupcr aetatc rigorem auxit, afperrim6 cilicii ge- 

j3erecontinu6 ufus, quod quidcm depofuit nunquam,mutavit 

raro , ccelo intcrim pcr perenne prodigium approbante Edmun- 

di aufteritatem,qu6d e continuo illo veftis cilicinaeufunullas om- 

nino vermium immunditias fubnafccrentur. Addidit puritati fua» 

adolcfcens caftilCmus prafidium alterumlongefelicius, ciim 

fub DivinaP/icrper^etixtda innocentiam fuam conftituit,gemin6 

annulofc Virgini,&Virgincm fibi aeviternum obftringens,quo- 

rumalterum foo,altcrum, fercntcm pro gemma Angelicilnter- 

puncii verba, Ave AfARlA^ digito flatu^ Divas Parentis inferuit^ 

per ea annulornm foedcra aliquid dulcius a Virgine expcGans, 

quam fola aut Matris aut Advocata Officia: infiiper nempe te- 

ncrrimis affedlibus candcm fibi in Sponfam , & pudicitia fuae uni- 

cam & maximam poft auxiliatriccs Numinis gratias Praefidem & 

cuftodemelcgit:expcrtusdcinceps femper,quam fidam^Coe. 

lo&Matrem&Sponfam in fua&fubfidia&folatia ea eledtione 

cvocaritjillaenim Edoaundo fu@ ud perhibct Snrim i6. Novem- 

brk 



TI TII LUS XIV. _^ 

hmcap. i.(quotiescunqueimplorata intentatione exitim^in perfe- 
cutionefolatium^ in affii6iione remedium^in dolore gaudinm celeriter im- 
petravit, Plenius hoc amabile cum Virgine pa<Sl:um Edmundris 
Ipfeapcruitmorti (3cbravio jam vicinus, caftitatem nimirum illi- 
batama fetumulo nunc inferendam omnino dcbere fe Virgini, 
Ma tri , Sponfae fuse , qucB non palTa fi t , violari angelicum illuni flo. 
rem , fub fuis aufpiciis tantis olim afFediibcB collocatum. Imo 
adjunxit,uti refert Arsfeldim Scriptor Angluspcw/o i6. cap. 7. in 
Summii rernmfuarum diffictikatibm atque angttftiis^ cum primum con- 
fugiflet ad Divam, expertum fe quam feliciflfime ^uiffc pr^fentem 
S" admirahilem Virginis opem. Stetifle igitur utramque parcem pa* 
«^isfuis,conflatexeventu:& quid^m Edmundus cum illo ipfo 
annulo,qu6olim(cumadhuc GrammaticisfliudiisOxowV occu* 
paretur)DivinamParentemfibiperca(liflrima foedera cojligave* 
rat,tandemetiamtumulatus eft, vel in mortuo corpore Virgini 
exhibiturus priftinos amores ac fidem , redditurusque Augufliag 
Servatrici in illa immortali arrha promeritas gratias. H^c apud 
Matrem Virginem meritus Angelicus adolefcens: non minora 
apudr/>^/7?« iv//«7?^quiEdmundoaliquando cumSodalibus pci! 
campos deambuknti , atque e cumulo casterorum ob minus cau- 
taeorundemcolloquia ex induftria fe ad liberiorem auram fub- 
dncenti in forma ipeciofiflimi pueri fadbus obviam, eundem ifi 
hasc verbadulcifsimefalutavit: SalvedileBe mil Haefit Edmundus 
ad haec falutationis obfequia, necdum dignofcens, qua ratione 
fibi ea a fuavifsimo puero impenderentur , quem fe antehac vidif- 
renonmeminiflet. TuraparvuIusSalvator: Et quomodo tibi 
ignotus fim mi Edmunde^cum lateri tuo afsiduus adha3ream,prae- 
fertim ciim in Scholis inter Sodales afsides ! Refpice in hanc fron- 
temtam tibi,quod fcio,charam,6c pleno lumine vultum hunc 
intuere,agnofces procul dubio dile(2:i efle vocem,quae te falu^ 
tat. LevavitiIlemodeftifsimaspupiilas,&infpexitcum intima 
animi voluptate Divinifsimi pueri puIcherrimaora,legitquein 
fronte coelefti manu infculptos olim Cruci chara6teres : I. N. R. L 
Subjunxitjama^nitusi^^/^v^/or^hoceft nomen meum,hic mens 
ille gloriofus in Crucls Throno titulus : Geres tu digne dilc^ti no- 
men , quo te nunc compellavi , fi hunc ipfum titnhm animo , fron- 
tiquetU3efrequentiiis,lubno6lurnam prascipuequietem impref 
feris. Et erit pro hac re merces tua hsec magna , quod fignaculis 

Aaaaa iftis 



370 Ciftercij bis Tertij 



iftis muniesfrontemvitamquetuamadversusrepentinam mor- 

tem. Atque hoc habeat Orbis Ghriftianus per te , mi Dilefite , 

beneficium,qu6dquicujique tuo exemplo nomen titulumque 

huncgloriofumfrontibusliiis honori meo, infcripferint, praefi- 

dio fint illis futuri facerrimi hi charadieres , ne fubitanea mors il- 

losimparatosadasternitatemabripiat. Hasc fatusDivinusPuer 

momento difparuit ,15dmund6 tenerrimis gaudiis gratulante fc- 

licitati fuag, qu6d ad tam Sandlam tam Divinam/^^S^C? Socie- 

tatcm tam amanter cffet admidus , tam ultrd afliimptus. 

Quantus porro olim foret EDMUNDUS, divina vifio 

Matrem inftruxit , ciim nemp^ conlpexit Filium corond 

fpined redimitum « e qua coeleftes flammulas & fulgores egref- 

fi afcendebant ad fidera , feseque fimilitudine luminum aftris 

milcebant. Scilicdt folis fpinis, non rofis vehemens ineft illa 

vis,ouamortalesimaha3C fupergreffi Superis jungimur, aemulas 

Coell faces. Abfolutis fubinde OxGnii cum ingenti imdiw ac 

laudeliterarum ftudiisP^r///o^ petiit, Galliarum Sorbonae datu- 

ruspretiumacdecus,ubinempe celeritate ac felicitate ingenii 

Angelicas aemulatus Intelligentias Do^ior Sorhonicm creatur,com- 

mutf'queEruditorum omnium applaufu ad publicam cathcdram 

e vehicur Vir 6z ProfeflTor planc Midicm ^w^ Patri am fpeflies, fiv« 

dodii:rinam,futurushauadubie Angelki Aquimtii in fcientiis>fcn- 

tentiis , virtutibus fuaviflimus aemulus , fi eadem mundi «tas jun- 

xiffetambos. Placuerant fub primaCathedrae initiaEdmundo 

magis ftudia P/f?//(3/o/7/;/V/r,&praecipueMathefeos acGeometriae, 

quare per 'vax.^^^gxVimjexcnriiiim eas diiciplinas profefl^iis mintis afS- 

ciebatur csteris. At ver6 Mater jam ad Superos recepta cas 

filiiocciHi uiones miniis probabat, quae monuit Edmundum in 

fomnis, uc miiTiS illis Geometricis nguris, per quas folas terrc- 

ftres HJeae animumDivinitvitis capacem implerent, atque in par- 

tes diitraherent ; Digniora & altiora faperet : exprefsitque in 

charra triplex lineamentum in formam triangttli^ vulgarem nem- 

peDiviniflrimaeTriadosimaginem,addit6inhaec verba feu mo- 

nic6,feu imperi6 : Wisce dcincepsfgurii^fli mi^ intentm eUo^omijfis 

tHii , quihm te occupas. Quse illc Mat ris coelcftia oracula mox fe- 

cutus Theolo^iam magnis difcipulorum plaufibus praelegit. Pol- 

lebat Vir Di vinus ea dicendi fuavitate atque acrimonia , ut nemo 

ex Auditoribua difcederet fine facris incendiis , quibus omnes ad 

pro. 



TiTULUS X IV. rn 

profequendasccelellesremicasincitabantur. In hujus rei per- 
{picuum argumentum evenic iUud, qubdfeptem aliquando d/Jci. 
^?//.?; confpexerit veluti fuIgentilTimas Ilellas e Scholis egredi, 
quipoftridieuno propofito Offerdenfem Ordinem, illullre illud 
ac plenumtotlideribusCcelumfuntingreiri, pr^curforesnem- 
pePhosphori fubfecuturi aliquando Solis Edmundi. Pervola- 
bant Viri eximii celeberrimas laudes Orbem Orthodoxum.Iimul 
etiam ad GregoriumlX, perlatas permovere Pontificem,ut Apo- 
ftclico huicDo6tori praedicationemCrucis^munusVirisSum- 
mi s confcrri tunc folicum ) motu proprio in junxerit. Conflu- 
xus Gendum omnium Occidentalium ad San6bum ingens, prae- 
cipiue dom efticae Angliae , ex qua fola Anno 1 2 27. ad vocem tubae 
Edmundi congxcg^^t^ fexaginu ampli/h millia perhibet B<cio^//« 
cit. apu d Manriquettm ad hune annitm cap. 2. n. 9. Ineat nunc Le- 
duK computum , trahatque in calculum, non unam duntaxac 
An.giiam , quomodoBzovius ; verum totilluftres Occidentis po- 
3ulos , 3c deprehendet , quam numerofa agmina adversus infide- 
es Cruce armarit unus Apoftolicus Vir Edmundus. Juxta fty- 
um Divinsj Curias intermixtaubique prasdicationi prodigia, per 
quas novo argumento fa6i:us Edmundus omnibus venerabilis. 
Q[va'.m6 -.v^^.itxSurio^Sigonioj aliisque Scriptoribus refert/vf./;/- 
riquemad Annum 1227. c. 2.n. 9. Salvator ipfc aliquandoin Vigi- 
liaDivi JoannisBaptiftaecrucigeris turbisinterDivinos fplencfo- 
res apparuit e Cruce pendulus, perfoITus IanGea,6c multo vul- 
nere,(angvineque madens, eo fimulachro veluti innuens, pla- 
cerefibieosViriZelotisprogloriaCrucis labores, fideliiimque 
j)n3 Palseftinse fubfidio fiagrantilTima ftudia. Per hsec facerri- 
mus & clariffimus Orator praeparabatur Anglicanis apud Cantua- 
r/>winfuIis,quibusGregoriiPontificispraefertim aufpiciis orna- 
tus Thronum Archi-Epifcopalem, invitus quidem , & per ea An- 
eli^B votainfigniter offenfus, dignifl[ime confcendit, amotis pri- 
ufjperGregoriumPapamtribus e celeberrima Cathedra,qui il- 
lu.ftriffimos ccs honores immeriti ufurpaverant. In tam fub! i- 
miSedisArchi-Epifcopalisfaftigio non fedit Edmundus,fed 
fl :etit,pro libertate fcilicet Ecclefiaftica , quam Rex cum Aul^ 
Proceribus , peffimo utique hasrefum fenfim fuccrefcentium 
prasfagio^e^ tempeftatenovisrursummachinis impugnabat. Et 
quoniam Divina magls quam humana imperia metueret Opti- 

Aaaaaa mus 



372 CiftercijbisTertij 



mus Prasful, Regias iras fugere compulfus, incruentus pro Ec- 
clefia yiartYr^adPonfrgttiaceftfe Ciftercienfium in Gallia Coenobi- 
u m , felix jam antehac Cantuarienfium Archi-Praefulum Thom^ 8c 
Stepbaniatylum^ adcumulatiffimanoftrorumfolatia hofpes gra- 
tiffimus appulit, ubi novitio veluti fervore veterana merita in 
immenfumcumulaturus Virtantusex tanto,prim6 quidem hu- 
milisinternoilros A^ov/V/w, atque fubindeTyrocinio religioso 
plene Moluto, Monachu* eflfe6tus,dulcius omnino apud Cifter- 
cienfes habuit exilium , quam nuper Angliam Patriam fuam.Evo- 
lutis porro aliquot annis gemino exilio per fandliffimum obituim 
abfolutus evolavit in libertatem filiorum DEI. Sacrae Ejus ex- 
uviae e Soldaco ( in quo Coenobio aliquamdiu ob affliftam valem- 
dinem aeris mutandi gratia commoratus , ibidem pretiofam ani- 
mam exhalavit ) ?onttgniacum folemni cultu mille inter prodigia 
reportat^,quart6jam fseculo perftant ab omni contagio incor- 
ntptd , irrefragabili utique teftimonio, quam Edmundus etiam 
extraAngliamPatronymicifui nominis menfuram ac rationem 
velinipfistumulianguftiisimpleffet,dignusplane eorundeai ia 
coelisconforti6,quiquodnaturanegavit, virtute fupplevit. 

Luftranda hic etiam Gallia eft, prascipueque Biturica Urbs 

apud illamOencem illuftris: in cujus Archi-EpifcopaliThrono 

gemini federe fanaiffimiPf^fuIesHENRICUS & GUILLELr 

MUS , ambo e Ciftercienfium gremio afiTump ti. Utrique dsm- 

daelaudes copiosse fimul ac pretiofae: quanquam hoc loco mDn 

eaampiitudine,prout ambo hxVmRegiaprogenie ^Qc Apoftolic6 

owryf««5 zelo confpicui mererentur. Igitur B:HENRICIIS di^us de 

uoo. Soliaco , Princeps BORBONIUS, Regum Franciae & Angliae Co»- 

/^«gwwf/^^inMonafterioRegii-Loci Ciftercienfium vexillis ad- 

fcriptus eft, ingenti Ordinis univerfi praerogativa, quod Sere- 

niOTima Borbonia Domm prius dederit Ciftercio Sandos , quam Gal- 

liis Reges , fimulque gIorios6 pr^fagio, quam olim e Borbonia 

GenteCoronati Verticesultrovolentbeneautfavere, aut face- 

refacerrimaenoftrsFaaiiliae^quaeBor^cff/w/w Prindpem fufcepifiet 

in Fratrem. Non palTus eft diu Regim-Locm Henricum latere 

ac fubefie^fed eumcommunibusomniumfufFragiisevocavit ad 

Domuspr2efeduram:e quo ille gradu aliquanto poft ad faftigi- 

um Sedis Archi Epifcopalis a Bfturiothm eve(5tus eft , meritus fci- 

Ucechonoresjantequam adeptusjgratulante CbiplurimumBi* 

turi- 



TITULUS XIV. 373 

turica,qu6dPra2fulemelegi{ret,qui 8c fangvine Regi,& virtute 
DEO tam eflet propinquus. Alebat tunc Gallia monftrum, foe- 
damCrf/W/or//whaerefim;at felici prorsiis fato in Henrkum inci- 
dit, cujus zelo atque armata induftria pellis illa extin<!>.a eft. 
Dum enim contumacia , vitio hagreticis congenito piis Archi- 
Prasfulis monitis ferox ac petulans turba ildigniffime obfifteret , 
defperatis mitioribus remediis, ea temeritate exafperatus Op- 
timus Antiftes, immifso in contumaces Exercitu vindice ferr6 
ingentem ftragem edidit, trucidatis CatareHorum Jeptem millibm, 
Reliquias au t difperfse , aut ad frugem reverfae funt. Coronavic 
infignemhancPr^fuIis Clariffimi vidloriam Urbanmlll Furpur^ 
Cardinaliti^^ cui Henricus meritorum fuorum magnitudine no- 
vos fplendores addidit , dum admirabili quadam felicitate ac 
prudentia implicatiffima inter Principes diffidia, ferro alioquin 
terminanda & prasliis, ipfe folus fine fangvine, fine caede, fola 
Iingva,fol6 verbointerGentiumplaufus qu^m feliciffime com- 
poneret. Migraturus tandem e corpore rediit ad fuos RegH-Lo- 
c/Ciftercienfes,fecuriorhaud dubie abiturus in Corom Fratrum 
ad Coronam Coelittm. 

AlteraBiturlcae&CifterciigloriaSiGUILLELMUSeFami. oiut An- 
liaComitumNlVERNENSlUM oriundus,qu« illuftriffima "«"^^- 
Domus ad Regias Cunas veluti ad fontem primordia fua refert: 
quamtamille&ngvinispr^rogativamuni tandem Ciftercioge- 
nerofifsimepofthabuit. Trahebant in primis ftatim annis ado- 
lefcentem clarifsimum ad fpes amplifsimarum Infularum Ec- 
clefia Sueffionenjisac Pariftenfts^ ornatum titulo Canonici in utroque 
loco:quoshonoresiIIequidem admifit, verum non diu tenuit, 
paul6p6ft,cumfua omnia in pauperes erogaflet, amplexus In- 
ftitutum Grandi-montenje: inde ad maiora totis praecordiis anhe- 
lansin/to(^»/>c//w,Iaudatamhucusque faepe Ciftercii Domum 
digreflTus, deCommuniaflTenfuFratrumafluimptus eft cum om- 
nium plaufu in Priorem , inaugurandus mox in Abbatem Fontis-Joan^ 
72«, ac fubinde eriam Califti five Caroli-Loci,fingula haec munia 
implevit fandbimoniae fuae fama. AUnriquem ad annum 1 186. 
cap. 3.n. i.gloriofahaecverba in laudibus Guillelmi fcribit: egre. 
gim illcposi Bernardum Parentem CiHercii Sol^ AUgnm Guillelmm^ qttem 
pattldpdff Bituriges Paiiorem^/lqttitani Primatem-idemttm GaUi infgne 

Bbbbb Sui 



374 CiftercijbisTertij 



Sui Regniornamentum pr^Hoiabantur, Videat Le£tor , quanti a ma- 

gno Manriqu e fiat Guillelmus , Bernardo , Cillercii , imo Ecclefias 

«niverfaeib//Suppar,&SolparaIleIus: quo clarilsimo elogio ni- 

hililluftriuspotuitfcriberedeGuillelmo Angeli calamus. Anno 

igiturfaeculari I200. feftiva Cleri acclamatione falutatus eft Bi- 

///r/g«wMagnusPraefuI€uilleImus,Divin6planenutu ac infpira- 

tione,quiCifterciihumiIitatemcumtanto faftigio ea arte con- 

junxit , ut celfitudo muneris nil obeffet Monachatui , neque pro- 

fefsioMonaftica aliquid officeret fublimitati Epifcopali. Reful- 

serein Viro fan6tifsimo fuavifsima focietate virtutes univerfae, 

illaepraefertim,quaeaut ad oflScium Paftorale pertinent , aut ad 

perteditionem clauftralem. Summis & imis fadus omnia,utro- 

rumque amores meritus,&applaufus, Orbe universo felicifsi- 

inamprocIamantegentem,quae fub tanti Antiftitis gubernacu- 

lo conftit uta , faufta omnia & fperare poflet & experiri. Vexa- 

bat immodice ea tempeftate Albigenfmm contumacia Franciae 

populos , quibus retundendis , fiipplantandisque ab INNO- 

CENTIOllI.per Epiftolam juffusfe accingere&fpiritu.&fer- 

ro Guillelmus, Cruciatam Expeditionem fauftis progrefsibus 

per Gallias promovebat : Et currebant ad vocem Apoftolici 

Praedicatoris magnonumero Viri adChriftiana caftra, fumpturi 

CrucemadverstisEcclefi^ hoftes, ftabatque ad imperiaG«/7/f/- 

mi numerofus Exercitus, figna jamjam in adverfas acies plenis 

agminibus moturus , cum ecce! gravis invaletudo , ac fecuta 

paul6p6ftVirifan(5tiffimimorsingentes fpes & vidtorias unius 

bucis fato fufflaminavere. Quanquam ne quidem poft mor- 

temaGuillelmo ceflatum fit,qu6 miniis contumaces aemulos, 

fuppetiis vel e coelo aufpicatifsime allatis, triumpharec : quod 

quidem refert Angelm ad annum 1 209. cap. i . n. 5. & iterum infra 

cap.3. num. 10. Vifos nimirum in expugnatione Urbis Bitmrenjis 

numerofos Angelos fignatos crucibus , quos antegreffus Gmllelmm 

i/o^f^^velutiDux, imperio urgebat promptos obfequi in Numi- 

nisrebelles,e6 videlicet profpero eventu,ut Ccelitum adjuto- 

ri6,&militum ferr6 una dit feptem miUia ex Albigenfibus occu- 

buerint,captaquefit atque incenfa Urbs, hoftium eoufque va- 

lidum ac tutum receptaculum. Ita nempe magnus hic Anti- 

fteshomines, Angelosque in haerefim armavit, dc hominum 

Dux a & quod mireris amplius , Apgelorum. Revertendum nunc 

eft 



T I T U L U S XIV. 375 



eftepraeliis&triumphis adlSan6i:i funus, quod pariter non fine 
coeleftibus aufpiciis celebratum fuit ; iila ipsa namque no6te, qua 
Guillelmus proprio nifu humi in cilicio & cinere proftratus e car- 
neadSuperosabiit. Succenditcoelurn ingentem globum igne- 
um fufpenft^ magna claritate fupra Bafilicam , in qua Sandlo 
PrasfuJi tumulus parabatur;zeli Apoftolici,& gloriae ejus publi- 
cumfignaculum. Sacrse reliquiae per triduum ad fidelium fola- 
tiaexpofitasinnumeris claruere miraculis, ita ut folo earundem 
conta(5fcu morbi fugerent caeteroquin defperati. Quot prodi- 
gia^totncmpelaniSitatis ejus gloriofa&Divina trophffia! 

Taceri hic vix poteft ,licet jam alibi in geminis titulis ^fecun- ot^i, ^„„, 
^onimirum5£////^fc/wobislaudatusB:ARNALDUS Marhonenfmm '")• 
apud Gallos Archi-Praeful , quoniam tantus eft Vir ifte , ut per plu- 
restitulosfparfaeejuslaudesexhauriritamennon valeant. Repe- 
temus igitur hoc loco Viri nomen,& recitabimus novas quas- 
damMagni Antiftitispraerogativas, qu^e Ledtorem & doceant, 
dc , fi Ciftercioisfaveat, etiam deledent. Sortitus t^Amaidm 
natalesclariffimoseD«£'//'/«Ar^rW<:, quos progenitores habuit. 
Cifterciieaaetateflorentiffima fanfititas nobiliffimo adolefcenti 
praBfaeculoy&illuftribuscunislongeamplius placuit:quare neg- 
le<fi6 mundo Ciftercium amplexus, ^nmbVopttkti^ ac fubinde 
iprandts-Syh/m\kit\xt\xs eftAbbas:porr6 quoniam utrobique Ab- 
Jbatismunerepr^clare fundlus eflet^evocatus eft a PatribUvS Ci- 
Ilerciura ad gerendum clavum univerf^ Congregationis, inde 
tandem k Narbonenftbm aflumptus in Summum UrbisPr^fulem 
omnesegregiiPaftorisnumerosgloriofiffime implevit. Fuit il- 
leemille dignus, fub cujus nomine dc aufpiciis INNOCENTI- 
US III. PontifexMaximus ad pofterorum admirationem Sermo- 
nes a fe elucuhratos inclinata faftigii Pontificalis Majeftate cvulga- 
-verit. Dedicatoriam Suam epiftolam ad Arnaldum claudit his- 
celnnocentius: (juosdam Sermones demtloni tu^ ftudui deHinare^ro- 
gans ^ objecrans inChrisioJ E SU-tquatenus in oratiombm tuis apudju- 
flijfimumjttdicem ^pijlJimum Patrem mereddasjpiritualitercommenda' 
tum. Ab eodem Pontifice contra Albigenfium errores atque 
^udachmdtilgmtm Legatm ApoBolicm inter primos t Ciftercio fo- 
cios fuit, per quos celeberrimum Sacrae Inquifitionis Tribunal 
priDi6quidemiaGa]Jiis,acfubindeetiamin aliis Romani Orbis 

Bbbbba pro- 



376 Ciflercij bis Tertij 



provinciis feliciflimis aufpiciis furrexeric. Sacri belli Dux om- 
niumvoluntateacclamatus Arnalduszelo, ferro, igne in contu- 
mace» graflatus tcrrore ingenti Heterodoxos perculit , fregitque 
nevenenalatiusdifFunderent. Inter caeteros iliuftres Chriftia- 
niOrbisPrincipes, quoscruce fignaverat Apoftolicus Antiftes, 
cmmimt Leopoldm Dttx AuHrU minasfpirans & funcra in Chrifti 
& Sponf^ Ecclefias hoftes. Ex Innocentii jufTu duodecim Abbates 
Ciftercienfesinpartemfolicitudinis evocavit noviTribunalis il- 
luftres focios, quornm confilio atque induftria res univerfae in 
Sacra Expeditione agerentur. AccefTit ampIifTimo atque Apo- 
ftolico huic Senatui , Hifpaniae , imo Ecclefi® gloriofus Splendor J 
Divm Dominkus^qm intQt hqmjtwres Ci^ercienfei affumptus^pri- ' 
mainhaerefesarma una cum facerrima Familia fua accepit a Ci- 
ftercio. Arnaldus tandem poft celebrata feptem , quibus praj- 
fcdit,ConciIiaNationalia, triumphatos f^ep^ Albigenfes, Chri- 
ftianosPrincipesacSacrosPr^fules pace ac fcedere fociatos,& 
resquasquemaximascumpIaufugeflas,poftquinque pariter ad 
RegiasEuropae Aulas Pontificis Romani imperio atque authori- 
tate habitas legationes ad Superos gloriofifTime emigravit. In- 
fluunthicincalamumfuafpontemagna de Arnaldo pangere cu- 
pientem, elogia Manriquei , quae pro gloria ClarifHmi Prafulis 
recitatadannum 1225. cap. g.n.y. ubi hxc: Hocipso am^ adSupe- 
ros migr^JJe dicitur M^gnumitiud QHerciiy Ecclefuque lumen^^colu' 
men jfdeicolHmna ^hiireticorum malleui-igloriofosfemper de eis triumphos 
reportans. - - - qui Ecclepti-fCjuamdiwvixit ^femper prommofuit. Nil 
addendum magnis his laudibus, nifi plaufus, quos promat me- 
cum pleno pedore benevolus Ledior olim in tcrris > nunc inter 
Coelites Triumphatori Arnaldo» 

Qiiit Jtnni Et Tolofa Galliarum illuftris Urbs felix & gloriofa in B: FUL- 
'^^'' CONE , qui ex Floreffia Ciftercii domo ad eas infulas translatus | 
in Manriquei Annalibus frequens eft inter labores fimul & elogia » 
ex quorum utrorumque magnitudinc Virum egregium Lefior 
fufius nofTe poterit. Rerum ingentium fynopfim compilavit^- 
gelmhonon acreverenti£BF///(:o;/«fuiadannum 1205. cap. 3. n.9. 
ubi h^ec ille : Sinequo ( Fulcone nempe ) in tota hiBoria Albigenfmm > 
^ qitodmagiseB ^neque in totafundatione illuHriffimd FamiliA Domint" 
canamK quicquam fa^umx qmm InnQcentim-) quem Cardinales emnes ^ 

qtiem 



adann. 
.c.i. 
,z. 



T I T U L U S XIV. 377 

aiiem univerfa Gatiia^ Italiaqrte exim/e coluerint, Quancae , amabo , 
hiclaudes in modicis lineis? Excelluic ctim adhuc verfarecur in 
fasculo , [iitdiis Poeticis , niincupacus a AUjfonio , quem citac Manri- 
queus loco praslibato, Poeta ingempftjftmm. Sed has ille ingenii 
deliciasconcempficcumad ieria&Divinatoto animo rerpexit. 
MilsisitaqueMufisac metris habitum Monafticum interCifter- 
cienfesafrumpiit^aquibus aliquanto evocatus ad pragfedturam 
Fhreffienfem 'iinde ex Abbate acclamatus Archi-Pra£(ul To/ol.wm 
perditifsimistemporibus,cum nimirum Albigenfes per Franci- 
amfurerent, affli6l« Ecclefias coelitus datus eil fuccollator At- 
las, quiadversush^refes praefeferret ^//g«^/«/ zelum, A:hanafij 
conftantiam , haud difparibus aufpiciis Albigenfes triumphatu- 
rus,quibusnempeoIim/^//^//^///«f Mmichxo^^Manaftm Arria- 
nos triumphaveran t. Et vero fe exhibuit Fulco in opere Apo- 
ftoIico,qualemeiimdepraedicavit/^co/'//# de Vitrtaco Cardinalis, 
illo faeculo Virpr.:Ecipuus, videlicet totim EccleftxChriHi eoUimnam ^.^ 
fortem^ptxCtnimcontY^Raymitndttm ComitemToIofanum, qui Mamq. 
hsercticorum Fauror iniquis modis divexansEccIefiam, Fulco- 
nispaftoraleacviailanspedusmultovulnereconfauciavit. Sed «- 
tulit omnia tela Divinus Paftor pe<51:ore animoque invi6t6,ipsa- 
que vitagdifcrimina^ ac mortisminas a Comice fibi inculfas ma- 
gnanimisverbisampliiisadhuc lacefsivic: Veniat^ inqnit Jtaitdet^^^ 
paratmfumexciperegladtum^ itt pertingm ad AJajtlfatem pcr calicem,ue„ftc.Z. 
pafftonis. Ventat Tyramim ftipatits militihm , (S armattts , folum me re- 
periet^^ inermem : attendohravium: ncn timebo^qnidfaciat mihi homo. 
VideacLeftor, alterum in Fulcone Ignatiutn Ad.rrtyrem^ provo- 
cantem lenta fata,& porredlo jugulo prajftolantem felices en- 
fes,quifalientemjaminvenisfangvinem proChrifti confefsio- 
neacgloriafeftinatotormento effunderent. Non tamen coro- 
natah^coptimiPragfuIis votaoptatis effefbibus atque laureolis, 
eoquod Fttko adhuc populo perneceflarius arduis deinceps pro 
gregisfalute deberet fbngi laboribus. Ruente fabinde in pejus 
Kaymundo Comice , cum videret fruftrari Apoftolicos conatus fu- 
os,SaIvatorisreguIamfecucus, excufsopedum pulvereaToIo- 
fatibus digreffus, fpontaneum in fe fufcepit exilium apud Brahan- 
^///oj,ubiaDiva Ltitgarde^ SMafm^gniacenJt., aliisque illuftribus 
Ciftercii Virginibus, fimul etiam a laudato Cardinali de Vitriaco 
inintimamadmifrusfamiliaritatem,exiliicalamitatem ea felici- 

Ccccc tate 



378 Giftercij bis Tertij 



tate magna ex parte mitigavit. Acceptis porro novis ab Innocen^ 
tio imperijs cum Guidone Canaffonenfi^ dc ipfo afTumpto e Ciilercio 
adGallias regrelTus fignavit cruce Ludovicum Regis Franciae fili- 
umJimulqueaemuIationeRegii Principis alios illuftresViros at- 
que adolefcentes magno numero. Compofitis tandem rebus 
cum TolofatibusCathedraereftitutusApoftoIici muneris glori- 
am novis laboribuscoronaturusafsiduusfuit &efficax in prove- 
hendis feiicibus primordiis Sacerrimi Ordinis li^dicatorum^ in 
quareprodjgnitateampliusmemoranda nos infra fpeciali titu- 
lo erimus paulo prolixiores. De columba nivea, qua^ facrifi- 
cantis Fulconis labiis facratifsimam Euchariltiam impofuic,di- 
dlumeftjam inSuperioribus,/rV»/S3. Abfolvend® laudes & no- 
men Viri interCifterciiPraefuIes vereEximii pcrManriquei yer- 
ba ad Aonum 123 1 . cap. 5. num* 2. ftiide nimirum Fulconem Ca^ 
iyolieh amabikm ^hxreiicii terribilem^l^yrannii reverendum. 

Mitcoc^teros,id duntaxat Ledlorem admoneo, illuftrifsi- 
mos hos Archi-Praefules per tantos pro vindicanda Chrifti Ec 
clefia exantlatos labores primas omnin6 Sedes & laudes inter 
Viros Apoftoiicos mereri, qui absque controverfia dignifsimi 
fint, quibus jam in Superioribus titulum undecimum ornaviffem; 
Verilm ne in unum cumulum congefti finguli amplitudine ful 
ac numero unius Tituli brevitatem exuperarent,divifi hosViros, 
prcecipu^quiinfulisilluftres peculiares memorias videbantur fi- 
biexigere,quostamen ita hic ]audavi,ut pr^terea etiam adVi 
rorum Apoftolicorum Divinam Societatem pleftifsime perti- 
neant. Quae res in opufculo hoc non infrequens, ut nemp^ 
Tituli fe invicem refpiciant , quodque in uno ex induftria^Ii- 
quando prsetermiflTum eft , ex altero peti debeat. Id pracipui 
fa£tum cum J^iris JpoHolicis ^qul omnes una duntaxat ferie abfol- 
vi commode & dign^ non poterant: adeoque fparfim eorum 
nomina&elogia in aliis materiis occurrent; ut profe&o Bene- 
volus Le(!lor inter primasCiftercii laudes computare id velit, 
quod Viri,quijuratisvotis in clauftrorum & folitudinum felices 
latebras M(z abdiderant, Pontificum imperiis, imo nutibus in 
rnedia mundi difturbia , arma, praelia tantis animis convolave- 
rint,utpofteritasvixcreditura fit,Monachos e Ciftercio fuifiTe 
qui ea aufi finc Fateor , eadem haec me infinuafle in titafi Tituli 

tmde' 



T I T U L U S XIV. 379 



mdecimi primo limine : atque fi haec repeticio per aliquos force 
pcccatam fic, gloria mea haec , me fic peccare potuilTccx quo 
Orbis Chriftianus, & praBfertim Viri, qui hodie ex aliis gremiis 
gloriosohocopereoccupantur, Ciltercium magnis femper af- 
tedlibus aeftimare , amareque 6c pofsinc, & debeanc. 

Implcnda nunc penna novis elogiis, qua fane cumulaciflima 
profundendafuncin £/?//?o/7£^r//;«eCiil:ercioa{fumpcorum felices 
mcmorias. Horumquidemnumerus plane ingensl Mille qua- 
dringencosHiftorici recenfenc e MellifiuaCiilercienfiomFami- 
lia ad Sedes Epifcopales afRimpcos. Ipfa num^:ri magnitudo 
cIogiameft,aureisiIIis faBculis,quibus fola fandicas in dignitari- 
bas«ftimabacur, noftros caai profusa ferie ad facra Infularum fa- 
ftigiafuifie evecStos. Paucorum illuftria encomia parcicipacio- 
ne idiomatum cransfundentur m univerfos. 

Z<i«/f»/2/f,infipais apud /fMro^^jPopulos, qui hodie Sahaudi 
nuncupancur, Epifcopalis Sedes , duos e Ciftercii gremio illu- 
ftres Prasfules habuic, utrumque in Sandtorum faftos relatumi 
^. Ama-Deum , dc S. Bonifacium. Celeber rimae utriufque funt apud 
ScripcoresmemoriaB,qu3rumnonnu{!asproVirorum,&Matris 
Ciftercii gloria hic dabimus. DI VUS itaque A M A D E U S vel oi 
ipso nomine D EUM^ & Divina omnia ipirans clarifsima oriun- 
dusprofapiaPatrem habuit B-.Ama-DELlM Dominum Alu-rip^^ 
Cp//rrfc/oCa?p/'/jun6lumfangvine, quem infra in tittilo 17. pariter 
incer Ciftercienfes producemus : cujus folicitudine primo qui- 
demin5o/74-K///f ,fobindeinC/f//z/^co, tandem in Aula Imperato- 
riaper oprimosPraBceptoresliterisdivinis, humanisqueegregie 
inftitutus , qua pollebat indolis bonitate, ubique Parentis fan- 
ftiffimi pia vota, & Magiftrorum magnas de ie expeflationes 
feliciingenioatq^induftriaquamcumulatiffimeadimplevit. Suc- 
ceffit ijsPaedagogis unuse Clara-Valle Bernardus^ potior poten- 
tiorque caeceris opere & fermone , fub quo Ciftercium ample- 
xusAma. DEUS^ divinioribus lludiis ad ampliffimas acque fan- 
(ftiffimas Ordinis & Ecclefiae fpes eft imbucus , adeo , uc poft mo-. 
dicosduntaxatannos fub Parends Melliflui magifterio inClara- 
Valle exaditos, Coenobio Alu-Cumhx ab eodem Bernardo prx- 
fedusfitin Abbatem, Manriqueielogi6, ^^?/^ quidemjuvenis^fed ^dAnnum 
morihs matitrus^ ^jm tmc pr^Jerens Ecclefu Fatrem. Gerentem 

Ccccca ia* 






ic.n. ♦. 



38o Ciflercij bis Tertij 



induftrie Abbatiale id munus obftraxere vota Lctulannenfium ad E- 
pilcopales infulas , quas ille quidem omnimodis deprecatus,non- 
nifiauthoritateApoftolicainducipotuit, ut tandem,at omnino 
invicuseasadmiferit. InunoAma-DEOvirtutesomnes dOme- 
(it. apud fticae; ille earum illuftrirsimum domicilium. Author vitas am- 
^nn.'Z^! plifsimam earufidem contexuit feriem,quam hic pro gloriaMa- 
c^f- 6. gni Pra?fulis in fero. Erat ( nempe Ama-DEUS ) injudicio juftm , 
tn confttiopYOvidm , in *verboJiddis : Viduarnm dcfenjor , orphanorum ad- 
jutor^ incarceratornm conjolator , bonorum prxeipuc p.iuperum promotor: 
itlior neqttiiia^ojor invidi<£ , amator ]iisiitiii , caUitatii conjervator -iparjt- 
moniiifedator : In vigiliiijedttlm , in jejuniisjrequens , tn vifitandis infir^ 
mis ^ alendis pattperibm affidtim : temperans in correptione^ in ^elo prMt- 
ptim^ injermone difcntus^ in Religione ferventijfimus: fini [uperbia no- 
bilis ^fine in^idiapotens ^ftnc fupcrSiitione religiofus -fjine jadantta litera- 
tus , fini ineptia gra^is ^finyfafiidio facetus , fine' ajperitijte conHans, 
Quanra hsec virtutum , haec laudum congeries ! quae per alios fse- 
pefparfae hicinuno^^-DEO velutiin vivaSynopfi colHguncur. 
Evexere Virum magnum tot natur^ toc gratiag praerogativae ad 
Principum amores, EvgenioIIJ. ac Fridericolmperatore Praefulis fan- 
diimoniampragcipuocultu devencrantibus. Mantiqu^uscitaf^ 
mox loLo mim. j. eam Virorum Principum erga Sandiium Antifti- 
tem reverentiam novo encomio infinuat , fuifle nempe eum Latt- 
finnenfibtis ittilem , Principtbus vkinis venerabilem , &^fi necejje ejfet , f //- 
am terribilem , Imperatoribus , Fridertco prxcipui charum, Quantis 
porr6 afFedlibus erga Divinam Parentem flagraverit , produnt 
igned illd (ff dulces homiliae , fic eas compellat /fngeltts , quas numero 
^f^^""^^^o&oinlmdQm DivaFirginis Prasful dodtifsimus confcripfit,a Vi- 
-««.7. ris eruditis , & qui calamos amoresque fuos DEIparae confecra- 
vere, nunquam fatis hadienus laudatas. Refert citatus Alanri^ 
quetts ^yidiffe fe nuper eas inter opera Patrum^///f//»/, Udephonfiy 
Chryjologiy Leonis , Fttlgentii , Maximi^ aliorumque typis eXCUias 
cumreverentiacircumferri,necminuside6 defiderari a cundis 
do£lis. Infuper addit num. 9. Fetrttm Canifium floribus ex Ama- 
DEI homiliisdefumptismagnaexparteilluftravifleopusillud fu- 
um Marianum , quod Angelus laudatus appellat eUgans atqtte fub^ 
lime. Noluit tamen humillimus aeque ac dodtifsimus Antiftes 
nobilifsimum hunc ingenii fui partum in publicam lucem fu^ 
fponte profundere. Et profe£i;6 periiflTent Marianfie iJiae elegan- 

tiae. 



TITULUS XIV. 381 



tise, nisiSororis fan6timoniaIis importunas preces eas a Fratre 
excorfiflTenciquasquidemea condicione eidem cransmifit^ut fi- 
bi vicifsim preciofifsimum munufculum, /^«^^w fcilicec chyrothe- 
cam-i(]a2imi\ho\\m2iVirffineAUtre acceperac, in amoris recipro- 
cacionem, fidamque cefieram excraderec. Itaque ingenii feli- 
cisacpiieximium munusReginaeCoelitum confecratum->&do- 
numabeadem Alma Parente alumnae&clienti exhibitum iucu- 
lenca pocerunc efie pofteris argumenca, quam ceneris nimirum 
amoribus erga Macrem pulchrae diIe<5tionis ambo illi fuerinc af- 
fe(5ti. Mucuis proinde muneribus ucriusque firmaca foedera, 
& probata Orbi fandiicas. Memoraca chyrotheca hodiedum in 
Ecclefia5Laufannenfisrf%///V/o pluribus clara miraculis religio- 
se afiervacur. SancSti Praefulis nomen acque memoriam a cun- 
dbis fere Scripcoribus incer Viros illudres florencifsimi iilius (aecu- 
li celebrem haberi aflferic Angelnscitatusnnm, 9. 

AlceraZ:^//p;/«.i!gloriaDiVUS BONIFACIUScuieciam fuse 
incer Viros ApoBoUcos debentur laudes. Ejus ortum BruxeUis apud 
Brabancinos prsecelsere Coeli oracula , felicia Magnorum femper 
Virorum prsefagia ; Ciim enim de fucuro parcu folicicaretur Ma- 
ter, anxiam incerpellavic Angelus, monuicque, absque mecu 
oporcereeflreiIIamParencem,quae filium eflTec enixura per cujus 
fan6bimoniamacquedo(3:rinamOrbis Chrifbianus olim forec il- 
luftrandus. In lucem edicus angelic6 oraculo pufio vere Ange- 
licus nucricum imo vel ipfius Macris ofcula ica averfacus eft , uc ea 
veluci peftem cenella manu abftergerec. Mox iic aecas culic , ad 
liberalesdifcipIinasedifcendasP^r/y/ojeBrabancia mifius eft, ubi 
capacifsimamindoIemPhilofophicis acque Theologicisideisea 
felicicace implevic,uc Sorbon^ fuffragiis dodoralibus laureis ornacus 
ficfubindeque ad publicos Cachedr® Theologica; honores eve- 
€tus , quos cum plaufu cenuic annis omnino fepcem. Enaco por- 
ro fchifmace Parifijs Magiftros incer & Scholares cum aliquamd iu 
feriari cogerecur Coloniam digreflfus, acque icerum ad Cathedram af- 
fumpcusdo^trinaefamaFranciam implevic dc Alemanniam. Va- 
caverac fub id cempus Paftore Laufannenfis Ecclefia , ad cujus 
gubernacula mericorum praerogaciva faufta Cleri acclamacione 
evocacusEo«/y;ff/V/5,accefsionePaftoralis muneris Athanaftum in- 
duit , novum in Friderico BarbaroflTa habicurus perfecucorem 

Ddddd Conslan- 



Olnit cir- 
C4 Armmn 
iz6o. 



382 Ciftercij bis Tertij 



Coniimtmm. O ves fuas , fimulque Ecclefiae immunitates adver- 
siim grafiantes lupos zelo Apoftolico tutatus Caefaris jufFu per 
ducentosmilitescomprehenfuseft; Sed Coelitum beneficio e 
cuftodummanibus elapfus mortem fibi deftinatam fuga decli- 
navit. Ecclefi^&Sedireftitutuscum videret ab offenfo&fae- 
viente Coefareinfefta & intuta omnia, ad quietem poft tot re- 
rum vicifTitudinestotismeduIlisanhelansRomamfugit, ubi pri- 
moquidem prccibus, atque cum eae minus effent efficaces, la- 
chrymis^Pontifice impetravit, ut fibi liceret dimifsoEpifcopa- 
tu uni DEO extra mundi motus fefe confecrare. Succefsdre 
metamorphofihuicconfilia de novo ftatu, quisnam eligendus 
exomnibus? ImplorataeCoeloineacaligine fan6talumina,6c 
moxdataperVirginemquandamS0n61:ameOwfME:/V/^Rr^ 
in Bf/^/o :remnimirum gratiffimam Numini, atque DEIparae fa- 
<5burumfefe,fiineoaequilibrio CiHercium prae reliquis amplecSba- 
turrquodille, Virginis religiofae monita ceu Divina imperia re- 
yeritus, mox praeftitit,Ciftercienfem habitum in CameraMari^ 
indutus , ubi laboribus, fenio, inedia, cilicio jam pene frafilus 
novisfervoribuscoelcftein terris vitae genus aufpicatus eft,pri- 
ora omnia longius fupergreffus , vultum hominis praefeferens 
Ciftercienfibus fuis , virtutem Angeli: adeo ut nihil obftaret, 
quin Cameracenfes Bonifacium Angelum credidifient, praeter u- 
numcorpus; quanquam & id vehementiflTima aemulatione per 
acuta fenfuumfuppliciaadfimilitudinem fpiritils & animae pro- 
piusaccedensvixampIiusefiret,quoddicerctur. Haerebatani- 
rno VirSandus pene continuo fuper fidera, feu in contempla- 
tione , feu in ecftafi Coelitum felix hofpes: expertus viciflTim eo- 
rundemin feamores,qui non raro inter divinos fplendores ad 
celluIamBonifacii defcendentesrependeruntamantifl3mam vi- 
cem coelefti Vifitatori per reciprocae vifitationis beneficium, 
Scenam nunc aperio,&divinasprorsusillecebras. Decumbe- 
bataliquando aegerin \tdi]x\o^VirgineA i^^rfw// inter lachrymas 
queftus, quodlaudibusdivinis interefie ipfe per morbum haud 
poflet. AdfuitillicoSolefplcndidioraffliaorumConfoIatrix, 
&diviniflrimum Pufionem maternis uberibus avulfum, pannis- 
que in volutum fuper Ie6kulum Bonifacii depofuit. Tum ama- 
bilifljmofpedbaculofuaviflrimuspuellus manum pannis evolvit, 
fafciamqueafacie amovens formofiflTimum vultum fuum Viro 

Smdio 



T I T U L U S XIV. 383 



SanCto exhibuit, qui voluptatis tant^ coeleftem inundantiam 
vixferensinterdulces plan(5tus & caffciflfima refpiria hisc verba 
fatUS eft: SinihtlampHusejjetinParadifo^nififacfes i^a benedida^di- 
gmmejjetpatiomnes tribjtlationes^ ttt pojlemus videre facrem tam gloriO' 
fafn, Quanta voluptate pr^cordia Viri Sandi perRiderit ania- 
bilifTimaha^c vifio^folus nunc e Coelo aperiat ille, qui in terris 
hasdeIiciasexpertuseft,divinusBonifacius, Novos rurstis fa- 
voresfacrificantiadarasexhibuere/f//^<?//,qui vjfi ex utroque la- 
tere afsillere, manusque & brachia Viri San6^i ex morbis lan- 
guida&penduIa,quotieseaexpr2efcripto Sacrorumricuum vel 
eiTetextenfurus, vel elevaturus, manibus fuis in formam obfe- 
quii fuppofitis cum reverentia fuftentare. Quantum vero cre- 
fcebat cum Superis fuavifsima familiaritas, tantum ex adverfo 
invalefcebat Daemonum timor 6c tremor , quo infernales illae 
larvasadfolumViriDiviniafpeiSlum qu^m vehementifsime per- 
culfae, qua data porta rucntes, praecipitato efiiigio, fefe fubdu- 
cebant. Qua ardebat erga affli6los quofvis charitate, etiam 
Arisiotelim^m compati,qu6d forte inOrbe altero noo eflet eo 
loco <Si pretio, quo hic in Scholis & Cathedris , iteratis precibus 
impIoravitDivinaeraifericordiae vifccra, ut fi quas foret fpes ve- 
niae,adEruditorumfoIatiatantusVirfuppIiciis eximeretur. Ve- 
rUm interpellata fuere precantis vota coelefti hac voce : Cejja^ 
cejfa-tj^m t^ noUorare pro antma ejus^quia nonfundav/t Ecclejlam me- 
am-ificut Petrus ^ Paulus : nec legem meam docuit. Videat Le^or 
Magni Do6toris gratifsimam mentem,qud paratus exh:bere 
beneficiumVirode re literaria prseclarifsime merito n a?quifsi- 
maCoelidecretaidnon vctuififent. Propinquus felici merae ac 
morti,vifitatuseftaDivaParente,quae eidem L/^r//7we>:hibuit, 
inquem juflTus infpicere Bonifacius, cum ne veftigium quidem 
Scripturaein eo reperiret, haefit ad novitatem rei, quid Codex 
ille,quid Virginis amica vox vacuum codicem legere jubentis, 
portenderent? QuemOptima dc fandifsima Interpres mox in 
huncferefenfum & verba docuit: Quemadmodum Codicem 
iftum ab omni litera & litura omnino immunem vides , ita anima 
tua , dilede mi ! ab omni peccati labe munda eft , & an te Divinos 
Virgineosq; mcos confpe6tus tota fpeciofa. Felix liber , quem 
Cenfor ille oculus , q ui renes fcrutatur & corda , fin^ mendis de- 
prehcndcrit! Emeritam tandem animam in Rcdemptoris am- 

Ddddd2 piexus 



384 Ciftercij bis Tertij. 



O^iit Antio 

ll4f. 



plexusexhalaturus praehenfum manu Dmjoannis Evangelium in 
altumfublevanshaecverbamagno fpiritu effatus eft: Hac didki^ 
inhisvixi^in his credo^ &'Jpero^ ^ deftdero mori. Finiit verba cum 
vitaVirfancStiffimuSjfpiritu Prophetiae,miraculorum dono, di- 
vinisque revelationibus celeberrimus, annorum facile feptua- 
gintao(5to, b quibuspofterioresduodecim exegit in Ciftercio. 
Annisabhinccentum,in maximo nempe OrbisChriftiani j«^/- 
Uo 1 600. ofla Gloriofi Prasfulis e tumba ele vata, & inter no va pro- 
digiapublico cultuifuereexpofita, approbantenimiriim rursiis 
Coelo per benefcia , Virum hunc alium non efle , quam Bonifacittm,, 

k^xxd^GallosmUThtValentina floruit B: JOANNES Patril 
Lugdttnenjts ^[dngvmQ nobilis, memoratae Sedis digniflTimus An- 
dftes. Cujuspr^ter alia pra^cipue converfio quoniam Cifter-- 
cio gloriofa, hisinferendaeft. BernardiV 2ittnt\s fub ea tempo- 
railluftresjuvenumcohortes ad facra novas Ciftercienfis Fami- 
liaevexillapertrahentisexemplum, fervor,aemuIatio permove- 
re animum JOANNIS, ut concepto votofenoftroinftituto 
confecraret. Intepuere tamen mora divini illi igniculi , poeni- 
tuitque adolefcentem vovifle , quod tam arduum nunc eflet red- 
dere. Igitur, quod unum fuperefle videretur, commutatum 
votum eft , aflbmptaque peregrinatio CompoBeUana ad gloriofum 
Divijacohi MaufoIsBum. Perfolutis votis ad propria reverfus 
prima no6te fomnium habuit : Vifi nempe in fcenam prodire Sal- 
'uatorDEUS^ Petrm atque/^co^^ Apoftoli, quorum ille prior acj 
Domini imperium librum, quem manu tenebat , aperuit , aureiS 
fulgentemcharaderibus, atque praedeftinatorum exhibentem 
nomina , quae jufliis legit. Ventum eft e tiam ad nomen JO AN- 
NIS noftri : tum offenfus Salvator Ledborem interpdlavit : Tolle , 
inquit toUe eum , dele , dele tum , cjtiia meumfefttturum promiferat , ^ re- 
ftltitipromiffo. Mifertus vicem clientis Hifpaniarum Thattmatur- 
|«jhaecfupplex adDominum:»^ deleas^objecro^mem eB peregrinm, 
CuiiterumSalvator: mem^ inquit, non peregrinm ^ fedCivis ejfe de^ 
huerat : nonne majm eH^ Civem ejje meum , quam tttum peregrimtm ? Ur- 
fitnovis precibus Apoftolus mutari infaufta decreta, atque pro 
clienteftipulatamfidem in haec verba interpofuit : Ne dekas^oh' 
Jecro 5 ego tibi pro eo fde jttbeo , faciet , cjuod propofiterat. Quaeren ti 
Salvatorij^wWo.'^ refpondit Patronus: intrd quindecim dies. Sol- 

vebant 



TITULUS XIV. 385 

vebanthaecverbafomnum,qu6 excufsoeftrato alacriter profi- 
Iiit,&velutide evi6ba jam caufa (ibi gratulatus, fidifTimo Advo- 
catoplan(Slibusmagis quamverbisinnudamhumum devotffsi- 
me proftratus promeritas mille grates inter lachry mas rependit : 
Faciam^inqaxt^prorsus^/ipoHolelande^faciam^ qtiod tam mifericordi' 
terpromepoUicitmes. Nequeexpe(5tavitpr£efixi temporis termi- 
num Joannes; Verum intramodicosdies amicis valere juflfis fu- 
am & Apoftoli fponfionem inter Ciftercienfes quam promp- 
tiflime adimplevit. In hunc fenfum Viri vocationem ac con- 
verfioncra recenfetG4/y/rf^/w,Scriptor vetus,quem citat^>7^f. 
/«^adannum 1 1 14, cap. i.n. 5. quo loco num.6. infuper pro Ci- 
fterciireverentiaobfervat,Ciftercienfes Monachos ab ipfo In- 
carnato Numine nonpere^rims nuncupari,fed Cives fms : quas res 
Meliifluis aiu mnis quam fit gloriofa , nemo non videt : Parum uti* 
quenunceft,qu6dijUrbesfugiant,cIauftrafcilicetfua de men- 
te &more PrimorumPatrumin mediis defertiscollocantes,cum 
Divin6 Salvatoris oracul6, irrefragabili veluti fuffragi^ eledli finc 
in Cives Civitatis Supernae, quod privilegium longe felicius eft 
atqueamplius,qu^m ^\ univerfi Orbis votis & ambitu m Cives 
omnium Gentium adfumerentur. Alterum eft, quod ego in 
Divinahacvifionehaud obiter noto, non placere videlicet Su- 
peris votatametfiSan6ta,tametfiardua,per quagCiftercio nos 
iubtrahamus : atque quod infelicius eft , in aperta difcrimina per- 
trahifalutisnoftr^enegotia, fi votum, quo inMellifluamFamili- 
amjuravimus,feutoIlamus,feu,quodinnoftrocafu hic fa6lum 
eft,inaliud commutemus. Ad lineam ScJOANNEM nunc 
redeat calamus. Itaque per minas coelitus intentatas pifcator 
feu idtus , feu quod mitius , monitus priftina de Ciftercio propo- 
fita feri6repetiit,firmandamox,quodnegle6i:um nuper, inter 
Ciftercienfesfeliciexecutione. Etveroangelicsevitae metho- 
d6,fervorequeeximi6 reparavit Vir Sancflus modica illa morae 
culpabilis difpendia,ut abfolutis Bonx-VM aedificiis/^nwwEjus- 
dem Domus a Stephano Patre Ahboi fit pr^pofitus. IUuftravere 
Joannis prsefedburam difcipuli fanditate & doftrina confpicui 
quos interMagnus illc PetrmTarantaftcnfis cumgermano,Fratre 
Lamberto Ama-DEUSpr3steTQ3. Altas-ripaeDominus,aliique, dig* 
ni tant6 Patre alumni , qui veluti vivi Codices in moribus liiis Ab- 
batis fanilimoniam circupaferebant. Refpexit ad rutilantifsi- 

Eeeee mura 



386 Ciftercij bis Tertij 

mum hoc Sidus llrbs Valentina viduata Pr^ftile, atque Joannem i 
corufcantem fam^ atque miraculis e Bona- Valle ad Cathedram 
evoca vit : quam tamen in ter adverfa afcendit^tenuitque aliquam- 
diu, Euftachio quodam Sedis illius injullo occupatore in Virum 
San6lum excitante tempeflates & turbines. Pugnavit Bernar- 
dm iClara-Falie proJoannQ^avo atque acuIe6,epiftoIa ad Eufta- 
£pift-'if' chiumperfcripta^ut Virum obftinatum in aIterutrovinceret,& 
fi mclla forte refpueret ,per aculeos indubie triumphandum. De- 
jediusefttandem e Sede, cum ad faluberrima Melliflui Abbatis 
monita adhuc in fententia perfifteret , infelix monitorum con- 
tcmptorperRomanafulmina aequiffimein contumacem vibra- 
ta , firmatusque Joannes in Cathcdra , quam gloriofis cumulavit 
virtutibus. Migraturus demum in pace ad Dominum , in coro- 
jia Pr^fulum & Fratrum e Bona- Valle , quos ad fuprema in agone 
folatiaatquefubfidiaevocaverat^cilicio cinerique impofitusin- 
ter pfailentium voces felicem fpiritum placidiffime exhalavit. 
Dolebantinterea finguli,feftinantem ad fidera San6U Antiftitis 
animam abiifie fine ultimas benedifitionis gratia, & praevertilTa 
beatam mortem clientum vota atque expe^ationcs : bis fe nunc 
• infeliccs efle , & qu6d Patrem amififlent , & fauftam tanti Patris 
in obitu precationem. Dum hos queftus inter fe mifcent do- 
lentescondolentcsque fingulifingulis, clevavit emortuam ma- 
num Pater Sandus, quam, pofteaquam ea fuis, prout optave- 
rant,beneprccatuseflet,ad priftinum mox fitum, quietemque 
reduxit,plaudentibusuniverfisde beneficio, quod utique nunc 
efletfelicius ac pretiofius quoniam nempe non indubiis indiciis 
cuminfigni prodigio prasftitum a Prasfule jam defunfto: id pro- 
fedlo creditum k plcrisque,praefertim cum reliqua membra haud 
feciis ac in mortuo conquiefcerent , fola dcxtera in filiorum fola- 
tia furgentc. Eadem in dcfundito facies, quse fuerat viventis, 
ferena&Ia2ta,coIorimmutatnsacplanevividus,ut jam tunc ali- 
quagloriaeportioexanimaefelicitatein beatiffima illa tantiSpiri- 
tus organa divino munere defluxiflfe videretur. Sacras exuvias 
in feretropubIicofpe6taculoexpofitas devotifsimo cultu pupiU 
li clicntes profecuti fuere , implorantes Patrem & Ad vocatum » 
quem nuper Antiftitem habuiflfent. Inter ea Populi ardentiffi- 
ma ftudia vifus eft etiam Peregrinm quidam fenio fpedbabilis , igno- 
ti h^bitOs , vultu inter fpIendQres ojajeftatcm plusquam huma- 

nan;x 



T ITULUS XIV. 387 

nampr2Breferente,quipofteaquamcum infigni reverenti^ nota 
PraefuIisSan^tiori^manibus, pedibusq; calida imprefTifTet ofcu- 
la inter animi geilientis grata indicia poft modicam moram di- 
fceflit, quemadmodum antehac , ita deinceps nulli amplius vifus. 
Creditum eft ab omnibus , c Coelitum confortio hunc Virum mif 
fum elfe , qui mortales invitaret ad cultum Sandti. Exarsere illi- 
c6novisincendiisclientumpe6lora,cum viderent vota fua lau- 
dari a Superis. Et vero feliciffimi prodigiorum e ventus proba- 
vereJoannemreceptuminterCoelites; implorata namqueEjus 
ope,quemadmodumperhibet/Vter/^«f//jadannum 1145. cap. 
7. num. 9. reparatum coecis lumen, claudis refolidatus grelfus» 
rcdditus furdis auditus, reftituta captivis libertas, apud indige- 
nas extindifca incendia, ita ut optimi Antiftitis mortem 6>c funus 
jam auderent vel inter beneficia numerare Cives Valentini^ toc 
tantisqueperViriSandiimeritacumuiatidoniSjtot divinitus au- 
ditigratijs. Ciftercienfes Eximium hunc Praefuiem Vim illHHri- 
hm accenfent, per quos Ciftercii crefcentis felices primitias in- 
cremenca fua traxerint , atque ornamcnta. 

Sardinia quoque •, Regia in Oceano Mediterraneo liifula h obnt m^ 
Clara-Vaile,id eft, illuftri illa celebd^rimorum Ecclefia^ Antifti- «""""^' 
tum fchoia, Prasfulem egregium fortita eft B: GAUFRIDUM dc 
Mdoduno , Epifcopum Sorenfem , fub prima mox fan(9:ioris vitae ty-- 
rociniavelexcofupercsteroslor)gefeliciffimum,quod ^ bonis 
Superis, cuminoratione aliquando vchementiffimis affedibus 
totam animam fuam inter dulces lachryn^as effudiflet, fequen- 
temeximiijplanefavoremfibi divinitus conceflum incellexerit, 
damnandum fcilicet neminem^ veriim falvandos omnes, qui Gau- 
fridumhabuerintinDivinaCuria fortunatiffimum pro fua falute 
oratorem. Cuperem fane , ne abaque trucina Theologica prse- 
tervolarethocce privilegium Le£lor benevolus,in poteftatenx 
nempe,ceu in manusCiftercienfis Tyronis repofitasefle alio- 
rumcoeieftes fpes, qui quoniam jam antea toto pe(5lore6cqui- 
dem unice vellet , jam infuper per eam conceffionem vehemen- 
tiffime poflet defideracifsima efficacia aliorum incendere felicita- 
ti. yEgrocancium Fracrum obfequiis per Superiores deftinatus 
alienamalafuafecit compatiendo, meritus vicifsim Divina fola- 
tia a DivaParente^ quam non raro fumraa cnm animi voluptate 

Eeeee 2 con- 



388 Ciflercij bis Tertij 



confpexic praeftolantem moriencium felices animas, easque eve- 
hentem fuper {idera,utVir pius toties fanflifsimis votis optdrit 
animaefu«,utmoreretur, quoties Virgo Mater eam fcenam fe- 
licifsimo fpedtatori cxhibcret. Vertim audita quidem precan- 
tis vox,interim tamen ad tempus dilata optantis voca, ut glo- 
riofa merces in novos meritorum cumulos (ublimitis ad huc affur- 
geret. PermiflusinfuperdivinadifpenfationeafRigi aegritudine 
gutturis, quse remediis omnibus validior indies crefcens ipfam 
vocem ademerat : dolente interim Viro Sah6fco id maxime,qu6d 
addivinaslaudespereummorbum inutilis inChoro cum Fratri- 
bus pfallerc haud poffet. Itaque ciim humana deficerent, 
quaefita t Gcelis pharmaca , & quidem e manu Bemardi^ k qua una 
tot mille nuper perOrbemChriflianum impenfa fanitatum bc- 
neficia. Non diu moratus vota filij Mellifiuus Thaumaturgus 
quiefcentis guttur in fomnis tetigit, imprefsoque figno Crucis 
langvorem omnem inde peniciis profiigavic. Senfit mox exci- 
tatus beneficii magnitudinem, & quoniam id mereretur Coele- 
ftis Medicus , illico reparatse vocis organa in gratos jubilos laxans 
Patrono meritas^ratias cecinit. Et fan^ perftitit curationis illi- 
us felicifsimus cfSdifcus per om nem deinceps vitam , Viro Sandla 
nonfentiente unquam amplitis rccidivos dolores, quos nemp^ 
olim Bernardus a cliente fugafTet. Torquebant haec Gaufridi 
cum Superis commercia communem Adverfarium,qui diftra- 
fturus animum Viri tanta alacritate ad fuperna furgentem, for- 
mam SimU induic , animalis geffcu ridiculi, multaque lepiditatc 
Virum Sanflum Numini inter ardentes preces proftratum ad fua 
fpeiSfcacula invitavic. At contemptus , risusque eft miferandus 
joculator ab egregio oratore, & coafitus rursiis fugere ad fuas 
tenebras triumphatus contemptu , eo fcilicec vidioriae genere, 
quo folet hoffcis ille ofFendi qu^m acerbifsime. Evehendum fe 
porroadCathcdram Epifcopalem divina rcvelatione didicit ab 
ignotaquadamperfonamajeftatemacrevcrentiam in vultu fpar- 
gentcquaevifainfertoinGaufridi mmumannulo aureoYxmm ad 
Sponfae Ecclefiae connubia ed ar rha confecrarc. Eodem igitur 
aon6,qu6perhanc vifionem praemonitus cft de futuris honori- 
bus, Sorenfes Sardi cumelcgere inPraefuIem, quod ille munus in- 
duftrie&glorios^ feptem annos tenuit, confummatus tandem 
fanaifsime in Clara- Valle , prout unice optaverat , e6 fcilicet an- 

no. 



T I T U L U S XIV. 389 

n6,qa6Bernardus Parens ab Alexandro Papalll inter Divos re- 
pofitus , clientes ac praefertirn filios per Orbem difperfos in fuam 
illamGlariffimam Valiem attraxcrat adaugcndam gloriofiiTimae 
fiia apotheofeos celebritatem. Antiflitis fandiffimi gloria 
revelata efl cuidam e Fratribus in ipfo puniSto feliciffimae migra- 
cionis ejus ; in nodixs enim medio cum Fratres inFefto dedkatfonii 
£cclefidCUya.Vallen/ts ^dVigiliamm folemnia peraenea figna con- 
vocarentur , perlata eft ad eum divina vox in heec verba : Ecce 
nunc k principioftgni hujm recipitm iUum Sandii D El omnes in confortium 
fttum. Oftenfum pariter eidem Fratri pavimentum Ecclefis 
candido ornatu ceu multd nive inftratum,&: ardentia per om- 
nem Bafilicae ambitum circa defund:um Praefulem luminaria 
multa nimis Coelitum accenfa minifterio. Splendidi hi appa- 
ratus alii efle non potuere,quam animae evolantis exrebus huma- 
nis ad immortalem gloriam. 

Vifenda nunc apud HiJpanosHorfa, Ciftercienfium celebcrri- 
ma hodiedum domus , & memorandus in Horta Magnusille Se- ^t'';^"" 
guntinaeCathedraePraeful DIVUS MARTiNUS,quem oracu- 
16 AngeliedodbaEccIefia hodie feftis honoribus colit fub nun- 
cupatione S.SACERDOTIS Parentesillifuereilluftres,3^/V^^- 
elMunno&im de Finoxofa , ^ Sandia Gome/ia , quam Familiam intcr 
pnmasCaWliaCubA/fonlo Rege floruifie perhibet Manriquem ad 
annumiigg.cap.^.n. i. Annos natus viginti Patre orbatus eft: 
ciim ille alias mox atque fandtiores genealogias &parentelas ge- 
neroso pecloreaSuperis jam vehementifsime infpirato verfiri 
ccepit. Placuere prae omnibus Duces e Ciftercio , qui coeleft ia 
& divina inquirenti viam commonftrarent. Eiedii igitur Viri 
exHbr/,^, donatiqueampI6patrimoni6, per cujus acceflum no- 
vellae domus modica primordia in temporalibus egregie fuere 
promota. Sufcepit Blaftm Abbas adolefcentem nobilifsimx 
mdolis inter cumulatas ad DEUMgratias , inddtque amidu can- 
did6, jam fibigratulatus deSucceflbre^quein DSI nutu & mu- 
nere olim in Martino eflet habiturus dignifsimum. Et implevic 
fpes iftas Abbatis optimi generofifsimus Ciftercii alumnus vits 
inculpatse infignifsima probitate, feftinoque atque calente ve- 
Iligi6 ad perfe(!]iionis faftigium ad ca^terorum cum admiratio- 
nem tum aemulationem gloriofifsime elu(Status eft. Perman- 

Fffff fifle 



390 Ciftercij bis Tertij ^ 

fiflTe Marcinum Virginem fine naevo, fine macula in utraque fub- 
ftancia, atqueexinde beatifsimo fiifFragio referendum inter Vir- 
gineosChoros, fiinc qui apud Mandqueum citato loco n. 5. in 
Virireverentiam afierant. BUfio felici fato confummato votis 
Hortenfium aflumptus eft ad Domus viduae fancbifsima gubcr- 
nacula , quas tanta prudentia gefsit, ut fama Martini ad Princi- 
pumaures &aulasmagnis plaufibus vulgata,Hifpaniarum Sere- 
nifsimiMonarchaeRegni curis paulifper fepofitis nonnunquam 
delicias fuasin Horta quaefierint,deledlati Viri fuavifsimi divinis 
colloquiis. Illud prae caeteris jucundum ac memorabile , quod 
BcUi-Ducesi^xssMd. inituri certasfibi fponderent vi<5borias, fi mo- 
do Marttnm certaminum eventus faufta precatione fuiffet aufpi- 
catus:afsignatafemperpraeviecerta fpoliorum occupandorum 
portione pro Ccenobio Hortenfi. Crevit Horta opibus , cre- 
vit virtutibus , raro fane eventu difficilique admodum nexu opes 
inter & virtutes, cum alias plerumque illis fuccrefcentibus de- 
crefcant iftfB : Verbo, HortataikaHortm^ floruit Martino rigante. 
Vacaveratiubid tempus Sedes Segutitina (^cum nempe ubiq; per 
Hifpaniascelebraretur Abbatis Sandli nomen) ad quam omni- 
umvotisvocatusMartinusHortam fuam plantavit in Segmtoyxo.- 
florefcente in utr oque ftatu Clero ac Populo fub Prefulis floren- 
tifsimi felici regimine. Placuit tamen magis Viro contempla* 
tioniafiueto prae infulae honoribus quies monaftica, & fuavifsi- 
ma illaCifterciifolitudo excipiendo e Coelo Numini peridon- 
ea: quare cum videret Ecclefiae fuae felicifsimum ftatum,in quem 
per induftriamfuamannisjamfeptem eflet repofita, minus jam 
indigere praefente opera fua , drgnitate fe exuit , atque in Hortam 
fuam regreflus mifsis jam univerfis faeculi curis omnia fua praecor- 
dia divinis voluptatibus amplifsime explicuit. Vixit autem poft- 
quam fe munere abdicaflec, annos adhuc novemdecim, qualis 
quantusve,perhibet Pingtlmmferie Abbatum Hortenfium: Exteris 
nimirum admirandm ^ reverendm : Hortenfibm imitandm magis^amaTt" 
diisve ^cjuemjihi invit^ morumque exemplar , ^ njirtutumjubjidium om" 
nes proponerent. Tandem ciim jam pulcherrimum hunc florem 
cceleftes areolae ambirent, expe6tarentque,itinere inter O^vi- 
UmdcHortam medio defloruit, anima interim ad Superos evo- 
Iante,quodmoxproditumperfigna. Hucusque magnum hunc 
Antiftitem&jF/or^^ dc Seguntm AUrtimtm coluit: aliquanto tem- 

pore 



T I T II L U S XIV. 391 

porepoft ViriSandifaca glorioso prodigio per Angeli internun- 
cii fauftum oraculum QxAUrtino dicbus eft Sacerdos: quod quidem 
fic eveniife conftanti tradicione compercum fuic. Sub fpecie 
peregrini adolefcencis forma & ami6l:u culrifsimi Angelm caput 
Seguncum attulic ad Epilcopum SuccelTorem , atque Canoni- 
cos,afirerens,illud effe Q\x]md2imAUgni SacerdotisEQc\^^\2Qi\\\m 
Antifticis. Sufcipientibus itaque cum reverentia facrum mu- , 
nus, coeleftis bajulus fub oculis eorum difparuit. Ignoratum 
diuSandii nomen, ad quem gloriofae illae reliquiae pertinerent; 
cultae tamen func a Segmtinis conftancer , ucpoce cujusdam e Prae- 
fulibus acPacronis fuis quocunque demum nomine venerandi: 
ufque tandem poft tria & ampliiis f^cuiaAnno nempe 1 56o.Hor- 
tenfes aperto ob miraculorum exigentiam Sand:i tumulo cor- 
pus reperiflenc incorruptum quidem^ & nulld alioquin parce mu« 
tiIum,ni(ifoI6capite,quod integrumdefuerat. Igiturconfen- 
fu & acclamatione univerfas Hifpaniae , AUrtinm , fub nomine Sa- 
cfr<^o/« coliccepit,habetquehodiedumGloriofus hicPrseful fub 
hac nuncupatione celebresin omni Ecclefia honores die qHint^ 
Maij^vQl ab ipfo Fiorritoomenfe^oTQSt ferta , laureolas , atque eti- 
am a menfis nomine Aiajm aliquid promeritus fuper caeceros Se- 
guncinosAnciftices. 

Jam&Poloniacum gloriofa panegyri in fcenam prodireowr.!»^ 
pofibtmagnasdi^auralaudesServiDEIVINCENTIl KAD- ""'' 
LUBKONIS anceannos quadringencos&amplius Epijcepi Cra- 
fowV^yZf^&fubindedeconfenfu Honorii Pap4 lU, pofitis infulis in 
Coenobio Andreovienfi Monachi Ciflercienfts ; Verum nolim ego 
praBverterePolonorumamplifsimos plaufus, quos proxime ad- 
ornacurifunc^cuminC/»'/'^ ad vocum fuccelferic Viri DEI Eeatiji- 
f^//o,quamjameciam Patres Ordinis univerfi in Capitnlo Ci^ercii 
fuperioreanno MenfeAUjo congregaci pro viribus a SandlaSe- 
de procurandam decrevere. Habebunt deinceps felices <3c il- 
luftresreliquiaevetuftaBprofapiae^f Ko/^, ex qua ftirpe Fimentim 
progenituseft,habebitCr^co'y/^, AndreoviUmqne^ habebunt Sar- 
maticaeGentesauguftifsimam glorise mefiem, quam in cumu- 
latifsimas laudes veluci in totidem manipulos felicifsime mox 
coIligenccumperRomanaoracuIadecretifuerint Patrono fuo 
folemneshonores. Poflemquidem ex ferie vitae, quamAutho- 

Fffffa re 



39^ Ciftercij bis Tertij 



XQSimoneStarovolJcio ex Bibliotheca noftra apud me habeo,pol- 
fem , inquam , exinde gloriofo Praefuli concinnare elogiorum 
compendium; fedquoniamnova&ampliora fub haec Beatifica- 
tionis tempora a Polonis Scriptoribus expe£i:o,fufpendo cala- 
mum ,ne fotte tanto Antiftitealiquid minuscontingatme hic di- 
cere. Id folum cum admiratione & reverentia oblervo,vix for- 
tafseeffe poft DEUM&DivamquempiameDivorum ccetu,cu- 
jus aufpiciis & Patrocinio felices indigenae tot experiantur pro- 
digia , quam per merita Magni Praefulis VincentH^ adeo ut citatus 
StjYovolfcim fuajam £etate,ann6 nempe i642.praeter numerofa 
alia Sc probatifTima portenta , oBo omnino de nomine perfonas 
recenfeat,quaeab Anno 1633.^^0 facra Viri gloriofi lipfana elc- 
vata fuere , Vincentii noftri invocatione ad vitam denuo a mortuis 
finc revocatae. N6rit,credo,EruditnsLe(SlorftyIumCuri«,qui 
in formandasDivorumap.otheofesexpeditiorfeftinat,fi contin- 
gateumpervocesadvitam refufcitatorum efficacius interpella- 
ri. Et haec quidem evenere fub cultus publici primordia , poft^ 
quam fcilicet venerandae exuviae e veteri&humili tumulo in 
Iplendidius celebriusque Maufolaeum funt translatae , inter no- 
vem duntaxat annorum non adeo longa fpatia , ultra quae tempo- 
ranihil notavit Starovolfcim: quanta,obfecro,nuncampIitudine 
&numer6difpenfata divinitiis per Vincentii patrocinium benefi- 
cia recenfere poflet Scriptor quispiam StarovoIfci6 longe po- 
fterior,quifuperioris f^culinuperrimumfinemattingens omnia 
fingulaqueingrandi volumine eflet complexurus, Omnipoten- 
tis DEI dextera pro Scrvi fui apud Polonos Populos glorificatio- 
ne per tot jam annorum periodos fit operata? Expe^fcet igitur 
mecumoptimusLciStordeMagnae PoIoniaeMaximo Thauma- 
turgo majora volumina , & inde fuppleat , quod hic interim prae- 
termifltim eft. 

Verum quis ftellas , quis fidera, quis ftellis fideribusque aemu* 

los , infulisque illuftres Vertices numero abfolvat ? Pro tituli co^ 

ronide vag6 brevique ftyI6 quorundam duntaxat per Europae 

Chriftiana climata recenfenda fiint nomina, quos in hoc com- 

F/omvwr-pendioampIiusIaudare vixpoflTumus.Ijfunt apud Gallos B:GII- 

<a An. "^^ ILLELMLIS Epifcopus Paripenfis^ libertatis Ecclefiafticas Vindex 

ow«i«- acerrimus. B:AMALRICUS Epifcopus Siham6knfis fortiflfi- 

winij. mus 



^ TITUL US XIV. 393 

muspro religione propugnanda ac gloriofus Pugil , qui virginita- 
tiscaftiffimumflorem ad tumulum & coelura feliciffime fecum 
afportavit. B: BARTHOLOMiEUS E^iko^m Laudtmenfis^Q^xxhiormtch- 
Divum Patriarcham Norhertum , & candidiffima Ejus Familiam ['^^^"'"''^ 
vclinipfisflatimfurgentisOrdinisprimitiisperenni vinculo col- 
ligaturus cum Ciftercio , liberali ei donatione cefsit concefsitq; 
locum PrAmonHratum ex quo deinceps veluti ex fonte profluxic 
Fr^mofiftratenjiunj felix nuncupatio. Floruere apud Germanos ^^^^^^^^ 
BrADOLPHUSEDifcopus Ofnahrugenjts Vir fangvine & virtute ah/Lz. 
gemino velutijubareilluftrifsimus. B: FRIDERICUS Epifcopus ^tT^l" 
AJchfletenfis e Landgraviis Leichtenbcrgicis , priiis Waldfaflen- 
Cum atque Ebracenfium Abbas fandfciffimus. B: S I B O T U S ^^^j^^^i 
Epifcopus AuguHanm , Baro de Gundeljinger. Apud Danos B: TOR- 'oim ah- 
PHINUS Epifcopus Hamaru,^i^\xd Sueeos. B:NICOLAUS Epi- 
CcoptLS Rofcbiidenjis^ ambo Immunitatis EccIefiafticsB invidliffi- 
mi Vindices , & tandem pro eadem gloriofiffimi exules. Apud 
/inglos B: CADUCANUS Epifcopus Benchorenjis^ dono contem- obntAn 
plationiS") do(5trina , facundiaque celeberrimus. Apud Hifpa- 
ms, B: MALACHIAS Epifcopus/^cf»//^, benignitate in paupe- 
res, & Verbi DEI praedicatione eximius. Apud Khxtos B: AL- 
GOTUS Epifcopus Cmienjis^ in vita virtutibusa ab obitu pro- i-'w. 
xligiis illuftris. 

Ceffa jam ceflTa calame , puGIIe nimium laudator , UI tra vires 
tuas eft , miUe quadringentorum Aiitiftitum laudes hic recitare. 
GondoIeatmihiLe£tor,qu6dhocnonpoffim: imo jubeat, uc 
idego, quoniam pufillus & modicus, non velim: Congratule- 
turqueunamecumgloriofifsimo Ciftercio de Viris tanta ferie, 
& tanta majeftate illuftribus , cujus memorias nunc in benedi- 
ilione, laudes vero fixi^ numero, fine menfura. 



tlU 124-4. 

Ohiit An~ 



Vu Ui)-. 

Obiit An- 
110 i6o6. 
Floruit 




Ggggg Duae 



394 Ciftercij bis Tertij 



^^9^^:'^i^sg?^^9§9=i?^«»9§3S§?9f?^9!^9i9249^^4vM??^^^^^^ 



D 



Ux TQS infelkesl 
Grex fine RtHorey 
P^^orfineBACULO! 
Tolle gregi PaHoremt 
Et Paftori Bacukm^ 
Et optimam utrique partem 
Gregicuftodem,&cuftodidecus ac fulcrum 
Suftulifti. 
Duae res in gttgQfelkes ! 
Bonus Pa^or , & Bomds Bacitlm ! 
Et gregi& Baculo pretium dat 
Bonm PaBor, 
Ad pafcedos Chrifti greges pufillos & magnos 
Ex uno Ciftercio 
Vocati, elediiPaftores magno numero 
EpifeoptUCQQQ, 
PaftorumDuces acPrincipes, Archi-Epifcopi DCCC. 
Quidni Boni omnes,quia eicfili? 
Et malum^ qu2efo,quis eligat^ 
Seu querula , feu minax fuerit Salvatoris vox, 
wmb.t2. Vocatos effe mitltos^eledos paucos^ 

'"^' JSionkntCiJfercium! 

e quo ad Infulas vocati multi^ ele^i multij 

Bis mille , & Bis Centum ! 

Quanta haec Praefulum feries ! 

Sponf^ fuffiragiis in EpithaJamijs 

Idem Sponfus qui ekdm e millibus , 

CAntic.j. Idem & Diledm Candidm Sc Kitbicundm : 

Bernardi hi colores funf 

Et per Bernardum transftift in Filios haeredes. 

Sponfae Canones & regulas fecutae Orbis Ecclefi^, 

Ciim Bernardum a mammilla Virginis candentem $ 

a latere Salvatoris ruhentem 



Ha- 



T I T U L U S XIV. 395 



22. 



Habere non pofTent omnes ; 

Bernardi Filios 

Eodem fang^vinis ac ladis pQTticipiofelices 

(Qais enim h^c dm neget, filijs communicari a Parentibus) 

Elegere in Patres & Pallores , 

Ut fcilicet ideo eflent e miWihmdileciidiCeMi^ 

Quia a Melliflui Parentis cohribm 

Candidi & ruhicmdi. 

Ciftercii Baculi 

Velipsa Syharum , in quibus crevere , aemulatione , ac focietate 

Floridi , ac vigentes 

Meruere Populorum fuffragia,&ambitus, 

Per quos nempeEccIefijsaut/oy/fri;^r^///r,aut redderetur, 

Non [oliMronivirgaJloruit^ ^"'"''^ 

Etiam Ciftercienfibus/o///^V Baculi. 
E Firga dc Baculo Domini confolationem haufit Vates Regius , ^Z"''" 
E Baculii CiHercii folatia expertaeEcclefias, 
Orbe universO per pMca vota jolemnijjimi profejsd^ 

Felices illos cffe Populos^dchQd.tosgreges^ 

Supcr quorum cuftodia PaHor e Ciliercio vigilaret! 

Fuga Xxx^i^projperitas ovis, 

Sed non metuit,non fugit lupus Paftorem, 

Qui Bacpilnm non habeat. 

Baculm 

Gregis eft defenfor,ac vindex, 

Lupi terror,ac exterminator, 

Paftoris infigne ac Decus! 

¥Lxc Baculo ftw quafi (ly 16 in Ciftercii favores 

Inter prodigia infcripfit Bernardus^ 

Cum Nanneti m Galliis Baculd in leMum impofito ^' '^'^ ^''"^ 

_ \ ; I ■ *■ ard.lib. 

Lupum a lupa a begit , 2, cap. 6. 

Foedum dcemonem ab impudica muliere, 

Quam per fexennium incubus 

Multa libidine momorderat. 

Doemonum terror,& profligator 

Bernardm per Baculum^ 

Et Baculm per Bernardumt 

Gr^;cChriftianc! 

Ggggga Lnpos 



396 Ciftercij bis Tertij 



Lupos times , & in lupis Dcemones ! 

Scipiombm ucere e CiHercio^ 

Qui Thaumattirgrm Bernardi Baculttm 

Habuerint pro prima r^dice, 

Non male potefl ciYe Gregi^ 

Pro quo Bernardus excubat in Filpjs^ 

QuosOrbis ilieMagnusPaedagogus 

Popuiis formavit in FasJoresdc Baculos^ 

Per quosy?^mEcclefiarum felicitas! 

ExiEgyptiergaftuIisinlibertatem afferedi Ifraelitae 

^Kodiii. Juffi funt tenere Baculos in manthm. 

Indubio praefagio, pulcherrimo fymbolo, 
Sub Friderici j£nobarbi , & Henrici Angli 

Galamitofa difturbia 
Venturos olim pro Ecclefiag libertate 
e Ciftercio Bacttlos^ 
Qui fidelium manibm teneri^dc manuteneri debeant, 
Dimittendi nunquam , etiam cum benedixerinp, 
Non modo jocose in Peripato^ 
Verum etiam feri6 in GHerdo 
Baculm in Angulol 
Nonne ergaHtila , in quas abrepti , 
CateuA quibus vin(5li , 
Compedes quibus conftridti 
h Ciftercio Viri Paftores , Ecclcfiarum Principes, 

Totidem Anguli fuere 
In^«o^facriIeg6 contemptu abjedikcGmmiBacttlii 
His tamen malis nil in Baculis fregtt perfecutor : 
PerHithe immobiIes,rfi?%wf tenaces^ 
Nil in ipfis fpedavit C^far di^ortum^ 
Nii deprehendit Anglm ohliqnum : 
Summa in fingulis re^itttdo. 
Gratulandum igitur magnis plaufibus Alexandro & Romx , 
Habuifle nimirum ea aetate inGermania, in Anglia, 
Hssc fttlcra , hos Bacitlos^ 
Quibus res Romanae innixa 
Quati potuerint , labi non potnerinc. 
Et praeverciffent fortaffis iofeufta Fata 

Utriut 



TITULUS XIV. 397 



Utriusq ue Gen tis iMJide ruinai , 
Nifi pro PdpadcPopulo 
iSVmj^/?/. Ciftercii PaftoraIes.B</c»//. 
Bajulis cgQmuschm p/trnjuli-i 

Baculif cutn vetuli: 
Senejcis cum Orbc Ecclejia: 
Neque tamen curiofa haerefis 
In pulcherrimojenio tuo rugas aut wAculas invcnire unquam potuit, 

Sed fingere. 

Ciim efles parvula^ 'mApoBolis habuifti bajuh^ 

Cum jam cumOrbefo»/(f««/if/ in Epifiopis habesB<a*«/o^, 

Et Baculos SeneSutis tual 

Non cades : non offendes , non Udei 

Ntqaidempedemtmm^ 

Miniis ojanus aut Caput: 

Mille tibi nafienti dati bajuli^ 

Mille tibi prdianti Clypeiy 

Mille tibi fenefienti Baculi ! 

Imo ex uno Ciftercio 

BisMitte^bisCentum! 

Parati omnes 

Pro te 

Per mille mortes cadere , 

Qu^m vel femel tflatione cedere, 

ScipiodcBaculm 

Diverfum fonant, idem fere notant. 

Perdidit Roma Scipiones 

Recepit e Ciftercio Baculos^ 

Et cum Baculis Scipionum famam&laudes. 

Geminatis plaufibus 

Et Kom^ plaudo, qu6d Scipiones rursiis acceperit^ 

Et Cihercio^opibdi dederit^ 

Nunc Voto felices Vos Baculos tango , & interpello ! 

Veftrum eft adhuc Ciftercium, 

Poft annos jam Sexcemos BuTertium ^ 

E cujus gremio Vos olim non veftrd fponte 

Sed importunisGentium fufFragiis 

Ad Sacra honorum faftigia efti5cve£li! 

Hhhhh Red. 



398 Cifterci j bis Tercij. 



Reddite Vos Veftris 

Olim Sociis & FratribHs , 

Nunc Filiis&Clientibf/s! 

Exhibcte CiHerciOy 

Ud aliqudndo Kom4 

Officium Baculi 1 ■•■ 

Pellite k SeneCA Familid ''^ 

Leones nh dcvottnt^ 

Canes n^ mordeant, 

Lt4fosmt^p\mt'i 
r«//7«n^decipiant: 
^ Et bcneficio Baculi 

'" '^'' Ducite,trahiterequacesFilios per Jordane iftum, 

Per flut^usjprocellas, tenipeftates^naufragia ifta, 
Ad Portum-y 
Ubi pmflant pedes Veftri 
\n Primo Mobili 
immohiles» 
Sit veftra ad fingulos nos »0« exprohrantk^ 
Sed invitantis > fed gratulantis gigantaa illa Vox : 
^**"'^*'^' Et T« venis ad me eum Baculo ! 

Ita fcilic^t 

In Baciilo , cum Baculo ^ per Baculum 

Cupimus nos omnes migrare ad Dominum, 




TITU 



m C3990 1^ 



^ft 

m 




TITULUS XV. 

CISTERCIENSES 

REGES ET REGINiE. 




Ciftercio aflTumptos fuifleadTiarasPontifices, ad 
PurpuramCardinaIes,ad Infulas & Paliia Praefules 
& Archi-Pr2efules,id quidem Meliifluae Familiae glo- 
riofum: Ego tamen longe amplius id admiror, in 
Ciftercium defcendiflfe e foliis fuis Reges ; qu6d 
namque priores illi ad Tiarae , purpurae, infulaeque honores afcen- 
derint, quantum capio, capeflTivere condigna meritis fuis proe- 

Hhhhha mia. 




400 Cifter cij bis Tertij 

mia,cumvircutis&fan(Slimonise praerogativas in Religiofis Vins 
vixmeliuscoronentur,qu^m pulcherrimisillis Ecclefiarum lau- 
reis. Et quid , amabo , vel ipsa Mc noftrd aetate tam frequens , 
quamfeufuafeualienavoluntatc duci, trahique ad dignitates & 
infulas? Atverooccupatos & delibatos femel honores defere- 
re,atqueefummis imperii gradibus fponte fua, nuUo impellen- 
te defcenderein profundas Ciftercii Valles , e quibus nemo dein-. 
cepsaudeatfurstimad dcferta faftigia elu^ari, nedum^afpirare, 
id cam eft rar um , qu^m mirum. Dabo ex utroque fexu , qui pu- 
blicisapplaufibus acclamati Reges, pofitis coronis Ciftercienfe 
inftitucum fuere amplexi. 

Fioruitcir. Prlmus t Virls fit BiERiCUS Dania Rex,prima & magna e 
"•^•"^^Regibus Ciftercienfium gloria, fi fceptrum, fi coronam, fi Re- 
gnum fpedes , quas reliquic. Appulerant fub id tempus, cum 
£r/cm fuprema Provinciae teneret gubernacula , Ciftercienfes 
noftriinD^ff/«//« k B: Eifu llo Archi-Epiicopo vocati e Clara-Valle 
^Bernardi magifterio dc uberibus ad condendam in illis plagis 
novam Ciftercii domum nuncupatam de Esron ; quos Rex pri- 
mumcoluituthofpices, fubinde dilexic uc amicos, tandem am- 
plexus eft iic Confracres , fa£tus ipfe in Monafterio B: Virginis de 
Eyonra a fe Regiis ante fumpcibus conftrudio ad Aulae & Orbisftu- 

Sorem ex pocenciffimo Rege humillimus Ciftercienfis Afccta. 
luftravic vircuces Regias infigni vicae monafticse fan(9:itate,& bc- 
12. Apriiu. atiffima morte confummatus memoriam fui in Ordinis Mmologm 
inter Viros gloriofos reliquit in benedidione. 

^^^^^.^ Altera praefentis tituli,& Mellifluae Familise gloria B: GUMA- 
An[,'is4. RUS SardinU Rex. Vencrat is cum fplendido Miniftrorum ap- 
paratu in Claram-Vallera , Bernardum , illud Regum , Principum- 
queoracuIum,vifitaturus:&quanquamproea quidem vice ali- 
ud non intenderct, quam falutatoAbbate SaniJio rursiis ad P&'. 
triam folum foliumque reverti, injecit tamenMellifluus Orator 
inter amica colloquia Rcgis invitae quantumvis menti dulces 
quasdamcompcdes,per monita precesque Claram-Vallem fu- 
am pro Aula Sardiniag iterum iterumque ofFerens. Precibus in- 
fuper addidit, immifcuitque vaticinia , per quse Clara-Vallenfcs 
olim totum Gumarnm fin t fibi vendicaturi in Civcm & alumnum? 
£^0 ^///Wf/«, ajebat dulciffimus ?^icns ^inBanter pro tua converfiont 

Domi' 



T I T U L U S XV. ^401 

Domittttm rogavi ^Jed ad prxfens exaudiri non mcrui : ^ nimc ahire te pa- 
tior , qttia rettnere non licet invitum : Scias autem , te hitc iterim de Sardi- 
tiia rediturum. Abiic itaque Gumarm ; at quoniam inter ipfas et- 
iam Aulas delicias ac plaufus, raluberrimorum monitorum a Ber- 
nardo fibinuperingeflorum ita oblivifci non potuit, ut non ali- 
quandolacras eorundem reliquias vellicarent Regia prascordia, 
dedit tandem manus ac fubrogato prius in jura fceptn , regnique 
gubernacula Filioprimo-genitoreveriuseft in Claram-Valiem , 
dumjamBernardusevivisad Superos abiilTet, & pofita purpu- 
ra,candid6Ciftercienfium habitu indutus, faftus eft ejusdem 
Melliflui Parentis felicifsima proics pofthuma. Magnis dein- 
cepsfervoribusafpirareeludtariquecoepit ad fumma,propofic6 
fibi in omnibus perfediionis Monafticae ftudiis Bernardo fu6 ia 
primam dc coeleuem regulam , cujus exemplo vix poflet aberra- 
re k DEO. Gratam habuit ratamque in ter Divos jam gloriofus 
Parens Mellifluus hunc Gur/tari zdum , eapropter coelo frequen- 
terdelapfuseidemfefe eximios inter fpiendores videndum ex- 
hibuit, per ea fpedlacula Regi clienti filioque novos ingerens 
animos,adproiequendascoeleftesfemitas,tot in clarifsima illa 
Valle Sandlorum veftigiis fignatas. Rigor vitas ejus , quoniam 
inRege, admirabilisprorsus:Perfe£tionitaminvigiIavit,ut no- 
^esquamplurimasindeliciisanimae duceretinfomnes: lomno 
vexatusprefsusquefuper nudos aflfcres recubuit , illisque longe 
dulciiis indormiit, quam regiis nuper ftratis molli pluma ad vo- 
luptatem turgentibus. Ut tamen etiam meminiflTe poflet , R'e- 
gcmfc fuiflfc, purpuram induit, fed quam flagella expreflerant, 
crebra&cruenta flagellatione caftigans corpus fuum^illudque 
Regia plane indole , in fervitutem redigens. Tandem poft vi- 
gilatastotnodles, fufceptasque ultro, ac toleratas pro Chrifto 
clauftralesvigiliasadrequiem aeternam evocatus obdormivit in 
Domino,Bernardilateriacconfortiojungendus inter Superos, 
cujusfcilicetmonitis,meritis, oraculis defert6 terreno fceptr6 
ad melioris &: per omnem aeternitatemfelicifsimiregnicapef- 
fendam haereditatemoIiminClara-Vallc accelferit. 

Tertius^VirisRegibus, quiRegii nominis fplendoribus Ci- Fhrm/j^r. 
ftercienfemFamiliam illuftravit, fuitJACOBlIS AagonixKex, [l'//'"^" 
diausCONQUISITOR, bellicis operibus in FJiJpani^ Annali- 

liiii bus 



ol)Ht An- 
nS 1^0 f, 



4oa CiftercijbisTertij 

buslonge celeberrimus. Anno 1229. in Expeditione Balearka , 
quam cumExercituCr//rffignatocontra Saracenos fufceperat, 
vidit in expugnatione Urbis Regias affiftentem fibi fuisque Di- 
vurhOcorgntm inclytum Ghrifti Martyrem , addentem anunos , 
roburqueadverfumBarbaros. Ejusampliffimaslaudes vix me- 
lius dedero, quam per verba AUmiqim infirie Abbatum de FopHleto^ 
fub BER NAR D O Abbate Domus vigefimo Tertio. Itaque 
]:icohs T^x^cum6^,a7mosrtgnaJJef^nec minus diiatatd geJlGrum JH' 
rttd , c^u^m diururnoimp^rto , ciim trigej/es cum inimicis Crucis , mos fo' 
los hojies haiuit , coiiatopraiiofemper de eis "oi^loriam reportdjjet , unde 
^ei Praliatoris nomen accejjitj ciim Vero T)EO tempia ad duo mitlia 
( Jic memoranthi/ioriie^ autconjiruxijjet^aut expiatak Mahometana Ju» 
perjiitione ritu Chrijiiano pius dedicaijfety ciim Juh jelici ^ fanjiaad^ 
y)ocationeS, MdT^l^^deMerrede I^ligiojam Familiampro redimen^ 
discaptivisinjiituijjety cnm T^na integra Ecclejia compariijfet^ cum 
mliiT^gttmm toto Orhe Chrijiiano haiereturfecundus^Jorti&fecun' 
dum ipjevix haheret , correptus segritudine Tetrs filio R€g- 
num tradidrt, atque ab Abbate ex Populeto ad fe Algeri&am e- 
vocato facra Qftercii vefte donatus , per monaftica fimul 
vota in Monachum Numini cotifecratus eft. Lego apud 
Manriqueum fupra citatum ^ Jacohum magnis afFe(5kibus ex eo 
praecipue motivoa:dpriftinam valetudinem afpiravi(fe,ut nem* 
pe vitas reliquias tranfigere poflet in Populeto, Monachorum 
fiiturus focius & frater etiam convi61:u , quibus jam jun(5lus effet 
perhabitum &vota. Et urgebat iile firmata propofita ardore 
majore,quamquemfebres,quibusadhuctenebatur,in ipfo ac- 
cenderant. Portatus igitur a fuis Populetum versiis , ctim per 
motum morbus recruduiifet , in ipfo itinere Valenti^ monafticam 
Regiamqueanimam piiffimeexhalavit,atque inde ad Populeta- 
nos translatus, ibidem dupltci tituio Qut loquitur ckeitxis Jlngeim') 
^ Regit (ff Monachi inter Htrosque Acqepit fepultmam, 

Et quidni etiam Bohemia aliquid ad augmentum hujiis tituli 

; adjiciatinWENCESLAO II.Rege,Coenobiide^«/rf%/>Fun- 

datore incly to , mitiffimi ingenii , probatifsimasque pietatisPrin- 

cipe,quemante mortem priws habitumCiBercienfiumConverforum 

Jtifiepife ex Bartholdo Pontano Lik 2. BoimiA pid refert Jongelinm in 

Notit, 



T I T U L U S XV. 403 

Not'tt.Abbat.GH,L.i^,pA^. 22. An ex recicatis verbis (acis conftare 
poflitRegisMonachacusJdLedorvideat; quanquam cupiam^ 
ucinCiflerciifavoremille renciat, quod ego, qui vix aufim, vix 
ydimmlTenceslao laudareRegem,& non fimul comendareMo- 
nachum;nonenim plene intelligo^qui Ciftercienfium habitum 
indaerit,fineanimoaggrcgandi fe Mellifluo Sodalitio. Et licec 
inmortisprope confinio ea metamorphofis fa6ta fit; ea tamen 
morae brevitas inefficax eft, ut Jfenceslaifm Ciftercio fubcrahat, 
quoniampermodicaetiam momenta tocus Rex tranfire potue- 
ritinmonafticamCifterciilbcietacem,quod patet ^xJ-icoOoAra- 
|o///o mox laudato. 

CoIIocandi eciam inter Ciftercii ferenifTima aftra WL ADIS- 
LAUS PohnU^dc JOANl^ES Hierofolymonm Reges, potentillimi 
eSeptentrione&Oriente Principes^qui inclytos Familiscfcep- 
triquefplendoresad incrementa glori^ Bernardeae multa maje- 
ftatecontuIerunt,e roIiifaftigioSereniflTimamSublimitatem re- 
clinani:esad humilitatem inftitutiMonaftici,faai cRegibusin- 
ter Ciftercienfes Monachi. 

Memoranda pariter hoc loco HihernU in CAROLQ Cortna- ^^..^^ . 
dxRege,qui in Colk VitiorU (quam ille Domum memorandae a- ,^^7.'"' 
pud pofteros^;i?^j /^ de hoftibus nuper partse proCiftercienfibus 
alumnis erexerat ) paulo ante corporis fui felicem refolutionem 
fufcept^Ordinis facravefteadMeiliflua caftra acceflTit^Ciftercii 
aufpiciis provehendus beatiflFime ad perennes in Coelo triuphos. 

Foeminea etiam MajeftaseReginis huncTitulnm condeco- 
rat quaeRegum Virorum aemulatrices egregise pro Regio diade- 
mate elegerc humile Virginum Ciftercienfium velum. Memo- 
randain primis B:MAFALDA Lufitanis Regibus oriunda,fcep- obntjmi 
tri Regia Infans , cui non tam fuo , quam alieno , magis arbitrio , ''f^ 
datusinSpoafumHm/V/^ f. Crfi?f//rfRcx,qui fimul & maritus ex 
Matrimonio raro, quod tamen, quoniam citr^ difpenfationem 
Pontificiamingradu confangvinitatis prohibito contra6fcum fti- 
crat , per Romana decreta declaratum eft nullum, fervataque 
Mafalda per Romam virgo , quas veluti peccaflet, quod Spon- 
fum mortalempraBChrifto velaufaaut cogitare aut eligere , ulta 
clt innocentiflfimam culpam per caftiflTima propofita ac leges, 

Iiiii2 qui- 



404 Ciftercij bis Tertij 



quibusnuptiasomnes carnaies deinceps quoquo contrahendas 
averfata eftiatqne utviderentinfuper univerfi , quam id Mafalda 
cuperetvelletqueefficaciter,negle6bismox,autfidi6i:um id ni- 
mis modcfte, proculcatis omnibus illecebris carnalibus novos 
e(3squeDivinosthalamos ingreflaeft apud Ciftercienfes inCoe- 
nobiodc/fro«f^,ubitantisvinculis,tantisque amoribus fefe coe- 
lefti Amatori Sponsoque colligavit, ut inter amabiles ejusdem 
amplexus animo per dulces contemplationes jugiter haercret de- 
]e(5i:ationeveremorosa,fed in nullaTheologia ullateniis culpa- 
bili. Has inter mentis felices voluptates negledba tener^e Virgi-. 
niscorporeaportio,afflifta infuper jejunio, ne forte pro more 
nuperregiQmeliuslautiusquehabita,vexare pofTet Spititus feli- 
citatem. -/Eternis demum digna 6c matura amoribus ad Spon- 
fum ex carne virginea abiit, focianda apud Coelites caftiffimis 
choris. Sepulchrum Regiae Viraginis procurante id praecipu^ 
FhiiippoU. Hifpaniarum Monarcha apertum eft Anno 1617. re- 
pertseque venerandseMafaldae Qxxxvixfeatlisquatuor ab obitu evo- 
Intis , colore omnino vivido, coeleftique flragrantes odore ad 
Hifpaniaeuniverfaefan^tiffimafolatia integr^ plane ac inmrupu. 
Audus per id infigne prodigium Virgini cultus , pro quo illa vicif- 
fimnoningrata, clientibus pro impenfo cultu divina beneficia, 
quae vulgo nuncupamus miracula , liberaliffime repofuit. 

Eodem fato e Regiis amplexibus ad Ciftercienfes Virgines 
iioruitAn. evolavitB:TERESAReginaZ.fg/o.v«,qu^ ^nus AlfonjoRQgy nup- 
»0 '";. ta ciim intelligeret , contra Ecclefiae canones amores conjugales 
ftatenonpofle,qui illicitis vinculis colligalfent confangvineos, 
perSummi Pontificis decretumathalamo Regis abfoluta refl^ 
digrefsa eft Lorvanium , Ciftercienfium apud Lufitanos Parthe- 
nonem,fumpt6queibidem velofanfilioraquam nuper epithala- 
mia cum DEO Sponfo aufpicata eft. Divinarum rerum con- 
templationitam intenta,utcrebriusccelefti fplendore circum- 
fufa,&eterraelevata-terram nectangeret,necfaperet. Mani- 
nibus ejusineratvismedica,foI6namqueta6l:u claudisgrefltim, 
femimortuo infanti amplexu viram reftituit. Aqua,quama- 
nus7>/f/?abIuerat,febricitantesufipropharmaco, experti fu^- 
reoptimircmediifeliciffimamefficaciam. Imminente morte 
Ecclefiamingrefla fefe in genua reclinavit,& concinente Virgi- 

nuni 



TITULUS XV. 405 



num choro Divin^ PaYentisjubilam , ruaviffime incer Sororam pias 
iachrymas modulata eft , cumque cum verficulum abfolviilet: 
SitJcepitJfraelpitemm fuum-, recordatm mijericordixfua^ caput in ma- 
nus lenicer reclinans fupremo halitu refpiravic & expiravicrer*- 
vanceinterimcorporeadintuentiumadmirationem ac volupta- 
tem eum &fle6bentis(& morientisfitum. Abeunte ex morcali- 
tacead Superos feliciffimoSpiricu, delapfus coelo iiiper corpus 
ejus fulgor folis inftar defundae parencavic. Secutns infuper o- 
dor fuaviffimus, crebraque poft mortem prodigia, vivi fcilicec 
charadieres gloriae Ejus apud Di vos Coelices. 

Huicfimiiisaltera B: TERESA, didla Vidaura^Jacohi l fupra 
memoraci Aragonum Regis con jux , quse licec forma atque vir cute 
pra5ftaret,fortuna2tamen,inAulisvix unquamftabilis,vici6 paf- 
fa eft amoris Regii naufragium ■> foluto nempe per divortium con^ 
jligio. Verum Terefa iiia tempeftate e matrimonii compedi- 
bus in libercatem afierta de fanotioribus atque divinioribus hy- 
mena2isdeincepsfolicita,immortalemeCo£lisSponfumDEuna 
in caftiisima foederavocavic. Mundoigiturvalere jufsoinMo- 
nafterioi". AUrudeGratia-, quod ipfa K^te/>fundaverac, Cifter- 
cienfe infticucum amplexa eft. Vixic, qualis mori voIuic,fan- 
dlifsime. Ab obicu e cumulo Sanftas in aqgros affliidosque dif- 
fuf^ediviniciis curatrices gratiae, veluti clafsica convocavere nu- 
merofo3cIientes,quiieuca3ci,{euclaudi,feu aliis morbis malis- 
quelaborances,feliciisimam in Tereja experci fbrpicatricem,or- 
naverefepuIchrumPatrona? per fufpenfa anathsmata^ quibusHi- 
fpanoOrbiReginasSandas coeleftem gloriamperexhibitamira- 
cula , per authenticos veluLi teftes inter gloriofa elogia loque- 
bantur. Reclufus elt prodigiofus Tereiae tumulus Anno 1517, 
poftquam nempe ibbita ac vehemens fluminis T«r/^ inundatio 
eas cabularum & anachemacum memorias in Ciftercienfium Vir- 
ginum cempIopenitLis abIterfiflec,&repertumeftCor/>/zf Ixf^/);^, 
quodeailluvieomninoincumulodiflFluxifle auc periifle credeba- 
tur, una cum incegra religiofa vefte imorruptum plane ac colore 
vividum. Conclamacum eft ob id portentum ab uni verfis , qui 
aderant , in novos celehrioresque Reginae honores,ele vatis mox 
facris exuviis , atque in fublimius Vtaufolaeum per Ecclefiaftici 
Magiftratus decreta ac nunifteria reverentifsime collocatis. iliud 

Kkkkk hlc 



Tlortih ^t- 



Ik: 



4o6 CiftercijbisTertij. 



hic mecumobfervare veiit Ledor , non folam icilicet caftitatem 
virginalem, divinum & admirabile balfamum efle, quo prasfer- 
vatanonnullorum corporaacorruptionis vitio, cum l^erefa no- 
ftrajamenixaprolesid beneficium coelitus obtinueritiadeoque 
Regiam hanc foeminam per excellentifsimas alias virtutes me- 
reridebuilfehanc carnis intra terrag vifcera coeleftem prasroga- 
fiomhcir-tiy^m. Suas pariter hic laudes ferat ELEONORA, Aragomim 
*^'*'"'*"^'Regina,quaB/rffo/'oRegi data nuptui, ciim intellexiffet illicitum 
connubiumobconjun£lionem fangvinis, abfoiuta illic6 a tho- 
ri vinculis ad nova & meliora vota transfugit, Ciftercium am- 
plexa in Coenobio B. M, Regallspropi ^argos. 

Quarta exHifpani£eoris,qu^ Regias celfitudinis nomen ac 
!l7«i'^i'.rplendoremCifterciointuIerit, fuitB:URRACA,Regina Vidua 
Ferdinandi Legionenjinm Regis olim conjux, quae penna vix alialau- 
danda meliiisquam Manriqmi ad Annum 1222. cap. 10. quod 
nempt^uentRegibmchara^popuifs reverenda^Marito fuofidelis^ ^ 
DEOgrata, ProbavitillalongavidHitate virtutem fuam,an ef- 
fetdignaCiftercio,cuiaccefsit annis gravis&meritis, conftru- 
ftopriuscelebriParthenone in oppido VtUenx in Veteri CaHelU 



proGifterciiVirginibus,inter quas depofita purpura fandimo- 
nialem tanta commendatione gefsit , ut vitam monafticam in 
ipfaaulaatenerisannisjamolimdidiciffe, haufifseque videretur. 
Ejus tumulus VillenA fpe<5batur elevatus,& cum nota venerationis. 

tfuT Regias interFoeminas memoranda etiam hoc loco ABDA, 
feu ADELA^Ottone Misni^ Marchione progenita, afllimpta inde 
ad Regiumthalamum kPrimisiao Ottocavo BobemorumKQgc^ for- 
tunam variam habuit , fub primos quidem conjugii annos fau- 
ftam atque faventem, deinceps ver6, d humana hasc fpe£kes, 
iniquam atque ad verfam , Ottocaro nimirum undeunde oifenso 
urgente divortium , 8c quia Rege, etiam praevalente. Caufa 
quidemRegin^e ablNNOCENTlOIII.Papa commendata eft 
Archi-Epi[copo Magdehurgenfi^ dc Seburgen/i Prxpoiito ^ fed mo- 
rosolitigioprotelata, ferotandem abfoluta eft , utroque pro A- 
deUitinoccntia pronunciante. Intellexit illa per eas moras Sc 
calamitates,fpes amoresque fuos ad auguftius regnum evoca- 
ri, eapropter in IFaferhurgenJi Ciftercienfium Virginum Parthe- 
none, quem Dietericm Reginas frater, ixt habet %lbinm in Boh: 

jafi" 



TITULUS XV. 407 



fdin&a. §.XL.feu ipfaRegina €xul,uc fcribic Crugerim in Cinerihm 
jacrU , I. Fehruarii , fundaverat, habitum Converfarum feu Laica- 
nim a(rumpfit , rebus omnibus humanis profperis adversisque 
deinceps fuperior , neque ultra ad Regem , thalamumXceptrum, 
fed ad DEUM & divina caftiffimis medullis afpiratura. Lau- 
dat commendatque egregie B.f //'/«/» citato loco FoeminaeRe- 
gii3einfignemanimifortitudinem,qu2e praeter&fuper muliebre 
ingeniumgenerofares affli<Stas invi(Stiffime tulerit. Funus glo- 
riofeRegin^ in praefati Parthenonis JVafJerhnrgenfts Ecclefia te- 
€tumeftmarmore,extrahumumcummajeftateeIevat6. Neq; 
arguat Ciftercienfes noftros Le^tor, quod laudem quaerant a 
foemina, quse prius ad thalamum convolaverit, quam ad clau- 
ftrum, neque ad hoc prius nifi poftquam prefla calamitatibus; 
idenimargumentum difflandum folvendiimque eft a DEO ip- 
fo,quinonomnesun6e6demque funicul6, neque una omnes 
via ad fe 6c clauftra trahit ac pertrahic. Quidquid fit ^^ in thea- 
trumgloriseCiftercienfis ftatui debet AdtU., five mitius a DEO 
vocata five durius, fivecitiusCiftercium amplexa,five tardiiis: 
atque ex eo praecipue gratulandum gloriofis Ciftercienfium in 
Bohemia reliquiis, quod ex Regio palatio, imo infuper thalamo 
SerenilJimam Sororem obtinuerint. 

Etftetetiamhoc tituB inCiftercii ampliffimam gloriam Se- p;,^^-^ ^ 
renifsimaPrinceps BLANCHA G^///>r«w?Regina,Divi Ludovici mu^ci^r 
optimaParens,quamC/W/wC/W^;«or, Do^or Sorhonicm^ Abbas ^'""^*^"' 
de Columba , /> Serie Sandforum Ord: Cift: ad 23. diem Novemhris in- 
ter Ciftercii clarifsima lumina inferuit. Sufcepit illa e fupremo 
morbo ad Coelites migratura habitum & velum e manu Ab- 
batifiaede Meloduno^ qui ?2iTt\\moBlanchji aufpiciis pro Parentis 
Melliflui Virginibus aiumnis nuper furrexerat : atque ut una cum 
afiiimptavefte amplius tranfiret in Ciftercii fodalitium, per e- 
miiTa Religionis vota eidem accefsit integerrime, DeFundtaB 
Principis exanime corpus in Ordinis amid;u & Regio paluda- 
mento Mehduni magnificentifsime contumulatum eft. Nota 
eft fatisfuperqueapud Hiftoricos B/^«c/;^commendatifsima pie- 
tas, per cujus religiofifsimam inftitutionem Ludovicm filius ad 
fanditatis coelefte faftigium prove<Stus fit. Itaque legat alibi 
Le6tor Benevolus Reginse vitam , virtutes, gubernacula, hic me- 
moraiff^ fufgciat foemin^ Screnifsimae Monachatum. 

Kkkkka Ni- 



408 CiflercijbisTertij 



Nimis parcus lim in Giftercii laudibus, li larafum Lufttano. 
rnm Reginam , fi Eiifabetham Andru ^ Gertrudh Hungariae Regum 
fan(!^ifsimam Filiam , fi Alphonfnm VU. Caftellse Regem , una cum 
Eleonora Regia Conjuge hic non inferam , qui ticulum hunc , mo- 
lefua quidemmodicum, fed regiis diademacibus longe iiluftrif 
fimum & cum plaufu claudant , & cum majeftace impleant. TA- 
oz-«>^««<,R^SI^qQj(jgjj^p|gj^i^g j.g^c^j^gqyg quam caeteri mox memorati 

ad Cifterciumpertinet,tametfi tardius, nempe fub finem.vitae 
noftrisaccefferit; dequaapudyW^«r/^m/w ad Annum 1129. cap. 
i.hffic ferelego: Accerfitosnimirumfuifle noftros a Regina aeg- 
rotante GxTarouca Conimbrkam in Urbem Regiam, peticumque 
abijshabitum, &moxobtencum, quin imo cum fufcepta can- - 
didavefteadmifiamTrfr^/z^wadcriaReligionis vota, plenifsime-| 
que infertam Corpori & Famili^ Ciftercii, primam omnino e 
Foeminis, quse nomined^titulo Regio optime aufpicata fit pri- 
mordia Monialium Ciftercienfium apud Lufitanos , quam mox 
fecuturae fint aliae. Neque de tardicace argui debec Foemina il- 
luftris ac Sandta ; fat enim cito , fi fat bene. Feliciisimo in com- 
o^/if A»»p'pendiofeCiftercienfemexhibuit,cumbenemorcua eft. Modi- 
"^'' cis momencis Ciftercium profella , communem omnium Ci- 
ftercienfium ^i non fan(5ticacem , cerce felicitatem adepta eft, 
Beatam mortem. 

DIVA ELISABETHA AuIarumdecus,idea,fpIendor! A. 
dre^ /////?^^rori/«2Regeprogenita,ut jampraelibatum, nupca fub- 
inde Ludovico TuringiA Landgra<vio Manriquei judicio ad annum 
I228.cap.4. non modica ex parte Ciftercienfes Annaks Faftos- 
que atque quod multo amplius Ciftercienfes Foeminas faa- 
£timoniaIes illuftravit & auxit. Nequaquam ego haec fcribe- 
rem , nifi facem mihi praeferret Jngelm nofter , qui loco citato^ item- 
queadannum I2^5.cap.6. mulcus & Iblidus eft in eo, uc evin- 
cat, ^■//p^f/^^w^exhypothefi fi vere & in rigore Sandimonia- 
lis fuit) fpe6tafie potius ad CiBercienfes^ quam Francifcanas^ pri- 
' mum namque obedientiae votum vivente dc connivente Mari-^ 
t6inMonafterio5W«£^^C^//w/»^ Virginum Ciftercienfium apud 
Turingos prope Caftrum Warberch^Sc force eciam fecundum,quod 
infinuat exiftimatque Manriqueus , defundo jam Landgravi^ 
Conjuge apud easdem Virgines emifit. Habitus Matron^ San- 
&.xgrijem^ qui color olim erat Ciftercienfium, praefercim iii 

Geiv 



T I T U L U S XV. 409 



Germania , UC patet ex Albet to Kram^io^ Paub Langio , Cjifario Hei^ 
fferbacenji Scriptonbus Teutonicis, quos citat Aiamiqfieus: Un- 
de non raro Ciftercienfes nollri olim a veftis colofe Monachi 
grifei nuncupabantur. Porro Canoni^ationii literae poft quadri- 
ennium ab obitu Sanci^t perrcriptae ad noftrosa Grf>^or/oPapa,non 
ad Francifcanos , praeter morem & ftylum Curiae, quse tamen 
alioquinadproprias Canonizatorum Familias ejusmodi favores 
&gratias referre folec. Accedit conjectura alia non levis,quam 
inCmmt Manr^cfiftmcitatoAnnd i228.cap.4 num. lo.authoritate 
PontificiacommiffamfuiircElifabetham Magiftro fuo fpirituali 
regendam ad ritm ^ normam CtsierciL Haec tamen omnia ex 
mente&authoritate AW/^//f/pendeantT quem li vincere quis 
voluerit, cum ipfo Angeb per calamum & ingenium confligat; 
fincerus narpque ille eft , <Sc qui candide veritatem prasftferat , (k 
profiteatur : non enim ( ut in loco altero (upra citato de fe fcribic 
ipfetaliseft,qui alienis dele6tetur: Neque qui resmagnasabs- 
quenocapra5tereat,maxime,y/ ^//rf taies repcyuntttr^quanjel in dtt» 
bio CiHercium illusirant. Servaada quidem fuiftet Elijabetha ad 
fubfequentem Titulum; Sed per felicem errorem prasoccupa» 
vi laudes i^.fff-^**, ut hic titulus amplior evaderet. 

Poftremo loco memorari etlam hic debet ALPHONSUS ^^_^ 
VII.C<f^f//rfRex,qui in quodam diplomate Regio(quod recitat ^TuU. 
Alanriquem ad Annum 1199. cap. 4.) celeberrimae Ciftercienfi^''"''^'?^ 
domui prope Burgos S. AUrr^ Kf^W/y nuncupatae concelFojfub 
conditioneG///^o«/CifterciiAbbatiGenera!ifpondet & pollice- 
tur ■.fe^Conjffgem Eieonoram ^fl/osque fi forte divinls confiliis con- 
tingeret vocari ad religionem, aliam neutiquam amplexuros, 
qukmCiftercienfem. Fateor, Mc CponCionQ /ilphonfifm cumRe* 
giisProlibusRegumnumerum inCiftercio non augere; res ta- 
men haec ejusmodi Sc tanta eft, qu« hic in Ciftercu Regalibus 
elogiis omitci non debeat , ciim parvum non fit , potentiflimum 
Regem&univerfamSoboIemRegiam deftinari Ciftercio,coe* 
leftiaque lumina ultro provocari, ut traherent jam volentem « 
jam optantem integram domum Regalem ad clauftra dc folitu* 
dines. 

Cuperem efie prolixior in praefente materia, & quidni pof- 
fem,fiRegiosPrincipes,id eft, Regum Filios Filiasque illuftrif 

LlHl fima 



410 Giftercij bis Terti j 



lima & copiosa ferie fubjungerem. Ac hi lequentemTitulum 
ornabunt. 







CORONA. 



Res una humanis , & lanta , 

Qpatn 

OmnesfufpiciMit , paoci ohuneant , vix qui deferam* 

Non ali® ideae tam vexant mortalium capita^ 

Qu^muna iila tegnandi cupido^atquc^i^oJuptas, 

Infedit haec opinio intimis animi medullis, 

i^ualitai , (i ulla alia , fua fponte difficuUer mobilis ; 

Quanquam enim qtii fccptra, & <^oronas difpenlat 

DEUS 

ku.u t>eSede quandoque depondt Potentes^ 

IHa tamen metamorphoii minime mutatus 

^egim animm^ 

Regnum,diadema , fceptrum 

Servat injpe 3c dejiderio : 

Fortiusque nonnunquam radicatur 

Regni felicitas amiffa^ 

Qnam mtckpopfa, 

Etlic^t fa8p6 non adfit regnandi 'yoi///>/<«f, 

Regno aut perdito, aut prorsiis non habito; 

Vix tamen aliquando deeftregnandiW«;?f^, 

Nunquam habita;^tfr*/»5, aut ad amiffa ajpirans, 

E foliis fponte defcendere , 

Palatia , diademata , imperia ultro deferere» 

Hoc JupraRegem^fttprd hominem eft> 

Opus Dextera Excelft! 

Scilicet 

«•'*''"^*-"> Cor Regii , & Corona Regis in manu Domini ; 

Occupato namque cor(^f,Regiisqueamoribus 
Jam habcs Regem in manu tua. 
Tuns eftK^A:,fi cor ^egis tuum eft! 



Divi- 



TITULUS XV. 411 



DivinaManus 

Ericum , Gumarum -, Jacohum 

Danid^ Sardmia^^ragonix 

CoronatosK^Qt^ 

Datura fub fuave CifterciijV/g//^», 

Pritis corda eorundeoi , tetigit , «u/c/r , rapuit. 

Vedke vocantiJDominonon difBcnlter»i4«i^, 

Qui corda jam deierant. 

Indecornm eft,^DEO trahi per capiJIos; 

Volupe <3c pulchrum , trahi per corda. 

Traheris/?fr capillos^ ci>m dole3,te trahi: 

Traheris per corda^ cum ultro , atque cum voluptatc 

Trahentem fequeris. 

Nullag DEO dulciores vi^orid, 

Qakm cum vincit ifo/enres vinci ; 

Sicenimqui^w^»^> 

Invicem&pr^liari folent, dctriumphare: 

Utrisque fufe funt delicix^ 

S^Vivincant^kuvincantur^ 

Quoniam h«c pugna cordium eft,non enfmm, 

Amris vuinera nemo unquam reBc doltiit. 

Igitur ciim DEUSaggreflijsReges mcordilmy 

(Aggreflus autem,quia corRegis in manuDomini^ 

Caftra metatus eft mftatione amoris : 

Acque ideo divinse illae vidtoriie 

Regibus vixpoterat efle violentae ac moleftas, 

Quoniam crahi vincique per corda^ dulcc lemper ac volnpe. 

Per hos proinde triumphos 

Cor^<«Regum,&Cor««4 Regum in manu Domini\ 

Ufus cft tamen DEUShifce viftoriis mitiffime, 

Reddidit, divisitque inclyta fpolia 

Corda^dcCoronof^ 

Filifs quidem h^redihm Coronas reftitult, 

Corda dedit CiHcrcio^ 

Id eft , ucrisque fmim ; *> 

Regcs namq; h^redesm folio decebat habereCoro;?/^, 

Clientes in Ciftercio expediebat habere corda. 
Mulcae reiipiofag Doaiusinfumisgratiisnumerant, 

LIIII2 Reies 



4T 2 " Ciflercij bis Tertij ^ 

Reges hdbuifft fundmres ^ 

Amplius eft atque gloriofiusMellifluaBFamiliaB 

Reges habnifle Alumnos , Socios , Fratres. 

EIe6ta raepeOrdinumEcclefiag in Jepulchra^ 

Quibus conderentur Regum exanimatavorda^ 

Beneficium vel ^ mortnis eximium ! 

Pulchrius eft, 

VivosRegesmcXuMt kCi^erao^ veluti tiimulo, 

Suaquc corda^ magnasadhuc res pro DEO pro Ccelojpirantia 

Non per aiios bajulos, fed perfeipjos in clauftra attulifle. 

t. Tim. t. Di^vinm Titu lus -> 

RexRegum! 

At Vero DivrnadcRegia dijpenfatione 

Communicatus hominihm in Cifiercio^ 

Ut eflent Reges Regum. 

Ifl clauftris 

^Q^imdiphrafts^ tlOxiSi praxis , 
Apponere caput: 
cantic.f, gj. ij^^j. haberes Caput anreum iit Sponptf^ 

Et aureas prope in Capite comoi, ut Jhjolon., 
Et /^»ro.y /'^cc^^^wf caput circum otnne jftorentes y 
Non licet tibi tamen inCiBercio^ inClauBro 
lioc pretiojum^ hoc J?eeiofum^ hoc foridum caput apponm 
Si optimos inter in Coenobio efle cupias , 
Talem te pinge , & depinge , 
Qui in teipfo acephalm 
l^ec propriumcaputhdbercvdiSi 
Nec proprium Capitaie. 
MonachiReges! 
Non audebitis amodo & deinceps in Ciftercio apponere diademata 
In promptu caufa eft, 
Ciim Vobisibidem neque licebit apponere capita ^ 
Vix etenim ftat fine coronaRex^ 
Vix fine capiteCorona: 
i^f^» eft, habere coro^^w, 

Corona^hsbcrccaput. 

Depofuiftis utrumque, 

/lcephali KtgQsl 

Minuti 



T I T U LU S KV. ^413 

Minuti Mademate ^minuti capite. 
Divino motu 6c nutu decidit corona Capitk 'vesfriy '^"'^' 
Imo & C^/?«r Veftrum. 
Interdidtum deinceps Vobis Regibus Monachis , 

Super di^itias apponere Cor-, ^^ 

Super capita appomre Coronai, 
QKloniam opihm^ capitibm^ diadematihm 
Veftra fponte in perpetuum renunciaftis. 
Et fi forte adhuc in Ciftercio vobis Capita^ 
Non geritis Whficut c^teri homimm 
Super coHadccorpora^ 
Sed ficut do^i/fimm Capu» , 
Dionyjtm Areopagita^ 
In manibm veftris 
Inter obedientiae ohfequia 
Ad Superiorum arbitria 
Traditanda etiam per capitulai 
Super Capita veftra 
Quemadmodum olim in f^culo impofitasVobis Coro»^, 
Ita in Cifiercio in Coron^ vicem impofiti Vobis homiaes y '^''^'"' ^^- 
Per quos deferta in terris dtademata 
Cf efcerent in ampliffimum Centuphm m Coelitum Patria. 
Res paradoxas , fed verag : 
Ilomo homini in feculo lupm: 
HmoSupcrior inCiftercio Homini KegiCorona eft! 
Noncapiunt hoc verbum,hocdiademaomniaOrbisC^p/V^, 
Sed quibm datum eli. 
Applaudo Vobis de dato hoc Optimo^ . 
Quod defcendit ^ Patre Luminum , < '^'*"^' '• 

Feliciffimi Reges Monachi ! 
Pofitis Coronis 
ImpofuiftisH(?/»/»f5 e Ciftercio [upQtCapitaFelira^ 
Diademata 'uiva , 
Qnibus Ecclefia, clausfra^/idera ornantur&coronantur, 
Succeffimus inlocumVeftrum, 
Regesdcnos^ 
Sed non de hoc mundo! 
Stanc multa jam Majeftate 

Mmmmoi Super 



414 Ciftercij bis Tertij 

Super Capita VeHra 

Ultra SidereosOrbes altiffime eve6ta 

Partae Coron^ & lameoU ! 

Humiliamm Sacratiffimis Majeftatibus Veftris 

In profundiffimis Ci^ticnVaUihm 

Capita noftra, 

Coronanda olim etiam per V&s^ 

Sic enim fperare audeant cUentes e Ciftercio 

De Advocatis e Ciftercio! 

Itaque 

Vos Ele^ores inter Ele^os Regii! 

In Coron£ CaleHis beatifsimo ambitn 

Plenis ttrnis adjicite [uffragia veftra 

AmiBa , mimere , njoto 

Nobis Candidatis! 

Et fic olim 

Mutuos inter nos plaufus mifcebimus, 

De occupata a Vobis 

Et procttrata per Vos nobis 

Immarcefcibili apud Coelites gloriae 

CORONA! 




TITU; 




TITULUS XVI 

CISTERCIENSES 

REGUM 

FILIIetFILI^. 





Regum cunisj aularumque deliciis prodiifiTe , qui 
Ciftercii riPoremample6liaufifint,id egofanead- 
miror, fia^icioque vehementer. Soiafamade 
aufteritate primorum Ciftercienfium territi pleri- 
quevelevulgocadebantanimiSiVix quopiam auc 
Mmmmma vo- 



4i6 Ciftercij bis Teitij 

volenteautvalente tentare atque experiri, minus ferre afperri- 
mum vitsB genus fubftanti^ corporeae tam infeftum. Itaque di 
gitoDEIamovenda hasc erant obftacula , imbuendique morta- 
les aliis opinionibus , ut nempe aut mitius difcerent fentire de 
Ciftercio , aut generofius vellent aggredi eas nov^ Famiiias au- 
fteritates: Eapropterinfpirati perDivinas efficacias Regii Prin- 
cipes e voluptatum abundantifsimis cumulis evocati tra6fcique 
fuere ad Giftercii clauftra & rigores •> qua arte corred^a in aliis me- 
ticuIofamens,cCim jam viderent Regias proles deliciis tenerri- 
me innutritas ; ultro convolare ad id inftitutum , quod ipfi ha£te- 
nustam fcrupulose fubterfugerint. Spedlare hunc titulum ad 
Cifterciicommendationem&decus,quis, praefertim ex faeculi 
genio,non videat? SiquidemeosnancifciSocios&Fratres,qui 
ad Provinciarum ac Populorum gubernacula felicifsima nafcendi 
conditionefintpraeordinati,id omnibus, atqueetiamCiftercio 
& vel maxime gloriofum. Dabo in Scenam hanc illos praecipu^ , 
quos in fuisVoIuminibus celebrant An^elm & Chrjfo^omm^ f^Bpe 
jam laudati Inftituti noftri Hisioriograpbu 

ohiit A^ms Itaque Gallia Ciftercii Mater & nutrix prima in theatrum pro- 
"^^' deat , quae in Mellifluae Familiae fola tium dc ornamentum genuic 
optimumPfincipemBrHENRICLIM Ludovid Galliarum Regis 
5mifiIium,5'if/?//z«/Fratrem,Monachatu fuoClaram-Vallem il- 
luftrantemfub5fr«WoParente,perquemadmirabiIieventuper- 
tradlus in fandilifsimos calTes. In Claram-Vailem 5c induftria iU 
le diverterat, AbbatemSandtum fuperncgotio quodam faecula- 
ri confulturus. Gratulatus fibi Vir melleus de nobilifsimse prae^ 
dae praefentifsimafpe,quamnuncemanibus rursus elabi vix au- 
deret,monitus nempe jam antecedenter fecreto per divina lu* 
mina de aufpicata Principis captura. Quapropter Serenifsimo 
HofpitifubcoIIoquiifinemlongealiaBernardus confilia aperuit, 
obtulitque , feciis quam ille ne femel quidem vel perfundtorie 
cogitMQt, Claram-Kitllem nempeproPalatiisRegiis ingerens, cu- 
cullam pro purpura ; Cum namque Henricus Mellifluo Abbatl 
vaIefadi6feSan(5b« ejus Congregationis facris & efficacibus a- 
pud DEUM memoriis impensius recommendaret , excepit Ber- 
Gedefr.m nardusPnncipisoptima votainexpe(5tat6 vaticini6: Confido^dxt, 
i!q.T".' inT^omino^?i€fU(]Um in eo te morimrum^ in fiominc pojitus es^fid 

velo' 



\ 



TITULUS XVI. 417 

TDelociter experimemo propno proluturumy oumtum tibi ijiprum frofit 
oratio^ quam expetW. Seu torte noQ intellexerit , feu , quoJ. 
verius,forca(Ie neglexerit oraculi myfleria Henricm^ arbicratus 
eaad futurum fuum in Ciara-Valle Monachacum minime perti- 
nere, abiit, longe alia cogitans quam Bernardus prasfenrerit^prae- 
dixeritque. AtveroquiaMellifluaapisinter mella aculecs mi- 
fcuerat,eademmoxdie,anim6divinitus per Bernardiirp com- 
pun£t6reverfusellvaticiniafibi de fe praenunciata fu:"> adfenfu 
jamipfeprobans,atque cumingenci Clara-Vallenfium jub'Jo in- 
ter religiofos Tyrones adledtus eft. Accidit & aliud in ea Prin- 
cipis converfioneiquod h6cIoc6tacerivixpote(t. Jndyeasqm- 
dam Par/fienfis exHenrici famulitio acerbiusquam caeteri tulerat 
Domini fui fanibum difpendium , offenfus , quod in hero fuo 
fpesfuasomnes perdidiffet&penfiones: quare infanis clamori- 
bus fadbum Henrici per cumulatifsima convicia indigoilTim^ 
profcindebac , condemnabacque ; quas tamen Princeps cum 
fummamanfvetudineprorsusadBernardi genium ac votum fu- 
fcipiens , infuper opcabac precabaturque inftantifiTime, ut Vir 
DEI converiionem infignifilmi illius impolloris efficaciffimis 
precibus quam pofifet, apud DEUM urgeret. Ad qu^e Abbas 
San6kus : Dimitte , ait , hominem , modo animA e'jm in am,nmtdine esi , ^^^^r 
nec pro eo multumfolkitmfis , quia titm eH tllc, Vix fufficere jam poC ''f'* ^'■■^^- 
fetantisin animi diilurbiis fola vaticinia, fufpicatus religiofiffi- 
musPrinceps, aliquid forte efficacius praeterea rogat a Bernardo 
pro feftinanda Viri infoIentifiTmii converfione. Severiori ad 
f]«c vuIturefpondicAbbas: Quidesf /w^ait, nnnquid nonfm dtxl 
tibi^ tumeHille ! Audiit & ha2C Jndreas^ indignationem (ijam jam 
etiaminBernardumtran8ferens,qu6dper eaverbavifusfibi prae- 
dicereMonachatum,quem moxvelinHerofuo tam acerbis o- 
diisdamnafiret:infeipfoutiqueinaeternum non implendas in u- 
tilesillas vanasquefpes, quas fibi Abbas de Clara-Valle finxifiet 
de /^Wrf^,quinunquamfuturusefietMonachus, ut praediceba- 
tur. DiealteraeCosnobio valieque egrefius ell, diras omnes. 
imprecatusViris incolis-, qui fibi Dominum abfi:ulifient:& no- 
vascoquensiras,egerebat per diem integrum indignifilma quae- 
que in Herum, Bernardum , fociosque &: Fratres: Ufque tan- 
demin fubfcquentem no6lem, admirabile di£tu! efiicacia Di- 
vini Spiritiis plenius animum Viri occupans traheret vi(f^um vin- 

Nnnnn 6lumq; 



ctt. loct. 



41 8 Cillercij bis Tertij 



£lumque in Bernardi placita ac fententiam. Quare expedbato 
vixdiluculo ad Claram- Vallem reverfus ell , ultro jam expetens, 
quod pridie&nudius tertius tanta contumacia rejeceratiHen- 
rici deinceps in Monachatu focius , nuper in palatio fervus.CIau- 
dit gemin^e hujusconverfionis fcenam AUnri^imm ad Annum 
1 149. cap. 3.^.9. verbisproMellifluo Parente gloriofis: Certet [e- 
cum^ ait \\\q ^"Bertmnks de efficacU ( Jiam cum alio qui fojpt? ) )he 
T) EilM oret jfive homifiihs ioijuatur^ dum ah eo nihiifetit^ fiod non 
ohtineat ; his nihilfuadere tentat , quod non per/vadeat. N U n c pro- 
pius ad Henricum redeamus, cujus excelfam indolem ad fcep- 
tra&gentium gubernaculaanatura formatam divinifsimis fen- 
fis erudiitMellifluusMagifleradfacrosInfuIarum honores: Un- 
deprimo quidem 'adBellitacenfem Epifcopatum, ac fubinde licet 
omnino invitus ad Rhemenfem Archi-Epifcopalem Sedem eve- 
6tus efi. Attamen ftans in ijs Ecclefiarum fatligiis refpexit fem- 
per humilitatem Vallis fus, Siimmus gradu&munere,infimus 
animi demiflTione. Eximie laudat hanc ipfam pulcherrimam in 
VirisMagnisvirtUtem VenerdhtUs fetrm Aiauricim ^Uuniacenfis Ab- 
bas, fui fajculi ac Ordinis fplendor, qui hasc de Henr/co noflro 
fuper ejusdem eledwione inEpifcopum BeUuacenfem a Bernardo 
Patreconfultus infummam Eledbirecommendationemrefcrip- 
Epifi. cit. li t : Si vita mer itum auaritur , magnum efl. Quomodo enim non mag^ 
u"^adZ~^^'^ ^//5^«.^ detanto taritiflum fejecerit ? CumT^gii /angvinis^ utjtc 
mm uso. locjuar Juperiiam tam rohu/16 humilitatispede calcaVerit ? Ciim luxus^^ 
fieno cornufluentes mundi delicias tormentis innumeris , ^ miUe mor» 
tihus commutaVerit ? ciim undique arridentem mundum irrijerit ? Cum 
ahnegansfemetipfum , ^ tollensCrucemJuam , Chrijlum moriencemje' 
cutusjueritf Hsec Tetrus de fan£liiIimo inter Monachos 
Principe. Odennio tandem in pr^efedura Ecclefiae Rhemen- 
fis exadbo hominem feliciffime exuitvaflumendus exinde ad bea* 
tiflTimainCoelis Sandtorum Prasfulum praemia, quae per egregi- 
os iabores longe amplifljma promeruifleL 

Redibit Gdia iterum iterum que per dccurfum praefentis Ti- 
tuli , cum nos interim ex aliis plagis rivulos & laudes in hunc alve- 
umtitulumquededucemus. OccurritpraeprimisL7i///^«/V,Gens, 
fiquaealia unquam , Ciflercii amantifljma, e cujus Regia profa- 

pia 



^ T I T II L It S XVL 4^9 

piaquatuor SerenifTimi Principes fub Giftercienfium vexillis mi- 
litav^re, Ferdinatjdm ^nQmpQjienncm^ Petrm^ & DiQnyJim. Prio- 
resduo inter noftratesMartyres, & Milices fuas iaudes habent 
tertius&quartus hoc loco inter Regibs Principes veniunt me- 
morandi. Itaque B: PETRLIS , Regis Alphonfi\ Frater , militia 
ftrenuus, florentiffimamprimaeadolefcentiagsetatem armisoc- 
cup avit , Saracenos vel ideo haud gravate paflus holles , ut nem- 
pe haberet quos vinceret. Patriae calamitatem feliciffime tra- 
duxit in occafionem fuae laudis ^ ac gloriae , in praeliis vidoriisque 
fortis ac frequens. Inde vidboriarum fpeciofiffima merces , in- 
gensfamacelebresintertriumphosper omnem Lufitaniam,vi^ 
cinasque gentes laudatillimum Principem circumtulit. Atta- 
men quiinpatriaterra per Saracenos vinci non potuit, Bernar- 
do Monachorum in Galliis Patri vi6las dedit manus. Fuit nam- 
que unusiilorumnobilium adolefcentum, quos,ut refert Gnil- 
lelmm Author viu S. Bernardi Lib. I. cap. II. tomeamencis addi^ 
6los( equeftrium lufuum genus id fuit apud veceres pef celebre ) 
pocionecerevifi2Bafebenedi6t^ etiam relu£tantes ad Cillercii 
caHra perduxit IVIellifluus Abbas. Itaque Petrus noller , qui in^ 
ter nobilifsimos Socios fuit unus e prsecipuis, expertus paritcr 
e[b,qaodreliquiomnes,inexpe<5tatafcilicet,& optanda hodie 
vel maxime metamorphofi bibendo fadtus bonus atque quod 
amplius, Giilercienfis. Ita nimirum haullus, qui hodie non 
paucosperdic,pr2ecipitatque,adfaIutem quam optime conda- 
xit, quem Bernardus benedixic. Tecit tamen Lufitaniae amor^ 
utRegiasPrincepsquantumviseapotione de ample<5lendo Ci- 
fterciodiviriitus admonitus, e Galliis ad patriam regreflhs , vo- 
CcU ionem aliquantifper diffimularit. At vero Bernardus jam ad 
Saperos cranslacus cardanci apparuic feverus monicor , eique fuis 
ipfe manibus candidiffimam Cifl:ercienfium cucullam obculic, 
munus velex eonunceciam gracius,qu6deGc)elo Melliflui Pa- 
f encis manibus aiiacum. Noluic ulcra moneri a Bernardo 6c Cce^ 
lo Petrm , fed mox commendacam fibi cancopere veflicm inter 
milleofcula inlllufl:riffima Alcobacia^ domo Infl:ituti nodri apud 
Lufitanosceleberrima, finemora aifumpfit. Primum opus Re- 
ji^iofi Principis semulatio Bernardi, fine quo in Cifl:ercio nihil 
eximium. Ejus armis in nova militia conllanter ufus efl: ,inedia 
kiiicec vigiliisjciliciis^oracione, concemplacione^per ea nunc 

Nnnnna lon- 



Oi/i!t Ar.m 

llOf. 



420 CiftercijbisTertij 



longe feiicior daemonum triumphator, quam olim per gladios 
ensesque Saracenorum, Invifcrat aliquando Monachum Prin- 
cipem quispiam ex illuftribus nuper fociis, cum quo incautius 
fortedenuperisvi6loriisconfabulatus, jadtare coepit gella for- 
titerbeIIicafacinora,fortunam per tot cafus femper faventem, 
corporisrobur milite dignum, nullique fecundum. At depre- 
hens6 moxerrore,acjaS:antiae vitio, multavit lingvam feptem 
menfium rigidiflimofilentio^nuUopenittjsper id tempus verbo 
extra folas in Oratorio preces prolato. Superaddidit pr^terca 
virtutum pulcherrimum ornamentum , amores DElp.tr ^^ Ciller- 
cii genio&veluti fato quodam ac pondere impellente fingulos 
demellifluogremioalumnosaddivinas has de]icias,ut amarent 
A1afiam^qu3£ prius dignata amare Ciltercium , pr3goccupare,im6 
provocareinfingulis Ifmis Patrihis amores omnium, quos tan- 
t^Dow»4:negarevix auderent^ vix pofFent nifi inhumani atque 
ingrati. Itaque Petrm erga Virginem hanc & optimam Matrem 
afficiebatur tenerrime, toties ecflafim pafius, quoties Mariam 
vt\cog\t2itQt-,vdAjigelicd Ave falutaret,Ci{lercienfium omnium 
fa6fcusipfe&fpcculum & edlypon, qui in auguftifsima Domina 
autMatremfentiunt in lade cum Bemardo^ aut Sponfam in an- 
nulo cum Roherto. Abiit tandem htrm ad Dominam , ad Spon- 
fam , ad Matrem , expertus unus omnia in Maria, Fragrantiffi- 
mus ex facris Viri Principis exuviis per univerfum Coenobium 
difFufusodorindubitatumapud omnes fecit, felicitati ejus apud 
Divos Coelitesnec rofas nec lilia deeje, 

Alrer Lufttanorum SerenifTimus Surculus , DIONYSIUS de 
Im-e^s^^ PORTLIGAL,(memoraboPrincipem vcrbis JongeliniNotit./ib^ 
bat,L.6.pag.6.^ Emmanuelk Frater^ Antonii Filim^ Lttdovici nepos^i 
Emmanttelis Pdrtugalli^Kegis ^ ac Indiarum Inventoris Pionepos^ adno- 
ftram atatem accelTit propius : Ciftercii vexillis adfcri ptus in Val- 
/f-5o//^apudG/j7^^^;/o^,fubindeperRegium BilippilF. annutum 
inBelgium perlatus Antverpienfe S. Sahatork Coenobium clariffi- 
mofuoincolatunobilitavit. Jongelmo citatoperdecenniumno- 
tus, quietiam Regias in Dionyfio dotes, virtutesque gratifTima 
focietate in tantoPrincipe una cum ftirpis nobilitate confiften- 
tes quam dignifTime ibidem commendat. 

rlomtAmS 

u96^ de. E Principibus Aragonili memorandus hoc loco FERDINAN- 

DUS, 



tloTMh An^ 



TITULUS XVI. 421 



DUS, /f/yc'«//RegisFi{iusnatuminor, qui Anno 1 192. cum Patre 
vifitans/Y^/f^^^^ojCifterdenfes^renfitfibidivinitusinfpiraricoe- 
leIl:eseorundemamores,quibusaPopuleto nunquam deinceps 
avelleretur. TeneraPrincipisaetas, dclubkaac fettinara voca- 
tiomovebant/^^o//////«Parenteai,ut confuleretfilio, difFerre in* 
terimconceptaperimpetumvota: qux tandem ab obitu Patris 
naox reddiditDEOinmemorato Populeto, Anno 1196. dilats 
converfionis perdita merita magna animi alacritate ingentique 
zclo fandiffime recompenfans. 

AddendusexeademHifpania&alterFERDlNANDUS/f^<^-^^,^^^^ 
^o»//w,FerdinandiC.fr^^>V/V'/ ex Alphonfo Filio Nepos,qui reli6ta „s ,^7/' 
CaUtravenpim iuprema prasfeiflura in Petrx Coenobio Monacha- 
tuinterCiilercienfesinitiacus eil: fubinde acclamatus Caftr-A/- 
gusianm Aixhi-Prdjnl & Fro-Rex cUrijjimos homres geffit qitJm dignij* 
JimL 

EtScotia hoc Titulo felix in trihm Regiis Principibus, quos 
Sceptrogenuit;at felicius longeCiftercium, cujus parentela ij- 
dem DEO coeloqae nati funt. Fuere illi Aiexander , Da^ijid^Gnah 
terns^ Beat/omnQs: prioresduoinfuperfratresgermani. B: ALE* ^^f ^"- 
XANDSR , votis Populi, Procerum fufFragiis, dc praecipue vcs 
luntate Regii Parentis mox Succefibr Rexacclamandus,fuafu 
duif^uque pientifTiraae Sororis fua2 Aleckildis pia fraude elufitSco- 
torumfpes; mentitofiquidemhabitu mare una cumSorore tra- 
jiciensinGalliatr ,id eifc,in portum appuiit,ubi fiu6bibu3Regni, 
m-.ndiqueprocellis fuperior tutifTimam fibi flationem fixit in 
Fitsniacenji Ciflercienlium Cceaobio, difTimuIato interim Regio 
fangvinefa6tusCo«w///i*,ex magno fcilicet Alexandro pufillus, 
imopenenullus; verumeomajoratque excelfior futurus in reg- 
nocoelorum,qu6 e fpe folii ad caulas ufque pecorum defcendic 
profundiiia; pafcendls namque curandisque pecoribus deflina- 
tus , indignum quidem Rege, at coelefli gloria longe dignifTimum 
paflorisinduflrii munus quam fandtifsime gefsit, abiens nemp^ 
quotidie una cum Drjina Sponfa Sponflis&ipfe caflifsimus pofl 
gregttm w^/^/^,ufquetandemad felicifsima illa Coelitum pafcua 
ecorpore evocaretur, mutata fcena futurus ipfe deinceps felix 
ovicuIa,fecuturaAgnurn, quocunque ieric. PerdidifTe morta- 
libusvifus /^/fXfWfrcofonam,cumdeferuit,iIIamcum gloriofo 

Oooob foe- 



422 Cillcrcij bis Tertij 



Tloruit ch- 
lAAiin.uie. 



foeiiore <^///?//f.i/4^/?apudSuperosrecepit,cujusrei nuncium ipfe 
e coelo attulit cuidam e CiilerciiFratribus, cui fefe mu!ta coru- 
fcantemcoelefli lucefpeftandum exhibuit, coronam unam ge- 
rensin capite,in manibus altcram, explicuitque ftupenti gratif- 
fimi (pe6baculimyfteriainhaec verba: torona^ qiiam in mdmhm te- 
nco^corona cxtith temporalis , qnam dejertti : illa , qua capnt ornatiir^coro- 
naeH^qiiamcommttnemct4mSan6iisaccepi. Itanimirumnon perdis, 
quod propter DEum deferis , quin imo per dendo fervas & auges. 

B: DAVID , Alexandri Frater fangvine,indoIe^ oietate optimo 
germanoperomniafimilis,h6cun6duntaxatdilsimilisaliquan- 
tijai-, quod non eadem cum Fratre vid Cillercium ingrcfius fic. 
Fugic/fA^cWa dignicaces ne imponercntur; Da^id jam impofi- 
tas humeris faluberrime excufsic, cuin ex Archi^ Epijcopalt S.An- 
dre^Sede^ cui Vrimatus totius Scotiae annexus eft, in humiles Ci- 
iniAcnoio ^^^^^i^^^"^ Vallcs excels6 plane animo defcendic, vitamque 
'li.imi^' ivi^^i vixit, quam Ciitercienfcs calculo Eeati^ DEUS prodigiis 
condignifsime approbarint. 

~ Ex eodem culmine Sedis Archi-Epifcopalis S, AndreAn Meih 
rofenfe Cc^nohmm defcendit tertius Scotiae Princeps SiGUAL- 
TERUS,Regis Davidis filius. Praefenferat is in Meilrofa ob no- 
minumforteaffinitatem latere mel^rojamik^qut MellifluiBer- 
nardi patrocini6 felicem Familiam, domumque ingreflus, in mel- 
le delicias animas, in rofa invenit coronam gloriae. Senferunt 
pariter Meilrofenfes Afcet« Coenobio fuo in Gitaltero lucidifsi- 
mum plane fidus illapfum efle, Ciftercienfe Coelura illico magnis 
fulgoribus illuftraturum, quare orbati Abbate Virum Principem 
indemortuidignitatemcommunibusvotisfubrogaverunt. Or- 
navitillefpartamhanceximiismeritis, Ordinem univerfum illu- 
TmS' ^''^vitclarifsimis virtucibus,auxicque FeftosEcclefiae dies,poft 
fandifsima fata Divorum adfcriptus coecui. 

oyitt Ami ^^"'^ ^tiam Serenifsimum PrincipemCiftercio dedit WAL- 
''DEMARUM,F]!iumCf«//f/Regis,anteaflumptumOrdinisMcI- 
liflui habitum Sleswicenfittm ac Bremenfmm Antiftitem : quam po- 
fteriorem Cathedram ctim absque Sedis Apoftolicae auchoritatc 
acbenedi6tioneoccupaflet,ab/:/wor/o///. Pontifice Maximo di- 
rispercuflTusnoniilicorefipuic, donec manusAltifsimi non per- 

dens. 



/22r 



T I T U L U S XVI. 42^ 



dens,redranansperimmifias acucifsimas febres traxiiTec homi- 
nem ad Gonfilia (aniora. Abfolutus igitur a nodo fpirituali , ah 
accerfito Abbate Lucellenft indutus eib Ciftercienfi vefi:e,cnm 
votofemancipandi fi)lemniter Ciilercio, cum primum e mor- 
bo refpiraverit. Sanatus ftetic facris padis, firmante Honond 
Papapropofita IFaUemari per literas , quibus eum IVahero Ordinis 
Generali, atque etiamGWo?f/AbbatiMorimundenfi recomen- 
daverat. Vixitannisin Ordine quatuor,nupernm maculam e- 
mendans humili obediendi prompcitudine , infignfque poeni- 
tentiae laude , confummatus Anno 1225. Q^iam vero Familiae 
noftraedomum fua converfione dc converfatione nobiliraverit 
WMemarm , fatis non conftat. AiannqHem ( qui mihi in his pro 
fonte eft) Annalium fuorum Tomo^. ad annum 1221.C.3.& ad 
annum 1225.C. 3. ex auchoritate Jfajci Pontani Scriptoris rerum 
Danicarum ibi recitataexiftimatconfij matum feu in Z./'i^,quod 
eftcoenobiumaoud Saxones,feuin Li:ce!Lt ^ qu^ eft domus Or- 
dinisapud Alsacas: quanquam inlnMceTom,^. LiiJV. apertis ver- 
bis monachacum V^/aidemari referac ad Lucellam^ forre ex eo, 
quodper Abbatem Lucellenfem, uti meminimus, ad fe evoca- 
tumcandidaCiftercienfiumvefte indutus fit,6<: verofimilius ad 
eum tota Viri Principis converfio referenda fit, per quem con- 
verfionis ac poenicenciae primitiae coeperint. Verum nil intereft 
de loco feu monachatus feu obicus, modo WMemarm nofter 
fic,quod indubitatum eft ex literis Honorii Pap^, quas integras 
recitat Manriqueus ad Annum 122 1 . c. 3. Argui fortafsis pofsim , 
quod ultra debitum fi'ncerus hic fuerim. , Waldemarum ita inter 
Ciftercienfesreferendo,ut tamen fimul etiam ante afiumptum 
Ciftercium Viri culpam , poenamque humanitus divinitusque 
inflidam apertius memoraverim , quafi vero hsec Ciftercien- 
lem Familiam infamarent. Non deliquit Princeps in Ciftercio , 
fed poenituit. /-5?^^/ ApoftoIorumPrincipisorbe toto gloriofis- 
fimapoenitentiarecenferihaudpoteftfinedelidi pra^vii memo- 
ria : ideonc ergo hiftoriographus facer erga poenitentemApofto- 
luminofficiofu3fuic, qu6d culpam illius calamo non prelferit? 
Im6 vero ex hiftoriographi munere tacere illam non potuit: 
iNfequedelidlumhocadeo P<?/rodetrahere potuit, quod ille tam 
eximia pcenitudine penitus expunxit. Fereeadem hic: vix 
namque intelligi poteft,qu6 pa(5t6fF^/Jfw^r/«Ciftercium am- 

Oooooa plexus 



424 Ciftercij bis Tertij 



plcxus fic, nisi & calpam ipfius poenamque fincere aperiamus; 
exinflid:aetenim divinitus poena didicitefle, qualis hic lauda- 
tur, CfBercknfts. Et lane non video, cur id vituperio,& non 
magis laudi duci debeat, culpam nempe quam commileris in 
feculo,diluere inclauftro: Primum humanse eft imbecillitatis, 
pofteriusdivinsevirtutis. Meminerisicaque^/^W.^fw^r«w,priLis 
hominemfuifre,rubindeSan<Slum, &quotusquisque,amab6, 
eft , qui absque lapfu femper fteterit ? Crediderim ego , Angelo- 
ruminfelicesruinas,fiaduItos fpe6i:emus,per nullos tam repa- 
ratas fuiflTe ,quam per poenitentes. \g\tmlVMeman memoria, 
c^quiapraefertimPrincipisRegii,& quJa praeterea etiam Princi- 
pis piiac poenitentis huncTitulum, atque etiam ipfum Cifter- 
cium quam d?gnifsime ornet. 

N f JLa f1»ng'iyf'^ quoq; Serenifsimam lucem Ciftercio attdit in SA- 
i.4.;4f.a.' LOMONE (noDnulii Sigkmnnoinm vocantj Principe Regio,fcep- 
trihasrede, quigeftis cumFratre aliqnamdiu de Succefsione li- 
tigiisjcumpenitiusintrofpexiflec in vanas atque perituras mor- 
taIiumfpes,meIioraolim apudCoelites occupaturus , ultro cef- 
fit excefsitque terris Patrijs, atque difsimulatd natalium condi- 
tione in 5. Cruce apud AuHriacos Ciftercium amplexus , fub Convef' 
Jt-, & quod mirerisamplius , fub /«Wahumillimo fchemate annis 
omnin6 viginti quatuor fan^lifsime delituit. E mortali demum 
corpore m^graturus ad Regni fuperni interminabilem felicita- 
tem,coram Abbate ad fe accerfito pofita fubulci fabula, quam 
eousqueinpatientiae humilitatisque theatro ob unius Numinis 
amorem fuftinuerac, Salomonem RegiumHungaroruPrincipem , 
nuperdeperdicum,rursus Orbi reflituit:& pofteaquam laeta ea 
ac admiranda nuncia Abbati expofuiflTet , illico ad immortalis 
Regnicapefcendabeatifsima juraeOwff &carne evolavit. 

Etiterum Gallia in Pontignhcenfi Coenobio novis fplendori- 
busaudaeftperTRES FiLIOS REGiOS, (\\x\QxOrienteLu. 
^ov/V«wRegeminFranciam comitati cum viderent, audirentq; 
admiranda de FamiliaeCiftercienfis fan6titate, fpirante in prae- 
cordiis Numine , uno confilio coepere amare Ciftercium: Et 
^^'^''«'^^^•'"^quiacoelefte illud facrae militiae genus magis placeret, quam eSf 
c7p.'l!^' arma . qua? hadtenijs ferre fueverant , pofitis baltheis in Fontignia' 
foCiftercienfeinftitutummagnis animis amplexi funt^plauden. 

te 



T I T II L U S XVI. 425 



teRege,fedmagisgratuIanteCifterci6,quod nunc ijsdem fere 
[ccnisRegesal; Oriente digreffiquaererent DEIIM in GHercio^ quem 
olim quaefierint invenerintque in Bethlemitico tugurio. Apertis 
thefaurisRegia munera a tribus his Principibus oblata effePon- 
tigniacenfi domui , modicse adhuc ea aetate ac indigaB^afTerit A/^»- 
riqnem Joco citato, per quae adminicula ftrudturae domus pluri- 
mumpromotae fint, audiaeque ut proinde inter praecipuosPon- 
tigniaci Fundatores jure optimo habeantur Regii ilHMonachi. 
Verum deplorat Manriqueus, praeter modica haec,quae tum ex 
traditione , tum ex antiquis Coenobii tabulis remansere , non 
haberi plura,per quae tanti Viri ampliiis meliusque nofci atque 
ffiftimaripoflint. Excufattamen^/gf/w nofter fandiffime hanc 
ipfam notitiae Regi^e penuriam. Nec quidqitdm /?//>/ J( fcribit ille 
citato ioco num. 3. occurrit de his Viris^ qmbmforte quia di^nm non 
eratmundm ^notitiaobfcura^^ refervata CceleHiCurix, Sufficiat eos 
txAngeli praeclaro teftimonio Ciftercienfes haberi, de quorum 
fan£titate ambigi omnino non liceat ; qui enim DEO authore 
tamfanditecoeperintfubCifterciiaetatem prorsus floridam&vi- 
gentem, quidni&finehauddifpari tam fandta initia quam opti- 
me coronaverint? 

VerumRegiosinterCiftercii Principes vix ulli converfione 
rariores , ac martyrio clariores, quam Sunciijfimm ille Princeps, ac 
gloriofiffimus pro Chrifto Manyr DIVUS BERNARDUS ho- 
die a loco fepulchri apudHiJpanos nuncupatus ALZIRANU S cum 
duabusSororibus fuisMARIA & GRATIA. Ciftercienfi huic 
Triadi natales regios dedit Zaen in Partibus Hifpanise Carlitani 
Kfx;at Regium fangvinem indoIe'mque foeda Alahometis fe6ta in- 
digniffimedeturpavit Paganus Genitor: quam tamen alieno vi- 
ti6afFri6i:amIabem,fangvinisfui facerrim6 lavacr6 illuftres pro 
fide athletse olim efiTent integerrime abfterfuri. Defun6t6 Pa- 
tre fucceffitin Provinci2egubernacuIa/^//«.^»^or Zaini Filius natu 
major, aquo Bemavdm frater, fuis adhuc didtus AmethA^covSiYns 
prseftans, atquetra6tandisnegotiisadmodumdexterac felix,ia 
partem folicitudinis afiiimptus, ab eoque non multo poft cuni 
charadere Nuntii feuOratorisRegiiadHifpaniaruMonarcham 
miflus eft. In eo ipfo itinere errore ducum a re6to tramite cafu 
feu fato intempcfta no£t e in vafta fy I va longius r eced entium , fo- 

Ppppp nitu 



^aiji Anno 
iiSo. 



426 Ciflercij bis Tertij. 



nitu campanae,cantuquepfallentium de media noiflcCilterci- 
enfium inMonafterium Populetannm incidit. At vero intelligac 
Le<f^or,quam viae ifte erroromnino felix viamBernardo noftro 
aperueritadHdei gIori«q;immortalis fanClilfimam indaginem. 
Crimaldm primum ( qui erat loci Abbas) Principem hofpitem 
officiofifeime deveneratus, ciim audiiflfet viarum mirabiles er- 
rores,qua pollebatprudentia, moxintellexit,aDEOid faiStum 
mi^^vimc^tAmetkcn adPo.puletanos, quemadmodum olim Cor^ 
nelitim Centurionem ad Simottm fyrum. Itaque Virum aggref- 
fus Chriftianas fcmitas plenifsime eidem explicuit, quibus ad 
perenniagaudiatandemperveniretur: Nunc felix illud illuxiirc 
momentum,qu6oculosaperiret,&fatales tenebras,in quibus 
ha(9:enLis moratus , facraque lumina, quas jam Numinisdigna- 
tionefibiaccenderentur,penitiiisadfpiceret, atque etiam cum 
jamcommod^feliciterque id poflet, emergeret ex errorum in 
quibus hucusque haeferat, fordida caligine, DEUMque feque- 
retur ,pr2Bferentem nuncfacem ad Chriftiana facra. Audiit per 
igneas voces calentifsim^ & magnifice pcrorantem Abbatem 
attonitus Princeps; cumqueintus&forisperDEUM homineV 
que urgeretur, cjurato palam Mahomete , Chrisii fidem mox eft: 
amplexus. In baptifmo quoniam placuifTet Bernardi mmtn , pla- 
cuit illic6 5c B^rw W/K/»2///>: adledbusproinde Ordini totus in eo 
fuit,ut temporisin paganifmo nuper deperditi miferandam ja- 
dfcuram quoqu6 modo reftauret, eapropter ardentifsimisftudiis 
invirtutumpalaeftraplerosque inPopuleto antegreflus genero- 
s6 zeI6 ad fumma feftinavit. DomOs religiofse fubinde ab Ab- 
batc conftitutus oeconomu8,fort^re6tiLia,Pater pauperum,. 
annonamauxit,dumegenisdiftribuit,horrea implevit, cum ia 
famelicorum fubfidiaevacuavit,coel6refundente duplu,quem- 
admodum id Abbas du6tisrationum cailculis cum fan£ta admi- 
rationc evidentifsime deprehendit. Martyrio<:oel6que matu- 
rusdeSuperiorum aflenfu c Populeto ad fuos rediit Patriis t^r- 
risLaribusque illaturus lumen fidei, gentis fuae ^egtm ApoMm^ 
ComplunbusePaganis adChriftum tradudtis penetravit in au- 
lam A/man&oru Fratris , ubi materteram primo lucratus Chrifto,cui 
moxadjunxitSororemgeminam ZoraydamScZaydamyquihus m 
baptifmo antiquatis paganis tmpofitanova & Chriftiana nomina 
Marid ^ Gratk. Faftus eft facra hac gcnefi Bernardus Soro- 

ruin 



TITULUS XVL 427 



ram fuarum e Fratre Pater. At in uno Fratre Rege ul t eriores 6c 
fandifsim^fpes fufFocatas funtrimo quod inhumaniusjn eo Ber- 
nardusexpertushoftem,&Tyrannum,fugientemenim ex au- 
lacumSororibusjamChriftianisinfecutus immanis Fratricida, 
traculcntos NeroHes Diofcorosque pari propemodum facinore ad- 
aquavit, atquefimcnfuram criminis in numero fpedtes, ctiam 
fuperavit ; quod enim illi aufi in matrem & fil iam , hoc Almanzor 
in Fratrem & Sorores. Bernardm clavo per cerebrum crudelif- 
fimeada^loarboriaffixas, ^r/rf&Grrf^/^SororesIanceis con- 
fofifepretiosamorteregiasanimasfuper aftra immortalibus lau- 
reis coronandas felicifsime exhala verunt. Supremum Bernar- 
di opus pictas in Ciftercium, cui nempe Sorores, quas nuper 
EcclefiaBgenuit,prffitereaetiam communicato prius ijsdem fa- 
cr6habitu,emifs6queperiIIascaftitatisvoc6 paulo ante marcy- 
riumconfecravitinfilias. SacrasPrincipum exuviaBannisqaa- 
draginta k gloriofo agone evolutis Kexjacohm Maufolso mar- 
more6,infigniqaeBafiIica,ac tandem p( jft tria fascuIaCathoIi- 
cusHifpaniarum Monarcha PfniippwJl. Monafteri6 Ordinis^i'. 
JrinitatisFratmm de Mercede ^/^/Vrf Regia munificentia exorna- 
verunt. Addidit fubinde EccIefisB fuprema aud^oritas fan(5tif- 
limisMartyribuscuItum folemnem ac publicum, jufsicque eos 
Sih Al&iren/thwydnti praecipuosPatriag TutelarescoliofficioEc- 
clefiaftico. Ita nimirum dum Alzirenfes, Fratresque dcMer- 
ced e Bernardum , Mari^mque & Gratiam impense venerantur , do- 
mefticam Ciftercii gloriam in Ciftercicnfibus Tutelaribus vel 
cxtranei fufpiciun t , commendantque. 

Refumendanunc rursiisG^Zf/^, atque exGallia memorandi 
Clarifsimi duo Principes S. Petrus Monoculus^diL B.Er^dus , ambo 
Abbates , hic Urfi-Campi , ille Clar^' Vallis ^ qui quamvis immediate 
e Regibus progeniti non fint , proximis tamen gradibus regias cu- 
iias,regiamqueprofapiamattigere:proindepro majori prcefen- 
tis Tituli amplitudine laudandi n6c loc6 veniunt. lcaque S:PE- oint A,t»» 
TRUSe/r4;/c/4;RegibusoriundusinadoIefcentiaeauroraper ca- "*^' 
ftifsima vota Divinam Parentem fibi in Advocatam conftituit. 
Quaeillicovclucipcreapadiainfcenam&fpcditaculum vocata, 
vifa eftin fomnisa Petro in fublimi folio collocata , afpedlu blan- 
46 , multaque voluptate aovum clientera ad ampliora charifma- 

Pppppa ta 



428 Ciflercij bisTertij 

ta dulciffime inaugurare. Et currebat jam in eadem vifione ad- 
olefcens , ad praellandum Optimse Patronae homagium, novis 
foederibus atque afFe6fcibus fidam illius opem de genu propius im- 
ploraturus ; Veriim interclufa eft feftinanti via a geminis canibus 
mole & fpecie horridis. Itaque ut jam prima beneficia ab Advo^ 
cata fentiret cliens, abegit mox illa imperio infeftos moloffos,ex- 
plicuitque fecurius viam ad fe properanti. FeliciflTima haec au- 
fpicia invitabant nobiliffimum adolefcentem ad Ciftercii vexilla, 
ubiDivinaVirgo omnium &; Patrona eflet, & quod optabilius, 
dulciusque, fingulorum Mater: Igitur Igmaci fufcepto habitu 
per Ciftercienfis inftituti aflumptionem novo iterum Sacra- 
ment6D£//?^r^devotus,eandem expertus eft intimius efficaci- 
usqueillabiinclientumpraecordia intra quam extraCiftercium; 
Cum enim aliquando afFe£lus omnes finiisque cordis fui folvif- 
fetjUteffentvocalesVirgini^ dicerentque ei, quam & quantum 
Divam amaret Petrus :illa Coelo delapfa fervulum , imo jam in Ci- 
fterciofiIiumobruitimmens6benefici6,cumnempe e fupernis 
Sedibus gratiag vehementifsimum fenfibilemque fpiritum attulit, 
qui inintimas ViriarteriasmeduIIasquepropagatus, peromnem 
deinceps vitam beatifsimum illum effedum habuit, u t pene con- 
tinuo DELIM ac perennes Coelitum voluptates ardentifsima co- 
gitationedeliciofifsimevolveret, revoIveretquc,corporeis fen- 
fuum fundionibus prope neglediis, aut perfundtorie duntaxat 
curatis , feu potius toleratis. Idem F/Vo in rebus omnibus ani- 
mus,eadem frontis&mentis jucunda ferenitas, feu premerent 
adverfa,feuarriderent profpera: Speditabat nempe hasc omnia 
infra fe agi dc circumagi , neque ad fe ullo pa£t6 pertinere. Movit 
rarahaecPetri [anCtkas Ludim IIl. Pontificem Maximum, ut ei- 
demRomamevocatodepofita PontificiaMajeftate Viri pedibus 
advolutus peccata confejjus fit, atque ex ejus manu Encharifiiam 
fufceperit. Et feciffet aliquid ampIiusPapa, quod Orbis Chri- 
ftianus absque praevio fortafsis exemplo etiam ante CcdleHinum 
obftupuifiet; Obfirmat6 namque confiIi6 jamjam eratTiaram 
pofiturus , atque ex Petri Apoftoli Succejjore Petri Clara-Vailenfis 
tutums fiiius, nisi Abbas Sandtus reftitiflfet quam fortifsime,ra- 
pinam forfitan arbitratus , aut reditius , indecentiam , fi foret non 
mod6aequaIis,verum etiam Superior fuprem6 Ecclefise Capite. 
Debebat Petruslww/w dareCiftercio, debebat eundem ferva- 

re 



T I T U L U S XVI. 429 



re Romas : utrumque felicirsime pra^ltitit, fervavit Ecdefi^e Pa- 

rrm, Ciftercio dedit Fatromim. Roma tandem excefsit , ad iuos 

Clara-Vallenfes rursiim feflinaturus, donatus muneribus ,f^ in 

Urbe in Cathedra l'ety/ reli<!^6, qui Ciftercienfibus&vell^t&pof- 

fet benefacere. Reverfum ad Gallias mox Anno 1 1 86. excepit 

legatioin Germaniam ad Hemiamlmperatorem, ubi dignura fe pro- 

bavit,ut&Ca2farfarpiceret,quem Roma amaflet. H?sSumo- 

rum Principum fuffragiis atqiie amoribus adjecit Calj. Regma re- 

fpe6l:umadhucunicum,qu6ipfi5/?/r^inter preces faCta a{pes^l:a. 

bilis , in Bafilica Cathedraii orationem : Ommpotcns SemiPterne 

DEUS^mifererehukfamuhttio^c, qu^ pro Fratribi»^ de vva r^d^- 

untibus diciconfuevit,fauftifsimefuper ipiurnpronunciavjt. ja- 

giporr6fletu,qu6 ad Coelitum amabjleconroftiumpermomen- 

ta afpirabat , fe non fruflra Petnm compenari confelfus eft. Acer- 

bis lachrymarum fluentis perditus oculorum alter, unde dein- 

ceps diftus vulgo PETRIIS MONOCULUS. Quod tamen 

gratifsimi luminis diipendium iile in occafionem traxit pii joci, 

dicerefoIitus,gauderefe, quodab unoepericulofifsimis animas 

frddombus nxxnc\i.mn\xnio forec;digriifsimus plane qui fecundiim 

Salvatorisoraculamcum»«r7(?f ///(?, fedcum mille mericis ad fide- 

ra&Coelitum gaudia translatus fit. 

B: ERViEUS nuncupatus dc Baugentio e Regum Francid ftirpe 
non miniis progenitus , ac Petrus, Ciftercienfe inftitutum am- 
plexus eft in Urji-Campo^vhi a B. Walerano domus illius primo Ab- 
bateViropIane Angelico fan6ti(simeinftitutu3defan(!loMagi- 
ftro fuccelsit in munere. Laudatur a Vincentio BeUuacenfi Lib. 1 7. 
Spec.hiH, cap. 5. i:>wfelix pueritia,per Bernardi praefagia aulpi- 
catifsimecommendata ; Nam cum Mellifluus Abbas Noviomi in 
domo Simonii Epifcopi Viri nobiiifsimi, 6c Ervao fangvine junCti 
aliquandopernodlaret,obIatuseftfan(5toHofpitia Prasfule par- 
vulusnepos faufta precatione ab eodem fignandus. Et placuic 
mox^^r^u^/Regiafrons^equa fan^tifsimas fpes colligebat Melli- 
fluus Vates. OccupabantintereaBernardimentem fub no6tur- 
nam quietern impreir^e pueri Riavifsimas ideae, vistisque fibi ad- 
ftare aris facris, ubi cum inter Miflarum folemnia pro Elcclefi^ 
moredandaeflbtpax, Angelus,quifefe in altaris minifteria cum 
reverentia immilcuerat, acceptum a Bernardo pacis ofculum, 

Qqqqq ejus- 



Vhruit An- 



430 Ciftercij bis Tertij 



ejusdemnutujufsuquemelieumilladbafium Erv^o dQtuWt. In- 
tellexit illico Pater Sandius vifionis futuros eventus, Regium 
fcilicet puerum , olim cum adoleverit, trahendum coelitus in 
Ciftercii focietatem. Et vero reddidic Ervms Bernardo in vi- 
x:em ofculi , quod olim fibi vifus transmififfe dulcem amplex/m^2im' 
plexus nempe in Urfi- Campo Ciftercium. Et quidni Serenifsi- 
musifteMellifluseFamilisealumnus per coeleftem vifionemAn- 
gelicoore facrata nuper labia {cty^veritjtnc Uhe illibata? Credi- 
derimegoinnocentilsimumPrincipem neque Ub/ potuifie,ne- 
que offendere, cujus nimirum ori At/gelka UbU olim pofuiflfenc 
cuHodiam, Lapfuseft tamen , quoniam debuit, verum , quem- 
admodum omnes , in tumulumi&qui Walerani magifterio ha- 
bitum induerat , ejusdem poft fata in vifione fibi apparentis reve- 
lationchabitum fimul cum vita depoiuit, in beatilsima immor- 
talitate ftoiam gloriae cumSan<51:o Magiftro recepturus. 

Etinferihicdebetllluftrifsimus Princeps DJOANNES de 
Courtenay , Quimiaci apud Gallos Lingonenfis Abbas,quem ex 
RegiaFamiliatrsLxiSk clarifsimam progeniem ptrhibct Jongelinui 
ittNotit,MhatX. i^p^g. 46. 

ohiit Annt Novis pariter laudibus memorandi hic forent e Regiis Fran* 
V/4!cunisdefcendentesIIIuftrifsimiViri S.HENRICUS dtSoliaco 
Princeps BORBONIUS , & S: GUILLELMUS de Comitum 
NivernienJiumRQgiMYpc^ t Ciftercio afiiimptiambo ad Bituri- 
cf»/f Archi-Epifcopale faftigium : atvero quoniam jam fupraTV/w* 
io i4.interclarifsimosPr£efuIesIaudati jam fufiiis,folae nominum 
tantorummemoriag pro fan6tifl[imorumPrincipum ornamento 
repetendae hic veniunt. Apud /1//olos quoque Ciftercienfe in- 
ftitutumnobilitavere, JOANNES, Regius ^//^//^Princeps, 

ow^«»o'itemqueB:CADUCANUS qui pofterior a prifcis Britami^iKQ- 
'"^- gibus trahens clariflTimam progeniem^aflTumpto pritis Benedidti- 
norum habitu Antiftes Benchorenfis renunciatus aliquamdiu Epi- 
fcopalemunus geflTit fan6fcifl[ime,donec pr® Cathedrae honori- 
buspIacereinciperentBernardi felicesalumniin Doren/iCG^nO' 
bio,quibusfua fponte pofitis infulis aggregatus,ob vitas integ- 
ritatemperennemapudpofteros memoriam ab obitu obtinuit 
in Ordinis Menologio d ie i g. Junii. 

Neq; 



Obiit Anno 



T I T U L U S XVI. 431 

Nequetacendushoc loco, quin imo per facros plaulus fe- 
ftivo calamo celebrandus apud Dams inter Principes fangvine 
Regio inclytosB:ESKYLLU3 cognomento MAGNllS Archi- 
^i^\{co^ViS Lundenfis , DmU & Snccix Primas^ quem in adoiefcen- 
tiae flore aularum illecebris periculose inefcatum fatali morbo 
afflixitDEUS, utfcilicetviolentoeomedio alterum ve^uti Sau- 
lumadfepertraheret:additainfuperperhorariam ecllafim hor- 
rida vifione, qua EskyHm per asquilTima Coeli decreta fuerat m 
gehennam deturbandus,nifi F/r^oA/^/fr opportuneinopem vo- 
cata labentem , ac mille votis Mq Divag Patronae obftringen. em 
in ipfa ruina tenuifiet. Itaque cum primum curato morbo coe- 
pitvaIeremelius,Divinaferula cafligatus adolefcens, votoriim 
illicomemor&tenax, aliam longe vitae fuas fcenam ordinavit, 
integritate morum, fan(Staque converfatione palto & abund^ 
conteftans, fe reliiSbis deinceps aulis fan^tiora multo caftracSc 
velle&debere fequi. Acclamatus fubinde eft Rojchildenfum 
PrasfuUac porro etiam L/^wif«//jArchiEpifcopus,fimulqueutri- 
usqueRegni/>//»^ ac Nnncim ApoIioUcm, Verum fuper celeber- 
rima h^c nominauno hoc titulo major, quod D Elpar ^in affed^a 
& effeditu feliciiTimus cliens, cui jurata nuper vota exoluturus 
amantifrimosejusdemalumnoseC/^r^-W/^-in Dani^m evocavit, 
extru(5tis pro ijs per Provinciam coenobiis fumptuum redituum- 
que magnitudine plane Rcgiis. Abfenti Bernardo in filiis tam 
tener^afFedtus, ut vifendi tanti Parentis dcfideria eum per toc 
viarum incommoda ad CUram-Valkm ufque pertraxerint. Ec 
veroinvenit Eskyllm prok Davide dzQmm Jonathan inBernardo, 
cordibus amborum amoris glutino in indiffolubile fcedus intimd 
coalefcentibus. Rediit tamen in Patriam fandiflfimus Prseful, 
quia Bernardusficvoluit,fic luafit perfuasitq;,fcilicet pro com- 
mifTi fibi gregis falute magnis adhuc fun£burus laboribus. Ab- 
euntiMellifluus Abbas panem recenter piftum a fe benedidbum 
tradiderat , qui multos poft an nos idem permanfit , veluti ea ho- 
r^ exfurno prodiilfet. Afportatae fimul cum reverentia in Da- 
niam e Bernardo dcns un\is6ccapilli aliquot, quos deinceps nu- 
* merofa illuftravere prodigia. Accin6lus fubinde ad opus Apo- 
ftolicum-,quodnempe Bernardus nuper optafle videbatur,Pa- 
triaminremotioribuspraBfertimpIagis non paucis adhuc fuper- 
ftitionibusfcatentempleniusrepurgandam fufcepit, afTumptis 

Q^qqq 2 ad 



432 Ciflercij bis Tertij 

ad hoc Viris Sociis , qui praedicacionis verbo noxios errores peni- 
ttis difiiarenc. Tentata inter haec a Danh libertas Ecclefiallica , 
fordfTimepropugnataeft dibEskyUo^c^i ab offenfis Regibus Olao 
6c Sueno carceres, vincula, & indigna quaeque perpeftlis per ea 
malafaifiusrobuftior, nomen ac laudes illuftriffimas meruit in- 
ter VirosApoHoitcos. Summaeinvinculisdelici^,perrcripta^Ber- 
nardo EpiHoU confolatoria, in qua melleo fuo ftylo Eskylli vul- 
nera fuaviilime illivit:^\(j)// poj/um^ fcribit ille Eplf/ola 314. te 
dolente non dolere^ dwijjime Tater^ nec nifi molejius&^ anxius tuas 
molejiias ^ anxietates audire, Tangit <^ angit cor meum , cjiiidquid 
tuum exajperat , & fiidquid illud fit ^ fiod teferjecjuitur^ non /olum te 
ferfequitur ^fed me tecum, Exemptus ell tandem facrilegis 
compedibus invid:iffimus Antiftes , vindicatam Sedem nunc ite- 
rum, 6c quidem cum plaufu dignifsime confcendens, ubi cum 
videret compofitistempeftatibuspacataprope omnia Adjutori 
DEOredditurusgratias fummacum animi pietate PalxsHnam vi- 
fitavit. Reverfus inde ciim jam poft falutacas terreftres Hiero- 
folymas, coeleftesillse&felicesunice e(rentinvotis,illarum am- 
pliisim6defideri6,& rerum humanarum ingenti faftidio occu- 
pataViri beatifsima mens, confilia illa ferio refumpfit, quaj nu- 
peradtempusBernardusfufpendiffet. Feftinandumnunc fcili- 
cete(IeadSuperos;necullibi felicius aut tutius,quam in Clara- 
Valie, e quaMelliflui Abbatisfemit«r:^centibus yeftigiisfignatae 
invitarent , ducerentque optimos Viatores redia ad Coelites. Ita- 
que obtenta priiis ab Alexandro Papa faculcate in publicis Regni 
Comitiis dignitatq tot laureis a fe ornata inter fuorum triftifsimas 
Iachrymasfefeabdicat,diffusisque liberalifsima dexcera in ege- 
nosingentibusopibus, cum lu(5tu Regni, ja6buram amantifsimi 
omniumPatris communi plandtu deplorantis, derelida Dani^ 
in Glara-Valle, ftupente Europa universa ex Regnorum Primate 
humilis novitim efficitunubi tanta animi alacritate reliquo quo 
fupervixitquadrienni6monafticorigori, vitagque puritati inten- 
dic, utClara-ValIenresfra£l:asjamfeni6vires,animumque rebus 
fummis nuper alfuetum cum tam infigni perfedionis zelo.,ac pro = 
funda fui abjediione conponentes, Eskyllum nova rursus nun- 
cupatione Primatem incer fuos dixerint. Priusquam e vitae fta- 
dioindefe[rasathletaexcederet,^fr/w^««wFir^/rf/w fuum per cru- 

entain 



TITU LUS XVI. 433 



entatn morcem e praslio in piaculares purgatorii flammas delap- 
fum prccibus fuis ereptum ad coelos pragmific : quem ille non diu 
poftfandliffimdfacorecutuseft^.amores priftinos cum Bernar- 
do in Divorum pacria perpecuaturus. 

Crevic Ciftercii gloria eciam a Ffl?/»/«« Regio fangvine claris , 
quasquidemomnesfingulasquelaudarehicneque aufim neque 
poffim: SinamquefoIumT'rfte^/c//i«,Parthenonem apud Sile- 
/o/celeberrimum in fcenam aperiam,ulcra QLIADRAGINTA 
REGIAS PRINCIPES e fola Polonia in eo fufcepco Monaftico 
velo infticucum noftrum illuftraviffe comperio ^pud Jotjgelimim 
interOriginesOrd.OsJ.JoI. 2. Quantos, quaeib, Tullios, quanras- 
ve laudes Religiofiffim^e hae Heroinae mercancur, quis facis in- 
tclligac? Daboegoexampliffimallniverfi Ciftercii ferie dun- 
taxacpaucas,perquascicu!iepigrapheprobaripofficacqueorna- ^ ^ 
fi , neque camen exhauriri. Itaque e Ttehmaco prima fic B: A- ^]f^^ 
LEYDIS Cafimiro IL Poloniarum Rege progenita. Offcnfa ell ' > 
egregiaindignationecarnali huic geneliVirgo exceUse Regi^q; 
indolis, quod nempe ipfa Patrem habuiilet mortalem, quas ad 
perennescumDEOSponfo amoresefiTetirivitata. Igitur hunc 
ipfumSponfum tx)Cis inquifivic medullis, qui mori non pofieC, 
eundemque in laudacojam Trebniacenfi Parthenone interCi* 
ftercii Virgines feliciffime repertum,quam vehementiffimisaf- 
fe6tibus per fandtiffima pa6la fibi copulavic, avellenda ab illo 
nunquam,qui fcilicetnilmagjs inSponfis optaret, quam focde- 
rum fuaviffimamseternitatem. Etquanquammorsaliquid ten- 
tarevifafitperanimae a corpore divortium, beneficium illaVir» 
gini praeftieicnon poenam inculic,cum /ileydis ligaca quodamo^ 
d6eousquecorporeisfaIcijs,animaebrachia ab obicu plenius li- 
beriusque explicare potuerit in immortalis Sponfi ampliffimos 
complexus. Morsejuspr«ventacftw/>.<f///^i feliciffimiseCoe- 
lo internunciis , quo nempe Virgo Sandba 6c Regia e carne & 
mundo evocaretur. 

Nihil Aleyde minus geffic e Bohemorum Regia ftifpe Sere- yiouut <:, 
niffimaProles ABDA feu ABDELA OttocariKcgis,6c ^UcRegi- ^:!;,;;^; 
naBfuperioretitulomoxIaudatas inter foeminas proles natu ter- 
tia, quae carnalibus hymenasi illecebris fortiffime contemptis 
C&QmixmlnCerhenrodenJiPmhcnonQ amplexa,caftiffima pr^- 

Rrrrr cor- 



434 Ciftercij bis Tertij 



cordiainlonge digniores cumDEO Sponfo aufpicandos amo- 
resfandtifsimelaxavit: Ubi etiam in Abbatiflam a Sororibus e- 
ledta cumuiavit pr^efedturam gloriofis virtutibus ■> quibus fubdi- 
t^ Virgines poft fe in pulcherrimam aemulatiooem pertraxit.Re- 
giamPrincipemabobituinterD/W relatam, atque cultampro 
SanSia ex F^^r/V/oScriptore Saxone perhibet in fua Bohemia SanB^ 
^,Xhl. Balbinm ^ & cum Balbino Crugerim in Cineribm Sacris/. Fe- 
britarii. Et quidni iterum Ciftercio hic applaudam , quod inter 
totamplifsimos favores, quibus Religiofiisimi Bohemias Reges 
Ciftercicnfes noftros profecuti funt , infuper thori Regii cultifsi- 
mum pignus , lefbifsimam Principem obtinuerint, qus data con- 
ccfsaquefitnoftrisabOttocaro non modo in munificentias tef^ 
feram, quemadmodum Coenobiorum fumptuofas ftruifiur^, 
praedia , viliae ; verum quod amplius , in vivacifsimum amoris Re- 
gii fignaculum? 

Et quim cupercm efie per fingulas pro debito prolixior ! fed 

quiaadc2eterasmateriaspertexendasurgcor,rccitabo nunc fo- 

la quaedam Virginum Regiarum fan6tifsima nomina : quoniam 

Le6toremegoquidem tam faventem Ciftercioexiftimo, utipfe 

piro fuo genio atque ingenio Serenilsimis nominibus Regias 

quoque&promeritaslaudesliberalifsime adjunget. Itaquefub 

MellifluiParentisduIcifsimaaufpicia&Ciftercii Sandiifsima ve- 

rhmt xilla praeterea convolarunt: B: BERENGARIA, Ferdinandi III. 

An.124^. LegionisdcCasiell^ Regis Filia in Monafterio Hrielgenfi propQ Bur- 

oi^in An- gos in Hifpania. B:MARGARITA Vidua, e Regibus Cypri ori- 

";///J; undainParthenoneF//«f«/FinBeIgio. B:MARIAVirgo,FiIiaD/(?. 

An. i,?2o. nyftj Regis Lujitani^ in Monafterio S. Diony fii de Odi-veloi, B. TE- 

?l'lmm RESA Virgo, ex Regio Aragomorum fangvine, in Coenobio de 

n54. Gradefes apud Hifpanos , quod ipfa extruxit , prima ejusdem Ab- 

^«nvy." batifla. B: MARI A ex Regia Hijpaniarum progenie defcendens 

inParthenone de Carri&o., cujus illaFundatrix dc prima Abbatif- 

o^»,,,v,,faextitit. CONSTANTIA, Alfonfi CaM^ Regis Filia,fecun- 

A,w.iz>i. da Abbatifla CcGnohii Huelgenfis , five B. MariaeMajoris prope 

Burgos. Eundemetiam Hnelgenfem Parthenonem auguftior Pu- 

ellarumRegiarumnumerusmuitamajeftateilluftravit: t quibus 

l^f7/r hoc loco recenfendae fequentes. S ANCTI A copnomento 

Aragoma, noDililsima Kegum propago, tertia Domus Antillita. 

CON- 



TITULUS XVI. 435 



Aiviu 



■.tll! ■■■r 
110 12^1. 

'oruttcn 
aAn.iiS-' 



CONSTANTIA FiliaRegis Legionenfis^Yo^mxm S^fllmonia- Tioruit 
lis. BLANCHA Infans^ pionyfii Liifiunomm Regis filia in ferie ^r;/'- 
AbbatifTarumX. ELLIiRA, Regum Navarr^ filiaXX. Huelgen- ^-'■^''•o 
fiumAntiftica. ELEONORAde CaHiUa, Petri Regis (cui ai^i^. 
Scriptoribus Crudclis datum cognomen)Filia.> XXXill. AK Re- '{«• 
^^<^/tf AbbatifTa. Porro in Coenobio B.MARl^deVilU-Bona 
DULCIA, Alfonfi?KtgihLegionenfisV\\\2i, inCiftercii SodalitiumF^^^, 
adfcita eft. MARIA etiam , Aragoni^ Infms Vetr) Rpgjs BHa , {xx-vu 
fcepta e manibus Gw/Wd^/w/XXXPopuletani Abbatis Ciftercir 
vefte, indutaque, animam inter vota monaftica exhaiavic, fe- 
pulta in Populeto. Manriquem praeterea ad annum 1222. cap.9. 
DUAS memorat Regtas Virgines^ Ferdinandi Legionenfis^ 8c Urrac^ 
fuprainterCifterciiReginas laudat^ foeminae JarMSbimonialis fi- 
liasiquarum una fuit Abbatiffa F/fe/^^,alteraCoenobiiadC^«- 
»/2^, utraque Ciftercienfis. Specbatur V/lknn^^ iit refert Angelm 
c/>^///^,inmedioChoritumuIuseIevatus cum maje[tate,in quo 
ambae illae Regias Sorores conditae creduntur. Utriuique Vir- 
ginis nomen neglexit vetus traditio, contenta fi Virgines ipfas 
tametfi fine nomine traderet iervaretque Ciftercio. Hse om- 
nesigiturRegiae Viragines, aliaeque magno numero virili fupra 
fexum animo regalem purpuram, genus, delicias, hymenaeos 
uni Ciftercio pofthabitos gloriofiilime afpernantes , ladeaque 
cum Bernardo via in Ciftercienfium vallibus incedentes, prae- 
clara fandlitatis veftigia gratifTimae pofteritati poft fc relique- 
runt. 




Rrrrra RES 



436 Ciftercij bis Tertij 






RES & SPES! 

Quas 

Seu, ciim defiderantur ^ titillent, 

Seu cum pqffidemur^ quietent, 

Alternae mortalium delku funt , 

Et humana pecStora 

Per mutuas viccs 

Dulcius 5 fortius , veriiis 

Ad fe pertrahunt, attrahunt, diftrahunt, 

Quam admirabiles illi, maxMque Magnetes^ 

Quos interhserere feu vera feu falfa fama efl:> 

Afahometii tttmha. 

RES&SPES! 

Gcmini votorum axes^ 

Quos intcr per mille Or^f-j, 

Neque vd ab iip[oAiexandro fomniatos 

VohitMT revohitiirqite 

Una humana volantas, 

RES&SPES! 

Dao animse ocelli^ 

Per quos infinitae prope influunt rerum ided^ 

Quae ampliffimis fpediaculis 

Speculatrieem mentem 

Per mille curiofa theatra 

/ Poft fe trahunt. 

^ RES&SPES! 

Raras in terris aves^ 

Quas fimul ambas 

Vix una cave^^ una anim^ 

Concludet tanta volubilitate 

Felix infet/xque homo! 

Igitur h as Orbis tam ebaras quam raras 

RES&SPES 



m 



I^ 



T I T U LU S XVI. 437 

F///;Kegun1) ivV/^Regum in honore fuo 

Jam iater Fortm^ brachia captivoi 

Ex unius Ciftercii amore^more^ore^re^ 

Quiscredat? 

Dejeruhe! 

Occupabant jam ilii feliciffim^ nafcendi conditione 

Ccu plen^ manu^ ceu plen6;//rf 

Majorum fangvinem 

Progenitorum indolem, 

Aularumfaftum, 

Gencium ftudia^ 

Glientum obfequia, 

Ampbflimas in humanisRES. 

Expe(5i:abant per indubia Regni vota 

Inclyca diadematum infignia, 

Sceptri gubernacula, 

SoliiMajeQateni, 

Populorum imperia, 

AuguftiflTimas in humanis SPES ! 

Eten!haBRES,haS?ES, 

Qaae Regias Proles ferebant////?^ r aqiioi 

AUris hujm Aiagni ^Jpatioft^ if4kii.i»i 

Super Mor talium coUa , cervices , arbitria-i 
In Uno CiHercii Fonte 
Submerfe [untl 
Impia Trajani Csefaris Majeftas 
ClemeHtem SandSilillimum Pontificem ^^.^^ ^ 

Cum anchora fubmerfic in profmdum maris l ciemmn 

Atignofcendum Tyranno, ^"^^' 

Qui fuo fcelcre Symholum^ 
Atque in jymbolo beneficium 
DeditCiftercio! 
Anchora imago^f/ eft! 
Regias e Palatiis Soboles 
Auguftas fuas anchoras 
Regiasque Spes 
b Soliorum faftigiis 
In humillimiCiftercii profundijjimumfundum 

Sssss VQsa-^ 



438 Ciftercij bis Tertij 



Vocatrkis e Cdelo gratU pondere & impetu 
Altifsime prmpita^vM 
Formidanda calamitas^ 
Matth.ti, Mola afinaria ad co\\\xm Jttjpensk 

Sacnlidcinferm 
Infauftis undis abforberi ! 

Optanda/tf//V/V^! 
Coelitus ligata ad cor anchora 
Mille Orbis SPES, mille Sceptri RE3 
illis4.5'««obruere, 
Quas e vnlneredcubere 
Divinum Najadam par 
Viv^diCSahator 
In Ciftercii Fontes 
Congf egavere ! 
Et quidni eX beatifsimis his ttndis 
Etifti6cill« 
Emerferintad fortunatifsimum BONiE SPEI Fromomorium^ 
Quod in Orhis alterim felici litore 
In portum ftatuerc Divi^ 
Stant jam illic (uperato pelago 
FelicikitniComprehenJoresy 
RES & SPES 
Olim defertas 
Nunc cum centuplo foenore rursiim repertas " 
Cum Fate Hujfeo 
/•*.'7. Ttntntcs injinu 

Divinis redundante voluptatibus, 
In mann 
Ornata palmis veluti fceptris , 
In vertice 
Redimito laureis veluti coronis! 
De projundis Ciilcrciifontilfm clamo ad Vos 
Chara D EUM^ Regumque Soboles^ 
MagnaCifterciiNominis incrementa & ornamenta! 
En ! Meiliflua Bernardi Famiiia 
Nunc iterum nova hac «tate, novo hdc faeculo 
Prima juventute ad aquilse felicem «mulationem renovata 

Eciam 



T I T U L U S XVI. 



439 



Etiam poft Annos Sexcemos 

JaveniseftBONiE SPEI 
Quae 

Vos BON^ SPEI Advocatos 

In no^cas Spes^novas res folicitac ! 
Evitcuaftis juxta Theologorttm oracula 
In l^atrta Spes vcfftras, 
Ipfis jam rebm fupra vota feikes. 
En OcnU mmnm e Qi^iQtQiO fperant inveflrashoijpef 
QaibusVos nunc mininie indlgi 
Implere potcftis clientum pe^fora^ 
Ut in /pes tam antiquas quam novas 
Magnis ^»/w«,maximis imrementis 
Nunc rursiis 
Per Regios e C(xlis 
Per Regios e terris 
Sandosdcinclytos favores 
Altifsime ajjurgat fera Ciftercii Pofteritas ! 
Itaque 
Veftris Monaftici Keges^ aufpiciis 
Noftrffl hic in vi^Jiem SPES! 
Veftris , Kegii Monachi , meritis 
In Patria immortales nobis adveniant RES ! 
Sicque utrobique 
In tempore & in Memitatc 

Vobis debebimus 
NoftrasRES&SPES! 




Sssss2 



TITU. 



440 



CiftercijbisTertij 




TITULUSXVII. 

CISTERCIENSES 

DUCES PRINCIPES 
COMITES ^' 

UTRIUSaUE SEXUS. 





Efvias femel Regibns Ciftercii femitas ultra non aufi 
aut horrere aut fijgere Viri coeteri Illuftres implevere 

deinceps Ciftercii folitudines numero non modico, 

gloriolifsimonoftrisfpedbaculojciim Soles fuos jam viderent fe- 

qiM 



TITULUS XVII. 441 



quipedi{requay/<^fr^,Principesq; nunc comitariReges fuos non 
minus ad clauftra&cellas, quam nuper ad palatia & aulas. E 
quibusillosprsecipue hic in lcenam exhibebo,qui ex Henriquel 
A^knologiodiLMannquei Annalibm inter Ordinis Beatos magiS notl, 
pr^elentem Titulum dignius,quia fandlius impleant. 

Primum Tituli locum quam digniflime occupent E.Ama- ^^ 
DEllS. dc BJoannes Viri apud Gallos Illuflrilsimi. Or tus eft B: 
AMADEUS profapiaclarifsimaiquaefimul Conr^do Ccef^r/ atque 
Am^-DEO communes fontes, Abavos nempe proavosque de- 
derit. Itaque jam Virum fcict Led:or vel ex hoc folo seltimare , 
quodfucritnonmodo amicm^ quod multi,fed infuper Cognatfn 
Cceptrlf. Indoles Viri, Principe digna-,& digna Coefare, digna 
DEO, quae fcilicet non fruftra admiferit feu Ama-DEl nomen, 
feu Imperatoriam propinquitatem. Primi anni tradu£li in con- 
jugio,armis,aulis,foecunde, ftrenue, feliciter. Natum Ama< 
DEO e matrimonio prolium par nobile , 6c Sandlum , Ama-De/u 
nempe,jam fupraT/V. i4.Iaudatus,^///>Virgo fan^lifsima^au- 
(Sbura numerumSandimonialiumin Parthenone nuncupato de 
VA Surgebat fub id tempus Bona.Vallis , domus Ciftercii apud 
Gallos percelebris, 6c quoniam vicina Ama-DEi terris, magis 
idonca trahendo ad clauftrum Principi. Concepto jam voto 
integrum adhuc annum perftitit in f^culo , per eam moram Ber- 
nardi exemplo plures addudlurus in Sandti propofiti (ocietatem. 
EtcrevitSociorumnumerus ad fedecim ufque, quos inter Art- 
mannm Ripariim Dominm , 5c Berlio dQAIoirinis , Viri Principes , cae- 
terinobilesomnes militia,opibus, terrisque potentes: Curre- 
bat fimul cumParente Ama-DEUS puer, ijsdem cum Patre de^ 
fideriis aeftuans; fed ob setatem teneram ab Abbate expedtare 
juIfu6,mitioribus incerea Mufis imbuendus. Ducebat nobilif- 
iimamhanc cohortem, uno voto animoque calcantem faeculi 
blandimenta Ama-DEUS in Bonam-Vallem lub Ciftercii fauftifsi- 
ma labara: eapropter non uno duntaxat nomJne atque elogio 
memorandushocIocooptimusPrinceps, nempe&quod fe,& 
fecumVirostantos dederit Ciftercio. Alanriqucm pro ingenii 
ftyIiquefuimagnitudinegratifsimaantithefiopponit,im6qu6d 
mirabilius atque gloriofius, etiam anteponit /fw^-DEUM Bern- 
drdoia converfione. Suis verbis Angelum audiamus ad Annum 

Ttttt 1119 



biitAnm 



442 Ciftercij bis Tertij 



1119. cap. 2. n. 6. itadifcurrentem : AmaSDELlM^Bmiardum 4/- 
terumjure mncupiCveris ^ qui/aculum mn tamfugkndo vkent^ fi^m 
y>tnce?ido/poliaVeriK ^ermrdo vixdum mur.dum ingrejjofacilior viay 
& nondum viclo longe major animus, Jma-DELIM&^ late diVaga' 
tum , &fap^ vicium Jort^ (^ infkculo etiam potentiorem , majora im- 
pedimenta retardahant ^(juhmagis nimiritmcunciis expeditis ^ nonfolnm 
ipfum evajijfe incolumem , fed <^ tot aliosfecum exportdjfe. Pras c la- 
ris his initiis haud difpar vita reliqua. In uno vifos pofuifle of- 
fendiculuai (& fateamur non tam pro Principis vituperio ; quam' 
gloria, culpam aliquam , tam gloriosa deinceps expungendam 
poenitentia ) quod occafione FilH ^ma-DEl cultioribus ftudiis 
imbuendi C/«»/W///?;digrefrus , cum videret fe ab optimisPatribus 
Benedi/iinii ad folatium , & pene ufque ad fupercilium coli , prim^ 
nempeSedecolIocatum abAbbate, deferta Bond.FaileSc Ci&QV' 
cio Cluniacenjihus aMqmnto tempore deinceps adhaefitjprasfer- 
timcumid pofle, imoetiamforteexpedire fieri perfuaderet Re- 
gulae identitas, &Bona-VaIIenfium rigor inculpato Cluniacenfi- 
um temperamento cum laudatiflTima difcretione mitigatus. Ve- 
rumnon diupollafflixitpupugitque acerrim^ Principis animum 
admiflus error, qu6d fcilic^t nuper aliorum ad Cillercinm du- 
dil:or,nunccurainfignidcdccoreprimus ejusdemFamiliae atque 
unicus exifteret defcrtor. Itaque obtenta a Pontio Cluniacenfi- 
um Abbate facultate in Bonam - Vaiem reverfus eft , poenitentiae 
fignaadmiranda,pulcherrimaquehumilitatis fpecimina fuis ex- 
hibiturusCiftercienfibus;proftratusnamque ad foresCoenobii 
per diescomplures,atque egredientium ingredientiumque pe- 
dibus advolutus veniam fufpiria inter & lachrymas poftulabat, 
medius confidens inter mendicabula. Tentata infuper per pi- 
amfraudemaVeiierabili JOANNE Abbate poenitentis Princi- 
pis finceritas atque conftantia , per occlufam ordinariam Coeno- 
bii januam , ante cujus limina jam odiliduum exegerat Ama-Deus. 
At vero ille multa folicitudine domum circumluftrans, novum 
- tandem oftium die altcra detexit, rursusque illic in nudam hu- 
mum profundiflTime {q{q, provolvit, tranfeuntium pedes pronis 
ofculis deveneraturus. Auditus interea pro Principis gloria que- 
^amtq.aiXwXm Prasful Sandlus, ohfejjam ai Jma-DEO Ahhatiam^ violen^ 
cll'Zus.tiiihumilitatiSy& perfeverantia illius nonfecits atfte Ccelum diripien- 



TITULUS XVII. ^443 

dam. Ec perftitifTet Princeps in Pnbiicis ijs poenitentige fludiis 
permenfes&amplius,nifi^^^^perintegrum diemunacum illo 
anteoftiumproftratas,unaqne praetereuntium pedes deofcula- 
tus perfuafirfec reludanti , culpam nunc tandem plenius felici- 
usqueevacuatamefrepercjusnempefatisfadionem qui culpam 
non adaiiferit. Igiturpaflusferursum fociari beatifTimo confor- 
tioFratrum,hamilitate dcinceps fuper omnes excelluit, virtu- 
tenimirLimin Viro Principe admodum pretiosa & fane admira- 
bili. Nullas ille fordes in «grotis aliquando horruic, lavandis 
eorundem grave olentibus pannis fafciisque ad aliorum naufe- 
am , fuam vero voluptatem non raro occupatus. Id praecerea 
munus ab Abbate humillimis precibus obtiouit, ut quocidiand 
labore flngulorura Sacerdotum calccaraenta a fordibus repur- 
gandainungendaque fibi exhiberentur, uno hoc minifterio eo- 
rundem dignitatcm reverens , fuamque commeirdans fandimo- 
niam. Quin im6triumphandsBpIeniusfenfuaIitati,cloaca3(fit 
veniaverbo)GuaBfub aeliatis tempus ftagnantes gravifTima me- 
phitiBona-Vallenfes moleftaverant, Ama-DEUS ingreifus,re- 
dudis in rivnlum fordibus mundiffimas reddidit. Non ofFen- 
dant Le(!ioremhaBfordes,quashic in materiam&pretium me- 
riti, ibiinfertumgloriae affumpfic ^«j^-DEUS, in cujus manibus 
non ampliiis fordes func , fed gemmae. Neque ego hisce foeto. 
ribus afpergcrem praefentes paginas, vel ex folo forte fordium 
vocabuIoLe(fiorimoleftas,nifiiex ipfo coeno Principi fantStifTi- 
mofurgeretpuIcherrimaperOrbemfama, apud Superos gloria 
& laurea. Et ubi , quaefo,Magnus xWQjoarmes Damafcenm admi- 
rabilis magis atque gloriofus , quam in ipfo fterquilinio in ter for 
des medius, quas rigidi cujusdam Senis imperio repurgaverat? '«""" ^'^- 
Milleillemanibusfparfiffetflores, imo quidquid calcaffet, quid- riii^' 
quidtradiafIet,rofafuiffet;puIchrior tamen, atque longe fpeci- 
ofiorJOANNESintermilIefordesfuit,quam mille inter flores. 
Eadem A^-DSUMcommendant, quae Damafcennm. Crefcen- 
te interim Eon^-Valle per Viros fanftiffimos , neceflTe fuit , fupcr- 
abundantem numerum difpertiri in novas colonias , quarum tres 33 
Ama-\^E\ induftria, folicitudine, im6 infuper manuali labore e- 
rediaefuere, Manftada nempe, Mons.peirofm ^8c LmnccUa: quare 
novonominememorandusMagnushic Vir nOn modo incer Ci- 
fterciiperfonasilluftres, veruminitiper incerOrdinis primos at- 

Ttttta que 



vitaS.Jo- 



444 Ciftercij bis Tertij 



que eximiosPropagatores. Tandem , ciim jam inter cumula- 
tifsimafolatiavidi(]et/77/«weCiftercioafrumptum ad Abbatiam 
Alu-Cumhx^indeqviceyQ^um adSacras Laujannetifis Ecclefiae in- 
fulas, hominem exuit Ama-DEUS, prodigiis ante & poft obi- 
tum gloriofus, f elicifsimum nominis fui ethy mon corde mille amo- 
ribus flagrante in amoris Patria plenifsime adimpleturus. 

nhLT Laudandus nunc alter e Gallia e Ciftercio nobilifsimus & pi- 

entiffimus Princeps B: J O A N N E S Dominus Montis-MirdbHis , 

Francorum Regi Philippo dile<Stus unice & maxime ; Sed quem 

arma,acffitatisflorid2Bvigor in vitia quaedam impulerant,ut fci- 

licet fubfequentis vitas fan<5tifsimae reliquiae ex nuperae ado- 

lefcentiae antithefi forent eo magisilluftres , ipseque JOANNES 

quemadraodum olim dQMonte-Mirabili^ ita deinceps appeilare- 

tur efsetque de Mente ac Vita-Mirabili. Cum jam divinitiis in- 

fpiratus correditis moribus alius fieret h feipfo, non illico mun- 

dum deferuit , fed contempfit , in ipfo faeculo pene jam religiofus, 

daturus nempeViris Principibus novas regulas, quarum benefi- 

cio ex aulis facerent afceteria , ex palatiis Xenodochia. Paupe- 

resdiligebatutFratres,alebatut filios: & ne Cuxjoanni Mirabili 

mirabiles deeffcnt deliciae, in aegramuliere foetidum ulcus ceu 

ambrofiam fuxit. Exhauftis per elargitiones loculis, obvium 

leprofum tunica proprid , quam fibi cxuit , induit , novus fui fscu- 

li Martinm. Puerperam a Viro egeftate preffo in domo dcreli- 

ftamfuis ipfe humerisinSportaadhofpitium detulit: Pauperum 

omnium,&leproforum praecipu^ ipfe unus&Pater.&cecono- 

mus,6cfervus,&Medicus: Eleemofynas egenis elargiri folitus 

manibus propriis, &, quod vix auditum , genuflexus. Genua 

ejus obdu(9:a callo ex orandi afsiduitate : Caro jugi vexatacilicio, 

6c frequentibus caftigata flagellis. Hac tamen feveritate in fe 

unum duntaxat ufus eft JOANNES, in alios caeteroquin blan- 

difsimd ofliciofus. Accefsit ad haec in Divinam Parentem pietas 

& cultusmultus ac fervens : & probata haec clientis in Virgiuem ob- 

fequia per prodigium, quod fcilicet Patronae placercnt; Dum 

namque aiiquando Div^ imaginem in itinere ex equo defiliens 

de genu deveneraretur, Virginis fimulachrum faciem alioquin 

transverfam ad genuflexum convertit, annucntis6c veluti gra- 

tiashabentisoflSciumhocfitugratifsimocultori redhibens. Ne- 

que 



T I T U L U S XVII. 445 



que dignifsimae hujus fcenas folus Spedlator JOANNE3 ipfe, 
veriim omnes qui Virum Principcm magno numero comicaban- 
tur. Et forte illo Virginis nutu jam tunc Principi commendatum 
Ciftercium,MARIi^ parentela gloriofum :Certe non longe poft 
Joannes inftitutum noftrum in Longo-Ponte amplexus^nova cli* 
entela fefe Almse Parenti confecravit , praeftolaturus, 8c quidni 
eciam experturusPinter gratil^imosD/i;^ alumnos novos a Vir- 
gine nutus atque annutus. Accidit in ca ftatiis mutatione ali- 
quid, per quod altius afTurgat Ciftercii gloria, atque ex eo ne- 
que hic premendum filentio. VocaveratJO/fAW^i" in confi- 
ImTkeoloaos decem ex Sirbona celeberriuios ,qui difcufso vocatio- 
nis negotio coa^tis m unum fuifriigiis , vc!uti digitis common^ 
ftrarentfibiReligionem, quam ampic^ci deberet. Pronuncia- 
vere omnes uno ore inter eximias Fainllia; laudes pro CiHercio^ 
quo aliquid melius fan^fiiusve J O A N N I coaimendare fe haud 
pOiTe. Itaqueper i^oK^tf^^oraculaadfcripcus Ciftercio Princeps, 
fa<5luseftindies feipsa mirdbdior ^f^tndlior^ auxicque fan(3:imo- 
niaefuaeamplifsimam famam per novas virtutes,inter quas jam 
bravio macurus devixit. Defun^tianima vifaeftabJ%f/« in 
coelumdeferrirdignaplanehis bajulis farcina, eleemofynis,vir- 
tutibus , DEO ipso plena. Sed neque poft fanftifsimam mor- 
tem defiitJOyiAWfiyefie mirMls , tot fcilicet prodigiis ad tumu- 
lum fuum in Longo-Vonte gloriofus, ut quotquot opem implora^ 
turiaccederenC3egriclientes,totinde adepta ex voto valetudi- 
nerecederentfand:itatisEjus grati praecones. 

Tertius e Galli^e illuftrifsimis Dynaftis memorandus nunc o^»^>J«''«. 
venit SrGUILLELMUS Montis.FeJJuUni Dominus,nonunius "''' 
mod6Ciftercii,fcdEuropaeuniver[ae ingens decus! Imperato- 
rum, Regum , Principum per Europam ipfe quinto jam fsecul^ 
unus omnium Pater, Abavus, atavus, tritavus,&quid non? 
Quotquot enim Chfiftianum Orbem hodie moderantur , ab 
Ejusdarifsima profapia ATf/Jo/^ 5 defcendunt, unus ille omnium, 
&omnesilleuniusG///7/f/w/,quinim6G///^f/ww ipfe cum Impe- 
ratorum,Regum, Principumque Sereniffima ferie humillimi 
Ciftercii immortalis glaria ! ut vix peregrinum videri poffi t/um- 
mos Orbis Principes Patronos effe Giftercieiifium , qui nemp^ 
Pdtrem habuerint in Ciftercio. Non ingratunt exiftimavi , Be- 

Uuuuu nevo- 



446 Ciftcrcij bis Tertij 



nevolo Ledlori QxChryfo^omiMettoloih[ub\iceTe operofum fche- 
ma , Edmnndi Butkens glovioso labore compilatum. Defuere pro 
moderna «tace 6c genefi hodierni Principes , quos addidi , & fin- 
gulos ad lineas fuas collocavi. ( NB. ) Velit curiofus Ledor in ge- 
nealogicag hujusce arboris auguftos ramos animo atque ocuJo 
evolarej&revererinobiliffimae inGtiiUelmo radicis ampliffimam 
in inclytis racemis majeftatem. Ciftercium ingrefius eft UIu- 
ftriffimns Genitor in Grandi- Sylva apud Vajcones poft fufceptos 
jamefoecundo Matrimonio liberos, annutu ^'//'ji/^j.lefifcifsimae 
Conjugisfua2,aconnubii vinculis jam 8c ipfe liber: ubi mutavit 
{cmzmGuillehjm; tot per carnalem genefim nuper Regum Pa- 
ter, deinceps^//^^«^4!Coelicum Kfgw^CifterciiincIytusalumnus 
acfiiius,eanempepietate fedsNepotibus commendaturus Di- 
«ir^ cultu, cujus ope Imperia fufFulcirentur* HancViri Principis er- 
gaOpdmamMatremdevotionem prodidit prodigium pofthu- 
mum ^ ac nunc inMarianis faftis admodum celebre ; Lilinm nam- 
que niveo candore fulgensacadmirabile e tumulo oreque Gu- 
tllelmi pullulavit, per cujus fingula folia aureis chara6teribus in- 
fcriptum Nuncii Archangeli pulcherrimae falutarionis obfequi- 
um : AVE MARIA ! Liceat prasfenri calamo haec inter portenta 
mifcere prasfagia ,per ^//rf ^ has nempe BuUas GuiMmum noftrum 
tantorum Cafarum Principumq; praefignatum fuifie Auguftum 
Paren tem. Et eranc tunc , ciim viveret Guillelmm , fub Bemardo 
aurea in Ciftercio fascula , quae vel ex emortui Mariani clientis tu- 
muIo,Iabio, lilio novo flore, novo auro, novo pretio afperfa, 
au6laque funt. Non potuit Bernardm , melleum fcilicet,im6 ab 
eloquiipretioaureumilludos, VirumMarianis afFedtibus plane 
aureura, GiiiUelmum loquor, non «ftimare maxime, cum nimi-. 
riim Principi Monacho a Clara-Valle diftanri longius ea no£be, 
quamin humanis fupremam habuit Parens Mellifluus,fefe«(pe- 
dtandum exhibuerit, quemcuminfpirituadradicesL/W/VWo«. 
tis deduxiflet, amicorum more bene valere juflTum moerentem 
deferuit , ad monris excelfa faftigia alrifsime evolans. Periatis 
fubinde epiftolis , quibus nunciata Sanfti Patris mors, didicit 
Guillelmm^ illo momento fe raptum dudumque ad Libani radi- 
ces , quo ille ex Valle fua ad Ccelos translatus fit : adeoque revela- 
tionum.,gratiarumqueprimirias, qms Bernardm ab obitu in fili- 
os, clientesque difpensarit , fumptas a fe. Poftrema afcenden- 

ris 




GENEALOGIA 

S. GUILLELMI 

E X 

S^O^BILISSIMO & TOTES^riSSlMO DOMl^ 

MONTISPESSULANI. 
MONACHI CISTERCIENSIS 




rGDniclmasMo- 
trs-pclTuliniDo 

Pcirul.nlDomr-H"" «I»™ H«- 

genoit.ipoBcilPdoiirs. rtcm 
Mooi.husfa- |Dii<r.Bijigiin- 
au! in Moni- I'''»- qui '1^'- 

Ci" iSnril.i. ■'"■"'i'" 

iuilo r.niiliJtis]'" pi»iliaoMo- "■ 
hifoitutjoa fe;^"^'*';- G, 
«i ippjtaciit. I^JJ^"™ 
iditllaa, 



KCEisHiigaii 



'!.°'..*'"'''!q»iv"".ilc4i'l«'i"«»>lprc 
tcmbrii FaauicllMo- 






lciticnCi, 



rrct 

h 

Uci 



i;fJln.nn,Hirpa. 



{■».iik.r.tB,i. 

jlippusPiintepl 



'c.iuiiv »„|'-""«'.«oi " 'srriiA "'■"„'''' ""*'•" ^-" ''°"sd'E4"°''" 

.twgoni, fc? fc"'^ «•gii fi||;ij,°*r N"va™'r'cun. lo''.'!,';;,,"'^»'!'''-;"" *"■ "'S"- 



bclhm fij!,',i?" 'i li»"RcEis"S fBc'''Hira'" I "ha' * "'""" «"'« ''n'' "" 
t ,: I :j„,._„ ' .^^.^ yuiit^lSii^JfMppiirilh;' 



|gcbint. Obijt 



ISUaitd Annam t Cr .' . ('''taini fliim. 

(.«aHiiacjm. ^,,n,„„,p|„, |, '''""'!»""fFcidininJusIV. 
riHa.imili.nu. tBcIg.™m'p°tin-»Uriam»Sj"' !'',"■ "''•S'*'f'<'''<-P''''''l 



rMa.imili.nu. Bclg.ium Ptin- M.iiam «nn.m Borj^S'^' * '"''''''""' ■■"• 
tapfroJSuiiJff""'"^'''''""'"'^^^ 

uii"!^'!;^''!^!™]'''™^^™""-^»^ 

(>!"■'■ ^haiingi.. -|dciicldcLo,h,-|lotha,inEi.ft\Antoniaipu.r,,„^,f^„,,,„p"rciS;fc:^^^^ 

, V rPcttuiCon,,. ■ f l'i"Ei.Gomiti.]B.tda.itPhi-Jloth.t,ns..*l™;,'.'';"'''e.toIu.Dax f ""'/■""Go- L™ „,.^ '^C.r.tcu. Bclli- 

J"s',.^Mo™rb'^"^'^«>'.*^ ^'''""^'""'SdrGcS.p'tru',Ei%''r«'"^Jir.';,'^K 

i'"'"''- i?c't«:"°"'- r"""'- pf <=■"■""• lci».,c,c.hs. , ■ <^l 6...... [Kii.i„f.„,4;.|;;'H'<..'n 

■ I ■ ^' 1°''''''''"''''-'' Cimo, Com-.''°'''°'''''''''' 



'IR.natui kel 

Ncapoliti 
-^Ju.itirab.llamllothatinEia 

pucilTamLo- jBat, uao, - 



Tetfui Rez Si. 




prDabmg: 



GcoiEill.nd- Ji„i„J,IUC.- 
!tav,|Halli.li-f„„»El«no- 
P" mGonupfi- 



SSF-^iif feF|il$SF^ 0^^ 



■^s? {""" ^•^•"'"^ 1^'^'= ---' i^'^" fcis^ad^^" 



'nr>i,filiHFle< 
giiDionyfij. 



leonora uinf 
flf iaci Impcn- 



ISobit.tTBegil 
ClemfDiIore- 



tucMiL^^i^^" pi°'''s'«'"|d;H;;''d'.';"'"H 



(v.,..t.t...o'^oa„...xoc ^cni,cu,,v. f^^i^™i^:;'ti"srzpSi^ 



Ppu.RcT r„„,,„ L„h„,e, \f"ol".llc. fc.iola.Rc» rtaJovlea.TI. f,„„„,„„, ]S.","'"*°. T^o"! dc |RcrF™c!I' ^'■'^.'i"'^:*, 1'''"",';';^.?, d»Vi,°'lliHl"m °'''*''"''''''''''''*'''^ 

"""■ jJa°iVi"'^-""'jB''o"S ' y'""'' ^"..■'■.'». r''''°'j'; (sigifmundu. C"haHn.nu.&';rl"°ndu. /"'''"■ _ """°' fei.^fili^SSiB.^^i^^^Jn^il^^^Jc.n^dj^i^.^u.Dclphi,,,-. 



TITULUS XVII. 447 



. tis Melliflui Parentis ad Gmllelmum verba atque folatia ea fueruiit, 
nondiuamplius eum haefurum in corpore, verum pofl breves 
moras fecuturum ad bravium. Tenuit ille Bernardi veftigia, 
&eundem paulo poll ad/V/o«/f j dtemos beatifsimae immortalitatis 
fecutus nos Viatores fpe6tat atque expe£tat. 

Memorandi etiam ex Francica Clarifsima Gente in Coeno- 
bio VM S./MAKIj£ Illuftrifsimum par Comitum&Ducum, ^^^^^^ 
RAINALDUS, Dux de Montmorency , locj Abbas , & THEO- a"u~^. 
BALDUS Dux dQ Alontmorency ejusdemdomusMonachusiquo-''''""" '^"" 



nb ti3'j. 



rnm poflerior \\\cAUtthAO 6q Montmorency ^dl Alin^ Henrkih Aag- 
Imrttm Regis filia ortus progenitoribus.pofl:quam PaUHinam^Qhn' 
fti Salvatoris patriam terram infigni cu m pietate perluflrafTet, re- - 
liquumjam orbem, per lucem divinitus communicatam, fafli- 
diens,excersitemundo,atquein pr^fato clauflro inter Cifler- 
cienfes , felices illos ad Coelum Viatores fandifsimas ingreffus 
femita3,curfumviae & vit^e confummavit fandifsime. 

E (^.f///forefpiciendumad vicinos i^^W^o^^ubimemorandus 
BiHUMBERTUS Sabmdid^ MauriandComes ^a^i licet gemino obttt ah- 
matrimonioinfcecundasConjuges expertus,vix tamen ea fle- """"^ 
rilitateadeo offendi potuit, extra conjugalem thorum tot fcili- 
cetnaftus filios, quot fubditos, qui Humbertum amabant ut Pa- 
trem. Verum fupra fidifsimos fuorum amores prsvaluere Ci- 
flercienfes,quos nonfeciisac vifcera fua diligebat. Itaque ut 
amor ifle ex genii fui conditione pares faceret , in Alta-Cumba^ 
Coenobioafe magnis fumptibus pro Ciflercii alumnis conflru- 
&.0 fufcepto Ordinis habitu fa6i:us efl ficu t unus ex nobis. Atta- 
men Sabaudixcomtnm-its lachrymse , Romanique Pontificis con- 
fenfusac benedidio extraxereHumbertum ex clauflro ad ter- 
tias, easque pr^ caeteris paulo feliciores nuptias cum FetronilU 
i}//»'^Wrfinitas;exquapoftquam geminam fufcepiflet prolem , 
7homam8cEleonoram^ipQreas rerum flatusque vicifsitudines iam 
^f^Maritus femel iterumque Monachus, DEO, Ecclefi^, Sab- 
audiae,Ciflercio,inomnibus omnia fa£i:us de PetronilU licentia 
reversuseftfub Ciftercienfium in ^/^^.C//w/'^obedientiam , non 
ampliiisindeegreflTurus^nisi poftfata ad Superos. Debent Ci- 
ftercienfes Altam-Cumbam Sabaudiae : Debent Serenifsimi Duces 
i^ab.wdiA in uno Humberto Ciftercienfi feipfos totamque Serenis- 

Uuuuu2 limam 



rloruit cir- 
caAn, 1340. 



448 Cifte rcij bis Tertij 

fimamFanailiam fuam toti Ciftercio. Mutua debita , fed irripa- 
ria ! Amplius enim cft Ciftercium dedifiTe SabaudU Principes Sac- 
cejjores^ quamSabaudiamCiftercio dedifTe unam Altam-Cumbm^ 

Et Lotharirtgia trahenda in laudis participium in B: GOBER- 
TO Ajperi-Aluntis Comitc clard apud Lotharingos orto proge- 
nie , qui armis ftrenuus ,bellisque pro vindicandaab hoftibus L^a- 
UBina gloriose rafceptis Orte toto clarilsimus , de feipfo tandem 
triumphum maximum egit , dum ViUarii in Brabamia depofito 
militaribaltheo Ciftercienfium inftitutisfe fubjecit. Tot annis 
fecutus caftrapulcherrimo exemplo miies caHitatem fervavit vin- 
tulitquer///^r/o,actandem fepulchro illibatamrArmis forte vix 
aliter ufus,qu^m pro tutanda puritate, eoufque Virgo, quouf- 
quemiles. NequedumMonachuminduic,virginem auc mili- 
temexuit: Sola duntaxat mutavit arma, fervato femper egte- 
gii bellatoris munere: inde fcilicetprecibus, jejuniis,fpontaneis 
corporis cruciatibus, quae funt fortifsiriia in clauftris armorum 
genera,AngeIicamincarneintegritatemfumm6 femper ftudi6 
propugnavit. In protrahendis vigiliis infuper ufus ingenio ; te- 
;« Me- fte namque Heriberto "^osv^peydo yfi quandofiefomnus ei molejhs 
Auguft. cfi^ypJf^redentes^ling)oam^ laiidpieperfricaiat^ utei^acrimonidexcit^' 
tusoYmiemfocordiamexcuteret. Excitentur infelices cndymio- 
neseftratisfuisgenerofifsimo hoc facinore! Vix enim aHr4 ali- 
ter , quam;//K-»r obtinemus. Et quidni Cum folis vigilantibmp.t^ 
etiam vigilantibm aBra} 

Perluftranda nunc Germanta^ Virorum ttcf oum , fanfl:orum. 
que ampla & Dives Patria. Laudandi hic Principes Beatifsimi , 
Brttno^ Bernardm , Ebrardm , Carolm^ Rapatho ^ Petrm, Sub Ciftcr- 
cii primam fere aetatem B: EBRARDUS floruit, ex nobilifsima 
apud Germanos Comitum Montenjtum , Marcanorum ac AltenA fami- 
milia defcendens, qui occafione cruenti conflifitus inter Duccm 
Limburgi., DucemqueJ5r^/'./»//rf,atque inter utriufqucExercitus 
habiti i ctim fpc6taflet tot Hcroum militiimque infauftos c^des , 
camposquehumano fangVine latemadentes, quanquam enfes 
ipfearmaque&mortemevafiflet incolumis, vulnus tamen fen- 
fitin intimis praecordiisOmnipotentis DEI brachio imprefllim 
altifsime,rerumfcilicet humanarum faftidium , glori^eque mill- 
tarisperaliorummala&funer-avelnuperjamoccupatae, vel de- 

inceps 



T I T U L U S XVII. 449 



inceps occapandas landtiffimum contemptum. Itaqne tbrar' 
dm cum jam per pulchriores vidtorias gauderet fe per Superos 
triumphari,poruitfataIiaarma,vi{itatisquepnus4^oy?o/(9?'//;;2//w/. 
nibtis ^ ac VOto CompoHelU QX^olutO incognitusin Alorimundenfii 
Ccenobii villaScenam adOrbis fluporem inllituit, Subalct per- 
fonam indutus. Inventustandemafuis interporcorum greges 
cafufortuitOjperfuaderinonpotuit^ut ad aulae delicias rediret , 
veriim interna? vocationis dudlu inMorimundo Monachum pro- 
feifas poenitenti^ Iu't^a , lachrymisque eluit fangvinem , qy ern in 
praelionuper fuderat. Atqueutcladis cruentje reliquias abule- 
retpenittis^deAbbatisfuiconfenfujam novus miles ad Fatriam 
fuosquereverfuseft, pofiturus pro Citlercienfibus fuis nova ca- 
ftra; Adolphm namque frater Ebrardi hortatu celeberrimum Al- 
tenber gefifi CosnohiumpQnQS Cohniam ^ dcZi&^o Comes de Kejer. 
herg ejusdemEbrardiconrangvineifui confilioiniignepariter ex- 
truxit Monalterium in Tlmringia^ Mom ^.Gmf-^/Vnuncupatum, 
utrumqueproCillercienfibus. Pofterioris Ebrardus conflitu- 
tus primus 4bbasOTd\a\s propagatione, moriimque integritate 
illuftris migravit ad Saperos, fuorum Ciflercienfium inter ho- 
mines propagator , apud Coelites Orator , utrobique foecundus > 
facundus ac efficax. 

Sequatur nunc Ebrardum B:BRUNO Colonienftitm olim Ar-ot">^''»« 
chi-Prasfal , qui cum nobiliffimas Cunas nadtus fit e Comitibus "^^' 
MenadcMmh^^ Famili», Domus, titulorumque identitate Vi- 
ros cognatos feparare haud potui. ClarifTimam hanc profapi- 
am velutiprimogeneam fcaturiginem refpiciunt dcfluentes illu- 
IlrifTimi rivuli Duces Cli^enfesy Scjuliacenfes , Comites item Aien- 
bergA , & Duces Bullionii. Tot flemmata in fe uno , imo tantas 
tot ftcmmatum indoles uno pediore, uno animo complexus 
Bruno in Sedem Archi-Epifcopalem a Colonienfibm eve6lus eft. E 
tanto tamen facerrimi muneris faftigio poft modici temporis 
praefe6turameumdetraxitCittercienfium amor, quorum in Ve. 
/fr/-/Wo«ff unacumcandidaCuculIamorum fimul candorem in- 
duens,fangvinisinclytuai fplendorem vitae fanfitimonia illuftra- 
vit. 

LaudandusnuncB:BERNARDUS Comes de Lippia^ profa- noruit 
pia apud Gentem Germanam vetufta & clara. Lego apud Hen- ^» "^^- 

Xxxxx rtque. 



450 Ciftercij bis Tertij _ 

riqiteum mMenoIo^ioad^^^.Januar ii^tBemsirdum noftrum ance af- 
fumptum Ciflerciumilluftrifllmasprimitias dedifle Domui Su«, 
fub nobiliffima nuncupatioae de Lippia. Agnofcant liodie Cla- 
riflimae Famili^ Seri Nepotes , beneficium ifthoc ingens fefe ob- 
tinuilfe a Progenitore , qui fuerit aliquando CiHercienJts I Filios 
B^r«WoolimMaritogenuit foecunda conjux numero quatuor, 
per quos velutiperquatuorDomiis columnasfelicesamboPro- 
genitores tranfirent ad Pofteros. Poft abfolutas has genefes 
placuitBernardoexNuminis vocatione mariti&nomen&mu- 
nusexuere: una poterat ohiiar e Soph/a Aensberga optima con- 
thoralis, Sed&ilia&vocantiDEO,(&abeunti marito non aufa 
repugnare,confenfic inardua&fandiffimaViripropofita. Ita- 
queciimjamefaeculiatqueconnubii compedibusfepenltus ex- 
pedivifiet, in CampoB. /l //fivL^ Ciftercienfium CoenobicMo- 
nachuminduit. Abbatismunereac titulo per fua merita , fuo^ 
rumque fuffragia ornatus , ^ela Jpolfol/ro exarfit ■» profedtusque in 
u]timami.i'uo«/>wnovusilliusGentis /fpoMolmChviHi fidem mi- 
rafoecunditatepropagavit. EpifcopatumZf^/^m/<?Awnonpriijs 
admifit,quam meruit , gregis, quem ipfe collegerat, inftitutus 
&Pater & Paftor. A proprio filio Ottone Traje^enjium Praefule 
authoritatc Apoftolica inauguratus Epifcopus, ipfe fubinde in 
felicitatis ampliffimae cumulum una cum Offone alterum filium 
Gerardum Avchi-PrxMem Bremenfem confecravit. Fortunatifti- 
mus Genitor ,qui filios non tam faeculo genuerit,quam Ecclefiaj, 
quam DEO, rara felicitate unius bisPater, alterius 6lim Geni- 
tor,tandemfilius! 

Tioruh ci Et memorandus B: CAROLUS e Comitibus de %jw, non 
jMlu'o.^vciim2L portio praefentis tituli, quem potentioribusGermanias 
Principibus junxit fangvinis clarifsima propinquitas. Veriim 
ille, quapollebatoptimaindole,ultrahanccarnis cognationem 
aliquidaSuperis ambivit amplius, ut nempe nobiliori fui parte 
conjungereturCoeIoacDEO:eapropterreIi(5l6 faeculo in Vifla' 
mCiftercienfeinftitutum amp>lexuseft:ubi cum facra Ordinis 
vefteindueretur, cohmba candidifsima capiti ejus infidere vifa, 
columbinseejusmentisconcupitacum DEO connubia felix in- 
ternunciafacravit. Hocpraefagio veluti oracuio moniti ViUari. 
^»faCWo///»jconcordibusvotisinAbbatem dclegerunt. Etcre- 

vic 



T I T U L U S XVII. 451 



Horttit 

cncaAti' 

tiuiip. 



yicfelixdomusfub Viriian<9:irsimi pr«fe6tara , fi tam fpedes in- 
cu-ementamurorum , quam morum. Quin imo Carohn i pfe /^//- 
lario fuo jam major fama fandlitatis auias Principum im.plevir. 
IMippo prsefertim GaUiarum Regi in deliciis ac pretio. Inde ni- 
mirum Angelum pacis in ipfo Principes frequenter experTi , coi- 
bantinmutuafoedera,ficlnadente,ficurgenteC^^G/^:p.r33rerHm 
BrabantidDux atque Epifcopus Leodienfis , quos armis an • miscjue 
infeftisinterfe confligentes ad pacis ofcula reduxi::. Tariccm 
utColumbiseoIiminfidentispKefagioIiberius evolaret ad coeie- 
ftia, farcinam Praelaruraj excufsit, atque m/ytonafier^o SiJ^rik^ 
totus jam &ipfeco]amba a corpore mortis hujcs refolutLis,evo- 
lavit non pennis fed meritis ad Superos. Gloria Virl diviniriis 
primiim revelataefl: F/rghji culd im fanf^imoniali.atque per cam 
deincepspromulgata perCifbercium, Orbemque reliquum. 

Neque Ebrcuum apud francones fine gloria , quam domum il- 
luftravitB: RAPATHO Comcs Senberge.^JJs^ quem priiis conju- 
gioimplicituaiabfolvit confenfus uxoris pientifsimae,convola- 
turum mox ad Coenobium Ebracenje. ^mulati illico Viri illa- 
ftrispulcherrimam exemplum non pauci fseculi compedes for- 
tifsimeexcutientesevolavere adCrucis,6c Ciilercii divina ve- 
xilla. Su^cellerat in dcfertam haereditatem Rdp.mom Frater 
Germanu3,quiOrdinisaugmento, ac fratris precibus gratifica- 
turus ( dc quid ei negaverit •> a quo omnia obtinuiiTet? )celeberri- 
mum erexit Coenobium Heilbrimenfe^ concefsa ei opulenta uo- 
te,quamvelK4f^^/;[?oipfeauc nuper dare, aucnunc optare potu- 
cric. 

Eodem propeevencu apud Ef/^^Ciftercium&fe aIumn6,oj rx»,;S 
&novaDom6 auxit B.PETRUS POT Dominus dcBauterfem ''"" 
Fundator Cmobii S, Salvatoris Antvcrpix. , qui cx eo potifsimum 
prasfentemT/V//////» ornare debet, quoniam ex ejus illuftrifsima 
profapia hodie fuperfunt Duces^lMneipes^ Marchiones^ Comites^ivd' 
mero non modic6, qui primos Familiarum fuarum Fontes in 
hoc Petro nodro agnofcnnt. Sufcepit ille candidum Ciftercii 
ami(Slum in Coenobio a fe Ant^erpU conftru^lo, pietate in Di- 
vam Virginem , atque mifericord ia in pauperes imortalem i'pud 
pofteros famam confecutus. Non femel, vcrum per rcpeti- 
tas vices Angit^a Ccelitum Domina cum parvulo Salvatore hae- 

Xxxxxa rcnce 



452 Cifterci j bis Terti j. 



rente inter Maternos amplexus fpeiSlabilem fe rctro dedi t. Li- 
beralitasVirifefe explicabat amplifsime fupra Monafterii facul- 
tates->Coel6interim per prodigium multiplicante annonam in 
manibus difpenfantis. Obiit Vetrm ^vigefma AuguHa , die BernaT' 
do Parentifacra; poftquam fcilicet nuper pariter quadruplici e- 
ventu ejusdem diei folemnia non absque bonis prafagiis facraf- 
fet ; eodem namque fefto conjngii Sacramentis initiatus ,habitu 
Monafticoindutus , Coenobii mox memorati prima fundamen^ 
ta aufpicatus ■> ac tandem, ut prgemifi, felicifsima morte con- 
fummatus eft rejus indubie focietate donandus apud ^uperos» 
cujus feftos dies toties tam pio cultu fignaverat» 

TieruitAti. Suecta etiam theatrum glorice Ciftercio aperit in B: ULPHO' 
mu^o. jvjg deUlphaJdPnncipeNericid: quod nomen apud Suecos ciarum 
ac ingens ! EIe(9:us e millibus ille unus , cui opcimam Principem 
Divam Brigittam DEUS in Omjuoem dederit. Transtul6re ambo 
amores conjugales ad DEUM & Coelices^ mutua fan(5litate f^ 
invicem ad Suecia univerfas ingentem fplendorem egregie illu- 
ftrantes , gemina Regni fidera! Uipho ad intimaRegis con/iiiaad' 
fumptus,fuus fibi femper optimus extitit Confiliarius, arfitius- 
queRegi/^67//or//w, quam Regi fdculari arOii\is Coelo,quam ter- 
r» adhaefit : utrique tamen charus , fed ^//fa^ infuper necellarius, 
confulendo praefuit , orando profuit. Natus ex tam pene coe- 
lefti conjugio filius re non miniis quam nomine Benedidim ^'do- 
nandusoIimG7?^rao. ut Coelo reftituerent munus, quod Divi- 
nx benedidtionis influxu Coelum contulifiTet. Ulpho tantsB pro- 
lis Genitor, eidem fe plenius conformaturus in ultima aetate» 
cum jam poft pefolutaDivo///;^^;//^?'//;» 7'te/«^f//rgoApoftolo 
Cow/7o/?^i7^votainfan6tiisimo comitatu Brigitta Conjugis inSue- 
ciamreverfus effet^reliquias mortalis vitae, venerandosque ca- 
nos fuos Supremo Numini inter Ciftercii alumnos in MaHra 
confecravit, compendio viae, negle6lis faeculi ambagibus. per 
monafticas femitas feftinantior tutiorque iturus ad Patriam. 

Et nunquidintertotPrincipumnominanumeranda pariter 

S" h6ctituI6^//i?r/^, Augufta C^farum Mater in LEOPOLDO 

'W' Duce , poft varios ev entus tandem Ciftercienfi ? RicharS Anglo- 

yi/wRegefacramexpeditionem promovente adversus Saracenos 

Leopoldm ijsdem,quibusi\/t-/w^/«facris incitatus ftimulis, cum 

fuis 



TITULUS XVIL 453 

fuis popalaribus [nSyriam trajeccrat, concepta nuper fuper hoc 
vota armata pietate inter vi6fcorias exfoluturus. Ortae fubinde 
Kegem inter & Dncem fimultates: <Sc Leopoldm a Rkhardo duplici of- 
feniusinjuria,quam utramque recenfet Angelm nosler exAUttbxo 
rarii Sc Polydoro l^irgilio ad annum 1192.C.1. num.9. & 10. Com- 
preffit ad tempus irrltatus Dux infigni animi forritudine juftiQi- 
masiras,commendaCainterim DEO ultione, quam ille fumma 
aquitate Orbi in fpe(5laculum mox eOTet exhibiturus ; Reverten- 
temnamquein/i2g//4»2Regem,&naufragi6 jadfcatum in terras, 
.atquefubindeper^//^?r/<^confinesplagasfeftinantemadPatriam, 
praedam fcilicet jam ultro DEI nutu incidencem in promeritos 
calfes, Leopoldm cepit, tcnuitque aliquamdiu, ea captivitate nu- 
peras injurias fibi recompcnfans. Datus porro Rex Conrado c^- 
/^K/incuftodiam, tandemque ciim utrinque Germanos intercSc 
Anglos aliquamdiu Iitigatume(fct> voluntate Ducisad preces 
jB. Eli^ Abbatis D/i«f/7//>apudFIandrosdiminrus eft, non ukra au- 
fuslacefcereLeopoIdum, nenovaforte tempeftate,ventorum 
veluti indignatione in Auftriacorum manus jadiaretur. Haec 
utriufqucGentis, pariterqucRegisacDucisdiisidiaideo nempe 
hic inferui, non quod aliqua ratione pertineant ad Ciftercium, 
fed ut Ledor magis difceret nolfe Leopoldum , qui ob eas cum Ang. 
lo exercitas fimultates apud Hiftoricos utrinque eft notifsimus. 
ConvcrfioViriPrincipisexeventuinfaufto; Campeftres namq; 
inter lufus equus cefpitans Sefforem Ducem in terram effuderac. 
Ex eo cafu fradtus atcritusque pes,& quia malum per interjedifcam 
nodiemcx prorumpente facro igne fupra remedia 6c chirurgo- 
rum peritiam fa6tum incurabile , a reliquo corpore refeftus. Ed 
calamitatepuIfatusDucisanimus^Litjamvel uno pede mundum 
fugiensadfan6tioraafiurgeret, curreretqae; quidni enim etiam 
meliusfibinunc efle,cum uno pede intrare in Regnum Caionimc' 
Qli«ficaigicuradCoeIumviain^<^w^^-Cr//<:f Ciflercienfium apud 
AiiHriacos iWuilriCsimo Coenobio, ubi poficis Ducalibus cirulis ac 
gubernaculis Monachum induic, gefsicque incer juges ac vehe- 
mentescorporise vulnereperintervallaaffli^ti cruciatus patien- 
ter atque fan6tifsime. Nuncupacus nuper cum adhuc federec 
adProvincifficIavum a vircuce LEOPOLDUS VIRTUOSUS, 
gloriofamhancnuncupacionemnova in Ciftercio piecace infig- 
nicer ampliavic, apud AUnriqueum ad Annum 1 195. c. i. honora- 

Yyyyy CUS 



454 Ciftercij bis Tertij 



' ' w- 



tUS elogiis Principis egregii ^pii , Ecclefi^ objeqitentijfimi, Mora e jus 
in J^^i^tT/^ Crw^,&vi tabrevisadmodum, (bd quae fufficiat ad au- 
gendum Qftercii fplendorem ac decus , cui fatis fit Leopoldum Au- 
firiactm in Ciftercio Monachum fandiirime devixiflfe. 

Ncque omittendas hoc loco Hifpania^ Italia,, Whernia\ quas 
qaidemexaIiis^//«/»non modicosViros huc afportare pofient; 
veriim nimius (im , ^i fingulos rursus refumerem : reperiet eos Le- 
ftor Benevolus fparfim in hoc opere. Occupent tamen etiam 
aliquam hujus Tituli portionem memoratae Gentes ; Et in pri- 
mis quidcm Hijpania in GARSI A de VERA , Viro nobiliffimo , qui 
^/•r«,V;i«-praeftantiflimus Heros , & fub ^\grm Jacohi /^r^|o/7//wRegisSara- 
cenorum terror, ac Chriftiani Exercitus Hannibal , poftquam 
ingentibusvi6loriisfatigafretbarbaroshoftes,impetrata a Rege 
miffionebaltheum pofuit militarem,atque in A/br/^«//Ccenobio 
Ciftercienfium cucuUamin vicemioricasmilitaris indutus,nova 
ac difficiliora praelia aufpicatus in utraquc militia vidorias lau- 
desqueperennesobtinuit,pra2liatorac triumphator inclytus. 

ohnt An. It^ilia pariter hic fpeftanda in HORATIO AQIIAVIVA ab 
m iOij. ^f^^^ow/W, Illuftriffimo Duce , Hieronymi Adria Ducis Filio ,////// dc 
Odavii Cardinalium Fratre , qui caftra Chriftiana, qu^ Pii V. Pon- 
tificisMaximiaufpiciis ac hortatu adversusOttomannos in fan- 
(hxm foedus coaluerant , cum aliis fecutus , Ducisque ftrenui fun- 
ftusmunere,navalispraelii ad Naupadum^ occupatasq; inde ad- 
versCisPaganosgloriofifsimae viiStoriae pars non modica extitit. 
lis laureis rcverfus domum , votum illico folvit, quo fe nuper Deo 
Ciftercioque obftrinxerat , Mellifluo Sodalitio aggre^tus Ho- 
rentiA in Coenobio Div^ M^. MagdAlenx Cisielli. Inde auumptus 
ad Sedem Calitanam apud Ncapolitanos 25. annis paftorale munus 
egregie gefsit. Commendantur , praeter clarifsimam profapi- 
am Virigloriofaevirtutes in tumuli fuperfcripta epigrapheinimi- 
rum vitAintegritai^do6lrinaiKeligio^2itC!^t etiam magnitudo acjbrti^ 
Uido animi admirahilif. 

Hiherna Gens avitaeReIigionis;pietatisque inter mille etiam 
prefiurasqu^mtenacifsima, illuftres quoqueVirosPrincipesCi- 
ftercienfiumHorizontiinvexit; quorum fingulis quidem forent 
amplifsimae concedentaelaudes; veriim in hifce paginis interim 

nomi- 



TITULUS XVII. 455 



nomina, dulcesque dnntaxat memorias fufficiant. Itaque ex 
una Dermitionm profepia in Buellienft Coenobio tres clarifsimi 
Principes in Ciflercii focietatem tranfierunc. Anno nempe 
1196. Princeps CONCAVARIUS. Anno iggi.Princeps 
Mi^LRUANIUS. Anno 1 34i.PrincepsRUFFUS,FiIiusCor. 
macijunioris. IneademetiamDomo^delertis Provincise gu- 
bernaculis inter Bcmardi alumnosAnno 1 244. adlecius ell COR- 
MACHUS , Filius Tumnltachi Principis Gentis Aiaolruanaidb, 
In Sameria altera Ciftercienfium Domo tres oariter comperio 
Inclytos Hibernise PrincipesMonachos. DONALDUM AU^- viorm 
num Filium Egnecknn, O Doncllt. TORRDHEALBBACHUM, ';;':;'• 
Filium Nellin cognomento Carvi O Donelli Tyrconaline Principis. Anr, ^zz, 
AIDUMFiliumDomnaldijunioris ODonelli TyrconaUu^ 6c pju- ^,!^]^.^ 
riumaliarumRegionumPrincipem Hibernorum potentiiTimu, 
cu\usapud Jongel/n^m inNotit. Abbat. h.^.pig.^S.in modicis vo- 
cibus hasc clariffima lego elogia ; fuifle nimirum Aidum , Atighnm 
V0oremjrcqiientij/imtim ■) aqnitati) ^ liberalitatu objervantijfimnm, 

Apud/VowojpraBtereaCiftercioaccefritilluftriffimum jubar, rioruh 
JAROSLAUS SCORNICIUS, gente Bogorim, qui poftquam '"^^''' 
annis triginta&amplius Gncsnenfts Archi-Epifcopatus guberna- 
cula magna cum gloria tenuifiet-, ampliffimos honores poluit, 
atquein/'Wf////CoenobioMeIIifluis alumnis fefe fociavit, tuti- 
or expeditiorque fine dignitatum aggravantium larcina per mo- 
nafticas femitas afcenfurus ad Beatillimam Coelitum Patriam. 

Laudis etiam leges quam plurima Mellifluas Familiae accrevit 
per foeminasPrincipes,quarumquiafexusimbeciilior, inperfe- 
rendoCifterciirigorevirtusquoque rarior atque pretiofior. 

lIluftriffimumhocagmenducatDIVA HEDWIGIS Polonf.iounAr- 
Ducifla,inter Ecclefias ac Ciftercii ftellas grande ac admirabile «»"-^i 
aftrumlProgenitores habuit Bertholdtm Aioraviji Marchionem, 
atque Agnetem Marchionis & Comitis de Rotlehcs filiam. Henr/co 
Barbato Poloniae & Silefiae Duci defponfata in Conjugem, vit^e 
fandilimoniaMatrimonium Sacramentum feciflet , nifi jarn ari- 
teafuiflet. Legesfan6tiffimasConjugibus non literis fcripfit, 
fed moribus. Saeculi fugam meditata , ut poflet olim opporrii- 
nius , quod nunc vellet optaretque, celeberrimum Partheno- 
nem Trebniaccnjem hodiedum tantas haud dubie Patronae aufpi- 

Yyyyy^ ciis 



4$6 Ciftcrcij bis Tertij 

ciis fuperftitcm ,florentemque fuis , Ducisque Mariti fumptibus 
crexit,afylumnempe,qu6olimfcfeforct rcceptura: cui in do- 
tcmafsignatiredituscf«///»3 quot annisVirginibus in perpetuum 
fufFe6turi. Dotis amplifsimae viva ac fclix appcndix Fundatri- 
cis fan^lillimas Filia Sanda Gertrudts ^quss data Virginibus in Ab- 
batiffam ordine fccundam innoccntifsima vitae convcrfatione 
fcinclauftro auroramcxhibuit,quaB in Matrc folcm fuum pras- 
currerct. Et dcbebat in aliorum emolumcnta optima Princcps 
aliquamdiu adhuc difFcrre conccpta vota, ftareque tametfi in- 
vitaadProvinciasgubcrnacuIaiufquctandcm pacatae jam felici- 
terrcSjMaritusquccxeradus t potcftatc hoftium patcrentur, 
utdcinccps vacarefibi poffctHedrpig». Itaquc fccuta filiam cla- 
riflimas profapias cclfitudine Ciftcrcii humilitatcm magnifice ex- 
altavit , tant6 cxinde intcr fororcs , im6 alumnas fuas Ciftcrcicn- 
fcshumiIior,quant6nupcr intcr nobiliffima Foeminarum obfe- 
quia in Palatio cxcclfior. In gcnua cum infigni rcvercntia pro- 
volutafigebatofcula vcftigiis, quae tcrrae imprcfriflent dcdicat» 
DEOpcrfonae. Egenisfcmpcr, qu^mfibifavcntior, cibos quos 
mcliores ipfa habcbat , cum illis mutarc folita cft , contcnta vilio- 
ribus,mod6 paupercs tantopcre a Salvatiore commcndati lau- 
tius reficcrcutur. Et fan^ mcruit pcr haec bcnigniflima Prin- 
ccpsfavoremaChrifto eximium; ciim namque SalvatorisCr«- 
crfixi fimulachrum tranfirct , folvit dcxteram c ligno fufpenfus 
Redemptor,&bcneamanterqueHf<i/ip/g/ prccatus,Divin6 ora- 
culo ftupcntcm cdocuit , cxauditas clfc prcccs, quas illa cum 
multo gcmitu ad DEUM fuderit. Prodigiorum magnitudo nu- 
meru8que,quibuspotentifrima5/7^or«/» Advocata Patriam im- 
plcvit ,pro dignitate fatis commendari in his anguftiis vix potcft. 
Intcr c2Btcra jucundum illud , qu6d duos patibularios in furca fu- 
fpcnfos pofter^ die jufFcrit Hed)vigfs t func rcfoIvi,& valentcs 
fofpitesque abirc, Intimos confcicntiarum finus in alijs oculo 
fupr^ mortales vircs acutd diligcntifTimo fcrutinio pcrvcftiga- 
bat,Iabcsfordesque,fiquasfortein ijs deprehendi(ret,illic6 fa- 
luberrimis cxcutiens monitis,atque fi praeterea opus, propriis 
Jachrymis cluens : qua arte frequcns ac cfHcax non paucorum 
animasDEOlucrata cft. Moritura Dhm Parentem in alumn^ 
folatiaexplicantemdulccsfinuslaeta confpexit,in cujus brachia 
abcuntem animam feliciflime implicuit. Atque ut noffent in 

i:reb> 



; TITULUS XVIL 457 

TrebmacoViYginQS', quaiito piecatis ardore ergaD/Ww flagrave- 
ritjugiterHedwigis,tenuitillaafelicirsimoobitueburneamDEI- 
paraeeffigiemtribusdigitistam prefse^ut nulla inde vi eripi po- 
tuerit, pulcherrima nimirtim ^mulatione emortu^ digitis imi«, 
tantibus beatifsimam viventisanimam, immortaliDivinsePa- 
rentis memoria nomineque plenifsime fignatam, quag fcilicet 
MARI/Eamores,quos femelaffump{it,nunquamdimi(it. An- 
nis trigintaafunereDivasPrincipisevolutis folemni pompa ele- 
vato copore reperti fuere tres illi digiti omnino incorrupti. Ec 
qu6,amab6,paa6,dumMARIAMteneSj&aMARIAteneris, 
corrumpi poffis aut perire? 

E G./i5f/>r«/«iIluftri(rimisHeroinispfaecipuequatuor praefen- 
tisTituli horizonti ingentia lumina afFundunt B.Ermtng^rdk^ 
Anmia j M^rgaritha ^ Jaqndina. B: ERMSNGARDIS Comi^ F/omr 
ti(fa5/'/>^//«/^/W/>orif,MajorumtituliSi vit^ integritate,acprs. '*"'"^''' 
fertim BEKNARDI Meilifiui amoribus ac amicitia primam Qi- 
fterciiaetatemilluilravit. Crediderini, haudaliterpotuiffe,vo- 
luirsequecailiffimumeClara-ValleParentem foeminam amare^ 
ni(i quia Sandam. Perfcripfit ille Matronae optimsB epiftolas 
geminas,dignatus, imo aufusin earum altera ponere verba,pro- 
pria amantium ffcylo atque teneritudini : Utinam ^ inquit ^ficnt ^^ft.ni. 
chart.im nuncprxferitem , ita ^ medm tibi mentem e^pandere j?oJJem, OJl 
legerepojfesineordemeo^qnodibitie amore tuo^fud digitb DEilSfcribere 
dignatm csl : certiagnofceres , quam nnHa lingva vel pennafufficiat expri- 
mere , quod in intimis mihi medullis DEl Spiritm imprimere potuit. Fe- 
liciffima Princeps ! quam in intima Magni Ciftercienfium Paren- 
tis infculpferit Divina manus. Refpondic Ermengardis geminae 
Bernardi epiftol® primum per literas aureas, id eft, beneficia,ma- 
gnisfun^tibusproCifterciialumnis extru(5i:6Coenobi6 deBu- 
Jajo apud Nannetnm Llrbem. Tandem refponfura meliiis per fe- 
ipfamcalcatomundifaftu fe Bernardi genio gubernandam fub- 
jecit,habituque Ciftercienfium indut6,vitam,Bernardi,Cceli 
imo amoribus dignam agens , fandliffima , id eft , Bernardi morte 
vicam piifsimam claufit. 

B:ANTONIA Duciffa de Or/^^//^ Fr^w/^sRegibus junda '^^'j^"- 
fangvine Duci de Bella injula nupta,excellenti corporis forma co- 
tius Galliaein fe convertit amores. Vcrum Marito celeri fato 

Zzzzz ^vi- 



458 Ciftefcij bisTertij 



e vivis erepto inter Ciftercienfes Congregationis Fulienfis au- 
Ileritate vitae totius Orbis in fe convertit admirationem , ftupen- 
tibus univerfis , ^ tam delicatis plantis pofTe calcari mundum, do- 
lendbusqueprocistantasnuptiarumfpes ingenti fpecie ejus ac- 
cenfas un6 1 mundo abitu , unoque Ciftercienfium habitu pofle , 
debereque eludi. Vix ^rediderim , ade6 hodie frequentes elle, 
quieaanimifortitudineadCifterciirigorem vel t Viris aliquan- 
do convolaverint, acMagna h^cFrancias Princeps, repugnan- 
tibas namque Ducibus Parentibus , renitente Rege , reclamantc 
toto Tolofano Senatu conftantia Antonia tentata , moveri ne- 
quaquampotuit,quinAn6 1601. afperrimam Fulienfium vitam 
Toloi^ profefla fuerit. Et fortd hodie fint , qui non feciis atque 
arundines modic6 flatu in ad verlam partem lefe inclinent , infpi- 
ratas divinitus religiones leviter excutientes. Alia omnia Anto^ 
»/>;neque enim ipfa concepta vota mutavit unquam, mafcula 
nempe virtute corrigens foemineam levitatem, neque per po- 
tentifsimos arietes loco <& propofito cedere rogata , jufiTa, impul- 
fa , triumphari aliquando ulia ratione potuit. Crevit cum asta^ 
tis incrementis R^Iigiofae Principis ardentifsimus zelus, cnjus 
impulfu Congregationem de Cahario S. SMaBica Militantem fub 
Benedi^i Parentis regula authoritate ApoftoIicainftituit,nov6 
h6c foetu fan6tius foecunda , qu^m fi mille Principes inter delict- 
as r^culo &: aulis genuiflet. Corporc per cruciatus fpontaneoS 
cxhauftouna tadem mors Cruccm&vitam claufit, quas^^f^/affz'- 
am ad beatifsimam immortalitatem transvexit. 

vioruire Tolof^ paritcr idem FuUenJe Inftitutu amplexa fuit B: M AR- 
circaAnn. QARITA Vidua, Domina de -M^r^rfi?^/^o cum filia JACQUE- 
tm^ps. LINA Invertit illadivin6calens zeI6 ordinem m ipfo ordine^ fiiias 
fuaeob virginitatisprasrogativaminomnibusfua Iponte cedens, 
eaque inferior,humillim6 fu6 magifteri6 edo(3:ura orbem,quan- 
tis intervallis Matres fupergreflse intaminatae Virgines easdem 
antecellant , Angelis propinquae , non fangvine , fed virtute. Re- 
pofuit nihilominiis Altifsimus refpiciens humilia/W^ro^/V/^rfw in 
/V/^/r^dignitatem,qua nupcr fponte fefe abdicavcrat, eamque 
inParthenonis Tolofmi Prioriffam eleftam , voluit efle Matrem 
Filiarum l^etantem. 

Per alia quoque climata fefe inter Ciftercii ftellas implicuere 

lllu- 



Obiit cir- 
CA Anno 



T ITUL US XVIL 45? 

liiuftrirsimafidera. Et quidem apud Hifpanos BrTHERESA der/.rm.< 
ToledoM^^chionumdeFeiadanobMsim^ prop^igo,/^/'///.^; inPar- «»'^^''- 
thenone Div^ Anm Ciflerciennum Virginum Antiftita , quae A!u- 
mnisfuisQiltaminfl;iIIarerolicita,quam ut cafliisima pra^cordia 
fua Divinis amoribus jugiter occuparent; id enim vel maxime 
decereVirgines,quaereli<5i:iscarnalibushymeRseis fefe DEO in 
fponfas confecraverint. l^heref^ fidus asmulum B: URR ACA jj<"^«''^ 
Comitiffa , quse in Monafterio de Cannas five Cannli Parentum 
fuorum aufpicijs pro Ciftercii Virginibus ereifio Hannibale ad 
Cannasfuas vidtorijs infolente longe felicior, ad San(f!lioreshas 
Cannas Ciftercienfiumadfcriptavexillisinfeipsa carnem mun- 
dumque Triumphavit. Sororibus praspofita in AbbatiiTam , 
imbeHe genus, virgines transformavitin Amazones, quas armis 
Monafticisdevi£toinfern6 Ccelumipfum impugnadnt. 

Ex Flandrismemoranda bicBiIOANNAFIandri^ Comitif- 
fa, CQnfiantinopoiitanilmperatorh filia, primum Ferdinandi Lnjttania 
Principis, fubinde 7 7;5,72^Principis ^'^/'W/Ie^tifsima conjux,qtLa 
fplendoreniNominis fui auxitfplendidifsimo Parthenone Mar- 
(hetenft pro Melliflui Parentis virginibus alumnis a fe fundat6.Por- 
ro etiam excra Ciftercium kCo. difFudit optimse Principis muni- 
ficentia ,Rc{igioia3 etenini Divi Dominici^ Divique Francifci Fami- 
liasEjusdemopeacopibus magnis incrementis promotae fuere. 
EapietatisL^cmifericordi^operamirotandem claufit ordine,in 
Coenobio Marchetenfi nuper a fe ere£bo de confenfu Thom^ Ma- 
ritifui fumpto velo pientifsima fandlimonialis. Laudanda prae- J'^^^ 
tereainterBelgasRICHARDIS,GfrWi Geidri^ Comitis reli6ta ^zZ 
vidua, quae in Ruremnndenfi Parthenone Viduitatem Altifsimo 
confecravit reIigiofifsim6 Ciftercienfium vel6. 

Apud Anglos inter caeteras eminuit B: EL A ComitilTa SallsJpu^ ruru,t 
f/>;7/zi,Coenobiide Lrfcod&Mater,&FiIia;prim6 nomine nun* 
cupanda,quia ejusdem Fundatrix, alter6, quia afiumpt6 in eo 
habituCiftercienfium Sandta alumna. 

Ciftercii in Gemama decus B: ELISABETH A ComitiflaJ//- ,„ _ 
liatenjis , qu^ relidi:6 Principatu una cum Germdna Sorore fua Btirve- log. ajt. 
«(Tw/d-.TjParthenonemingreifaingentibusanimiad divina tenden- '^]',2',s. 
tis pafsibusad cuimen perfe6i:ionis eluftata, k Virgineo Burve- 



Vtxit ctr- 
Ann, 



ctfca Att- 
nei^ei' 



Mcno- 



460 Ciftercij bis Tertif 



nenftam coetu votorum fufFraglis interpellata federe debuitDo- 
mus Antifl:ita,olimPopuIos,nunc Virgines, id eIl,Coeli felices 
Candidatas gubernaredo£ta,&, quod gloriofius,digna. 

ohntAmi Claudat tandem hunc Ttitdum Illullrifsima Bohtmh DuX 
'^"- HEDWIGIS Theohaldil (qui fuit WUduUiU. Bohemornm Regis 
fratergermanus)ftlia, fubinde Friderki l BrenaComms conjux^ 
ac tandemin i^rf//fw//apudLufatasParthenDne, cujus illa Funda- 
trix extitit, inter Ciftercienfes Soror Converfa. Commendan- 
tur Principis Matronae eximi^ virtutes a Balhino in Bohem. SanB. 
part.2.Tit.20. praeprimis, qu6d pauperum Mater, quod in ora- 
tione fedula,qu6d converfatione humilis, quod Divini praefer- 
tim cultus quam fludiofifsima. Cum jam fub Hedrvigis aufpiciis 
furrexiflet praememoratum Brenenje Ccenohmm^ aggreflaMari- 
tum,quateniis6cipfepulcherrimumfequeretur inuxore exem- 
plum, eidem cum efficacia perfuafit,ut illico Conjugis amori- 
bus, Numinis&Divae cultui, atque Cifl:ercii propagationi, fe- 
issq; pofl:eritati perenne daturus fpecimen, qu^m cuperet cre- 
fcere,atquead majora incrementa provehereMellifluam Fami- 
liam, BttcknnOfferlandiaproWinsCodnohinm inchoavit;at quo- 
niam immatura mors Fund^torem abftulerat , perfecit HedtPigis 
tum per fuas , tum etiam per filiorum facultates imperfe6li operis 
gloriofas primitias. Tandem ^ ut pra^monui , Bre^a Ciftercium 
intcrConverfasprofefl^a,multis, ideft^^yi^/V/// no^jemdnnis humil- 
limasmuneris fui fun(5tiones conftantifsima folertia fandifsime 
exercuit. Abiit demum ad laborum copiofum atque immorta- 
le apud Superos bravium , honorata a Sororibus tumulo mar- 
moreofupra terram inMatronaePrincipismajeftatem,atq;Fun- 
datricis reverentiamaltiiis prominente. Id inter infignes Du- 
cisllluftrisglorias appendices referendum eft, quod Filia Sophia 
Genitricis piifsimo exemplo Ciftercium pariter amplexa fit, pro- 
ut fequenti titnlb memorabimus. 

Et quidem per ulteriora nomina , atque ampliora elogia quid- 
niire poflethiccalamus? Neque enim per modicas has paginas 
omnium Illuftrium Perfonarum , quae ad Ciftercii inftituta ali- 
quandoacceflerint,cumulatifsimaferieshic aut abfolutaeft,aut 
ablolvipotuerit; Veriimcupio efle, qu6d jubeor, in hoc com- 
pendiononadmodumprolixus, contentus fcilicet fcena, quam 

ad- 



I2_I_H.A_^^_^!: i^ 

adornavieClariflruiiis Viris,Foeminisque apud Hemiqucttm prde- 
cipue acque Manriqueum fan^timonise laude confpicuis. 

SANGUIS 

Clarifsime, Nobilifsime! 

Tot olim Bacchi fpumantis calicibus 

Incer Aulae luxnm , lufnm , plaufum 

Aiadide & generofe ! 

I. tandem, 

Milleque ^uenis dc candibm 

Ciftercii undU ce mifce! 

De Medicoru etenim mente , 6c naturas genio 

Vix fanQnjis eft fine vitio, 

Qui nne aquA ^ehiculo, 

Itaque 

Non tantiim uno ojff/^^^fed etiam tma liter^ 

Dico tibi Sangvis inclyte mi, 

Vix utique inter Aulae illeccbraS 

Beni femper 

Utuc volueris , 'valere potueris! 

Perfaspe enim 'venoi natura indoleq; fua inno^ciat 

Vitianc^«4! res tam infauHji quam infeftag 

Vina^ Venm. 

Inclyte 5"^»^^« 

Aut extingve , aut pr^verte 

Hos calidos injluxm^ 

Hos noxios effeSim^ 

Kemedium & refrigerium 

Habiture 

In Fonte & CiBcrnis ! 

Naturae Author , Gratia? Reparator , Crticiflxm Salvator 

In fuo latere 

Aquam copulavit cum fangvine! jesnn.ig, 

Aaaaaa Quis 



462 Ciftercij bis Tertij. 



Quis audeat nunc ^SiJeparare^ 

QuasDEUS 

Infuper in [ug corde conjunxerlt} 

In pe(5toris meditullio , amoris domicilio 

Ea liqmrum conjun6tio fa6ta eft! 

Ec quidni Salvatori mdi fueric, 

Quod e corde prodiit? 

i. Magne Sangvis^ 

^^°<^- ^)'- Yxfac fecundii m exempiar ! 

Illabere & jungere Ciftercii Fontihm 

Sicque quemadmodum BERNARDImeritifi 

\^t\h\fontes 

Stillant/4c&wf/, 

Ita tuis aufpiciis 

Fluant aquam Sc fangvinem | 

Redemptionis human» 

Suprcma in Cruce complementa. 

Seneca Moriens 

Ingcnid temperavit fati afperitatem ^ 

Cum praecifis venis^velut^ vinculis 

Sapientiffimam animamjvitamque 

In aquis extinxtt, 

Abiit cum anima & vita elicitus cruor 

In fubjedtas balnei undas , 

Vel hoc ipso eventu %«/Wf probarurus 

SaccrrimiCodicisDivina oracula, 

i. R*x.if; Velut Aqiiai dilabi Mortales 1 

Gapio cgo in hoc confiuxn myfterium: 

Atque in fupremo Phihjdphi facinore 

Lego Ciftercii fata 8c gloriam ; 

In balnei tepida lavacra 

Calentijfimm cruor projedibUS eft^ 

Scilicet 

Ut ^ergeminatos eos ^fim 

Confunderetur gelid^ mortis imago , 

Novisque coloribm vel Senecas ingenio permixtis 

Pulcherrimi illius confiuxiis pingeretur idea, 
Clariftimorum Principum Nobiliffimi Sangvinis 

In 



T I T U L U S XVIL 463 

In Cifienii Sacratiffima/«f«^^. 

Et fervent hic ^qru pr eetQr fofjtinm morem> 

Quoniam in Uten Redemptoris , 

llhreYirgmiS'» 

Ore Melliflui Parentis 

Cakntiffimas ubique fortit^ Scaturigines 

Gratiffimos ^^/» propinant 

Frioiils Mortalibus. 

Et addite Vos his aquis SAngnjinemV ^^rxxm 

IndoliSi Virtutis^ gloriasque 'mgQmi\sferventem igniculis 

Nobiliffimi Principes ! 

Exhibete repetitis theatris ChriftianoOrbi 

In Vobis SenecA Mttndo morientis Scenam l 

FltiatSangvii^vt^tr 

In Cillercii Fo^^^^ 
AfpergatqueMellifluae Familiae Majeftatem nova purpural 

Fuerit JSg^fto in vindi^am > ixoi?. 

Cifiercio erit in gloriam , 

Fontes \\2ih\x\{{t jangvineos. 

Unicus NarciJJm apud Oviditim defluxit in undas, 

Extinxit Narciffi/rfw^w Scfahulam 

Ciftercii hilforiadcgloria^ 

In cujus feliciffimas aquas 

Sangvinem , vicam , mores , amores(^ue fuos 

Magno mm^tb jparferunt 

Florentiffimilnclytarum Domuum Narciffil 

Neque flos ille exO^vW/o, 

Neque ifti e Cisiercio 

Nive^ fuo caadore formofi, 

Sin^ Sangvine undis fefe mifcuere: 

Ko[eo\jitt\quecrtwre cryftallineas imbuere lymphas, 

Sponji in Canticis Candidi dc ruhicundi pulcherrimas ideas cmit. /. 

Per diaphana corpora clarijfime explicantes. 

Scilicec (Scr^Wf^ & ruhet Ciftercius Fons ifte : 

Coelicum candorem 

Dedere yirgo^ Lac^^veftis^mens^ 

Candida omnia , & candoris dternn lucis aemula: 

Clariffimum ruhorem 

Aaaaaaa Dedi- 



464 Cifter cij bis Tertij 



DediftisVoslnclyti Principes 
Per fanguinem VeBnim , 
Qui multa h^^enuspurpura nobilitavit Ciftercii Annales. 
Per iftum Vos Sanguinem obteftor! 
Audite clientum vota, 
Prim^ quidem fua Ovigine impia, & inofRciofa, 
Sed affedu noBro «quifsima. 
uattb. Z7. Sit Sangvts Vefier Super nos ! 

Sangvis ille^ 
Tot olim clarus natur^ dotihm^ 
Tot GrattA incitantis felix charijmatibta^ 
Tot magnis erga Ccelites aeftuans afedibm^ 
Tot minutus/^^f/^Af, 
Tot caftigatus inediis ; 
Tot vexatus vtgiliis^ 
Atque ex his fontibm tot cumulatus meritk^ 
Tot olim per glorise immortalis participium donandus prmiis^ 
Sit Sangvis ifte VeBer juper nos! 
Non ut perdat filios , 
Sed mfervet fahetque clientes, 
Votd^profelftone^affiidu 
Omninoveftros! 
Sic^ue per Aulica rursus officia 
Etiam adversiis quorundam Byilofophontm placita 
Perennes Vobis dabimus plaufus! 
Vivat! 
Et in Aternum Vivat, 
Nobilifsimus Vefter & Sacerrimus 
SANGUIS! 




TITU: 




TITULUS XVIII 

CISTERCIENSES 
DUCUM PRINCiPUM 

ET COMITUM 

FILII ET 





rrent i^cmtu^^^tiyiiTJeft JVlajoramiiiorutn 
veftigia, qu^e ruperiore Titidd fignavimus, teneri 
Nepotes, & delicatos humeros Ibpponentgravi 
Cifterciijugo,quod primitusOrbisChriftiani Gi- 

gantes terruit. Spedabit Ledor cum admira- 

tione, praster faeculi genium, blandiftimos illecebrarum flores 

Bbbbbb neg- 



4^6 Ciftercij bis Tertij 



negligi a Filiis Principum , dc plenis palmis e Ciftercii rigore cum 
voluptate fpineta tracStari. Amplifsimus ifle campuseft,& piu- 
rimoflore dives; Veriim nos pro inftituti noftri ratione paucos 
duntaxathicdabimus,eosnimirum praBcipue,quicum fan(5i;ita- 
tis divino odore inter OrdiniiBeatos repofiti fint. 

A Primo Familiae Fonte , G^ercio ducenda linea eft, & cum im- 
mortali gratitudine repetenda Ottonis Burgundi^ Ducis munifi- 
centia,cujus videlicet magnificis aufpiciis lurrexit prima Ordi- 
nis Matcr Acbi-Ccenobium Ciftercienfe , Fundatori fuo quot lapi- 
dibusjto t tituiis^tot votis una cum ampiifsima Cogregatione de- 
vindiiflimum. Aliquid deinde faxis lapidibusque amplius ab 
€>hiirAm5 ^^^^"^ obtinuit Ciftercium, vivam nempe Ejusdem imaginem 
m- B: HENRICUM dignifsimum tanti Patris Filium , qui monaftico 
habitu inter primos Ciftercii aiumnos alTumpto gratiffimam Ge- 
nitorisIiberaliflTimi memoriamper nova incrementa ampliavit; 
domum enim , quam illuftriflimus Parens fumptuofis extraxit 
favoribus, nobiiiflimus Filius ornavit, implevitque virtutibus- 
itautCiftercienfes noftri utriufque Ottonis nempe atque Henr/cc 
beneficioinutroque ftatu felices&furrexerint&profecerint. 

Germaniaquinqueinclytos flores in Ciftercii ornamentum 

confecravit , Conradum & Henricum geminum , Ottonemque. Atque 

in primis quide Principu gema,RegQSoI,SerenifsimaDomus Au^ 

^riaca in duobusDm Leopoidi Bln^ConradodcOttoneutvoq; Sandloj 

utroque tanto Geni tore digno filio , dc quod Ciftercio longe glo- 

riofifsimum atque gratifsimum, utroque Ciftercienfi, geminis 

veluti brachiis Mellifluam Familiam amantifsime complexa 

QbihAfinS eft. B: CONRADUS a teneris unguiculj pietati innutritus, 

"^'' adultam tandem virtutem Ciftercio in celeberrimo S.CruciiCod' 

nobio intulit, in ea nempe Domo,quam SereniflinuisGeniter 

pro Bernardi alumnis erexerat. Hae CiBercii apud Auftriacospr/- 

zw///4magnis deinceps incrementis au6tae funt, coloniis per Pro- 

vinciam reliqua, itemq; Hungarid ac Bohemiam a Sandba Cruce foe- 

cunda Matre numeros^ tradu6lis. Ad felicitatis cumulatifl^i- 

xna2Complementumfuit,quodCo«A"W/« accrefcenti plantationi 

prsefediusfecundus Abbas patriis virtutibus ad vivum in fe ex- 

prefsis , velu ti fon tibus e Coelo derivatis, nafcentes tunc Cifter- 

cienfes quamfoecundifsinieirrigaveric. Gefsit Princepslncly- 

tus 



T I T U L U S XVIII. 467 



tusinfuahaccIauftraliPrasfecaura grandium dignicatum tyroci- 
nia: eapropter k Cruce fua Summi Pontificis impeno avulfus, 
Frifw^aSc P^^woceleberrimisin GermaniaEccIefiisdatus eftin 
Antiftitem. Et fidi Paftoris munere egregie fundturum fefe, 
Conradm mox oftendit, cum Friderkolmperatori Patruo fuo cala- 
mitoso fchifmate Ecclefiam, atque Alexandnm ///. Pontificem 
Maximum indignifsimd divexanti zelo AuftrMco , atque invidif^ 
fimopedtorefeieoppofuit. EtquanquamCaefaris edi<5t6aSe- 
dibusfuisejedlus multaretur exilio, eas tamen tcmpeftates eti- 
amin proprium fuum caput faevientes tranquilla mente ipecla- 
vitfemper,tulitque quam animofifsime. Neque per ea difcri- 
mina induci unquam potuit , ut caftra Akxandri^ quae eousque 
tanta animifirmitatefecutus fit, ullarationedelereret, F/Vf?5y/ 7?/e 
AntipapascumCiEfare faveret. Poftquam itaque tumultuatum 
fuiflet fatis, pacatisque aliquantum rebus affliiSba Ecclefia ad con- 
cordiam pacemque cepifiet refpirare, Conradm tot laureolis in- 
clytus novos honores veluti in triumphum duxit,cum in con- 
ftanti^ApoftoIicae amplifsima ftipendia Salisburgmje Kvch\-E^\' 
fcopalefaftigiumUrbis&Orbis votis pro Ansirtaca fimul ac U- 
siercienftum ingenti gioria , ac tandem in laborum fuorum immor- 
talem mercedem Goelum ipfum inter virtutum ac meritorum 
trophaeaquamdignifsimeconfcendit. Augeat etiamVirorum 
ApoMicoYumdivmximmxmtmmAusiriacm hic l^r^full Quem in- 
terReligionis apud Germanos nutantis fortifsimos Atlantes fer- 
vata Roma fufpiciat ! 

ConradiFraterBrOTTOunoferenominediverfus, c^te- 
rumfangvine, pietate,profefsione, Germano fuo propemo- no^. 
dum per omnia fimilis. Indolem Principis in florente adole- 
fcentia ^'or/^ow^ Galiiarum excoluit, experta cum admi^-atione 
amplifsimamineoingeniicapacitatem: Et tulit tandem fuicep- 
to inter Ciftercienfcs Monachatu plaufiis exiriiios Otto^ inter fuas 
aetatisVirosPhilofophosacTheoIogosceleberrimus. Memo- 
randahicfinguIariusPrincipisfeftinataconverfio, opus faneEx- 
celfi; Cumnamque ille poft humaniorum literarum ftudia e 
Galliis ad Patriam reverteretur , contigit , eum una cum viae , ftu- 
diorumque nobilifsimis Sociis in yVfor/wf/«i^?/ACoenobio, quae 
crat noftrorum erga iiluftrifsimos adolefcentes obfequiorum 

Bbbbbb2 hu- 



468 Ciflercij bis Tertij 



humanifsimaprompticudojpernoditem hoipitio excipi. Ciim 
poflero mane difcedendum eiret , fensere cum 0^/^«^ finguli , vix 
aliquiddeincepsextra/Wor/VwwW//»2(ibi ultra arridere pofrerpla- 
cerenunc Viros,quivel ab ipfa loci nuncupationc extraA///W/ 
cafus atque calamitates pofiti jam una manu Ccelum teneant. 
Admirabiiem porro illam Monachorum cantionem fub no6i:is 
mediumfuavifsimis jubilis furgentem ad fidera, quid aliud effe, 
quam felicem cum Coelitibus votorum utrinque commuoica- 
tionem? Itaque communicatis in commune confiliis itum ab 
omnibus in fententiam , ut, quandoquidem tandem univerfi e 
mundo ejiciendi effent per mortem vel in viti , prse verteret nunc 
hancnecefsitatem,cuperentqueomnesantetempus ea fcilicet 
morte MoriAUmdo^ quam olim interminabiiis vitse immenfa feli- 
citas inter mille dclicias effet exceptura. Igimr ex nobilifsima 
illaadolefcentumcohorte finguli eadem Melliflu^ Famili^ cu- 
pidine ardentesin gratifsimamhofpitiivicem atque flipendium 
fefe in Ciflerciialumnos una confecravere. Magna, & pr^ci- 
pua TitHli praefentis portio , Otto cum Socils^ quos lego omnes illu- 
ftrifsimas origines traxiffe iprima Germani^ nobilitate. Tuliffet in- 
gentes plaufus Morimundm^ fi unum Ottonem cepiflet in retia; at 
ver6 tanto numero per unius nodbis capturam unam Domum 
impleviifetot Juvenes primae apud llluflrem Teiitomim Gentem 
magnitudinis,idegoproampIifsima Ciftercii gloria fummis ju- 
bilis dignum exiftimo ! Neque id in Ciftercii faftis absque exem- 
ploeft: jam BERNARDUS cum nobilifsimo agmine praeccffe- 
rat , daturus nempe pcr id aufpicata prsefagia , futuris aetatibus 
implendam reftaurandamque Ciftercienfem Familiam non ra- 
ro per integras Illuftrifsimorum Candidatorum catervas. Et 
videbanturianenonmodoCiftercioalumni, verum etiam uni- 
verfae Ecclefiae totidem veluti accefsiffe Atlantes ; admirabili fi- 
quidem Numinis providentia fadlum t^-,Htfmguli illi QxMori- 
mundoadPontificiasdignkates eved;i, dodlrinae vitasque meritis, 
quibusdam feu humeris, feu fulcris Romanum Orbem confta- 
bilierint. Triumphet iterum Ciftercium! potuiffe vel in una 
DomoformaretotGentiumatque Ecclefiarum facerrimosPae- 
dagogos! Redeat nunc mecum LeCbor adOctonem, qui unus 
iIletotfiderumSoI,Superiorumimperi6 curfum reflexitad Sor- 
bonam^ ipfe jam Sorbonam ingenii fcientiarilmque claritudine 

illu- 



TITULUS XVIIL 4^9 



illuftraturus , a qua prima lumina hauferat. Vanjljs domum re- 
verfus a MorimundeDfibus ad clavum Abbatialem e vocatus , nu- 
merosa prole foecunda vit Matrem,dum eidem intra modici tem- 
poris fpatia du6fcis e Morimundo per nova Coenobia Coloniis 
diiodecimfil/as genuit. Atque ut etiam ingenii fui foetum grat^ 
exhiberetpofteritati,grandi animo difertoque ftylo Mnfidt ^f^- 
/^j^^0r/^/«frefumens,fcrip{ic celeberrimam illam a Condito Ork 
adfuaufquetempora amplifsimam hisioYi.rm^ hodieque mBihl/o* 
tbcca Patrum Cislercienfmm fuperfticem. Deftinabatur interim 
Otto Ecclefiae Frifwgenfi^ quam ille muneris Paftoralis fublimita- 
tem magnis laboribus aufpicatus eft, per quos nempe Frifwoa 
magnisincrementis refloruit^ Dedit porrd Qtto id Germani^ei 
Romaeque ingens beneficium, & Fridericim ImperacoremPa- 
truu m fuum , cui erat fumme diledius , jam tum minantem diftur^ 
bia , tamdiu in officio conti nuit , quamdiu vixic. Et una mors in 
culpa fuit ; qu« prsmatura nimis Virum abftulit, qui in fervato 
Ccelare fervalTet Germaniam Italutmque cruentis diffidiis deinceps 
inter fe abfente Ottone collidendas. Metae <& morti propin^ 
quus , valens adhuc & incegra vaietudinc ad Capitulnm Generale 
Cifterciumfecontulitireverfusindecum in itineris decurfu/Ho* 
rimundnm primam converfionis fuae Matrem falutafiet^quafi ad 
hocipfumveni(ret,utejusdemmaterno in gremio beatilsimum 
fpiritumexhalaret^viribus repente deficiens inter Fratrum am- 
plexus, & mixtos lachrymis gemitus in Alorimundo Aittndo fan* 
d;ifsime mortuus , aeternum vi(5turus migravic ad Superos. Vi- 
deac nunc Lc6lor , quands vinculis per Conradum , Ottonemqne Au. 
Jiriacmn CtHercio colligata fit ! Dedic Leopoldm CiftercioF/7/w, 
reddidic Ciftercium Auftrise SanBos : 6c habet jam Familia utraquc 
Augusii/fima nempe atque Alellifua in San€tifsima hac apud Su- 
^tio%AuslriacaTriade pro Auilria&Ciftercio felicifsimosAdvo» 
catos» 

Auftriacis fociandus Car/nthi^ Comes B:H E N R I C U S qut oj;/m«* 
Unus ex Otwnis mox laudati nobilifsimo comitatu Ahrimund/m """^^' 
fuo Monachatu illuftravit. Evocatus fubinde ad infulas Eccle- 
fi3s Trecenfis Galliam ornavit germanis virtutibus. Deftinatus 
porrb aRQo^ Francix cum clarifsimo Oratorii Rcgii charadlere ad 
Coefarem, amplifsimomunerefundtus eft ad genium utriufque 

CcGccc gen- 



470 Ciflercij bis Tcrtij 

gentis , Germanis debftor fangvinis atque originis praerogativa, 
/^"^«c^jexcellentiaSacraBinfulaB, atq; reverentia illuftrifsimi cha- 
'^*;^/;;^ raaeris. Bobemia etiam hoc titulo gloriofa in PETRO a RO- 
SIS , in Abo-vadenfiCcmoh\o pet Rofenfes fundato, Ciftercienfi 
Monacho, qui pro Familiae fuae fervanda florida propagine Ponti- 
ficisRomaniindulgentiaatqueimperio e Monacho fadtusMari- 
tus, foecundas Genitor fufceptis liberis felicifsinie reftauravit 
Rofenfis Profapiae difpendia & pericula. Acclanlattis fubinde 
¥^QgmSupremmCamermm^{(lm\xr\mgQ{s\t egregia prudentiae ac 
modeftiae commendatione. Fervente fub eam aetatem inter 
Vi.tgt^AnglUdicGallu2iCn difsidio&bello, ipfe ctiam cum p^rte 
Bohemae Nobilitatis occurrit ad aciem ^ ubfcum in cruento ptflB- 
liofpe^tafletPraetoriatium feu principaie Labarum jamjam diri- 
piendumab Anglis,audaciaMagn6 Heroe digna fefe ingefsit in 
conferta hoftium agmina,vexillumque fortifsime aemulis eripuit: 
quse resGallis acceleravit vi(5boriam, atque inter utrumque Re- 
gem Falefwm & Eduarditm tandem etiam pacem. In monimen- 
tumpulchcrrimifacinoris Kojenfes ab eo defcendentes in Genti- 
litio Scuto deinccps geftavere Equitem Cataphra^um. Intulit 
tandcmP^/rw&togae6cfagiamplifsimam gloriam rursusCiftcr. 
cio^rcverfus/f/^o-^y^i/if/w^atq^altera jam vice Giftercicnfis alum- 
nus , infigni animi dcmisfionc Converjh adnumcrattis , quanquam 
nuper jamDiaconus extiteritrubi felicifsime confummatus,ap- 
pofituseftadPatres fuos, qui pro Rofenfium inclyto Maufolaeo 
Alto-vadenfcCoenobium jam primitus elegerant. 

oiiit An- Et Bavaria hic fclix in B: C O N R A D O tienrici Bavarorum 
»9 uif. Ducisfilio,cuiunaapud Campanos Clara- VaUis potior^ quam cla- 
rifsimi fangvinisquam maximus fulgor. Ita nempe Bernardi id 
datumreverentiSBatqueexiftimationi,uthumillima iila minimge 
VallisDomus fupraPrincipum inclyta palatia^ aularumque pluri- 
mam majeftatem vel a Viris ftirpe & originc fummis tiunquam 
nonhaberetur. CumjammagnispafsibuspercurriOet inClara' 
VaUeBevmrdi fanftifsimas femitas,ftimulare cepitOptimi Prin- 
cipis animum PaleHina^ Chrifti Salvatoris veftigiis gloriofa : quare 
impetrata a Superioribus facultate laboriofifsimi itineris mole- 
ftias uniuszeli pietatisque du6tu in fe fufcepit. Perluftrata eft k 
MonachoPrincipe facerrima haecRegio, inter calida fufpiria,quae 

ille 



T I T U LU S XVIII. 471 



ObiitAMio 



Tloruit cir~ 



Ohlit An- 



illeimmixtapiirsimis ofculis imprimebat fortunatifsimagPatna?, 
quag DELIM in car ne habuiffet amantifsimum incolam. Perfo- 
IutisvotisinC/^n5f/w.r^//^w, nidulum fcilicet fuum rursus convo- 
laturusinipfa via Barri in Lotharingia ad alias Palseftinas e Viatore 
felicifsimus Comprehenjor a DEO eft evocatus. 

liiter Gfm^wo^recenfendi pariter,OTHO cognomento P^r^ 
VM^y[2iTch\oErdndebnrgicm ^dl?nr\CC^S Stargardid,^ qui ab obitu 
Hedwigis Conjugisfu^^FiliaeKWo//?/:^/ /. C^iaris, Ciftercii Mel- 
lifluam Societatem amplexus cft in Coenobio Leninenfi z^\xd 
Brandeburgos. JOANNES Brunpoicenfium Dux,defert6Princi ^^^^^^^^^^^ 
patuinter Giftercienfes MonachDs. ADELBERTUS Co ITIL^JZ 
mes di f/m»£^wex Archi-Pra&fule5rf/«^i/r|fw//CifterciiaIumnusin 
Coeiiobio Sitichenbachenju 

EBelgis floruereNobitifsimiacBeatifsimiViri Simon^Mero^ 
Fratico. B: SIMON cognomento fupr^ res omnes humanas ex* 
imio nuncupatus vulgo PROPHETA Comitis Geldri^ filius, E- 
Vangelico eiogio apud Hiftoricos celeberrimus , quod nempe 
Vir in dtehmfufspotens opere ^ Sermone, Fugienti Illuftrifsimo ado- 
lefcenti faeculum Alna Ciftercienfium alma Domus eidem pro 
afylofuit, ubiaflamptoCbffw/ora^ahabicQutmUadumtutius fal- 
leret,fublimitatem generis inter ovium greges afte fanftifsim^ 
occulai t nobilifsimus opilio. Verum quo iple ca fun^fcione , ani* 
moquefibivilior, eoCoelo fadius propinquior, Superisque no- 
tior,undeetiamclarifsim6prodigi6ea Simonis humOitas coelitus 
magnifice commendata eft, columb^ nempt fplendtdifsima fub 
noSurnis vigiliis e fideribus delapsa , atque no6fccm, gregem» 
Simoaem aureis argenteisqueradiisundiquecolluftrante. kidig- 
nifsime tulit divinam hanc lucem infernalis Tenebrio: eaprop- 
terutcaftifsimispraecordiis foedas afpergeret caligines, integro 
feptennio impudicis ideis , quibusdam velut\ tenebris tentavi